Adhyaya 26

Verse 1

। सूत उवाच । यत्पूर्वापरसीमान्तं तन्मया संप्रकीर्तितम् । दक्षिणोत्तरसंभूतं तद्वो वक्ष्यामि सांप्रतम्

ਸੂਤ ਜੀ ਨੇ ਕਿਹਾ: ਪੂਰਬ ਤੇ ਪੱਛਮ ਦੀਆਂ ਹੱਦਾਂ ਮੈਂ ਯਥਾਵਤ ਵਰਣਨ ਕਰ ਦਿੱਤੀਆਂ ਹਨ। ਹੁਣ ਮੈਂ ਤੁਹਾਨੂੰ ਦੱਖਣ ਅਤੇ ਉੱਤਰ ਵੱਲ ਦੀ ਸੀਮਾ ਤੇ ਵਿਸਤਾਰ ਵੀ ਇਸ ਵੇਲੇ ਦੱਸਦਾ ਹਾਂ।

Verse 2

अस्ति भूभितले ख्याता मधुराख्या महापुरी । नानाविप्रसमाकीर्णा यमुनातटसंश्रया

ਧਰਤੀ ਦੇ ਤਲ ਉੱਤੇ ਮਧੁਰਾ ਨਾਮ ਦੀ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਮਹਾਨਗਰੀ ਹੈ, ਜੋ ਅਨੇਕ ਵਿਪ੍ਰਾਂ ਨਾਲ ਭਰੀ ਹੋਈ ਹੈ ਅਤੇ ਯਮੁਨਾ ਦੇ ਤਟ ਦਾ ਆਸਰਾ ਲੈਂਦੀ ਹੈ।

Verse 3

तस्यामासीद्द्विजश्रेष्ठो गोकर्ण इति विश्रुतः । वेदाध्ययनसंपन्नः सर्वशास्त्रविचक्षणः

ਉਸ ਨਗਰੀ ਵਿੱਚ ਗੋਕਰਣ ਨਾਮ ਦਾ ਵਿਖਿਆਤ ਦ੍ਵਿਜ-ਸ਼੍ਰੇਸ਼ਠ ਵੱਸਦਾ ਸੀ—ਵੇਦ ਅਧਿਐਨ ਵਿੱਚ ਨਿਪੁੰਨ ਅਤੇ ਸਭ ਸ਼ਾਸਤਰਾਂ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਬੀਣ।

Verse 4

अथापरोऽस्ति तन्नामा तत्र विप्रो वयोऽन्वितः । सोऽपि च ब्राह्मणः श्रेष्ठः सर्वविद्यासु पारगः

ਫਿਰ ਉੱਥੇ ਉਸੇ ਨਾਮ ਵਾਲਾ ਇੱਕ ਹੋਰ ਵਿਪ੍ਰ ਸੀ, ਜੋ ਉਮਰ ਵਿੱਚ ਵੱਡਾ ਸੀ; ਉਹ ਵੀ ਸ਼੍ਰੇਸ਼ਠ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਸੀ ਅਤੇ ਸਭ ਵਿਦਿਆਵਾਂ ਵਿੱਚ ਪਾਰੰਗਤ।

Verse 5

कस्यचित्त्वथकालस्य यमः प्राह स्वकिंकरम् । ऊर्ध्वकेशं सुरक्ताक्षं कृष्णदन्तं भयानकम्

ਇੱਕ ਸਮੇਂ ਯਮਰਾਜ ਨੇ ਆਪਣੇ ਹੀ ਕਿੰਕਰ ਨੂੰ ਆਖਿਆ—ਜਿਸ ਦੇ ਵਾਲ ਖੜੇ ਸਨ, ਅੱਖਾਂ ਲਾਲ ਅੰਗਾਰਿਆਂ ਵਾਂਗ, ਦੰਦ ਕਾਲੇ, ਅਤੇ ਰੂਪ ਭਿਆਨਕ ਸੀ।

Verse 6

अद्य गच्छ द्रुतं दूत मथुराख्यां महापुरीम् । आनयस्व द्विजश्रेष्ठं तस्यां गोकर्णसंज्ञकम्

ਹੇ ਦੂਤ! ਅੱਜ ਜਲਦੀ ਮਥੁਰਾ ਨਾਮਕ ਮਹਾਨ ਨਗਰੀ ਵਿੱਚ ਜਾਓ ਅਤੇ ਉੱਥੋਂ ਗੋਕਰਣ ਨਾਮਕ ਸ੍ਰੇਸ਼ਟ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਨੂੰ ਲੈ ਆਓ।

Verse 7

तस्यायुषः क्षयो जातो मध्याह्नेऽद्यतने दिने । त्याज्योऽन्योऽस्ति च तत्रैव चिरायुस्तादृशो द्विजः

ਅੱਜ ਦੁਪਹਿਰ ਉਸਦੀ ਉਮਰ ਖਤਮ ਹੋ ਗਈ ਹੈ। ਉੱਥੇ ਇੱਕ ਹੋਰ ਅਜਿਹਾ ਹੀ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਹੈ ਜੋ ਲੰਬੀ ਉਮਰ ਵਾਲਾ ਹੈ, ਉਸਨੂੰ ਛੱਡ ਦੇਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ।

Verse 8

सूत उवाच । अथ दूतो द्रुतं गत्वा तां पुरीं यमशासनात् । विभ्रमादानयामास गोकर्णं च चिरायुषम्

ਸੂਤ ਜੀ ਬੋਲੇ: ਫਿਰ ਯਮਰਾਜ ਦੇ ਹੁਕਮ ਨਾਲ ਦੂਤ ਤੇਜ਼ੀ ਨਾਲ ਉਸ ਨਗਰੀ ਗਿਆ, ਪਰ ਗਲਤੀ ਨਾਲ ਲੰਬੀ ਉਮਰ ਵਾਲੇ ਗੋਕਰਣ ਨੂੰ ਲੈ ਆਇਆ।

Verse 9

ततः कोपपरीतात्मा यमः प्रोवाच किंकरम् । दीर्घायुरेष आनीतो धिक्पाप किमिदं कृतम्

ਤਦ ਗੁੱਸੇ ਨਾਲ ਭਰੇ ਹੋਏ ਯਮਰਾਜ ਨੇ ਸੇਵਕ ਨੂੰ ਕਿਹਾ: 'ਇਹ ਤਾਂ ਲੰਬੀ ਉਮਰ ਵਾਲਾ ਹੈ। ਲਾਹਨਤ ਹੈ ਤੇਰੇ 'ਤੇ ਪਾਪੀ! ਤੂੰ ਇਹ ਕੀ ਕੀਤਾ ਹੈ?'

Verse 10

तस्मात्प्रापय तत्रैव यावदस्य च बन्धुभिः । नो गात्रं दह्यते शोकात्सुसमिद्धेन वह्निना

ਇਸ ਲਈ ਇਸਨੂੰ ਤੁਰੰਤ ਉੱਥੇ ਹੀ ਵਾਪਸ ਪਹੁੰਚਾ ਦਿਓ, ਇਸ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਕਿ ਇਸਦੇ ਰਿਸ਼ਤੇਦਾਰ ਸੋਗ ਵਿੱਚ ਇਸਦੇ ਸਰੀਰ ਨੂੰ ਅੱਗ ਵਿੱਚ ਸਾੜ ਦੇਣ।

Verse 11

ब्राह्मण उवाच । नाहं तत्र गमिष्यामि दिष्ट्या प्राप्तोस्मि तेंऽतिकम् । वांछमानः सदा मृत्युं दारिद्र्येण कदर्थितः

ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਨੇ ਕਿਹਾ: “ਮੈਂ ਉੱਥੇ ਮੁੜ ਨਹੀਂ ਜਾਵਾਂਗਾ। ਭਾਗਾਂ ਨਾਲ ਮੈਂ ਤੁਹਾਡੇ ਚਰਨਾਂ ਦੇ ਨੇੜੇ ਆ ਪਹੁੰਚਿਆ ਹਾਂ। ਗਰੀਬੀ ਨਾਲ ਕੁਚਲਿਆ ਹੋਇਆ, ਮੈਂ ਸਦਾ ਮੌਤ ਦੀ ਹੀ ਆਸ ਕਰਦਾ ਰਿਹਾ ਹਾਂ।”

Verse 12

यम उवाच । निमिषेणापि नो मर्त्यमानयामि महीतलात् । आयुःशेषेण विप्रेन्द्र पूर्णेनाथ त्यजामि न

ਯਮ ਨੇ ਕਿਹਾ: “ਮੈਂ ਇਕ ਪਲ ਲਈ ਵੀ ਕਿਸੇ ਮਰਤਭੂਤ ਨੂੰ ਧਰਤੀ ਦੇ ਤਲ ਤੋਂ ਨਹੀਂ ਲੈ ਜਾਂਦਾ। ਹੇ ਬ੍ਰਾਹਮਣ-ਸ਼੍ਰੇਸ਼ਠ, ਜਦ ਤੱਕ ਨਿਯਤ ਆਯੁ ਦਾ ਬਾਕੀ ਹਿੱਸਾ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਪੂਰਾ ਨਾ ਹੋ ਜਾਵੇ, ਮੈਂ ਕਿਸੇ ਨੂੰ ਵੀ ਨਹੀਂ ਛਡਵਾਂਦਾ।”

