Adhyaya 259

Verse 1

गालव उवाच । तस्मिंस्तु पतिते लिंगे योजनायामविस्तृते । विषादार्त्ता ऋषिगणास्तत्राजग्मुः सहस्रशः

ਗਾਲਵ ਨੇ ਕਿਹਾ: ਜਦੋਂ ਉਹ ਲਿੰਗ ਡਿੱਗ ਪਿਆ ਅਤੇ ਇੱਕ ਯੋਜਨ ਤੱਕ ਫੈਲ ਗਿਆ, ਤਾਂ ਵਿਸਾਦ ਨਾਲ ਪੀੜਤ ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਦੇ ਗਣ ਹਜ਼ਾਰਾਂ ਦੀ ਗਿਣਤੀ ਵਿੱਚ ਉੱਥੇ ਆ ਪਹੁੰਚੇ।

Verse 2

व्यलोकयन्त सर्वत्र दृष्ट्वा तत्र महेश्वरम् । नासौ दृष्टिपथे तेषां बभूव भयविह्वलः

ਉਹ ਹਰ ਪਾਸੇ ਤੱਕਦੇ ਰਹੇ, ਉੱਥੇ ਮਹੇਸ਼ਵਰ ਨੂੰ ਲੱਭਦੇ; ਪਰ ਉਹ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਨਜ਼ਰ ਦੇ ਘੇਰੇ ਵਿੱਚ ਨਾ ਆਇਆ, ਅਤੇ ਉਹ ਡਰ ਨਾਲ ਕੰਬ ਉੱਠੇ।

Verse 3

वीर्यं वर्षसहस्राणि बहून्यपि सुसंचितम् । पृथिवीं सकलां व्याप्य स्थितं ददृशिरे द्विजाः

ਦੁਇਜਾਂ ਨੇ ਇੱਕ ਮਹਾਨ ਵੀਰਯ ਦੇਖਿਆ—ਜੋ ਅਨੇਕ ਹਜ਼ਾਰਾਂ ਵਰ੍ਹਿਆਂ ਤੋਂ ਸੰਚਿਤ ਸੀ—ਜੋ ਸਾਰੀ ਧਰਤੀ ਵਿੱਚ ਵਿਆਪਕ ਹੋ ਕੇ ਠਹਿਰਿਆ ਹੋਇਆ ਸੀ।

Verse 4

तद्दृष्ट्वा सुमहल्लिंगं रुधिराक्तं जलैः प्लुतम् । ब्राह्मणाः संशयगता दह्यमाना वसुन्धरा

ਉਹ ਅਤਿ ਵਿਸ਼ਾਲ ਲਿੰਗ ਵੇਖ ਕੇ—ਜੋ ਰਕਤ ਨਾਲ ਲਿਪਤ ਅਤੇ ਜਲਾਂ ਨਾਲ ਭਿੱਜਿਆ ਹੋਇਆ ਸੀ—ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਸੰਦੇਹ ਵਿੱਚ ਪੈ ਗਏ; ਅਤੇ ਵਸੁੰਧਰਾ ਮਾਨੋ ਸੜਦੀ ਹੋਵੇ।

Verse 5

तल्लिंगं तत्र संस्थाप्य चक्रुस्तां नर्मदां नदीम् । तज्जलं नर्मदारूपं ल्लिंगं चामरकण्टकम्

ਉਸ ਲਿੰਗ ਨੂੰ ਉੱਥੇ ਸਥਾਪਿਤ ਕਰਕੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਨਰਮਦਾ ਨਦੀ ਨੂੰ ਪ੍ਰਗਟ ਕੀਤਾ। ਉਹ ਜਲ ਨਰਮਦਾ-ਸਰੂਪ ਹੋ ਗਿਆ ਅਤੇ ਉਹ ਲਿੰਗ ‘ਅਮਰਕੰਟਕ’ ਨਾਮ ਨਾਲ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਹੋਇਆ।

Verse 6

नरकं वारयत्येतत्सेवितं नरकापहम् । भूतग्रहाश्च सर्वेऽपि यास्यंति विलयं ध्रुवम्

ਇਹ ਤੀਰਥ-ਸੇਵਾ ਨਰਕ ਨੂੰ ਰੋਕਦੀ ਹੈ, ਨਰਕ-ਫਲ ਨੂੰ ਨਾਸ ਕਰਦੀ ਹੈ। ਅਤੇ ਸਾਰੇ ਭੂਤ-ਗ੍ਰਹਿ ਤੇ ਉਪਦ੍ਰਵ ਨਿਸ਼ਚਿਤ ਹੀ ਲਯ ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੁੰਦੇ ਹਨ।

Verse 7

तत्र स्नात्वा जलं पीत्वा संतर्प्य च पितॄंस्तथा । सर्वान्कामानवाप्नोति मनुष्यो भुवि दुर्लभान्

ਉੱਥੇ ਸਨਾਨ ਕਰਕੇ, ਜਲ ਪੀ ਕੇ ਅਤੇ ਪਿਤ੍ਰਾਂ ਨੂੰ ਤ੍ਰਿਪਤ ਕਰਕੇ ਮਨੁੱਖ ਧਰਤੀ ਉੱਤੇ ਦੁਰਲਭ ਸਾਰੇ ਕਾਮਨਾ-ਫਲ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰ ਲੈਂਦਾ ਹੈ।

Verse 9

लिंगानि नार्मदेयानि पूजयिष्यंति ये नराः । तेषां रुद्रमयो देहो भविष्यति न संशयः । चातुर्मास्ये विशेषेण लिंगपूजा महाफला । चातुर्मास्ये रुद्रजपं हरपूजा शिवे रतिः

ਜੋ ਮਨੁੱਖ ਨਰਮਦਾ-ਦੇਸ਼ ਦੇ ਲਿੰਗਾਂ ਦੀ ਪੂਜਾ ਕਰਨਗੇ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਦੇਹ ਰੁਦ੍ਰਮਯ ਹੋ ਜਾਵੇਗਾ—ਇਸ ਵਿੱਚ ਸੰਦੇਹ ਨਹੀਂ। ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਕਰਕੇ ਚਾਤੁਰਮਾਸ ਵਿੱਚ ਲਿੰਗ-ਪੂਜਾ ਮਹਾਂਫਲਦਾਇਕ ਹੈ। ਚਾਤੁਰਮਾਸ ਵਿੱਚ ਰੁਦ੍ਰ-ਜਪ, ਹਰ ਦੀ ਪੂਜਾ ਅਤੇ ਸ਼ਿਵ-ਭਕਤੀ ਦੀ ਪ੍ਰਸ਼ੰਸਾ ਕੀਤੀ ਗਈ ਹੈ।

Verse 10

पंचामृतेन स्नपनं न तेषांगर्भवेदना । ये करिष्यंति मधुना सेचनं लिंगमस्तके

ਜੋ ਪੰਚਾਮ੍ਰਿਤ ਨਾਲ (ਲਿੰਗ ਦਾ) ਸਨਾਨ ਕਰਵਾਉਂਦੇ ਹਨ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਗਰਭ-ਵੇਦਨਾ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦੀ। ਅਤੇ ਜੋ ਲਿੰਗ ਦੇ ਮਸਤਕ ਉੱਤੇ ਮਧੁ ਧਾਰਾ ਚੜ੍ਹਾਉਂਦੇ ਹਨ, ਉਹ ਵੀ ਐਸੀ ਮੰਗਲਮਈ ਸ਼ਾਂਤੀ ਪਾਉਂਦੇ ਹਨ।