Verse 13

तत एव हि मे नाम धर्मराज इति स्मृतम् । समत्वात्सर्वजंतूनां पक्षपातविवर्जनात्

“ਇਸੇ ਕਾਰਨ ਮੈਨੂੰ ‘ਧਰਮਰਾਜ’ ਨਾਮ ਨਾਲ ਯਾਦ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ: ਕਿਉਂਕਿ ਮੈਂ ਸਭ ਜੀਵਾਂ ਪ੍ਰਤੀ ਸਮਾਨ ਹਾਂ ਅਤੇ ਪੱਖਪਾਤ ਤੋਂ ਰਹਿਤ ਹਾਂ।”

Verse 14

तस्माद्गच्छ गृहं विप्र यावद्गात्रं न दह्यते । बंधुभिस्तव शोकार्तैर्नाधुना तत्र ते स्थितिः

“ਇਸ ਲਈ, ਹੇ ਬ੍ਰਾਹਮਣ, ਆਪਣੇ ਘਰ ਚਲਾ ਜਾ ਜਦ ਤੱਕ ਤੇਰਾ ਸ਼ਰੀਰ ਅਜੇ ਸੜਿਆ ਨਹੀਂ। ਤੇਰੇ ਸਾਕ-ਸੰਬੰਧੀ ਦੁੱਖ ਨਾਲ ਵਿਆਕੁਲ ਹਨ; ਹੁਣ ਤੇਰਾ ਉੱਥੇ ਟਿਕਣਾ ਠੀਕ ਨਹੀਂ।”

Verse 15

प्रार्थयस्व मनोऽभीष्टं वरं ब्राह्मणसत्तम । न वृथा दर्शनं मे स्यात्कथंचिदपि देहिनाम्

“ਹੇ ਬ੍ਰਾਹਮਣ-ਸੱਤਮ, ਆਪਣੇ ਮਨ-ਭਾਵਦੇ ਵਰ ਦਾ ਪ੍ਰਾਰਥਨਾ ਕਰ। ਦੇਹਧਾਰੀਆਂ ਲਈ ਮੇਰਾ ਦਰਸ਼ਨ ਕਿਸੇ ਵੀ ਹਾਲਤ ਵਿੱਚ ਵਿਅਰਥ ਨਾ ਹੋਵੇ।”

Verse 16

ब्राह्मण उवाच । अवश्यं यदि गंतव्यं मया देव गृहं पुनः । तन्ममाचक्ष्व पृच्छामि वरश्चैष भवेन्मम

ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਨੇ ਕਿਹਾ: “ਹੇ ਪ੍ਰਭੂ, ਜੇ ਮੈਨੂੰ ਨਿਸ਼ਚਿਤ ਹੀ ਮੁੜ ਆਪਣੇ ਘਰ ਜਾਣਾ ਪਵੇ, ਤਾਂ ਮੈਨੂੰ ਦੱਸੋ—ਇਹੀ ਮੇਰੀ ਬੇਨਤੀ ਹੈ। ਇਹੀ ਮੇਰਾ ਵਰਦਾਨ ਹੋਵੇ।”

Verse 17

एते ये नरका रौद्राः सेविताः पापकर्मभिः । दृश्यंते वद कः केन कर्मणा सेव्यते जनैः

“ਇਹ ਭਿਆਨਕ ਨਰਕ, ਜੋ ਪਾਪਕਰਮਾਂ ਨਾਲ ਸੇਵੇ ਗਏ ਹਨ—ਇੱਥੇ ਦਿਸਦੇ ਹਨ। ਮੈਨੂੰ ਦੱਸੋ: ਕੌਣ ਕਿਹੜੇ ਕਰਮ ਕਰਕੇ ਕਿਹੜੇ ਨਰਕ ਨੂੰ ਭੋਗਦਾ ਹੈ?”

Verse 18

यम उवाच । असंख्या नरका विप्र यथा प्राणिगणाः क्षितौ । कृत्स्नशः कथितुं शक्या नैववर्षशतैरपि

ਯਮ ਨੇ ਕਿਹਾ: “ਹੇ ਬ੍ਰਾਹਮਣ, ਨਰਕ ਅਸੰਖ ਹਨ, ਜਿਵੇਂ ਧਰਤੀ ਉੱਤੇ ਪ੍ਰਾਣੀ ਅਸੰਖ ਹਨ। ਸੌ ਸਾਲਾਂ ਵਿੱਚ ਵੀ ਉਹਨਾਂ ਦਾ ਪੂਰਾ ਵਰਣਨ ਨਹੀਂ ਹੋ ਸਕਦਾ।”

Verse 19

कीर्तयिष्यामि तेषां ते प्राधान्येन द्विजोत्तम । एकविंशतिसंख्या ये पापिलोककृते कृताः

“ਹੇ ਦ੍ਵਿਜੋਤਮ, ਮੈਂ ਉਹਨਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਮੁੱਖ ਨਰਕ ਤੇਰੇ ਲਈ ਵਰਣਨ ਕਰਾਂਗਾ—ਇੱਕੀ ਗਿਣਤੀ ਦੇ—ਜੋ ਪਾਪੀਆਂ ਦੇ ਲੋਕ ਲਈ ਨਿਯਤ ਕੀਤੇ ਗਏ ਹਨ।”

Verse 20

आद्योऽयं रौरवो नाम नरको द्विजसत्तम । प्रतप्ततैलकुंभेषु पच्यंते यत्र जंतवः

“ਹੇ ਦ੍ਵਿਜਸੱਤਮ, ਪਹਿਲਾ ਨਰਕ ‘ਰੌਰਵ’ ਨਾਮ ਦਾ ਹੈ। ਉੱਥੇ ਜੀਵ ਤਪਦੇ ਤੇਲ ਨਾਲ ਭਰੇ ਕੜਾਹਿਆਂ ਵਿੱਚ ਪਕਾਏ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।”

Verse 21

हा मातस्तात पुत्रेति प्रकुर्वंति सुदारुणम् । परपाकरताः क्षुद्राः परद्रव्या पहारकाः

“ਹਾਏ ਮਾਤਾ! ਹਾਏ ਪਿਤਾ! ਹਾਏ ਪੁੱਤਰ!” ਕਹਿ ਕੇ ਉਹ ਅਤਿ ਭਿਆਨਕ ਦੁੱਖ ਵਿੱਚ ਵਿਲਾਪ ਕਰਦੇ ਹਨ—ਉਹ ਖੁਦਗਰਜ਼ ਤੇ ਨੀਚ ਮਨ ਵਾਲੇ, ਜੋ ਪਰਾਏ ਨੂੰ ਦੁਖ ਦੇਣ ਵਿੱਚ ਰਸ ਲੈਂਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਪਰਾਇਆ ਧਨ ਚੁਰਾਉਂਦੇ ਹਨ।

Verse 22

द्वितीय एष विप्रेंद्र महारौरवसंज्ञितः । कृतघ्नैः सेव्यते नित्यं तथा च गुरुतल्पगैः

ਹੇ ਵਿਪ੍ਰਾਂ ਵਿੱਚ ਸ਼੍ਰੇਸ਼ਠ! ਇਹ ਦੂਜਾ ਨਰਕ ‘ਮਹਾਰੌਰਵ’ ਨਾਮ ਨਾਲ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਹੈ। ਇਹ ਸਦਾ ਕ੍ਰਿਤਘਨਾਂ ਦਾ ਨਿਵਾਸ ਹੈ, ਅਤੇ ਉਹਨਾਂ ਦਾ ਵੀ ਜੋ ਗੁਰੂ-ਸ਼ਯਨ ਦਾ ਅਪਰਾਧ ਕਰਦੇ ਹਨ।

Verse 23

रोरूयमाणैर्दाहार्तैः पच्यमानै र्हविर्भुजा । खंडशः क्रियमाणैश्च तीक्ष्णशस्त्रैरनेकधा

ਉੱਥੇ ਉਹ ਉੱਚੀ ਆਵਾਜ਼ ਨਾਲ ਰੋਂਦੇ ਹਨ, ਸੜਨ ਦੀ ਪੀੜ ਨਾਲ ਤੜਫਦੇ ਹਨ; ਹਵਿ-ਭੁਜ ਅਗਨੀ ਵੱਲੋਂ ‘ਪਕਾਏ’ ਜਾਂਦੇ ਹਨ; ਅਤੇ ਤੀਖੇ ਸ਼ਸਤ੍ਰਾਂ ਨਾਲ ਅਨੇਕ ਢੰਗਾਂ ਵਿੱਚ ਟੁਕੜੇ-ਟੁਕੜੇ ਕੀਤੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।

Verse 24

तृतीयोंऽधतमोनाम नरकः सुभयावहः । अत्र ये पुरुषा यांति तांश्च वक्ष्यामि सुद्विज

ਤੀਜਾ ਨਰਕ ‘ਅੰਧਤਮਸ’ ਨਾਮ ਦਾ ਹੈ, ਜੋ ਅਤਿ ਭਯੰਕਰ ਹੈ। ਹੇ ਸਦਵਿਪ੍ਰ! ਇੱਥੇ ਕਿਹੜੇ ਪੁਰਸ਼ ਜਾਂਦੇ ਹਨ, ਉਹ ਮੈਂ ਤੈਨੂੰ ਦੱਸਾਂਗਾ।

Verse 26

चतुर्थोऽयं प्रतप्ताख्यो नरकः संप्रकीर्तितः । अत्र ते यातनां भुक्त्वा तथा शुद्धा भवंति च

ਚੌਥਾ ਇਹ ਨਰਕ ‘ਪ੍ਰਤਾਪਤ’ ਨਾਮ ਨਾਲ ਪ੍ਰਕੀਰਤ ਹੈ—‘ਸੜਿਆ ਹੋਇਆ’। ਉੱਥੇ ਯਾਤਨਾ ਭੋਗ ਕੇ ਉਹ ਵੀ, ਉਸ ਕਰਮ ਦੇ ਖਤਮ ਹੋਣ ਨਾਲ, ਸ਼ੁੱਧ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।

Verse 27

यैः कृता सततं निंदा गुरुदेवतपस्वि नाम् । तेषामुत्पाट्यते जिह्वा जाताजाताऽत्र भूरिशः

ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਸਦਾ ਗੁਰੂਆਂ, ਦੇਵਤਿਆਂ ਅਤੇ ਤਪੱਸਵੀਆਂ ਦੀ ਨਿੰਦਾ ਕੀਤੀ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਜੀਭ ਇੱਥੇ ਵਾਰੰਵਾਰ, ਬਹੁਤ ਵਾਰ ਉਖਾੜੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।

Verse 28

एषोऽन्यः पंचमो नाम सुप्रसिद्धो विदारकः । मित्रद्रोहरताश्चात्र च्छिद्यंते करपत्रकैः

ਇਹ ਹੋਰ ਪੰਜਵਾਂ ਨਰਕ ਹੈ, ਜੋ ‘ਵਿਦਾਰਕ’ (ਚੀਰਨ ਵਾਲਾ) ਨਾਮ ਨਾਲ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਹੈ। ਇੱਥੇ ਮਿੱਤਰ-ਦ੍ਰੋਹ ਵਿੱਚ ਰਤ ਲੋਕ ਹੱਥ-ਪੱਤੇ ਵਰਗੀਆਂ ਧਾਰਾਂ ਨਾਲ ਚੀਰੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।

Verse 29

दुष्टेन चक्षुषा दृष्टाः परदारा नराधमैः । सुलोहास्याः खगास्तेषां हरंत्यत्र विलोचने

ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨਰਾਧਮਾਂ ਨੇ ਦੁਰਾਚਾਰੀ ਨਜ਼ਰ ਨਾਲ ਪਰਾਈ ਇਸਤ੍ਰੀ ਵੱਲ ਤੱਕਿਆ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀਆਂ ਅੱਖਾਂ ਇੱਥੇ ਲੋਹੇ ਦੀ ਚੋਚ ਵਾਲੇ ਪੰਛੀ ਨੋਚ ਕੇ ਲੈ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।

Verse 30

प्राणांतिकं पुरा दत्तं यैर्दुःखं प्राणिनां नरैः । अपराधं विना तेऽत्र पच्यंते वालुकोत्करैः

ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਮਨੁੱਖਾਂ ਨੇ ਬਿਨਾ ਕਿਸੇ ਦੋਸ਼ ਦੇ ਪ੍ਰਾਣੀਆਂ ਨੂੰ ਪਹਿਲਾਂ ਪ੍ਰਾਣਾਂਤਕ ਦੁੱਖ ਦਿੱਤਾ, ਉਹ ਇੱਥੇ ਤਪਦੀ ਰੇਤ ਦੇ ਢੇਰਾਂ ਉੱਤੇ ‘ਪਕਾਏ’ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।

Verse 31

बीभत्सुरिति विख्यातः सप्तमो नरकाधमः । मूत्रामेध्य समाकीर्णः समंतादतिगर्हितः

ਸੱਤਵਾਂ, ਨਰਕਾਂ ਵਿੱਚ ਸਭ ਤੋਂ ਘਿਨੌਣਾ, ‘ਬੀਭਤਸੁ’ ਨਾਮ ਨਾਲ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਹੈ। ਇਹ ਮੂਤਰ ਅਤੇ ਮੈਲ ਨਾਲ ਚੌਫੇਰੋਂ ਭਰਿਆ ਹੋਇਆ, ਹਰ ਪਾਸੇ ਤੋਂ ਅਤਿ ਘ੍ਰਿਣਿਤ ਹੈ।

Verse 32

राजगामि च पैशुन्यं यैः कृतं सुदुरात्मभिः । अमेध्यपूर्णवक्त्रास्ते धार्यंतेऽत्र नराधमाः

ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਅਤਿ ਦੁਸ਼ਟ ਮਨੁੱਖਾਂ ਨੇ ਰਾਜਦਰਬਾਰ ਤੱਕ ਪਹੁੰਚਣ ਵਾਲੀ ਚੁਗ਼ਲੀ ਤੇ ਨਿੰਦਾ ਕੀਤੀ, ਉਹ ਨਰਾਧਮ ਇੱਥੇ ਮੈਲ ਨਾਲ ਭਰੇ ਮੂੰਹਾਂ ਸਮੇਤ ਰੋਕੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।

Verse 33

कुत्सितोनाम विख्यातो द्विजायं चाष्टमोऽधमः । श्लेष्ममूत्राभिसंपूर्णैस्तथा गन्धैश्च कुत्सितैः

ਹੇ ਬ੍ਰਾਹਮਣ-ਸ਼੍ਰੇਸ਼ਠ, ਅੱਠਵਾਂ ਨੀਚ ਨਰਕ ‘ਕੁਤਸਿਤ’ ਨਾਮ ਨਾਲ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਹੈ; ਉਹ ਕਫ਼ ਅਤੇ ਮੂਤਰ ਨਾਲ ਭਰਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ ਅਤੇ ਘਿਨੌਣੀ, ਅਪਮਾਨਜਨਕ ਬਦਬੂ ਨਾਲ ਸੜਦਾ ਹੈ।

Verse 34

गुरुदेवातिथिभ्यश्च स्वभृत्येभ्यो विशेषतः । अदत्त्वा भोजनं यैस्तु कृतं तेऽत्र व्यवस्थिताः

ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਗੁਰੂ ਨੂੰ, ਦੇਵਤਿਆਂ ਨੂੰ, ਅਤਿਥੀਆਂ ਨੂੰ ਅਤੇ ਖ਼ਾਸ ਕਰਕੇ ਆਪਣੇ ਆਸਰੇ ਵਾਲਿਆਂ ਤੇ ਸੇਵਕਾਂ ਨੂੰ ਭੋਜਨ ਦਿੱਤੇ ਬਿਨਾ ਆਪ ਹੀ ਖਾਧਾ, ਉਹ ਇੱਥੇ ਦੁੱਖ ਭੋਗਣ ਲਈ ਟਿਕਾਏ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।

Verse 35

एष दुर्गमनामा च नवमो द्विजसत्तम । तीक्ष्णकंटकसंकीर्णः सर्पवृश्चिकसंकुलः

ਹੇ ਬ੍ਰਾਹਮਣ-ਸ਼੍ਰੇਸ਼ਠ, ਇਹ ਨੌਵਾਂ (ਨਰਕ) ‘ਦੁਰਗਮ’ ਨਾਮ ਨਾਲ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ; ਇਹ ਤਿੱਖੇ ਕੰਡਿਆਂ ਨਾਲ ਭਰਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ ਅਤੇ ਸੱਪਾਂ ਤੇ ਬਿਛੂਆਂ ਨਾਲ ਘਿਰਿਆ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ।

Verse 36

एकसार्थप्रयाताय क्षुत्क्षामायावसीदते । अदत्त्वा भोजनं यैश्च कृतं तेऽत्र व्यवस्थिताः

ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਕਾਫ਼ਲੇ ਨਾਲ ਯਾਤਰਾ ਕਰਦੇ, ਭੁੱਖ ਨਾਲ ਕਮਜ਼ੋਰ ਹੋ ਕੇ ਡਿੱਗਦੇ ਯਾਤਰੀ ਨੂੰ ਭੋਜਨ ਨਾ ਦਿੱਤਾ, ਉਹ ਇੱਥੇ ਹੀ ਰਹਿਣ ਲਈ ਮਜਬੂਰ ਕੀਤੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।

Verse 37

दशमोऽयं सुविख्यातो नरको नामदुः सहः । तप्तलोहमयैः स्तंभैः समंतात्परिवारितः

ਇਹ ਦਸਵਾਂ ਨਰਕ ‘ਦੁಃਸਹ’ ਨਾਮ ਨਾਲ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਹੈ; ਚੌਹੀਂ ਪਾਸੀਂ ਤਪੇ ਹੋਏ ਲੋਹੇ ਦੇ ਸਤੰਭਾਂ ਨਾਲ ਘਿਰਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ।