Verse 11

तेषां दुःखसहस्राणि यास्यंति विलयं ध्रुवम् । दीपदानं कृतं येन चातु र्मास्ये शिवाग्रतः

ਜੋ ਚਾਤੁਰਮਾਸ ਵਿੱਚ ਸ਼ਿਵ ਦੇ ਅੱਗੇ ਦੀਪ-ਦਾਨ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਉਸ ਲਈ ਦੁੱਖਾਂ ਦੇ ਹਜ਼ਾਰਾਂ ਢੇਰ ਨਿਸ਼ਚਿਤ ਹੀ ਲੀਨ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।

Verse 12

कुलकोटिं समुद्धृत्य स्वेच्छया शिवलोकभाक् । चन्दनागुरुधूपैश्च सुश्वेतकुसुमैरपि

ਆਪਣੀ ਇੱਛਾ-ਸ਼ਕਤੀ ਨਾਲ ਕੁਲ ਦੇ ਕਰੋੜ ਨੂੰ ਉੱਧਾਰ ਕੇ ਮਨੁੱਖ ਸ਼ਿਵਲੋਕ ਦਾ ਭਾਗੀ ਬਣਦਾ ਹੈ—ਚੰਦਨ ਤੇ ਅਗਰੂ ਦੇ ਧੂਪ ਅਤੇ ਸੁੱਚੇ ਚਿੱਟੇ ਫੁੱਲਾਂ ਨਾਲ ਪੂਜਾ ਕਰਕੇ ਵੀ।

Verse 13

नर्मदाजललिंगं ये ह्यर्च यिष्यंति ते शिवाः । शिला हरत्वमापन्नाः प्राणिनामपि का कथा

ਜੋ ਨਰਮਦਾ-ਜਲ ਤੋਂ ਬਣੇ ਲਿੰਗ ਦੀ ਅਰਚਨਾ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਉਹ ਨਿਸ਼ਚੇ ਹੀ ਸ਼ਿਵ-ਸਰੂਪ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਜਦ ਪੱਥਰ ਵੀ ਹਰਿਤ੍ਵ (ਮੁਕਤੀ/ਦਿਵ੍ਯਤਾ) ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰ ਲੈਂਦੇ ਹਨ, ਤਾਂ ਜੀਵਾਂ ਦੀ ਤਾਂ ਕੀ ਗੱਲ!

Verse 14

तत्संभूतं महालिंगं जलधारणसंयुतम् । पूजयित्वा विधानेन चातुर्मास्ये शिवो भवेत्

ਉਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਉਤਪੰਨ ਮਹਾਲਿੰਗ, ਜੋ ਜਲ-ਧਾਰਣ/ਜਲ-ਪ੍ਰਵਾਹ ਨਾਲ ਯੁਕਤ ਹੈ, ਨੂੰ ਚਾਤੁਰਮਾਸ ਵਿੱਚ ਵਿਧੀ ਅਨੁਸਾਰ ਪੂਜ ਕੇ ਮਨੁੱਖ ਸ਼ਿਵ-ਸਰੂਪ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।

Verse 15

चातुर्मास्ये ये मनुजा नर्मदाऽमरकण्टके । तीर्थे स्नास्यंति नियतास्तेषां वासस्त्रिविष्टपे

ਚਾਤੁਰਮਾਸ ਵਿੱਚ ਜੋ ਮਨੁੱਖ ਨਿਯਮ-ਨਿਸ਼ਠ ਹੋ ਕੇ ਨਰਮਦਾ ਦੇ ਅਮਰਕੰਟਕ ਤੀਰਥ ਵਿੱਚ ਸਨਾਨ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਨਿਵਾਸ ਤ੍ਰਿਵਿਸ਼ਟਪ (ਸਵਰਗ) ਵਿੱਚ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।

Verse 16

ब्रह्मोवाच । इत्युक्त्वा ते द्विजास्तत्र स्थाप्य लिंगं यथाविधि । अमरकण्टकतीर्थे नर्मदां च महानदीम्

ਬ੍ਰਹਮਾ ਜੀ ਨੇ ਕਿਹਾ: ਇਹ ਕਹਿ ਕੇ ਉਹ ਦਵਿਜ ਉੱਥੇ ਵਿਧੀ ਅਨੁਸਾਰ ਲਿੰਗ ਦੀ ਪ੍ਰਤਿਸ਼ਠਾ ਕਰ ਗਏ, ਅਮਰਕੰਟਕ ਤੀਰਥ ਤੇ ਮਹਾਨ ਨਰਮਦਾ ਨਦੀ ਦੇ ਤਟ ਉੱਤੇ।

Verse 17

पुनश्चिन्तापरा जाता विश्वस्य क्षोभकारणे । पद्मासनगता भूत्वा प्राणायामपरायणाः

ਫਿਰ ਉਹ ਸੰਸਾਰ ਦੇ ਖਲਲ ਦੇ ਕਾਰਣ ਬਾਰੇ ਧਿਆਨ ਵਿੱਚ ਲੀਨ ਹੋ ਗਏ; ਪਦਮਾਸਨ ਵਿੱਚ ਬੈਠ ਕੇ ਪ੍ਰਾਣਾਯਾਮ ਵਿੱਚ ਹੀ ਪਰਾਇਣ ਰਹੇ।

Verse 18

चिन्तयामासुरव्यग्रं हृदयस्थं महे श्वरम् । ततो देवा महेंद्राद्याः संप्राप्यामरकण्टकम्

ਅਡੋਲ ਮਨ ਨਾਲ ਉਹ ਹਿਰਦੇ ਵਿੱਚ ਵੱਸਦੇ ਮਹੇਸ਼ਵਰ ਦਾ ਧਿਆਨ ਕਰਨ ਲੱਗੇ। ਤਦ ਮਹਾਨ ਇੰਦਰ ਆਦਿ ਦੇਵਤਾ ਅਮਰਕੰਟਕ ਪਹੁੰਚੇ।

Verse 19

ब्राह्मणानां स्तुतिं चक्रुर्विनयानतकन्धराः । नमोऽस्तु वो द्विजातिभ्यो ब्रह्मविद्भ्यो महेश्वराः

ਨਿਮਰਤਾ ਨਾਲ ਗਰਦਨ ਝੁਕਾ ਕੇ ਉਹਨਾਂ ਨੇ ਬ੍ਰਾਹਮਣਾਂ ਦੀ ਸ্তুਤੀ ਕੀਤੀ: “ਹੇ ਦਵਿਜੋ, ਬ੍ਰਹਮ-ਵਿਦ੍ਯਾ ਦੇ ਜਾਣਨਹਾਰੋ, ਹੇ ਮਹਾਨ ਪ੍ਰਭੂਓ, ਤੁਹਾਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ ਹੈ।”

Verse 20

भूसुरेभ्यो गुरुभ्यश्च विमुक्तेभ्यश्च वंधनात् । यूयं गुणत्रयातीता गुणरूपा गुणाकराः

ਭੂਸੁਰਾਂ ਨੂੰ, ਗੁਰੂਆਂ ਨੂੰ, ਅਤੇ ਬੰਧਨ ਤੋਂ ਮੁਕਤ ਮਹਾਤਮਿਆਂ ਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ। ਤੁਸੀਂ ਤਿੰਨ ਗੁਣਾਂ ਤੋਂ ਪਰੇ ਹੋ, ਫਿਰ ਵੀ ਗੁਣਾਂ ਦਾ ਸਰੂਪ ਹੋ ਅਤੇ ਗੁਣਾਂ ਦੇ ਖਜ਼ਾਨੇ ਹੋ।