Verse 38

ये पापाः परदारेषु रक्ता मिष्टामिषेषु वा । तप्तलोहमयान्स्तंभांस्तेऽत्रालिंगंति मानवाः

ਜੋ ਪਾਪੀ ਪਰਾਈਆਂ ਇਸਤ੍ਰੀਆਂ ਵਿੱਚ ਰੁਚੀ ਰੱਖਦੇ ਹਨ, ਜਾਂ ਮਿੱਠੀਆਂ ਰਸਦਾਰ ਚੀਜ਼ਾਂ ਤੇ ਮਾਸ ਵਿੱਚ ਲਪਟੇ ਹਨ, ਉਹ ਮਨੁੱਖ ਇੱਥੇ ਤਪੇ ਲੋਹੇ ਦੇ ਸਤੰਭਾਂ ਨੂੰ ਜੱਫੀ ਪਾਉਣ ਲਈ ਮਜਬੂਰ ਕੀਤੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।

Verse 39

एकादशोऽपरश्चायमाकर्षाख्यः प्रकीर्तितः । नरको विप्रशार्दूल तप्तसंदंशसंकुलः

ਹੇ ਬ੍ਰਾਹਮਣਾਂ ਦੇ ਸਿੰਘ, ਇਹ ਹੋਰ—ਗਿਆਰਵਾਂ—ਨਰਕ ‘ਆਕਰਸ਼’ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ; ਇਹ ਤਪੇ ਹੋਏ ਸੰਡਾਸਿਆਂ ਤੇ ਚਿਮਟਿਆਂ ਨਾਲ ਭਰਿਆ ਪਿਆ ਹੈ।

Verse 40

स्त्रीविप्रगुरुदेवानां वित्तं चाश्नंति ये नराः । संदंशैरपि कृष्यंते तत्र तप्तैः समंततः

ਜੋ ਮਨੁੱਖ ਇਸਤ੍ਰੀਆਂ, ਬ੍ਰਾਹਮਣਾਂ, ਗੁਰੂਆਂ ਜਾਂ ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੀ ਧਨ-ਸੰਪੱਤੀ ਨੂੰ ਖਾਂਦੇ ਜਾਂ ਹੜਪ ਲੈਂਦੇ ਹਨ, ਉਹ ਉੱਥੇ ਚੌਹੀਂ ਪਾਸੀਂ ਤਪੇ ਹੋਏ ਸੰਡਾਸਿਆਂ ਨਾਲ ਘਸੀਟੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।

Verse 41

संदंशो द्वादशश्चायं तथाऽभक्ष्यप्रभक्षकाः । लोहदंतमुखैर्गृधैर्भक्ष्यंतेऽत्र नराधमाः

ਬਾਰ੍ਹਵਾਂ ਨਰਕ ‘ਸੰਦਾੰਸ਼’ ਹੈ; ਇੱਥੇ ਜੋ ਨੀਚ ਮਨੁੱਖ ਅਭੱਖ੍ਯ ਨੂੰ ਭੱਖਦੇ ਹਨ, ਉਹ ਲੋਹੇ ਦੀ ਚੋਂਚ ਤੇ ਦੰਦਾਂ ਵਾਲੇ ਗਿੱਧਾਂ ਦੁਆਰਾ ਨੋਚ ਕੇ ਖਾਧੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।

Verse 42

एष त्रयोदशोनाम सुविख्यातो नियंत्रकः । समंतात्कृमिभिर्व्याप्तस्तथा च दृढबन्धनैः

ਇਹ ਤੇਰਵਾਂ ਨਰਕ ‘ਨਿਯੰਤਰਕ’ ਨਾਮ ਨਾਲ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਹੈ। ਇਹ ਚੌਹੀਂ ਪਾਸੀਂ ਕੀੜਿਆਂ ਨਾਲ ਵਿਆਪਤ ਹੈ ਅਤੇ ਕਠੋਰ, ਅਡੋਲ ਬੰਧਨਾਂ ਨਾਲ ਜਕੜਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ।

Verse 43

न्यासापहारकाः पापास्तत्र बद्धाश्च बंधनैः । कृमिवृश्चिक कीटाद्यैर्भक्ष्यते द्विजसत्तम

ਹੇ ਦਵਿਜ-ਸ਼੍ਰੇਸ਼ਠ! ਜੋ ਪਾਪੀ ਅਮਾਨਤ (ਨਿਆਸ) ਹੜਪ ਲੈਂਦੇ ਹਨ, ਉਹ ਉੱਥੇ ਬੇੜੀਆਂ ਨਾਲ ਬੱਝੇ ਰਹਿੰਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਕੀੜਿਆਂ, ਬਿਛੂਆਂ ਤੇ ਹੋਰ ਡੰਸਣ ਵਾਲੇ ਕੀਟਾਂ ਦੁਆਰਾ ਖਾਧੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।

Verse 44

तथा चतुर्दशोनाम नरकोऽधोमुखः स्थितः । नरकाणां समस्तानामेष रौद्रतमाकृतिः

ਇਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਚੌਦਵਾਂ ਨਰਕ ‘ਅਧੋਮੁਖ’ ਨਾਮ ਦਾ ਹੈ, ਜਿੱਥੇ ਮਨੁੱਖ ਨੂੰ ਉਲਟਾ ਟੰਗਿਆ ਰੱਖਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਸਾਰੇ ਨਰਕਾਂ ਵਿੱਚ ਇਹ ਸਭ ਤੋਂ ਭਿਆਨਕ ਰੂਪ ਵਾਲਾ ਹੈ।

Verse 45

अत्र चाधोमुखा बद्धा वृक्षशाखावलंबिताः । पच्यंते वह्निनाऽधस्ताद्ब्रह्मघ्ना ये च मानवाः

ਇੱਥੇ ਅਧੋਮੁਖ ਕਰਕੇ ਬੱਝੇ ਹੋਏ, ਦਰੱਖਤਾਂ ਦੀਆਂ ਟਾਹਣੀਆਂ ਤੋਂ ਲਟਕਾਏ ਜਾਂਦੇ ਹਨ; ਜੋ ਮਨੁੱਖ ਬ੍ਰਾਹਮਣ-ਹੱਤਿਆ (ਬ੍ਰਹਮਘਨ) ਕਰਦੇ ਹਨ, ਉਹ ਹੇਠਾਂ ਤੋਂ ਅੱਗ ਨਾਲ ਸੜਾ ਕੇ ਪਕਾਏ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।

Verse 46

यूकामत्कुणदंशाद्यैः संकीर्णोऽयं द्विजोत्तम । नरको भीषणो नाम ख्यातः पञ्चदशो महान्

ਹੇ ਦਵਿਜੋਤਮ! ਇਹ ਥਾਂ ਜੂੰਆਂ, ਖਟਮਲਾਂ, ਮੱਛਰਾਂ ਆਦਿ ਨਾਲ ਭਰੀ ਪਈ ਹੈ। ਇਹ ਮਹਾਨ ਨਰਕ ਪੰਦਰਵਾਂ ਹੈ, ਜੋ ‘ਭੀਸ਼ਣ’ ਨਾਮ ਨਾਲ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਹੈ।

Verse 47

कूटसाक्ष्यरतानां च तथैवानृतवादिनाम् । अत्राश्रयो मया दत्तस्तथान्येषां कुकर्मिणाम्

ਝੂਠੀ ਗਵਾਹੀ ਵਿੱਚ ਰਤ ਰਹਿਣ ਵਾਲਿਆਂ ਅਤੇ ਸਦਾ ਝੂਠ ਬੋਲਣ ਵਾਲਿਆਂ ਲਈ—ਅਤੇ ਹੋਰ ਕੁਕਰਮੀ ਪਾਪੀਆਂ ਲਈ ਭੀ—ਇੱਥੇ ਮੈਂ ਕੈਦ ਦਾ ਠਿਕਾਣਾ ਨਿਯਤ ਕੀਤਾ ਹੈ।

Verse 49

एष षोडश उद्दिष्टो नरको नाम क्षुद्रदः । युधार्तैर्मानवैर्व्याप्तः समंताद्द्विजसत्तम

ਹੇ ਦ੍ਵਿਜ-ਸ਼੍ਰੇਸ਼ਠ! ਇਹ ਸੋਲ੍ਹਵਾਂ ਨਰਕ ਘੋਸ਼ਿਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ, ਜਿਸ ਦਾ ਨਾਮ ‘ਕ੍ਸ਼ੁਦ੍ਰਦ’ ਹੈ; ਇਹ ਚਾਰੋਂ ਪਾਸੇ ਯੁੱਧ-ਪੀੜਤ ਮਨੁੱਖਾਂ ਨਾਲ ਭਰਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ।

Verse 50

तथा सप्तदशश्चायं क्षाराख्यो नरकः स्मृतः । सुक्षारेण समाकीर्णः सर्वप्राणिभयावहः

ਇਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਇਹ ਸਤਾਰ੍ਹਵਾਂ ਨਰਕ ‘ਕ੍ਸ਼ਾਰ’ ਨਾਮ ਨਾਲ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਹੈ; ਤਿੱਖੇ, ਸੜਦੇ ਖਾਰ ਨਾਲ ਇਹ ਭਰਿਆ ਪਿਆ ਹੈ ਅਤੇ ਸਭ ਦੇਹਧਾਰੀਆਂ ਲਈ ਭੈ-ਉਤਪੰਨ ਕਰਦਾ ਹੈ।

Verse 51

व्रतभंगकरा ये च ये च पाषण्डिनो नराः । तेऽत्रागत्य शितैः शस्त्रैः पिष्यंते पापकृत्तमाः

ਜੋ ਪਵਿੱਤਰ ਵਰਤਾਂ ਨੂੰ ਤੋੜਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਜੋ ਧਰਮ-ਨਾਸਕ ਪਾਖੰਡ ਮਾਰਗਾਂ ਦੇ ਅਨੁਯਾਈ ਹਨ—ਉਹ ਮਹਾ ਪਾਪੀ ਇੱਥੇ ਆ ਕੇ ਤਿੱਖੇ ਸ਼ਸਤ੍ਰਾਂ ਨਾਲ ਕੁਚਲੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।

Verse 52

एष चाष्टादशो नाम कथितश्च निदाघकः । ज्वलितांगारसंकीर्णो दुःसेव्यः सर्वदेहिनाम्

ਇਹ ਅਠਾਰ੍ਹਵਾਂ ਨਰਕ ਕਿਹਾ ਗਿਆ ਹੈ, ਜਿਸ ਦਾ ਨਾਮ ‘ਨਿਦਾਘਕ’ ਹੈ; ਇਹ ਧਧਕਦੇ ਅੰਗਾਰਿਆਂ ਨਾਲ ਭਰਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ ਅਤੇ ਸਭ ਦੇਹਧਾਰੀਆਂ ਲਈ ਅਸਹਿਣ ਹੈ।

Verse 53

दूषयंति च ये शास्त्रं काव्यं विप्रं च कन्यकाम् । अंगारांतः स्थितातेऽत्र ध्रियंते मानवा द्विज

ਹੇ ਦ੍ਵਿਜ! ਜੋ ਧਰਮ-ਸ਼ਾਸਤਰ, ਕਾਵ੍ਯ, ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਅਤੇ ਕੁਆਰੀ ਕੰਨਿਆ ਨੂੰ ਅਪਵਿਤ੍ਰ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਉਹ ਮਨੁੱਖ ਇੱਥੇ ਅੰਗਾਰਿਆਂ ਵਿਚ ਰੱਖ ਕੇ ਧਾਰੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।

Verse 54

एकोनविंशतिश्चायं प्रख्यातः कूटशाल्मलिः । सुतीक्ष्णकंटकाकीर्णः समंताद्द्विजसत्तम ।ा

ਹੇ ਦ੍ਵਿਜਸੱਤਮ! ਇਹ ਉੱਨੀਵਾਂ ਨਰਕ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਹੈ, ਜਿਸ ਦਾ ਨਾਮ ਕੂਟਸ਼ਾਲਮਲੀ ਹੈ; ਇਹ ਚਾਰੋਂ ਪਾਸੇ ਅਤਿ ਤਿੱਖੇ ਕੰਟਿਆਂ ਨਾਲ ਭਰਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ।

Verse 56

एष विंशतिमो नाम नरको द्विजसत्तम । असिपत्रवनाख्यश्च कष्टसेव्यो दुरात्मभिः

ਹੇ ਦ੍ਵਿਜਸੱਤਮ! ਇਹ ਵੀਹਵਾਂ ਨਰਕ ਹੈ, ਜਿਸ ਦਾ ਨਾਮ ਅਸਿਪਤ੍ਰਵਨ ਹੈ; ਇਹ ਦੁਸ਼ਟ ਆਤਮਾਵਾਂ ਲਈ ਹੀ ਭੋਗਣਯੋਗ, ਸਹਿਣੇ ਨੂੰ ਬਹੁਤ ਕਠਿਨ ਕਲੇਸ਼ ਹੈ।

Verse 57

अत्र यांति नरा विप्र पररंध्रनिरीक्षकाः । कूटकर्मरता ये च शास्त्रविक्रयकारकाः

ਹੇ ਵਿਪ੍ਰ! ਇੱਥੇ ਉਹ ਨਰ ਜਾਂਦੇ ਹਨ ਜੋ ਪਰਾਏ ਦੋਸ਼ ਟੋਹਦੇ ਹਨ, ਜੋ ਕੂਟਕਰਮਾਂ ਵਿੱਚ ਰਤ ਰਹਿੰਦੇ ਹਨ, ਅਤੇ ਜੋ ਸ਼ਾਸਤਰਾਂ ਨੂੰ ਵੇਚ ਕੇ ਵਪਾਰ ਬਣਾਉਂਦੇ ਹਨ।

Verse 58

एकविंशतिमा चैषा नाम्ना वैतरणी नदी । सर्वैरेव नरैर्गम्या धर्मपापानुयायिभिः

ਅਤੇ ਇਹ ਇਕੀਵਾਂ ਹੈ—ਵੈਤਰਨੀ ਨਾਮ ਦੀ ਨਦੀ; ਧਰਮ ਦੇ ਅਨੁਯਾਈ ਹੋਣ ਜਾਂ ਪਾਪ ਦੇ ਪਿੱਛੇ ਲੱਗੇ ਹੋਣ, ਸਭ ਮਨੁੱਖਾਂ ਨੂੰ ਇਸ ਤੱਕ ਪਹੁੰਚਣਾ ਪੈਂਦਾ ਹੈ।

Verse 59

मृत्युकाले समुत्पन्ने धेनुं यच्छंति ये नराः । तस्या लांगूलमाश्रित्य तारयंति सुखेन च

ਜਦ ਮੌਤ ਦਾ ਸਮਾਂ ਆ ਪਹੁੰਚੇ, ਜੋ ਮਨੁੱਖ ਦੁੱਧਾਰੂ ਗਾਂ ਦਾ ਦਾਨ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਉਹ ਉਸ ਗਾਂ ਦੀ ਪੂੰਛ ਦਾ ਆਸਰਾ ਲੈ ਕੇ ਸੁਖ ਨਾਲ ਪਾਰ ਲੰਘ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।

Verse 60

अदत्त्वा गां च ये मर्त्या म्रियंते द्विजसत्तम । तीर्त्वा हस्तादिभिर्दुर्गा त इमां संतरंति च

ਹੇ ਦਵਿਜ-ਸ਼੍ਰੇਸ਼ਠ! ਜੋ ਮਰਤਿਆ ਗਾਂ ਦਾ ਦਾਨ ਕੀਤੇ ਬਿਨਾਂ ਮਰ ਜਾਂਦੇ ਹਨ, ਉਹ ਇਸ ਕਠਿਨ ਧਾਰਾ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਹੱਥਾਂ ਆਦਿ ਨਾਲ ਜੂਝਦੇ ਹੋਏ ਹੀ ਪਾਰ ਕਰਦੇ ਹਨ।

Verse 61

एतत्ते सर्वमाख्यातं यत्पृष्टोऽस्मि द्विजोत्तम । विस्तरेण तव प्रीत्या स्वरूपं नरकोद्भवम्

ਹੇ ਦਵਿਜੋਤਮ! ਜੋ ਕੁਝ ਤੂੰ ਪੁੱਛਿਆ ਸੀ, ਉਹ ਸਭ ਮੈਂ ਤੇਰੀ ਪ੍ਰੀਤੀ ਕਰਕੇ ਵਿਸਤਾਰ ਨਾਲ ਕਹਿ ਦਿੱਤਾ ਹੈ—ਨਰਕ-ਜਨਮੀਆਂ ਯਾਤਨਾਵਾਂ ਦਾ ਸਵਰੂਪ ਵੀ।

Verse 62

तस्माद्गच्छ गृहं शीघ्रं यावद्गात्रं न दह्यते । बन्धुभिस्तव शोकार्तैर्गृहीत्वा वांछितं धनम्

ਇਸ ਲਈ ਤੂੰ ਜਲਦੀ ਆਪਣੇ ਘਰ ਜਾ, ਜਦ ਤੱਕ ਤੇਰਾ ਸ਼ਰੀਰ ਸੜਿਆ ਨਹੀਂ; ਤੇਰੇ ਸ਼ੋਕ-ਵਿਆਕੁਲ ਬੰਧੂ ਤੇਰੀ ਇੱਛਿਤ ਧਨ-ਸੰਪੱਤੀ ਨੂੰ ਚੁੱਕ ਲੈਣਗੇ।

Verse 63

ब्राह्मण उवाच । यदि देव मया सम्यग्गंतव्यं निजमंदिरम् । तद्ब्रूहि कर्मणा येन नरकं याति नो नरः

ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਨੇ ਕਿਹਾ: ਹੇ ਪ੍ਰਭੂ! ਜੇ ਮੈਨੂੰ ਸਚਮੁੱਚ ਠੀਕ ਤਰ੍ਹਾਂ ਆਪਣੇ ਨਿਜ ਮੰਦਰ (ਘਰ) ਵੱਲ ਜਾਣਾ ਹੈ, ਤਾਂ ਦੱਸੋ—ਕਿਹੜੇ ਕਰਮ ਨਾਲ ਮਨੁੱਖ ਨਰਕ ਨੂੰ ਨਹੀਂ ਜਾਂਦਾ?