Verse 21

गुणत्रयमयैर्भावैः सततं प्राणबुद्बुदाः । येषां वाक्यजलेनैव पापिष्ठा अपि शुद्धताम् । प्रयांति पापपुंजाश्च भस्मसाद्यांति पापिनाम्

ਤਿੰਨ ਗੁਣਾਂ ਤੋਂ ਉਪਜੇ ਭਾਵਾਂ ਨਾਲ ਸਦਾ ਚਲਦੇ ਪ੍ਰਾਣਾਂ ਦੇ ਬੁਲਬੁਲੇ ਵਰਗੇ ਜੀਵ ਹਨ; ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਵਚਨਾਂ ਦੇ ਜਲ ਨਾਲ ਹੀ ਅਤਿ ਪਾਪੀ ਵੀ ਪਵਿੱਤਰ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ, ਅਤੇ ਪਾਪੀਆਂ ਦੇ ਪਾਪਾਂ ਦੇ ਢੇਰ ਭਸਮ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।

Verse 22

शस्त्रं लोहमयं येषां वागेव तत्समन्विताः । पापैः पराभिभूतानां तेषां लोकोत्तरं बलम्

ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਸ਼ਸਤ੍ਰ ਲੋਹੇ ਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਵਾਣੀ ਵੀ ਉਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਸ਼ਸਤ੍ਰਧਾਰੀ ਹੈ, ਉਹ ਪਾਪਾਂ ਨਾਲ ਘਿਰ ਕੇ ਵੀ ਲੋਕੋਤਰ ਬਲ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰ ਲੈਂਦੇ ਹਨ।

Verse 23

क्षमया पृथिवीतुल्याः कोपे वैश्वानरप्रभाः । पातनेऽनेकशक्तीनां समर्था यूयमेव हि

ਖਿਮਾ ਵਿੱਚ ਤੁਸੀਂ ਧਰਤੀ ਵਰਗੇ ਹੋ; ਕ੍ਰੋਧ ਵਿੱਚ ਤੁਸੀਂ ਵਿਸ਼ਵਾਨਰ ਅੱਗ ਵਾਂਗ ਦਹਕਦੇ ਹੋ। ਨਿਸ਼ਚੇ ਹੀ ਅਨੇਕ ਸ਼ਕਤੀਆਂ ਨੂੰ ਪਤਨ ਕਰਨ ਦੇ ਸਮਰੱਥ ਕੇਵਲ ਤੁਸੀਂ ਹੀ ਹੋ।

Verse 24

स्वर्गादीनां तथा याने भवन्तो गतयो ध्रुवम्

ਅਤੇ ਸਵਰਗ ਆਦਿ ਉੱਚ ਲੋਕਾਂ ਦੀ ਯਾਤਰਾ ਵਿੱਚ, ਨਿਸ਼ਚੇ ਹੀ ਤੁਸੀਂ ਹੀ ਨਿਯਤ ਮਾਰਗ ਹੋ।

Verse 25

सत्कर्मकारकाश्चैव सत्कर्मनिरताः सदा । सत्कर्मफलदातारः सत्कर्मेभ्यो मुमुक्षवः

ਤੁਸੀਂ ਸਤਕਰਮ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਹੋ ਅਤੇ ਸਦਾ ਸਤਕਰਮ ਵਿੱਚ ਰਤ ਹੋ; ਤੁਸੀਂ ਸਤਕਰਮਾਂ ਦੇ ਫਲ ਦੇਣ ਵਾਲੇ ਹੋ, ਅਤੇ ਸਤਕਰਮਾਂ ਰਾਹੀਂ ਮੁਕਤੀ ਦੇ ਇੱਛੁਕ ਹੋ।

Verse 26

सावित्रीमंत्रनिरता ये भवंतोऽघनाशनाः । आत्मानं यजमानं च तारयंति न संशयः

ਤੁਹਾਡੇ ਵਿਚ ਜੋ ਸਾਵਿਤ੍ਰੀ ਮੰਤਰ ਵਿੱਚ ਨਿਰਤ ਹਨ—ਪਾਪਾਂ ਦੇ ਨਾਸਕ—ਉਹ ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਅਤੇ ਯਜਮਾਨ ਨੂੰ ਵੀ ਤਾਰ ਦੇਂਦੇ ਹਨ; ਇਸ ਵਿੱਚ ਕੋਈ ਸੰਦੇਹ ਨਹੀਂ।

Verse 27

वह्नयश्च तथा विप्रास्तर्पिताः कार्यसाधकाः । चातुर्मास्ये विशेषेण तेषां पूजा महाफला

ਜਦੋਂ ਪਵਿੱਤਰ ਅੱਗਾਂ ਅਤੇ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਯਥਾਵਿਧਿ ਤ੍ਰਿਪਤ ਕੀਤੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ, ਉਹ ਮਨੋਰਥ ਸਿਧ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਕਰਕੇ ਚਾਤੁਰਮਾਸ ਵਿੱਚ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਪੂਜਾ ਮਹਾਫਲਦਾਇਕ ਹੈ।

Verse 28

तावन्न वज्रमिंद्रस्य शूलं नैव पिनाकिनः

ਜਦ ਤੱਕ ਉਹ ਸ਼ਕਤੀ ਕਾਇਮ ਹੈ, ਇੰਦਰ ਦਾ ਵਜ੍ਰ ਵੀ ਭਿਆਨਕ ਨਹੀਂ ਰਹਿੰਦਾ, ਨਾਹ ਹੀ ਪਿਨਾਕੀਨ (ਸ਼ਿਵ) ਦਾ ਤ੍ਰਿਸ਼ੂਲ।

Verse 29

दण्डो यमस्य तावन्नो यावच्छापो द्विजोद्भवः । अग्निना ज्वाल्यते दृश्यं शापोद्दिष्टानपि स्वयम्

ਯਮ ਦਾ ਦੰਡ ਵੀ ਤਦ ਤੱਕ ਤੁਰੰਤ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦਾ ਜਦ ਤੱਕ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਤੋਂ ਉੱਠਿਆ ਸ਼ਾਪ ਮੌਜੂਦ ਹੈ। ਉਹ ਅੱਗ ਵਾਂਗ ਆਪ ਹੀ ਭੜਕ ਉਠਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਸ਼ਾਪ ਨਾਲ ਨਿਸ਼ਾਨੇ ਕੀਤੇ ਹੋਏਆਂ ਨੂੰ ਵੀ ਸਾੜ ਦਿੰਦਾ ਹੈ।

Verse 30

हंति जातानजातांश्च तस्माद्विप्रं न कोपयेत् । विप्रकोपाग्निना दग्धो नरकान्नैव मुच्यते

ਉਹ ਜੰਮੇ ਹੋਏ ਅਤੇ ਅਜੰਮੇ ਦੋਹਾਂ ਨੂੰ ਨਾਸ ਕਰ ਦਿੰਦਾ ਹੈ; ਇਸ ਲਈ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਨੂੰ ਕ੍ਰੋਧਿਤ ਨਾ ਕਰੇ। ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਦੇ ਕ੍ਰੋਧ ਦੀ ਅੱਗ ਨਾਲ ਸੜਿਆ ਹੋਇਆ ਮਨੁੱਖ ਨਰਕਾਂ ਤੋਂ ਮੁਕਤ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦਾ।