Verse 64

यम उवाच । तीर्थयात्रापरो नित्यं देवतातिथिपूजकः । ब्रह्मण्यश्च शरण्यश्च न याति नरकं नरः

ਯਮ ਨੇ ਕਿਹਾ: ਜੋ ਨਿੱਤ ਤੀਰਥ-ਯਾਤਰਾ ਵਿੱਚ ਰਤ ਰਹੇ, ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੀ ਪੂਜਾ ਕਰੇ ਤੇ ਅਤਿਥੀ ਦਾ ਸਤਿਕਾਰ ਕਰੇ, ਬ੍ਰਹਮਣਾਂ ਪ੍ਰਤੀ ਭਕਤੀ ਰੱਖੇ ਅਤੇ ਹੋਰਾਂ ਲਈ ਆਸਰਾ ਬਣੇ—ਉਹ ਮਨੁੱਖ ਨਰਕ ਨੂੰ ਨਹੀਂ ਜਾਂਦਾ।

Verse 65

परोपकारसंयुक्तो नित्यं जपपरायणः । स्वाध्यायनिरतश्चैव न याति नरकं द्विज

ਹੇ ਬ੍ਰਾਹਮਣ! ਜੋ ਪਰਉਪਕਾਰ ਨਾਲ ਯੁਕਤ ਰਹੇ, ਨਿੱਤ ਜਪ ਵਿੱਚ ਪਰਾਇਣ ਹੋਵੇ ਅਤੇ ਸਦਾ ਸਵਾਧਿਆਇ (ਵੇਦ-ਅਧਿਐਨ) ਵਿੱਚ ਲੀਨ ਰਹੇ—ਉਹ ਨਰਕ ਨੂੰ ਨਹੀਂ ਜਾਂਦਾ।

Verse 66

वापीकूपतडागानि देवतायतनानि च । यः करोति नरो नित्यं नरकं न स पश्यति

ਜੋ ਮਨੁੱਖ ਨਿੱਤ ਵਾਪੀ, ਕੂਆਂ ਅਤੇ ਤਲਾਬ ਬਣਾਵੇ, ਅਤੇ ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੇ ਮੰਦਰ ਵੀ ਨਿਰਮਾਣ ਕਰੇ—ਉਹ ਨਰਕ ਨੂੰ ਨਹੀਂ ਵੇਖਦਾ।

Verse 67

हेमंते वह्निदो यः स्यात्तथा ग्रीष्मे जलप्रदः । वर्षास्वाश्रयदो यश्च नरकं न स पश्यति

ਜੋ ਹੇਮੰਤ ਵਿੱਚ ਅੱਗ (ਤਾਪ) ਦਾਨ ਕਰੇ, ਗ੍ਰੀਸ਼ਮ ਵਿੱਚ ਪਾਣੀ ਪ੍ਰਦਾਨ ਕਰੇ, ਅਤੇ ਵਰਖਾ ਰੁੱਤ ਵਿੱਚ ਆਸਰਾ ਦੇਵੇ—ਉਹ ਨਰਕ ਨੂੰ ਨਹੀਂ ਵੇਖਦਾ।

Verse 68

व्रतोपवाससंयुक्तः शांतात्मा विजितेंद्रियः । ब्रह्मचारी सदा ध्यानी नरकं याति नो नरः

ਜੋ ਵਰਤ ਅਤੇ ਉਪਵਾਸ ਨਾਲ ਯੁਕਤ ਹੋਵੇ, ਮਨੋਂ ਸ਼ਾਂਤ, ਇੰਦ੍ਰੀਆਂ ਨੂੰ ਜਿੱਤਣ ਵਾਲਾ, ਬ੍ਰਹਮਚਰਯ ਵਿੱਚ ਰਹਿਣ ਵਾਲਾ ਅਤੇ ਸਦਾ ਧਿਆਨਮਗਨ—ਉਹ ਮਨੁੱਖ ਨਰਕ ਨੂੰ ਨਹੀਂ ਜਾਂਦਾ।

Verse 69

अन्नप्रदो नरो यः स्याद्विशेषेण तिलप्रदः । अहिंसानिरतश्चैव नरकं न स पश्यति

ਜੋ ਮਨੁੱਖ ਅੰਨ ਦਾਨ ਕਰਦਾ ਹੈ—ਖ਼ਾਸ ਕਰਕੇ ਤਿਲਾਂ ਦਾ ਦਾਨ—ਅਤੇ ਅਹਿੰਸਾ ਵਿੱਚ ਰਤ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਨਰਕ ਨੂੰ ਨਹੀਂ ਵੇਖਦਾ।

Verse 70

वेदाध्ययनसंपन्नः शास्त्रासक्तः सुमृष्टवाक् । धर्माख्यानपरो नित्यं नरकं न स पश्यति

ਜੋ ਵੇਦ ਅਧਿਐਨ ਵਿੱਚ ਨਿਪੁੰਨ, ਸ਼ਾਸਤਰਾਂ ਵਿੱਚ ਆਸਕਤ, ਬੋਲੀ ਵਿੱਚ ਸੁਧਰਿਆ, ਅਤੇ ਨਿੱਤ ਧਰਮ ਕਥਾ-ਵਿਆਖਿਆ ਵਿੱਚ ਲੀਨ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਨਰਕ ਨੂੰ ਨਹੀਂ ਵੇਖਦਾ।

Verse 71

ब्राह्मण उवाच । एतन्मूर्खोऽपि जानाति शुभकर्मकरः पुमान् । न याति नरकं स्वर्गे तथा पापक्रियारतः

ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਨੇ ਕਿਹਾ: ਇਹ ਗੱਲ ਤਾਂ ਮੂਰਖ ਵੀ ਜਾਣਦਾ ਹੈ—ਜੋ ਮਨੁੱਖ ਸ਼ੁਭ ਕਰਮ ਕਰਦਾ ਹੈ ਉਹ ਨਰਕ ਨਹੀਂ ਜਾਂਦਾ, ਸਵਰਗ ਨੂੰ ਜਾਂਦਾ ਹੈ; ਅਤੇ ਜੋ ਪਾਪ ਕਰਮਾਂ ਵਿੱਚ ਰਤ ਹੈ, ਉਸ ਦਾ ਫਲ ਉਲਟ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।

Verse 72

तस्मादशुभकर्मापि कर्मणा येन पातकम् । स्वल्पेनापि निहन्त्याशु याति स्वर्गं नरस्ततः

ਇਸ ਲਈ, ਜੋ ਮਨੁੱਖ ਅਸ਼ੁਭ ਕਰਮਾਂ ਨਾਲ ਲਿਪਤ ਵੀ ਹੋਵੇ—ਜੇ ਕਿਸੇ ਕਰਮ ਦੁਆਰਾ ਉਹ ਪਾਪ ਨੂੰ ਜਲਦੀ ਨਾਸ ਕਰ ਦੇਵੇ, ਭਾਵੇਂ ਥੋੜ੍ਹੇ ਜਿਹੇ ਯਤਨ ਨਾਲ ਹੀ—ਤਾਂ ਉਹ ਸਵਰਗ ਨੂੰ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।

Verse 73

तन्मेब्रूहि सुरश्रेष्ठ व्रतं नियममेव वा । तीर्थं वा जपहोमं वा सर्वलोकसुखावहम्

ਹੇ ਦੇਵਾਂ ਵਿੱਚ ਸ਼੍ਰੇਸ਼ਠ! ਮੈਨੂੰ ਉਹ ਵਰਤ ਜਾਂ ਨਿਯਮ ਦੱਸੋ—ਜਾਂ ਕੋਈ ਤੀਰਥ, ਜਾਂ ਜਪ ਤੇ ਹੋਮ—ਜੋ ਸਭ ਲੋਕਾਂ ਲਈ ਸੁਖ-ਸ਼ਾਂਤੀ ਅਤੇ ਕਲਿਆਣ ਦਾਤਾ ਹੋਵੇ।

Verse 74

यम उवाच । अत्र ते सुमहद्गुह्यं कीर्तयिष्ये द्विजोत्तध । गोपनीयं प्रयत्नेन वचनान्मम सर्वदा

ਯਮ ਨੇ ਕਿਹਾ: ਹੇ ਦਵਿਜੋਤਮ, ਇੱਥੇ ਮੈਂ ਤੈਨੂੰ ਇਕ ਅਤਿ ਮਹਾਨ ਗੁਪਤ ਭੇਦ ਸੁਣਾਵਾਂਗਾ। ਮੇਰੇ ਬਚਨਾਂ ਨੂੰ ਯਤਨ ਨਾਲ ਸੰਭਾਲੀਂ ਅਤੇ ਸਦਾ ਇਸ ਉਪਦੇਸ਼ ਨੂੰ ਗੁਪਤ ਰੱਖੀਂ।

Verse 75

महापातकयुक्तोऽपि पुरुषो येन कर्मणा । अनुष्ठितेन नो याति नरकं क्लेशकारकम्

ਭਾਵੇਂ ਮਨੁੱਖ ਮਹਾਪਾਤਕਾਂ ਨਾਲ ਭਾਰਿਆ ਹੋਵੇ, ਪਰ ਜਿਸ ਕਰਮ ਦਾ ਵਿਧੀ ਅਨੁਸਾਰ ਅਨੁਸ਼ਠਾਨ ਕਰੇ, ਉਹ ਕਲੇਸ਼ ਦੇਣ ਵਾਲੇ ਨਰਕ ਨੂੰ ਨਹੀਂ ਜਾਂਦਾ।

Verse 76

आनर्तविषये रम्यं सर्वतीर्थमयं शुभम् । हाटकेश्वरजं क्षेत्रं महापातकनाशनम्

ਆਨਰਤ ਦੇਸ਼ ਵਿੱਚ ਇਕ ਰਮਣੀਕ, ਸ਼ੁਭ ਖੇਤਰ ਹੈ—ਹਾਟਕੇਸ਼ਵਰ ਤੋਂ ਉਤਪੰਨ—ਜੋ ਸਭ ਤੀਰਥਾਂ ਦੇ ਤੇਜ ਨਾਲ ਭਰਪੂਰ ਹੈ ਅਤੇ ਮਹਾਪਾਤਕਾਂ ਦਾ ਨਾਸ ਕਰਨ ਵਾਲਾ ਹੈ।

Verse 77

तत्रैकमपि मासार्धं यो भक्त्या पूजयेद्धरम् । स सर्वपापयुक्तोऽपि शिवलोके महीयते

ਉਥੇ ਜੋ ਕੋਈ ਭਕਤੀ ਨਾਲ ਅੱਧਾ ਮਹੀਨਾ ਵੀ ਪ੍ਰਭੂ ਧਰ ਨੂੰ ਪੂਜੇ, ਉਹ ਸਭ ਪਾਪਾਂ ਨਾਲ ਯੁਕਤ ਹੋ ਕੇ ਵੀ ਸ਼ਿਵਲੋਕ ਵਿੱਚ ਆਦਰ ਪਾਂਦਾ ਹੈ।

Verse 78

तस्मात्तत्र द्रुतं गत्वा त्वमाराधय शंकरम् । येन गच्छसि निर्वाणं दशभिः पुरुषैः सह

ਇਸ ਲਈ ਤੂੰ ਉਥੇ ਤੁਰੰਤ ਜਾ ਕੇ ਸ਼ੰਕਰ ਦੀ ਆਰਾਧਨਾ ਕਰ; ਜਿਸ ਨਾਲ ਤੂੰ ਦਸ ਪੁਰਸ਼ਾਂ ਸਮੇਤ ਨਿਰਵਾਣ, ਮੁਕਤੀ ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰੇਂਗਾ।

Verse 79

सूत उवाच । उपदेशं समाकर्ण्य स यदा प्रस्थितो गृहम् । धर्मराजस्य संहष्टो मधुरां नगरीं प्रति

ਸੂਤ ਜੀ ਨੇ ਆਖਿਆ: ਉਪਦੇਸ਼ ਸੁਣ ਕੇ ਜਦ ਉਹ ਘਰ ਵੱਲ ਚਲਿਆ, ਤਾਂ ਧਰਮਰਾਜ ਦੇ ਹੁਕਮ ਨਾਲ ਉਸ ਨੂੰ ਮਧੁਰਾ ਨਗਰੀ ਵੱਲ ਭੇਜਿਆ ਗਿਆ।

Verse 80

तावद्द्वितीयं गो कर्णं दूत आदाय संगतः । दर्शयामास धृत्वाग्रे धर्मराजस्य सत्वरम्

ਉਸੇ ਵੇਲੇ ਦੂਤ ਦੂਜਾ ਗੋਕਰਣ ਲੈ ਕੇ ਆ ਪਹੁੰਚਿਆ ਅਤੇ ਧਰਮਰਾਜ ਦੇ ਸਾਹਮਣੇ ਤੁਰੰਤ ਅੱਗੇ ਧਰ ਕੇ ਦਰਸਾ ਦਿੱਤਾ।

Verse 81

ततः प्रोवाच तं दूतं धर्मराजः प्रहर्षितः । गोकर्णं पुरतो दृष्ट्वा द्वितीयं प्रस्थितं गृहम्

ਫਿਰ ਧਰਮਰਾਜ ਦੂਜੇ ਗੋਕਰਣ ਨੂੰ ਸਾਹਮਣੇ ਖੜਾ ਵੇਖ ਕੇ ਪ੍ਰਸੰਨ ਹੋਇਆ ਅਤੇ ਉਸ ਦੂਤ ਨੂੰ ਬੋਲਿਆ ਜੋ (ਉਸ ਨੂੰ ਲਿਆਉਣ ਲਈ) ਚਲਿਆ ਸੀ।

Verse 82

यस्मात्कालात्ययं कृत्वाऽनीतोऽयं ब्राह्मणस्त्वया । तस्मादेनमपि क्षिप्रं द्वितीयेन समं त्यज

ਕਿਉਂਕਿ ਤੂੰ ਸਮਾਂ ਲੰਘਾ ਕੇ ਇਸ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਨੂੰ ਲਿਆਇਆ ਹੈਂ, ਇਸ ਲਈ ਇਸ ਨੂੰ ਵੀ ਤੁਰੰਤ ਦੂਜੇ ਦੇ ਸਮਾਨ ਛੱਡ ਦੇ।

Verse 83

ततस्तौ तत्क्षणान्मुक्तौ गोकर्णौ ब्राह्मणौ समम् । स्वंस्वं कलेवरं प्राप्य सहसाथ समन्वितौ

ਤਦ ਉਸੇ ਪਲ ਦੋਵੇਂ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਗੋਕਰਣ ਇਕੱਠੇ ਹੀ ਮੁਕਤ ਹੋ ਗਏ; ਆਪਣਾ-ਆਪਣਾ ਦੇਹ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰ ਕੇ ਤੁਰੰਤ ਹੀ ਪੂਰਨਤਾ ਨਾਲ ਸੰਯੁਕਤ ਹੋ ਗਏ।

Verse 84

ततः स कथयामास गोकर्णः प्रथमो द्विजः । यमोपदेशसंजुष्टो द्वितीयाय सविस्तरम्

ਤਦੋਂ ਪਹਿਲੇ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਗੋਕਰਣ ਨੇ—ਯਮ ਦੇ ਉਪਦੇਸ਼ ਨਾਲ ਸੰਪੰਨ ਹੋ ਕੇ—ਦੂਜੇ ਨੂੰ ਸਭ ਕੁਝ ਵਿਸਤਾਰ ਨਾਲ ਕਹਿ ਸੁਣਾਇਆ।

Verse 85

ततो गृहं परित्यज्य गोकर्णौ द्वावपि स्थितौ । देवतायतनैर्व्याप्तं क्षेत्रं दृष्ट्वाऽखिलं ततः

ਫਿਰ ਘਰ ਤਿਆਗ ਕੇ, ਦੋਵੇਂ ਗੋਕਰਣ ਉੱਥੇ ਟਿਕ ਗਏ। ਅਤੇ ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੇ ਮੰਦਰਾਂ ਨਾਲ ਵਿਆਪਤ ਉਸ ਸਮੂਹ ਪਵਿੱਤਰ ਖੇਤਰ ਨੂੰ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਵੇਖ ਕੇ (ਉਸ ਦੀ ਮਹਿਮਾ ਜਾਣੀ)।

Verse 86

लिंगे संस्थापिते ताभ्यां सीमांते दक्षिणोत्तरे । हाटकेश्वरजं क्षेत्रं संप्राप्य तपसि द्रुतम्

ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੋਹਾਂ ਨੇ ਦੱਖਣ ਤੇ ਉੱਤਰ ਦੀ ਸੀਮਾ-ਰੇਖਾ ਉੱਤੇ ਲਿੰਗ ਸਥਾਪਿਤ ਕੀਤਾ। ਫਿਰ ਹਾਟਕੇਸ਼ਵਰ ਨਾਲ ਸੰਬੰਧਿਤ ਪਵਿੱਤਰ ਖੇਤਰ ਨੂੰ ਪਾ ਕੇ, ਤੁਰੰਤ ਤਪੱਸਿਆ ਵਿੱਚ ਲੀਨ ਹੋ ਗਏ।

Verse 87

ततः शिवं समाराध्य तपः कृत्वा यथोचितम् । सशरीरौ दिवं प्राप्तौ तत्प्रभावाद्विजोत्तमाः

ਫਿਰ ਸ਼ਿਵ ਦੀ ਯਥਾਵਿਧਿ ਅਰਾਧਨਾ ਕਰਕੇ ਅਤੇ ਉਚਿਤ ਤਪੱਸਿਆ ਕਰਕੇ, ਉਹ ਉੱਤਮ ਦਵਿਜ ਉਸ ਦੇ ਪ੍ਰਭਾਵ ਨਾਲ ਆਪਣੇ ਸਰੀਰ ਸਮੇਤ ਸਵਰਗ ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੋਏ।