Verse 31

शस्त्रक्षतोऽपि नरकान्मुच्यते नात्र संशयः । देवानां मधुधान्यानां सामर्थ्यं भेदनेन हि

ਸ਼ਸਤ੍ਰਾਂ ਦੇ ਘਾਵਾਂ ਨਾਲ ਘਾਇਲ ਮਨੁੱਖ ਵੀ ਨਰਕ ਤੋਂ ਮੁਕਤ ਹੋ ਸਕਦਾ ਹੈ—ਇਸ ਵਿੱਚ ਰਤਾ ਭਰ ਸੰਦੇਹ ਨਹੀਂ। ਕਿਉਂਕਿ ਦੇਵਤਿਆਂ ਲਈ ਮਧੁ ਤੇ ਧਾਨ ਆਦਿ ਨੈਵੇਦਿਆਂ ਦੀ ਪ੍ਰਭਾਵਸ਼ੀਲਤਾ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਵਿਧੀ ਅਨੁਸਾਰ ਢੰਗ ਨਾਲ ਵੰਡ ਕਰਨ ਵਿੱਚ ਹੀ ਹੈ।

Verse 32

वाङ्मात्रेण हि विप्रस्य भिद्यते सकलं जगत् । ते यूयं गुरवोऽस्माकं विश्वकारणकारकाः । प्रसादपरमा नित्यं भवंतु भुवनेश्वराः

ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਦੇ ਕੇਵਲ ਵਚਨ-ਮਾਤ੍ਰ ਨਾਲ ਹੀ ਸਾਰਾ ਜਗਤ ਹਿਲ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਬਦਲਾਅ ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਲਈ ਤੁਸੀਂ—ਸਾਡੇ ਪੂਜਨੀਯ ਗੁਰੂ—ਵਿਸ਼ਵ ਦੇ ਕਾਰਣਾਂ ਨੂੰ ਰਚਣ ਵਾਲੇ ਸੱਚੇ ਕਰਤਾ ਹੋ। ਹੇ ਭੁਵਨੇਸ਼ਵਰੋ, ਤੁਸੀਂ ਸਦਾ ਕਿਰਪਾ-ਪਰਾਯਣ ਰਹੋ ਅਤੇ ਨਿੱਤ ਆਪਣੀ ਪ੍ਰਸੰਨਤਾ ਬਖ਼ਸ਼ੋ।

Verse 33

ईश्वरेण विना सर्वे वयं लोकाश्च दुःखिताः । तत्कथ्यतां स भगवान्कुत्रास्ते परमेश्वरः

ਈਸ਼ਵਰ ਤੋਂ ਬਿਨਾ ਅਸੀਂ ਸਭ ਅਤੇ ਲੋਕ ਵੀ ਦੁੱਖੀ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਇਸ ਲਈ ਦੱਸੋ, ਉਹ ਭਗਵਾਨ ਪਰਮੇਸ਼ਵਰ ਹੁਣ ਕਿੱਥੇ ਵੱਸਦਾ ਹੈ?

Verse 34

गालव उवाच । ज्ञात्वा मुनिभयत्रस्तं देवेशं शूलपाणिनम्

ਗਾਲਵ ਨੇ ਕਿਹਾ: ਮੁਨੀਆਂ ਦੇ ਕਾਰਨ ਉੱਠੇ ਭਯ ਨਾਲ ਵਿਹਲ ਹੋਏ ਦੇਵਾਂ ਦੇ ਈਸ਼—ਸ਼ੂਲਧਾਰੀ ਸ਼ਿਵ—ਨੂੰ ਜਾਣ ਕੇ (ਉਹਨਾਂ ਨੇ ਅਗਲਾ ਕਦਮ ਚੁੱਕਿਆ)।

Verse 35

सुरभीगर्भसंभूतं देवानूचुर्महर्षयः । स्वागतं देवदेवेभ्यो ज्ञातो वै स महेश्वरः

ਸੁਰਭੀ ਦੇ ਗਰਭ ਤੋਂ ਜਨਮੇ ਉਸ ਬਾਰੇ ਮਹਰਸ਼ੀਆਂ ਨੇ ਦੇਵਤਿਆਂ ਨੂੰ ਕਿਹਾ: “ਸੁਆਗਤ ਹੈ, ਹੇ ਦੇਵਾਂ ਵਿਚ ਦੇਵੋ! ਨਿਸ਼ਚੇ ਹੀ ਉਹ ਮਹੇਸ਼ਵਰ ਸਾਨੂੰ ਜਾਣਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ।”

Verse 36

तत्र गच्छंतु देवेशा यत्र देवः सनातनः । इत्युक्त्वा ते महात्मानः सह देवैर्ययुस्तदा

“ਹੇ ਦੇਵਾਂ ਦੇ ਅਧੀਸ਼ੋ, ਉਥੇ ਜਾਓ ਜਿੱਥੇ ਸਨਾਤਨ ਦੇਵ ਵੱਸਦਾ ਹੈ।” ਇਹ ਕਹਿ ਕੇ ਉਹ ਮਹਾਤਮਾ ਤਦ ਦੇਵਾਂ ਸਮੇਤ ਚਲ ਪਏ।

Verse 37

गोलोकं देवमार्गेण यत्र पायसकर्दमाः । घृतनद्योमधु ह्रदा नदीनां यत्र संघशः

ਦੇਵਮਾਰਗ ਰਾਹੀਂ ਉਹ ਗੋਲੋਕ ਪਹੁੰਚੇ, ਜਿੱਥੇ ਪਾਇਸ ਵਰਗਾ ਕਾਦਾ ਹੈ; ਜਿੱਥੇ ਘਿਉ ਦੀਆਂ ਨਦੀਆਂ ਵਗਦੀਆਂ ਹਨ, ਮਧੂ ਦੇ ਸਰੋਵਰ ਹਨ, ਅਤੇ ਨਦੀਆਂ ਦੇ ਝੁੰਡ ਇਕੱਠੇ ਹੋਂਦੇ ਹਨ।

Verse 38

पूर्वजानां गणाः सर्वे दधिपीयूषपाणयः । मरीचिपाः सोमपाश्च सिद्धसंघास्तथा परे

ਉਥੇ ਆਦਿ-ਜਨਾਂ ਦੇ ਸਾਰੇ ਗਣ ਸਨ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਹੱਥਾਂ ਵਿੱਚ ਦਹੀਂ ਅਤੇ ਅੰਮ੍ਰਿਤ-ਸਮ ਪੀਯੂਸ਼ ਸੀ; ਉਥੇ ਮਰੀਚੀ ਪੀਣ ਵਾਲੇ, ਸੋਮ ਪੀਣ ਵਾਲੇ, ਅਤੇ ਹੋਰ ਸਿੱਧਾਂ ਦੇ ਸਮੂਹ ਵੀ ਸਨ।

Verse 39

घृतपाश्चैव साध्याश्च यत्र देवाः सनातनाः । ते तत्र गत्वा मुनयो ददृशुः सुरभीसुतम्

ਉਥੇ ਘਿਉ ਪੀਣ ਵਾਲੇ ਅਤੇ ਸਾਧ੍ਯ ਵੀ ਸਨ—ਉਥੇ ਹੀ ਸਨਾਤਨ ਦੇਵ ਵੱਸਦੇ ਹਨ। ਉਥੇ ਪਹੁੰਚ ਕੇ ਮੁਨੀਆਂ ਨੇ ਸੁਰਭੀ ਦੇ ਪੁੱਤਰ ਨੂੰ ਵੇਖਿਆ।