Verse 88

ताभ्यां मार्गचतुर्दश्यां कृष्णायां जागरः कृतः । यः करोति नरो भक्त्या स गच्छति शिवालयम्

ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੋਹਾਂ ਨੇ ਮਾਰਗਸ਼ੀਰਸ਼ ਦੇ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਪੱਖ ਦੀ ਚੌਦਵੀਂ ਨੂੰ ਜਾਗਰਣ ਕੀਤਾ। ਜੋ ਮਨੁੱਖ ਭਕਤੀ ਨਾਲ ਐਸਾ ਜਾਗਰਣ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਸ਼ਿਵ ਦੇ ਧਾਮ ਨੂੰ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।

Verse 89

अपुत्रो लभते पुत्रान्धनार्थी धनमाप्नुयात् । निष्कामस्तु पुनर्मोक्षं नरो याति न संशयः

ਨਿਸੰਤਾਨ ਨੂੰ ਪੁੱਤਰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੁੰਦੇ ਹਨ; ਧਨ ਦੀ ਇੱਛਾ ਵਾਲਾ ਧਨ ਪਾ ਲੈਂਦਾ ਹੈ। ਪਰ ਜੋ ਨਿਸ਼ਕਾਮ ਹੈ, ਉਹ ਨਿਸ਼ਚੇ ਹੀ ਮੋਖਸ਼ ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਦਾ ਹੈ।

Verse 90

सूत उवाच । एतद्वः सर्वमाख्यातं सीमांतं द्विजसत्तमाः । क्षेत्रस्यास्य प्रमाणं च विस्तरेण चतुर्दिशम्

ਸੂਤ ਨੇ ਕਿਹਾ: ਹੇ ਦ੍ਵਿਜ-ਸ਼੍ਰੇਸ਼ਠੋ, ਮੈਂ ਤੁਹਾਨੂੰ ਇਸ ਦੀਆਂ ਸੀਮਾਵਾਂ ਸਭ ਕੁਝ ਵਿਸਥਾਰ ਨਾਲ ਦੱਸ ਦਿੱਤੀਆਂ ਹਨ, ਅਤੇ ਇਸ ਪਵਿੱਤਰ ਖੇਤਰ ਦਾ ਚੌਹੀਂ ਦਿਸ਼ਾਂ ਵਿੱਚ ਫੈਲਾਵ ਵੀ।

Verse 91

अत्रांतरे नरा ये च निवसंति द्विजोत्तमाः । कृषिकर्मोद्यताश्चापि यांति ते परमां गतिम् । किं पुनर्नियतात्मानः शांता दांता जितेंद्रियाः

ਹੇ ਦ੍ਵਿਜੋਤਮੋ, ਇਸ ਖੇਤਰ ਦੇ ਅੰਦਰ ਜੋ ਮਨੁੱਖ ਵੱਸਦੇ ਹਨ—ਭਾਵੇਂ ਕੇਵਲ ਖੇਤੀ ਦੇ ਕੰਮ ਵਿੱਚ ਲੱਗੇ ਹੋਣ—ਉਹ ਵੀ ਪਰਮ ਗਤੀ ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਫਿਰ ਜੋ ਨਿਯਤਾਤਮਾ, ਸ਼ਾਂਤ, ਦਮਿਤ ਅਤੇ ਇੰਦ੍ਰੀਆਂ ਨੂੰ ਜਿੱਤਣ ਵਾਲੇ ਹਨ, ਉਹ ਤਾਂ ਕਿੰਨਾ ਵਧ ਕਰਕੇ!

Verse 92

अपि कीटपतंगा ये पशवः पक्षिणो मृगाः । तस्मिन्क्षेत्रे मृता यांति स्वर्गलोकं न संशयः

ਕੀੜੇ-ਮਕੌੜੇ ਅਤੇ ਪਤੰਗੇ, ਪਸ਼ੂ, ਪੰਛੀ ਅਤੇ ਮ੍ਰਿਗ ਵੀ—ਜੇ ਉਸ ਪਵਿੱਤਰ ਖੇਤਰ ਵਿੱਚ ਮਰ ਜਾਣ—ਤਾਂ ਨਿਸ਼ਚੇ ਹੀ ਸਵਰਗਲੋਕ ਨੂੰ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।

Verse 93

किं पुनर्ये नरास्तत्र कृत्वा प्रायोपवेशनम् । संन्यस्ताः श्रद्धयोपेता हृदयस्थे जनार्दने

ਫਿਰ ਉਹ ਮਨੁੱਖ ਕਿੰਨੇ ਧਨ੍ਯ ਹਨ ਜੋ ਉੱਥੇ ਪ੍ਰਾਯੋਪਵੇਸ਼ਨ (ਉਪਵਾਸ ਕਰਕੇ ਦੇਹ ਤਿਆਗ) ਕਰਦੇ ਹਨ—ਸੰਨਿਆਸ ਧਾਰ ਕੇ, ਸ਼ਰਧਾ ਨਾਲ ਯੁਕਤ, ਅਤੇ ਹਿਰਦੇ ਵਿੱਚ ਜਨਾਰਦਨ ਨੂੰ ਧਾਰਨ ਕਰਦੇ ਹੋਏ।

Verse 94

तस्मात्सर्व प्रयत्नेन तत्क्षेत्रं सेव्यमेव हि । विशेषेण कलौ प्राप्ते युगे पापसमावृते

ਇਸ ਲਈ ਪੂਰੇ ਯਤਨ ਨਾਲ ਉਸ ਪਵਿੱਤਰ ਖੇਤਰ ਦੀ ਸੇਵਾ ਤੇ ਦਰਸ਼ਨ ਨਿਸ਼ਚੇ ਹੀ ਕਰਨੇ ਚਾਹੀਦੇ ਹਨ—ਖ਼ਾਸ ਕਰਕੇ ਹੁਣ, ਜਦੋਂ ਕਲਿਯੁਗ ਆ ਪਹੁੰਚਿਆ ਹੈ ਅਤੇ ਯੁਗ ਪਾਪ ਨਾਲ ਢੱਕਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ।

Verse 95

नास्तिका भिन्नमर्यादा ये च विप्रस्य घातकाः । ते सर्वेऽत्र नरा नित्यमारुहंति पतंति च

ਨਾਸਤਿਕ, ਧਰਮ-ਮਰਯਾਦਾ ਤੋੜਨ ਵਾਲੇ, ਅਤੇ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਨੂੰ ਹਾਨੀ ਪਹੁੰਚਾਉਣ ਵਾਲੇ—ਇਹ ਸਭ ਮਨੁੱਖ ਇੱਥੇ ਸਦਾ ਚੜ੍ਹਦੇ ਵੀ ਹਨ ਤੇ ਡਿੱਗਦੇ ਵੀ, ਮੁੜ ਮੁੜ ਪਤਨ ਦਾ ਦੁੱਖ ਭੋਗਦੇ ਹਨ।

Verse 96

वापीकूपतडागेषु यत्रयत्र जलं द्विजाः । तत्रतत्र नरः स्नातः सर्वपापैः प्रमुच्यते

ਹੇ ਦਵਿਜੋ! ਜਿੱਥੇ ਜਿੱਥੇ ਪਾਣੀ ਹੈ—ਚਾਹੇ ਵਾਪੀ, ਕੂਆਂ ਜਾਂ ਤਲਾਬ—ਉੱਥੇ ਜੋ ਮਨੁੱਖ ਸਨਾਨ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਸਭ ਪਾਪਾਂ ਤੋਂ ਮੁਕਤ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।

Verse 97

किं य्रज्ञैः किं वृथा दानैः क व्रतैः किं जपैरपि । वरं तत्र कृतो वासः क्षेत्रे स्वर्गमभीप्सुभिः

ਯਜਨਾਂ ਦੀ ਕੀ ਲੋੜ? ਵਿਅਰਥ ਦਾਨਾਂ ਦਾ ਕੀ ਲਾਭ? ਵਰਤਾਂ ਦਾ ਕੀ, ਅਤੇ ਜਪਾਂ ਦਾ ਵੀ ਕੀ? ਸਵਰਗ ਦੀ ਇੱਛਾ ਰੱਖਣ ਵਾਲਿਆਂ ਲਈ ਉਸ ਪਵਿੱਤਰ ਖੇਤਰ ਵਿੱਚ ਵਾਸ ਕਰਨਾ ਹੀ ਸ਼੍ਰੇਸ਼ਠ ਹੈ।

Verse 98

एतत्पवित्रमायुष्यं मांगल्यं पापनाशनम् । हाटकेश्वरजक्षेत्रमाहात्म्यं शृण्वतां सदा

ਹਾਟਕੇਸ਼ਵਰ ਦੇ ਪਵਿੱਤਰ ਖੇਤਰ ਦੀ ਇਹ ਮਹਿਮਾ-ਕਥਾ ਸਦਾ ਸੁਣਨ ਵਾਲਿਆਂ ਲਈ ਪਵਿੱਤਰ ਕਰਨ ਵਾਲੀ, ਆਯੁ ਵਧਾਉਣ ਵਾਲੀ, ਮੰਗਲਮਈ ਅਤੇ ਪਾਪ ਨਾਸ ਕਰਨ ਵਾਲੀ ਹੈ।