Verse 40

तेजसा भास्करं चैव नीलनामेति विश्रुतम् । इतस्ततोऽभिधावंतं गवां संघातमध्यगम्

ਸੂਰਜ ਵਰਗੇ ਤੇਜ ਨਾਲ ਚਮਕਦਾ, ‘ਨੀਲ’ ਨਾਮ ਨਾਲ ਪ੍ਰਸਿੱਧ, ਉਹ ਗਊਆਂ ਦੇ ਘਣੇ ਝੁੰਡ ਦੇ ਵਿਚਕਾਰ ਇੱਥੇ-ਉੱਥੇ ਦੌੜਦਾ ਦਿੱਸਿਆ।

Verse 41

नंदा सुमनसा चैव सुरूपा च सुशीलका । कामिनी नंदिनी चैव मेध्या चैव हिरण्यदा

ਉੱਥੇ ਗਊਆਂ ਦੇ ਨਾਮ ਨੰਦਾਅ ਤੇ ਸੁਮਨਸਾ ਸਨ; ਸੁਰੂਪਾ ਅਤੇ ਸੁਸ਼ੀਲਕਾ; ਕਾਮਿਨੀ ਅਤੇ ਨੰਦਿਨੀ ਵੀ, ਅਤੇ ਮੇਧਿਆ ਤੇ ਹਿਰਣ੍ਯਦਾ ਭੀ।

Verse 42

धनदा धर्मदा चैव नर्मदा सकलप्रिया । वामनालंबिका कृष्णा दीर्घशृंगा सुपिच्छिका

ਉਹ ਧਨਦਾ (ਧਨ ਦੇਣ ਵਾਲੀ), ਧਰਮਦਾ (ਧਰਮ ਬਖ਼ਸ਼ਣ ਵਾਲੀ), ਨਰਮਦਾ (ਆਨੰਦ ਦਾਤਰੀ) ਅਤੇ ਸਕਲਪ੍ਰਿਆ (ਸਭ ਦੀ ਪ੍ਰਿਯ) ਕਹੀਦੀਆਂ ਸਨ; ਅਤੇ ਵਾਮਨਾਲੰਬਿਕਾ, ਕ੍ਰਿਸ਼ਣਾ, ਦੀਰਘਸ਼੍ਰਿੰਗਾ ਤੇ ਸੁਪਿਛਿਕਾ ਵੀ।

Verse 43

तारा तरेयिका शांता दुर्विषह्या मनोरमा । सुनासा दीर्घनासा च गौरा गौरमुखीह या

ਉਹ ਤਾਰਾ ਅਤੇ ਤਰੇਯਿਕਾ ਕਹੀਦੀਆਂ ਸਨ; ਸ਼ਾਂਤਾ (ਸ਼ਾਂਤ ਸੁਭਾਉ), ਦੁਰਵਿਸਹਿਆ (ਅਜੈਯ), ਅਤੇ ਮਨੋਰਮਾ (ਮਨ ਮੋਹਣੀ); ਨਾਲ ਹੀ ਸੁਨਾਸਾ, ਦੀਰਘਨਾਸਾ, ਗੌਰਾ ਅਤੇ ਗੌਰਮੁਖੀ ਵੀ।

Verse 44

हरिद्रवर्णा नीला च शंखिनी पंचवर्णका । विनताभिनताचैव भिन्नवर्णा सुपत्रिका

ਇੱਕ ਹਰਿਦ੍ਰਾ-ਵਰਣ (ਹਲਦੀ ਰੰਗੀ) ਸੀ, ਇੱਕ ਨੀਲੀ; ਇੱਕ ਸ਼ੰਖਿਨੀ, ਅਤੇ ਇੱਕ ਪੰਜਵਰਣਕਾ; ਵਿਨਤਾ ਅਤੇ ਅਭਿਨਤਾ ਵੀ, ਇੱਕ ਭਿੰਨਵਰਣਾ, ਅਤੇ ਇੱਕ ਸੁਪਤ੍ਰਿਕਾ (ਸੁੰਦਰ ਚਿੰਨ੍ਹਾਂ ਵਾਲੀ)।

Verse 45

जयाऽरुणा च कुण्डोध्नी सुदती चारुचंपका । एतासां मध्यगं नीलं दृष्ट्वा ता मुनिदेवताः

ਜਯਾ, ਅਰੁਣਾ, ਕੁੰਡੋਧਨੀ, ਸੁਦਤੀ ਅਤੇ ਚਾਰੁਚੰਪਕਾ ਵੀ ਸਨ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਵਿਚਕਾਰ ਨੀਲ ਨੂੰ ਖੜਾ ਵੇਖ ਕੇ, ਉਹ ਮੁਨਿ-ਸਮ ਦਿਵ੍ਯ ਸੱਤਾਵਾਂ ਨੇ ਭਕਤੀ-ਭਾਵ ਨਾਲ ਉਸ ਦਾ ਦਰਸ਼ਨ ਕੀਤਾ।

Verse 46

विचरंति सुरूपं तं संजातविस्मयोन्मुखाः । मुनीश्वराः कृपाविष्टा इन्द्राद्या हृष्टमानसाः । स्तुतिमारेभिरे कर्त्तुं तेजसा तस्य तोषिताः

ਜਦ ਉਹ ਸੁੰਦਰ ਸਰੂਪ ਵਾਲਾ ਇਧਰ-ਉਧਰ ਵਿਚਰਦਾ ਸੀ, ਮਹਾਮੁਨੀ ਅਚੰਭੇ ਨਾਲ ਮੁਖ ਉੱਪਰ ਚੁੱਕੇ ਰਹੇ ਅਤੇ ਕਰੁਣਾ ਨਾਲ ਭਰ ਗਏ। ਇੰਦਰ ਆਦਿ ਦੇਵ ਹਿਰਦੇ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਸੰਨ ਹੋ ਕੇ, ਉਸ ਦੇ ਤੇਜ ਨਾਲ ਤ੍ਰਿਪਤ ਹੋਏ, ਉਸ ਦੀ ਸਤੁਤੀ ਦੇ ਗੀਤ ਗਾਉਣ ਲੱਗ ਪਏ।

Verse 47

शूद्र उवाच । कथं नीलेति नामासौ जातोयमद्भुताकृतिः । किमस्तुवन्प्रसन्नास्ते ब्राह्मणा विश्वकारणम्

ਸ਼ੂਦ੍ਰ ਨੇ ਕਿਹਾ: “ਇਹ ਅਦਭੁਤ ਆਕ੍ਰਿਤੀ ਵਾਲਾ ‘ਨੀਲ’ ਨਾਮ ਨਾਲ ਕਿਵੇਂ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਹੋਇਆ? ਅਤੇ ਉਹ ਪ੍ਰਸੰਨ ਬ੍ਰਾਹਮਣਾਂ ਨੇ ਵਿਸ਼ਵ ਦੇ ਕਾਰਣ-ਸਰੂਪ ਪ੍ਰਭੂ ਦੀ ਕਿਹੜੀ ਸਤੁਤੀ ਕੀਤੀ?”

Verse 48

गालव उवाच । लोहितो यस्तु वर्णेन मुखे पुच्छे च पांडुरः

ਗਾਲਵ ਨੇ ਕਿਹਾ: “ਜੋ ਰੰਗ ਵਿੱਚ ਲਾਲ ਹੈ, ਪਰ ਮੁਖ ਤੇ ਪੁੱਛ ਦੇ ਸਿਰੇ ਉੱਤੇ ਫਿੱਕਾ-ਸਫੈਦ ਹੈ…”

Verse 49

श्वेतः खुरविषाणेषु स नीलो वृषभः स्मृतः । चतुष्पादो धर्मरूपो नील लोहितचिह्नकः

…ਅਤੇ ਖੁਰਾਂ ਤੇ ਸਿੰਗਾਂ ਉੱਤੇ ਸਫੈਦ ਹੈ—ਉਹ ‘ਨੀਲ’ ਨਾਮ ਦਾ ਵ੍ਰਿਸ਼ਭ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ: ਚਾਰ ਪੈਰਾਂ ਵਾਲਾ, ਧਰਮ ਦਾ ਹੀ ਸਰੂਪ, ਨੀਲੇ ਅਤੇ ਲਾਲ ਚਿੰਨ੍ਹਾਂ ਨਾਲ ਯੁਕਤ।

Verse 50

कपिलः खुरचिह्नेषु स नीलो वृषभः स्मृतः । योऽसौ महेश्वरो देवो वृषश्चापि स एव हि

ਜਦ ਖੁਰਾਂ ਦੇ ਨਿਸ਼ਾਨ ਕਪਿਲੇ (ਭੂਰੇ-ਸੁਨਹਿਰੀ) ਹੋਣ, ਉਹ ਵੀ ‘ਨੀਲ’ ਵ੍ਰਿਸ਼ਭ ਹੀ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਨਿਸ਼ਚਯ ਹੀ ਉਹੀ ਦੇਵ ਮਹੇਸ਼ਵਰ ਆਪ ਹੀ ਵ੍ਰਿਸ਼ (ਵ੍ਰਿਸ਼ਭ) ਹੈ।

Verse 51

चतुष्पादो धर्मरूपो नीलः पंचमुखो हरः । यस्य संदर्शनादेव वाजपेयफलं लभेत्

ਨੀਲ ਚਾਰ ਪੈਰਾਂ ਵਾਲਾ, ਧਰਮ-ਸਰੂਪ ਹੈ; ਪੰਜ ਮੁਖਾਂ ਵਾਲਾ ਹਰ (ਸ਼ਿਵ) ਹੈ। ਉਸ ਦੇ ਕੇਵਲ ਦਰਸ਼ਨ ਨਾਲ ਹੀ ਵਾਜਪੇਯ ਯਜ੍ਞ ਦਾ ਫਲ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।

Verse 52

नीले च पूजिते यस्मिन्पूजितं सकलं जगत् । स्निग्धग्रासप्रदानेन जगदाप्यायितं भवेत्

ਜਿਸ ਥਾਂ ਨੀਲ ਦੀ ਪੂਜਾ ਹੁੰਦੀ ਹੈ, ਉੱਥੇ ਸਮੂਹ ਜਗਤ ਦੀ ਪੂਜਾ ਹੋ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਅਤੇ ਸਨੇਹੀ, ਘਿਉ-ਭਰੇ ਪੋਸ਼ਕ ਗ੍ਰਾਸ ਦਾਨ ਕਰਨ ਨਾਲ ਜਗਤ ਤ੍ਰਿਪਤ ਤੇ ਪੁਸ਼ਟ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।

Verse 53

यस्य देहे सदा श्रीमान्विश्वव्यापी जनार्दनः । नित्यमर्चयते योऽसौ वेदमन्त्रैः सनातनैः

ਜਿਸ ਦੇ ਦੇਹ ਵਿੱਚ ਸਦਾ ਸ਼੍ਰੀਮਾਨ, ਵਿਸ਼ਵ-ਵਿਆਪੀ ਜਨਾਰਦਨ ਵੱਸਦਾ ਹੈ—ਉਹੀ ਹੈ ਜੋ ਸਨਾਤਨ ਵੇਦ-ਮੰਤ੍ਰਾਂ ਨਾਲ ਨਿੱਤ ਪ੍ਰਭੂ ਦੀ ਅਰਚਨਾ ਕਰਦਾ ਹੈ।

Verse 54

ऋषय ऊचुः । त्वं देवः सर्वगोप्तॄणां विश्वगोप्ता सनातनः । विघ्नहर्ता ज्ञानदश्च धर्मरूपश्च मोक्षदः

ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਨੇ ਕਿਹਾ: ਤੂੰ ਸਭ ਰੱਖਿਆਕਾਰਾਂ ਦਾ ਦੇਵ ਹੈਂ—ਵਿਸ਼ਵ ਦਾ ਸਨਾਤਨ ਰਖਵਾਲਾ; ਵਿਘਨਾਂ ਦਾ ਹਰਤਾ, ਗਿਆਨ ਦਾ ਦਾਤਾ, ਧਰਮ-ਸਰੂਪ ਅਤੇ ਮੋਖਸ਼ ਦਾ ਪ੍ਰਦਾਤਾ ਹੈਂ।

Verse 55

त्वमेव धनदः श्रीदः सर्वव्याधिनिषूदनः । जगतां शर्मकरणे प्रवृत्तः कनकप्रदः

ਤੂੰ ਹੀ ਧਨਦਾਤਾ, ਸ਼੍ਰੀਦਾਤਾ, ਸਭ ਰੋਗਾਂ ਦਾ ਨਾਸਕ ਹੈਂ। ਜੀਵਾਂ ਦੇ ਸ਼ਾਂਤਿ-ਸੁਖ ਲਈ ਪ੍ਰਵਿਰਤ ਹੋ ਕੇ ਤੂੰ ਕਨਕ (ਸੋਨਾ) ਤੱਕ ਪ੍ਰਦਾਨ ਕਰਦਾ ਹੈਂ।

Verse 56

तेजसां धाम सर्वेषां सौरभेय महाबल । शृंगाग्रे धृतकैलासः पार्वतीसहितस्त्वया

ਹੇ ਮਹਾਬਲੀ ਸੌਰਭੇਯ! ਤੂੰ ਸਭ ਤੇਜਾਂ ਦਾ ਧਾਮ ਹੈਂ; ਆਪਣੇ ਸਿੰਗ ਦੇ ਅਗਰ-ਸ਼ਿਖਰ ਉੱਤੇ ਤੂੰ ਕੈਲਾਸ ਧਾਰੇ ਹੋਏ ਹੈਂ, ਅਤੇ ਪਾਰਵਤੀ ਸਮੇਤ ਤੂੰ ਵਿਹਰਦਾ ਹੈਂ।

Verse 57

३३ स्तुत्यो वेदमयो वेदात्मा वेदवित्तमः । वेदवेद्यो वेदयानो वेदरूपो गुणाकरः

ਤੇਤੀਹ ਦੇਵਤਿਆਂ ਵੱਲੋਂ ਸਤੁਤਿ-ਯੋਗ੍ਯ, ਵੇਦ-ਮਯ, ਵੇਦ ਦਾ ਆਤਮਾ, ਵੇਦ-ਵਿੱਤਾਂ ਵਿੱਚ ਸਰਵੋਤਮ; ਵੇਦ ਦੁਆਰਾ ਹੀ ਜਾਣਿਆ ਜਾਣ ਵਾਲਾ, ਵੇਦ-ਵਾਹਨ, ਵੇਦ-ਰੂਪ, ਅਤੇ ਗੁਣਾਂ ਦਾ ਅਕਾਰ—ਤੂੰ ਹੈਂ।

Verse 58

गुणत्रयेभ्योऽपि परो याथात्म्यं वेद कस्तव । वृषस्त्वं भगवान्देव यस्तुभ्यं कुरुते त्वघम्

ਤੂੰ ਤਿੰਨ ਗੁਣਾਂ ਤੋਂ ਭੀ ਪਰੇ ਹੈਂ—ਤੇਰਾ ਯਥਾਰਥ ਕੌਣ ਜਾਣ ਸਕਦਾ ਹੈ? ਹੇ ਭਗਵਾਨ ਦੇਵ! ਜੋ ਕੋਈ ਤੇਰੇ ਵਿਰੁੱਧ ਪਾਪ ਕਰੇ, ਉਹ ਵ੍ਰਿਸ਼ (ਅਪਰਾਧੀ) ਜਾਣਿਆ ਜਾਵੇ।

Verse 59

वृषलः स तु विज्ञेयो रौरवादिषु पच्यते । यदा स्पृष्टः स तु नरो नरकादिषु यातनाः

ਉਹ ਮਨੁੱਖ ਵ੍ਰਿਸ਼ਲ ਹੀ ਜਾਣਿਆ ਜਾਵੇ; ਰੌਰਵ ਆਦਿ ਨਰਕਾਂ ਵਿੱਚ ਉਹ ਸੜਦਾ-ਪਕਦਾ ਹੈ। ਜਦੋਂ ਕਰਮ-ਫਲ ਉਸ ਨੂੰ ਛੂਹ ਲੈਂਦਾ ਹੈ, ਤਦ ਉਹ ਨਰਕ ਆਦਿ ਵਿੱਚ ਯਾਤਨਾਵਾਂ ਭੋਗਦਾ ਹੈ।

Verse 60

सेवते पापनिचयैर्निगाढप्रायबन्धनैः । क्षुत्क्षामं च तृषाक्रांतं महाभारसमन्वितम्

ਪਾਪਾਂ ਦੇ ਢੇਰਾਂ ਨਾਲ, ਘਣੇ ਤੇ ਭਾਰੀ ਬੰਧਨਾਂ ਨਾਲ ਉਹ ਕੱਸ ਕੇ ਬੱਝਿਆ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ; ਭੁੱਖ ਨਾਲ ਕਮਜ਼ੋਰ, ਤ੍ਰਿਸ਼ਨਾ ਨਾਲ ਘਿਰਿਆ, ਅਤੇ ਮਹਾਂ ਭਾਰ ਨਾਲ ਲੱਦਿਆ ਹੋਇਆ।

Verse 61

निर्दया ये प्रशोष्यंति मतिस्तेषां न शाश्वती । चतुर्भिः सहितं मर्त्या विवाहविधिना तु ये

ਜੋ ਨਿਰਦਈ ਹੋ ਕੇ ਹੋਰਨਾਂ ਨੂੰ ਸੁਕਾ ਦੇਂਦੇ ਹਨ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਬੁੱਧੀ ਸਦਾ-ਥਿਰ ਨਹੀਂ ਰਹਿੰਦੀ। ਅਤੇ ਜੋ ਮਰਤ ਲੋਕ ਵਿਆਹ-ਵਿਧੀ ਅਨੁਸਾਰ ਚਾਰਾਂ ਸਮੇਤ ਸੰਯੋਗ ਕਰਦੇ ਹਨ…

Verse 62

विवाहं नीलरूपस्य ये करिष्यंति मानवाः । पितॄनुद्दिश्य तेषां वै कुले नैवास्ति नारकी

ਜੋ ਮਨੁੱਖ ਨੀਲਰੂਪ ਲਈ ਪਵਿੱਤਰ ਵਿਵਾਹ-ਕਰਮ ਕਰਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਉਸ ਨੂੰ ਪਿਤਰਾਂ ਦੇ ਨਾਮ ਸਮਰਪਿਤ ਕਰਦੇ ਹਨ—ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਕੁਲ ਵਿੱਚ ਨਰਕ-ਗਤੀ ਨੂੰ ਪੈਣ ਵਾਲਾ ਕੋਈ ਨਹੀਂ ਰਹਿੰਦਾ।

Verse 63

त्वं गतिः सर्वलोकानां त्वपिता परमेश्वरः । त्वया विना जगत्सर्वं तत्क्षणादेव नश्यति

ਤੂੰ ਸਭ ਲੋਕਾਂ ਦੀ ਸ਼ਰਣ ਅਤੇ ਅੰਤਿਮ ਗਤੀ ਹੈਂ; ਤੂੰ ਹੀ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਪਿਤਾ ਹੈਂ, ਹੇ ਪਰਮੇਸ਼ੁਰ। ਤੇਰੇ ਬਿਨਾ ਇਹ ਸਾਰਾ ਜਗਤ ਉਸੇ ਪਲ ਨਾਸ ਹੋ ਜਾਵੇ।

Verse 64

परा चैव तु पश्यंती मध्यमा वैखरी तथा । चतुर्विधानां वचसामीश्वरं त्वां विदुर्बुधाः

ਪਰਾਅ, ਪਸ਼ਯੰਤੀ, ਮੱਧਮਾ ਅਤੇ ਵੈਖਰੀ—ਵਾਣੀ ਦੇ ਇਹ ਚਾਰ ਭੇਦ ਹਨ। ਬੁੱਧਿਮਾਨ ਤੈਨੂੰ ਹੀ ਉਨ੍ਹਾਂ ਸਭ ਦਾ ਈਸ਼ਵਰ ਜਾਣਦੇ ਹਨ।

Verse 65

चतुःशृंगं चतुष्पादं द्विशीर्षसप्तहस्तकम् । त्रिधा बद्धं धर्ममयं त्वामेव वृषभं विदुः

ਚਾਰ ਸਿੰਗਾਂ ਵਾਲਾ, ਚਾਰ ਪੈਰਾਂ ਵਾਲਾ, ਦੋ ਸਿਰਾਂ ਵਾਲਾ, ਸੱਤ ਹੱਥਾਂ ਵਾਲਾ; ਤਿੰਨ ਢੰਗਾਂ ਨਾਲ ਬੱਝਿਆ ਹੋਇਆ; ਧਰਮ-ਮਯ—ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਤੈਨੂੰ ਹੀ ਉਹ ਵ੍ਰਿਸ਼ਭ (ਬੈਲ) ਜਾਣਦੇ ਹਨ।

Verse 66

तृप्तिदं सर्वभूतानां विश्वव्यापकमोजसा । ब्रह्म धर्ममयं नित्यं त्वामात्मानं विदुर्जनाः

ਹੇ ਪ੍ਰਭੂ! ਤੂੰ ਸਭ ਜੀਵਾਂ ਨੂੰ ਤ੍ਰਿਪਤੀ ਦੇਣ ਵਾਲਾ ਹੈਂ; ਆਪਣੀ ਤੇਜ-ਸ਼ਕਤੀ ਨਾਲ ਤੂੰ ਸਾਰੇ ਵਿਸ਼ਵ ਵਿੱਚ ਵਿਆਪਕ ਹੈਂ। ਲੋਕ ਤੈਨੂੰ ਨਿੱਤ ਆਤਮਾ—ਧਰਮ-ਮਯ ਬ੍ਰਹਮ ਹੀ ਜਾਣਦੇ ਹਨ।

Verse 67

अच्छेद्यस्त्वमभेद्यस्त्वमप्रमेयोमहा यशाः । अशोच्यस्त्वमदाह्योऽसि विदुः पौराणिका जनाः

ਤੂੰ ਅਛੇਦ ਹੈਂ, ਅਭੇਦ ਹੈਂ, ਅਪ੍ਰਮੇਯ ਮਹਾ-ਯਸ਼ ਵਾਲਾ ਹੈਂ। ਤੂੰ ਅਸ਼ੋਚ੍ਯ ਹੈਂ ਅਤੇ ਅਦਾਹ੍ਯ ਹੈਂ—ਇਹੀ ਪੁਰਾਣ-ਵੇਤਾ ਜਨ ਜਾਣਦੇ ਹਨ।

Verse 68

त्वदाधारमिदं सर्वं त्वदाधारमिदं जगत् । त्वदाधाराश्च देवाश्च त्वदाधारं तथा मृतम्

ਇਹ ਸਭ ਕੁਝ ਤੇਰੇ ਆਸਰੇ ਹੈ; ਇਹ ਸਾਰਾ ਜਗਤ ਤੇਰੇ ਹੀ ਆਧਾਰ ਤੇ ਟਿਕਿਆ ਹੈ। ਦੇਵਤਾ ਵੀ ਤੇਰੇ ਆਧਾਰ ਹਨ, ਅਤੇ ਮ੍ਰਿਤ ਲੋਕ ਵੀ ਤੇਰੇ ਹੀ ਆਧਾਰ ਹੈ।

Verse 69

जीवरूपेण लोकांस्त्रीन्व्याप्य तिष्ठसि नित्यदा । एवं स संस्तुतो नीलो विप्रैस्तैः सोमपायिभिः

ਜੀਵ-ਰੂਪ ਹੋ ਕੇ ਤੂੰ ਤਿੰਨਾਂ ਲੋਕਾਂ ਵਿੱਚ ਵਿਆਪਕ ਹੋ ਕੇ ਸਦਾ ਟਿਕਿਆ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈਂ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਨੀਲ (ਨੀਲਰੂਪ) ਦੀ ਸੋਮਪਾਨੀ ਯਜ્ઞੀ ਬ੍ਰਾਹਮਣਾਂ ਨੇ ਸਤੁਤੀ ਕੀਤੀ।

Verse 70

प्रसन्नवदनो भूत्वा विप्रा न्प्रणतितत्परः । पुनरेव वचः प्रोचुर्विप्राः कृतशिवागसः

ਸ਼ਾਂਤ ਮੁਖ ਹੋ ਕੇ, ਬ੍ਰਾਹਮਣਾਂ ਦੀ ਨਮਸਕਾਰ ਸਵੀਕਾਰ ਕਰਨ ਵਿੱਚ ਤਤਪਰ ਹੋਏ, ਉਹ ਫਿਰ ਬਚਨ ਬੋਲੇ—ਉਹ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਤੋਂ ਸ਼ਿਵ ਦੇ ਪ੍ਰਤੀ ਅਪਰਾਧ ਹੋ ਗਿਆ ਸੀ।

Verse 71

वरं ददुर्महेशस्य नीलरूपस्य धर्मतः । एकादशाहे प्रेतस्य यस्य नोत्सृज्यते वृषः

ਧਰਮ ਅਨੁਸਾਰ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਨੀਲਰੂਪ ਮਹੇਸ਼ ਤੋਂ ਵਰ ਮੰਗਿਆ: ‘ਉਸ ਪ੍ਰੇਤ ਲਈ, ਜਿਸ ਦੇ ਇਕਾਦਸ਼ੇ ਦਿਨ ਵ੍ਰਿਸ਼ਭ ਨਹੀਂ ਛੱਡਿਆ ਜਾਂਦਾ…’

Verse 72

प्रेतत्वं सुस्थिरं तस्य दत्तैः श्राद्धशतैरपि । पुनरेव सुसर्पंतं दृष्ट्वा नीलं महावृषम्

ਸੈਂਕੜੇ ਸ਼੍ਰਾਦ੍ਹ ਦਾਨ ਕਰਨ ਉਪਰੰਤ ਵੀ ਉਸ ਦਾ ਪ੍ਰੇਤਭਾਵ ਅਡੋਲ ਰਿਹਾ। ਫਿਰ ਉਹ ਮਹਾਨ ਨੀਲਾ ਵ੍ਰਿਸ਼ਭ ਮੁੜ ਚਲਦਾ-ਫਿਰਦਾ ਵੇਖ ਕੇ (ਕਥਾ ਅੱਗੇ ਵਧਦੀ ਹੈ)।

Verse 73

स्वल्पक्रोधसमाविष्टं द्विजाश्चक्रुस्तमं कितम् । चक्रं च वामभागेषु शूलं पार्श्वे च दक्षिणे

ਥੋੜ੍ਹੇ ਕ੍ਰੋਧ ਨਾਲ ਉਤੇਜਿਤ ਹੋ ਕੇ ਦ੍ਵਿਜਾਂ ਨੇ ਉਸ ਉੱਤੇ ਚਿੰਨ੍ਹ ਲਾਏ: ਖੱਬੇ ਪਾਸੇ ਚਕ੍ਰ, ਅਤੇ ਸੱਜੇ ਪਾਸੇ ਪਾਸਲੀ ਉੱਤੇ ਸ਼ੂਲ।

Verse 74

उत्ससृजुर्गवां मध्ये तं देवैर्गोपितं तदा । ततो देवगणाः सर्वे महर्षीणां गणाः पुनः । स्वानि स्थानानि ते जग्मुर्मुनयो वीतमत्सराः

ਫਿਰ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਉਸ ਨੂੰ ਗਾਂਵਾਂ ਦੇ ਝੁੰਡ ਵਿਚ ਛੱਡ ਦਿੱਤਾ; ਉਸ ਵੇਲੇ ਦੇਵਤਿਆਂ ਨੇ ਉਸ ਦੀ ਰੱਖਿਆ ਕੀਤੀ। ਤਦ ਸਾਰੇ ਦੇਵਗਣ ਅਤੇ ਮਹਰਿਸ਼ੀਆਂ ਦੇ ਗਣ ਮੁੜ ਆਪਣੇ-ਆਪਣੇ ਧਾਮਾਂ ਨੂੰ ਚਲੇ ਗਏ—ਈਰਖਾ ਰਹਿਤ ਮੁਨੀ।

Verse 79

एवमृषीणां दयितासु सक्तः कामार्त्तचित्तो मुनिपुंगवानाम् । शापं समासाद्य शिवोऽपि भक्त्या रेवाजलेऽगात्सुशिलामयत्वम्

ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਦੀਆਂ ਪ੍ਰਿਯ ਨਾਰੀਆਂ ਨਾਲ ਆਸਕਤ ਹੋ ਕੇ, ਕਾਮ ਨਾਲ ਪੀੜਤ ਚਿੱਤ ਵਾਲਾ ਉਹ ਮੁਨਿਪੁੰਗਵਾਂ ਦੇ ਸ਼ਾਪ ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੋਇਆ; ਅਤੇ ਭਕਤੀ ਨਾਲ ਸ਼ਿਵ ਨੇ ਰੇਵਾ ਦੇ ਜਲ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਵੇਸ਼ ਕਰ ਕੇ ਸ਼ੁਭ ਸ਼ਿਲਾ-ਰੂਪਤਾ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤੀ।