Adhyaya 258

Verse 1

गालव उवाच । प्रवृत्तायां शैलपुत्र्यां महत्तपसि दारुणे । कन्दर्पेण पराभूतो विचचार महीं हरः

ਗਾਲਵ ਨੇ ਕਿਹਾ: ਜਦੋਂ ਸ਼ੈਲਪੁਤ੍ਰੀ (ਪਾਰਵਤੀ), ਪਹਾੜ ਦੀ ਧੀ, ਨੇ ਭਿਆਨਕ ਅਤੇ ਮਹਾਨ ਤਪ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤਾ, ਤਦ ਕਾਮ ਦੇ ਵਸ਼ ਹੋਇਆ ਹਰ (ਸ਼ਿਵ) ਧਰਤੀ ਉੱਤੇ ਭਟਕਦਾ ਫਿਰਿਆ।

Verse 2

वृक्षच्छायासु तीर्थेषु नदीषु च नदेषु च । जलेन सिंचत्स्ववपुः सर्वत्रापि महेश्वरः

ਵ੍ਰਿੱਖਾਂ ਦੀ ਛਾਂ ਹੇਠਾਂ, ਤੀਰਥਾਂ ਤੇ, ਵੱਡੀਆਂ ਨਦੀਆਂ ਅਤੇ ਛੋਟੇ ਨਦਿਆਂ ਵਿੱਚ ਵੀ—ਮਹੇਸ਼ਵਰ ਹਰ ਥਾਂ ਜਲ ਨਾਲ ਆਪਣੇ ਹੀ ਸ਼ਰੀਰ ਨੂੰ ਛਿੜਕਦਾ ਰਹਿੰਦਾ ਸੀ।

Verse 3

तथापि कामाकुलितो न लेभे शर्म कर्हिचित् । एकदा यमुनां दृष्ट्वा जलकल्लोलमालिनीम्

ਤਾਂ ਵੀ ਕਾਮ ਨਾਲ ਵਿਆਕੁਲ ਹੋਇਆ ਉਹ ਕਦੇ ਵੀ ਸ਼ਾਂਤੀ ਨਾ ਪਾ ਸਕਿਆ। ਇਕ ਵਾਰ ਉਸ ਨੇ ਯਮੁਨਾ ਨੂੰ ਵੇਖਿਆ, ਜੋ ਜਲ ਦੀਆਂ ਲਹਿਰਾਂ ਦੀ ਮਾਲਾ ਨਾਲ ਸਜੀ ਹੋਈ ਸੀ।

Verse 4

विगाहितुं मनश्चक्रे तापार्तिं शमयन्निव । कृष्णं बभूव तन्नीरं हरकायाग्निवह्निना

ਉਸ ਨੇ ਉਸ ਵਿੱਚ ਡੁੱਬਕੀ ਲਗਾਉਣ ਦਾ ਮਨ ਬਣਾਇਆ, ਜਿਵੇਂ ਤਪਦੀ ਪੀੜ ਨੂੰ ਸ਼ਾਂਤ ਕਰੇ। ਪਰ ਹਰ ਦੇ ਦੇਹੀ ਤੇਜ ਦੇ ਅਗਨਿ ਨਾਲ ਉਹ ਪਾਣੀ ਕਾਲਾ ਹੋ ਗਿਆ।

Verse 5

साऽपि दिव्यवपुः पूर्वं श्यामा भूत्वा हराद्यतः

ਉਹ ਵੀ ਦਿਵ੍ਯ ਸਰੂਪ ਵਾਲੀ, ਪਹਿਲਾਂ ਸ਼ਿਆਮ ਵਰਣ ਹੋ ਗਈ; ਫਿਰ ਹਰ (ਸ਼ਿਵ) ਦੀ ਕਿਰਪਾ-ਪ੍ਰਭਾਵ ਨਾਲ ਉਸ ਦਾ ਰੂਪ ਪਰਿਵਰਤਿਤ ਹੋਇਆ।

Verse 6

स्तुत्वा नत्वा महेशानमुवाच पुनरेव सा । प्रसादं कुरु देवेश वशगास्मि सदा तव

ਮਹੇਸ਼ਾਨ ਦੀ ਸ্তুਤੀ ਕਰ ਕੇ ਅਤੇ ਨਮਸਕਾਰ ਕਰ ਕੇ ਉਹ ਫਿਰ ਬੋਲੀ: “ਹੇ ਦੇਵਾਂ ਦੇ ਈਸ਼! ਕਿਰਪਾ ਕਰੋ; ਮੈਂ ਸਦਾ ਤੇਰੇ ਆਦੇਸ਼ ਅਧੀਨ ਹਾਂ।”

Verse 7

ईश्वर उवाच । अस्मिंस्तीर्थवरेपुण्ये यः स्नास्यति नरो भुवि । तस्य पापसहस्राणि यास्यंति विलयं ध्रुवम् १

ਈਸ਼ਵਰ ਨੇ ਕਿਹਾ: “ਇਸ ਸਰਵੋਤਮ ਪਵਿੱਤਰ ਤੀਰਥ ਵਿੱਚ ਧਰਤੀ ਉੱਤੇ ਜੋ ਮਨੁੱਖ ਸਨਾਨ ਕਰੇਗਾ, ਉਸ ਦੇ ਹਜ਼ਾਰਾਂ ਪਾਪ ਨਿਸ਼ਚਿਤ ਹੀ ਲੀਨ ਹੋ ਜਾਣਗੇ।”

Verse 8

हरतीर्थमिति ख्यातं पुण्यं लोके भविष्यति । इत्युक्त्वा तां प्रणम्याथ तत्रैवांतरधीयत

“ਇਹ ਲੋਕ ਵਿੱਚ ‘ਹਰ-ਤੀਰਥ’ ਨਾਮ ਨਾਲ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਹੋਵੇਗਾ, ਪੁੰਨਦਾਇਕ ਧਾਮ।” ਇਹ ਕਹਿ ਕੇ ਉਸ ਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ ਕਰਦਾ ਹੋਇਆ ਉਹ ਓਥੇ ਹੀ ਅੰਤਰਧਾਨ ਹੋ ਗਿਆ।

Verse 9

तस्यास्तीरे महेशोऽपि कृत्वा रूपं मनोहरम् । कामालयं वाद्यहस्तं कृतपुंड्रं जटाधरम्

ਉਸ ਦੇ ਤਟ ਉੱਤੇ ਮਹੇਸ਼ ਨੇ ਵੀ ਮਨੋਹਰ ਰੂਪ ਧਾਰਿਆ—ਕਾਮ-ਆਲਯ ਵਿੱਚ ਵੱਸਦਾ, ਹੱਥ ਵਿੱਚ ਵਾਜਾ ਧਾਰੇ, ਪੁੰਡ੍ਰ-ਤਿਲਕ ਨਾਲ ਚਿੰਨ੍ਹਿਤ, ਅਤੇ ਜਟਾਧਾਰੀ।

Verse 10

स्वेच्छया मुनिगेहेषु दर्शयत्यंगचापलम् । क्वचिद्गायति गीतानि क्वचिन्नृत्यति छन्दतः

ਆਪਣੀ ਇੱਛਾ ਅਨੁਸਾਰ ਮੁਨੀਆਂ ਦੇ ਆਸ਼੍ਰਮਾਂ ਵਿੱਚ ਉਹ ਅੰਗਾਂ ਦੀ ਚੰਚਲ ਲੀਲਾ ਦਿਖਾਉਂਦਾ; ਕਦੇ ਭਜਨ-ਗੀਤ ਗਾਂਦਾ, ਕਦੇ ਛੰਦ ਦੇ ਤਾਲ ਵਿੱਚ ਨੱਚਦਾ।

Verse 11

स च क्रुद्ध्यति हसति स्त्रीणां मध्यगतः क्वचित् । एवं विचरतस्तस्य ऋषिपत्न्यः समंततः

ਕਦੇ ਉਹ ਇਸਤ੍ਰੀਆਂ ਦੇ ਵਿਚਕਾਰ ਫਿਰਦਿਆਂ ਕ੍ਰੋਧ ਕਰਦਾ, ਫਿਰ ਹੱਸ ਪੈਂਦਾ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਭਟਕਦਿਆਂ ਉਸ ਨੂੰ ਮੁਨੀਆਂ ਦੀਆਂ ਪਤਨੀਆਂ ਚੌਹੀਂ ਪਾਸੀਂ ਘੇਰ ਲੈਂਦੀਆਂ।

Verse 12

पत्युः शुश्रूषणं गेहे त्यक्त्वा कार्याण्यपि क्षणात् । तमेव मनसा चक्रुः पतिरूपेण मोहिताः

ਘਰ ਦੇ ਕੰਮ ਅਤੇ ਪਤੀ ਦੀ ਸੇਵਾ ਨੂੰ ਵੀ ਇਕ ਪਲ ਵਿੱਚ ਛੱਡ ਕੇ, ਉਹ ਮੋਹਿਤ ਹੋ ਕੇ ਉਸੇ ਨੂੰ ਮਨ ਵਿੱਚ ਧਾਰ ਲੈਂਦੀਆਂ—ਪਤੀ ਦੇ ਹੀ ਰੂਪ ਵਾਂਗ ਉਸ ਨੂੰ ਵੇਖਦੀਆਂ।

Verse 13

भ्रमंत्यश्चैव हास्यानि चक्रुस्ता अपि योषितः । ततस्तु मुनयो दृष्ट्वा तासां दुःशीलभावनाम्

ਭਟਕਦਿਆਂ ਉਹ ਇਸਤ੍ਰੀਆਂ ਵੀ ਹਾਸੇ-ਖੇਡ ਵਿੱਚ ਲੱਗ ਗਈਆਂ। ਤਦ ਮੁਨੀਆਂ ਨੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਅਸ਼ੀਲ ਭਾਵ ਅਤੇ ਚਾਲ-ਚਲਨ ਨੂੰ ਵੇਖ ਕੇ ਧਿਆਨ ਦਿੱਤਾ।

Verse 14

चुक्रुधुर्मुनयः सर्वे रूपं तस्य मनोहरम् । गृह्यतां हन्यतामेष कोऽयं दुष्ट उपागतः

ਉਸ ਦੇ ਮਨੋਹਰ ਰੂਪ ਦੇ ਬਾਵਜੂਦ ਸਾਰੇ ਮੁਨੀ ਕ੍ਰੋਧਿਤ ਹੋ ਗਏ ਅਤੇ ਬੋਲੇ, “ਫੜੋ ਇਸ ਨੂੰ! ਮਾਰੋ ਇਸ ਨੂੰ! ਇਹ ਕੌਣ ਦੁਸ਼ਟ ਇੱਥੇ ਆ ਪਹੁੰਚਿਆ ਹੈ?”

Verse 15

इति ते गृह्य काष्ठानि यदोपस्थे ययुस्तदा । पलायितः स बहुधा भयात्तेषां महात्मनाम्

ਇਉਂ ਕਹਿ ਕੇ ਉਹਨਾਂ ਨੇ ਲੱਕੜੀਆਂ ਫੜ ਲੀਆਂ ਅਤੇ ਉਸ ਵੱਲ ਵਧੇ। ਉਹ ਮਹਾਤਮਾ ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਦੇ ਡਰ ਨਾਲ ਕਈ ਪਾਸਿਆਂ ਵੱਲ ਭੱਜ ਨਿਕਲਿਆ।

Verse 16

यो जीवकलया विश्वं व्याप्य तिष्ठति देहिनाम् । न ज्ञायते न च ग्राह्यो न भेद्यश्चापि जायते

ਜੋ ਆਪਣੀ ਜੀਵ-ਸ਼ਕਤੀ ਦੇ ਅੰਸ਼ ਨਾਲ ਸਾਰੇ ਵਿਸ਼ਵ ਨੂੰ ਵਿਆਪ ਕੇ ਦੇਹਧਾਰੀਆਂ ਵਿੱਚ ਵੱਸਦਾ ਹੈ—ਉਹ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਜਾਣਿਆ ਨਹੀਂ ਜਾਂਦਾ; ਨਾ ਫੜਿਆ ਜਾ ਸਕਦਾ, ਨਾ ਭੇਦਿਆ ਜਾਂ ਹਾਨੀਤ ਕੀਤਾ ਜਾ ਸਕਦਾ।

Verse 17

न शेकुस्ते यदा सर्वे ग्रहीतुं तं महेश्वरम् । तदा शिवं प्रकुपिता शेपुरित्थं द्विजातयः

ਜਦ ਉਹ ਸਭ ਉਸ ਮਹੇਸ਼ਵਰ ਨੂੰ ਫੜ ਨਾ ਸਕੇ, ਤਦ ਕ੍ਰੋਧਿਤ ਹੋਏ ਦ੍ਵਿਜਾਤੀ ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਨੇ ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਸ਼ਿਵ ਉੱਤੇ ਸ਼ਾਪ ਉਚਾਰਿਆ।

Verse 18

यस्माल्लिंगार्थमागत्य ह्याश्रमांश्चोरवत्कृतम् । परदारापहरणं तल्लिङ्गं पततां भुवि

“ਕਿਉਂਕਿ ਲਿੰਗ ਦੇ ਕਾਰਨ ਇੱਥੇ ਆ ਕੇ ਤੂੰ ਸਾਡੇ ਆਸ਼ਰਮਾਂ ਵਿੱਚ ਚੋਰ ਵਾਂਗ ਵਰਤਾਓ ਕੀਤਾ—ਪਰਾਈਆਂ ਇਸਤ੍ਰੀਆਂ ਦਾ ਅਪਹਰਨ ਕੀਤਾ—ਇਸ ਲਈ ਉਹ ਲਿੰਗ ਧਰਤੀ ਉੱਤੇ ਡਿੱਗ ਪਵੇ!”

Verse 19

सद्य एव हि शापं त्वं दुष्टं प्राप्नुहि तापस । एवमुक्ते स शापाग्निर्वज्ररूपधरो महान्

“ਹੇ ਦੁਸ਼ਟ ਤਾਪਸ, ਤੂੰ ਤੁਰੰਤ ਹੀ ਇਹ ਸ਼ਾਪ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰ!” ਇਉਂ ਕਹਿਣ ਨਾਲ ਉਹ ਸ਼ਾਪ-ਅਗਨਿ ਮਹਾਨ ਵਜ੍ਰ-ਰੂਪ ਧਾਰ ਕੇ ਉੱਠ ਖੜੀ ਹੋਈ।

Verse 20

तल्लिगं धूर्जटेश्छित्त्वा पातयामास भूतले । रुधिरौघपरिव्याप्तो मुमोह भगवान्विभुः

ਧੂਰਜਟੀ (ਸ਼ਿਵ) ਦੇ ਉਸ ਲਿੰਗ ਨੂੰ ਕੱਟ ਕੇ ਉਸ ਨੇ ਧਰਤੀ ਉੱਤੇ ਡਾਹ ਦਿੱਤਾ। ਲਹੂ ਦੇ ਪ੍ਰਵਾਹ ਨਾਲ ਘਿਰ ਕੇ ਸਰਵਸ਼ਕਤੀਮਾਨ ਪ੍ਰਭੂ ਵਿਭੂ ਮੋਹਿਤ ਹੋ ਗਿਆ।

Verse 21

वेदनार्त्तोज्ज्वलवपुर्महाशापाभिभूतधीः । तं तथा पतितं दृष्ट्वा त आजग्मुर्महर्षयः

ਵੇਦਨਾ ਨਾਲ ਪੀੜਤ ਉਸ ਦਾ ਦੇਹ ਤੇਜ ਨਾਲ ਦਹਕ ਉਠਿਆ, ਅਤੇ ਮਹਾਨ ਸ਼ਾਪ ਨੇ ਉਸ ਦੀ ਬੁੱਧੀ ਨੂੰ ਘੇਰ ਲਿਆ। ਉਸ ਨੂੰ ਐਸੇ ਡਿੱਗਿਆ ਵੇਖ ਕੇ ਮਹਾਰਿਸ਼ੀ ਤੁਰੰਤ ਉੱਥੇ ਆ ਪਹੁੰਚੇ।

Verse 22

आकाशे सर्वभूतानि त्रेसुर्विश्वं चचाल ह । देवाश्च व्याकुला जाता महाभयमुपागताः

ਆਕਾਸ਼ ਵਿੱਚ ਸਭ ਜੀਵ ਕੰਬ ਉਠੇ ਅਤੇ ਸਾਰਾ ਵਿਸ਼ਵ ਡੋਲ ਗਿਆ। ਦੇਵਤਾ ਵੀ ਵਿਹਲ ਹੋ ਗਏ, ਮਹਾਨ ਭੈ ਨਾਲ ਘਿਰ ਗਏ।

Verse 23

ज्ञात्वा विप्रा महेशानं पीडिता हृदयेऽभवन् । शुशुचुर्भृशदुःखार्ता दैवं हि बलवत्तरम्

ਮਹੇਸ਼ਾਨ ਨੂੰ ਪਛਾਣ ਕੇ ਵਿਪ੍ਰਾਂ ਦੇ ਹਿਰਦੇ ਪੀੜਤ ਹੋ ਗਏ। ਘੋਰ ਦੁੱਖ ਨਾਲ ਵਿਆਕੁਲ ਹੋ ਕੇ ਉਹ ਰੋ ਪਏ—ਕਿਉਂਕਿ ਭਾਗ੍ਯ ਹੀ ਵਧੇਰੇ ਬਲਵਾਨ ਹੈ।

Verse 24

किं कृतं भगवानेष देवैरपि स सेव्यते । साक्षी सर्वस्य जगतोऽस्माभिर्नैवोपलक्षितः

ਅਸੀਂ ਕੀ ਕਰ ਬੈਠੇ? ਇਹ ਭਗਵਾਨ, ਜਿਸ ਦੀ ਸੇਵਾ ਦੇਵਤਾ ਵੀ ਕਰਦੇ ਹਨ—ਸਾਰੇ ਜਗਤ ਦਾ ਸਾਕਸ਼ੀ—ਉਹ ਸਾਨੂੰ ਕਦੇ ਪਛਾਣ ਵਿੱਚ ਹੀ ਨਾ ਆਇਆ।

Verse 25

वयं मूढधियः पापाः परमज्ञानदुर्बलाः । कथमस्माभिर्यस्यात्मा श्रुतश्च न निवेदितः

ਅਸੀਂ ਪਾਪੀ, ਮੂੜ੍ਹ ਬੁੱਧੀ ਵਾਲੇ ਅਤੇ ਪਰਮ ਗਿਆਨ ਵਿੱਚ ਕਮਜ਼ੋਰ ਹਾਂ। ਜਿਸ ਪਰਮਾਤਮਾ ਦਾ ਤੱਤ ਅਸੀਂ ਸੁਣਿਆ ਵੀ ਸੀ, ਉਸ ਨੂੰ ਅਸੀਂ ਕਿਵੇਂ ਨਾ ਪ੍ਰਗਟ ਕੀਤਾ?

Verse 26

मयेदृशो गृहस्थाय ह्यात्माऽयं न निवेदितः । निर्विकारो निर्विषयो निरीहो निरुपद्रवः

ਮੇਰੇ ਵਰਗੇ ਗ੍ਰਿਹਸਥ ਨੂੰ ਇਹ ਆਤਮਾ ਪ੍ਰਗਟ ਨਹੀਂ ਹੋਈ—ਉਹ ਆਤਮਾ ਜੋ ਨਿਰਵਿਕਾਰ, ਵਿਸ਼ਿਆਂ ਤੋਂ ਪਰੇ, ਇੱਛਾ ਰਹਿਤ ਅਤੇ ਉਪਦ੍ਰਵ ਤੋਂ ਰਹਿਤ ਹੈ।

Verse 27

निर्ममो निरहंकारो यः शंभुर्नोपलक्षितः । यस्य लोका इमे सर्वे देहे तिष्ठंति मध्यगाः

ਉਹ ਸ਼ੰਭੂ—ਨਿਰਮਮ ਅਤੇ ਨਿਰਹੰਕਾਰ—ਸਾਡੇ ਵੱਲੋਂ ਪਛਾਣਿਆ ਨਾ ਗਿਆ। ਜਿਸ ਦੇ ਦੇਹ ਵਿੱਚ ਇਹ ਸਾਰੇ ਲੋਕ ਮੱਧ ਵਿੱਚ ਟਿਕੇ ਹੋਏ ਵੱਸਦੇ ਹਨ।

Verse 28

स एष जगतां स्वामी हरोऽस्माभिर्न वीक्षितः । इत्युक्त्वा ते ह्युपविष्टा यावत्तत्र समागताः

‘ਉਹੀ ਜਗਤਾਂ ਦਾ ਸਵਾਮੀ—ਹਰ—ਹੈ, ਪਰ ਅਸੀਂ ਉਸ ਦਾ ਦਰਸ਼ਨ ਨਾ ਕਰ ਸਕੇ।’ ਇਹ ਕਹਿ ਕੇ ਉਹ ਉੱਥੇ ਬੈਠ ਗਏ, ਜਦ ਤੱਕ ਹੋਰ ਲੋਕ ਆ ਨ ਪਹੁੰਚੇ।

Verse 29

तान्दृष्ट्वा सहसा त्रस्तः पुनरेव महेश्वरः । विप्रशापभयान्नष्टस्त्रिपुरारिर्दिवं ययौ

ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਵੇਖ ਕੇ ਮਹੇਸ਼ਵਰ ਫਿਰ ਅਚਾਨਕ ਡਰ ਗਿਆ। ਬ੍ਰਾਹਮਣਾਂ ਦੇ ਸ਼ਾਪ ਦੇ ਭੈ ਨਾਲ ਅਦ੍ਰਿਸ਼ ਹੋ ਕੇ, ਤ੍ਰਿਪੁਰਾਰੀ ਸਵਰਗ ਨੂੰ ਚਲਾ ਗਿਆ।

Verse 30

सृष्टिस्थिति विनाशानां कर्त्र्यै मात्रे नमोनमः

ਸ੍ਰਿਸ਼ਟੀ, ਸਥਿਤੀ ਅਤੇ ਪ੍ਰਲਯ ਦੀ ਕਰਤ੍ਰੀ ਮਾਤਾ ਨੂੰ ਬਾਰੰਬਾਰ ਨਮਸਕਾਰ।

Verse 32

सर्वै र्ज्ञाता रसाभिज्ञैर्मधुरास्वाददायिनी । त्वया विश्वमिदं सर्वं बलस्नेहसमन्वितम्

ਰਸ ਦੇ ਜਾਣਕਾਰ ਸਭ ਤੈਨੂੰ ਮਧੁਰ ਸੁਆਦ ਦੇਣ ਵਾਲੀ ਜਾਣਦੇ ਹਨ; ਤੇਰੇ ਦੁਆਰਾ ਇਹ ਸਾਰਾ ਵਿਸ਼ਵ ਬਲ ਅਤੇ ਸਨੇਹ ਨਾਲ ਭਰਿਆ ਹੋਇਆ ਟਿਕਿਆ ਹੈ।

Verse 33

त्वं माता सर्वरुद्राणां वसूनां दुहिता तथा । आदित्यानां स्वसा चैव तुष्टा वांच्छितसिद्धिदा

ਤੂੰ ਸਭ ਰੁਦ੍ਰਾਂ ਦੀ ਮਾਤਾ ਹੈਂ, ਅਤੇ ਵਸੂਆਂ ਦੀ ਧੀ ਵੀ; ਤੂੰ ਆਦਿਤਿਆਂ ਦੀ ਭੈਣ ਹੈਂ। ਪ੍ਰਸੰਨ ਹੋ ਕੇ ਤੂੰ ਇੱਛਿਤ ਸਿੱਧੀਆਂ ਪ੍ਰਦਾਨ ਕਰਦੀ ਹੈਂ।

Verse 34

त्वं धृतिस्त्वं तथा पुष्टिस्त्वं स्वाहा त्वं स्वधा तथा । ऋद्धिः सिद्धिस्तथा लक्ष्मीर्धृतिः कीर्ति स्तथा मतिः

ਤੂੰ ਧੀਰਜ ਹੈਂ, ਤੂੰ ਪੋਸ਼ਣ ਹੈਂ; ਤੂੰ ਸ੍ਵਾਹਾ ਹੈਂ ਅਤੇ ਸ੍ਵਧਾ ਵੀ। ਤੂੰ ਰਿੱਧੀ-ਸਿੱਧੀ ਹੈਂ; ਤੂੰ ਲਕਸ਼ਮੀ ਹੈਂ—ਧ੍ਰਿਤੀ, ਕੀਰਤੀ ਅਤੇ ਸੁਮਤਿ ਵੀ ਤੂੰ ਹੀ ਹੈਂ।

Verse 35

कांतिर्लज्जा महामाया श्रद्धा सर्वार्थसाधिनी । त्वया विरहितं किंचिन्नास्ति त्रिभुवनेष्वपि

ਤੂੰ ਕਾਂਤੀ ਹੈਂ, ਲੱਜਾ ਹੈਂ, ਮਹਾਮਾਇਆ ਹੈਂ, ਅਤੇ ਹਰ ਧਰਮਿਕ ਉਦੇਸ਼ ਸਾਧਣ ਵਾਲੀ ਸ਼ਰਧਾ ਹੈਂ। ਤੈਥੋਂ ਬਿਨਾ ਤਿੰਨਾਂ ਲੋਕਾਂ ਵਿੱਚ ਵੀ ਕੁਝ ਭੀ ਨਹੀਂ।

Verse 36

वह्नेस्तृप्तिप्रदात्री च देवादीनाम् च तृप्तिदा । त्वया सर्वमिदं व्याप्तं जगत्स्थावरजंगमम्

ਤੂੰ ਅਗਨੀ ਨੂੰ ਤ੍ਰਿਪਤੀ ਦੇਣ ਵਾਲੀ ਹੈਂ ਅਤੇ ਦੇਵਤਿਆਂ ਆਦਿਕ ਸਭ ਨੂੰ ਵੀ ਤ੍ਰਿਪਤ ਕਰਦੀ ਹੈਂ। ਤੇਰੇ ਨਾਲ ਹੀ ਇਹ ਸਾਰਾ ਜਗਤ—ਥਾਵਰ ਤੇ ਜੰਗਮ—ਵਿਆਪਤ ਹੈ।

Verse 37

पादास्ते वेदाश्चत्वारः समुद्राः स्तनतां ययुः । चंद्रार्कौ लोचने यस्या रोमाग्रेषु च देवताः

ਤੇਰੇ ਚਰਨ ਚਾਰ ਵੇਦ ਹਨ; ਸਮੁੰਦਰ ਤੇਰੇ ਸਤਨ ਬਣ ਗਏ ਹਨ। ਜਿਸ ਦੇ ਨੇਤਰ ਚੰਦਰਮਾ ਤੇ ਸੂਰਜ ਹਨ, ਅਤੇ ਜਿਸ ਦੇ ਰੋਮਾਂ ਦੇ ਅਗਰਾਂ ਉੱਤੇ ਦੇਵਤਾ ਵੱਸਦੇ ਹਨ।

Verse 38

शृङ्गयोः पर्वताः सर्वे कर्णयोर्वायवस्तथा । नाभौ चैवामृतं देवि पातालानि खुरास्तथा

ਤੇਰੇ ਸਿੰਗਾਂ ਉੱਤੇ ਸਾਰੇ ਪਰਬਤ ਹਨ; ਤੇਰੇ ਕੰਨ ਹਵਾਵਾਂ ਹਨ। ਹੇ ਦੇਵੀ, ਤੇਰੀ ਨਾਭੀ ਵਿੱਚ ਅਮਰਤਾ ਦਾ ਅੰਮ੍ਰਿਤ ਹੈ, ਅਤੇ ਪਾਤਾਲ ਤੇਰੇ ਖੁਰ ਵੀ ਹਨ।

Verse 39

स्कन्धे च भगवान्ब्रह्मा मस्तकस्थः सदाशिवः । हृद्देशे च स्थितो विष्णुः पुच्छाग्रे पन्नगास्तथा

ਤੇਰੇ ਮੋਢੇ ਉੱਤੇ ਭਗਵਾਨ ਬ੍ਰਹਮਾ ਖੜੇ ਹਨ; ਤੇਰੇ ਮਸਤਕ ਉੱਤੇ ਸਦਾਸ਼ਿਵ ਵੱਸਦੇ ਹਨ। ਤੇਰੇ ਹਿਰਦੇ-ਦੇਸ਼ ਵਿੱਚ ਵਿਸ਼ਨੂ ਸਥਿਤ ਹਨ, ਅਤੇ ਤੇਰੀ ਪੁੱਛ ਦੇ ਅਗਰ ਉੱਤੇ ਨਾਗ-ਜਾਤੀ ਹੈ।

Verse 40

शकृत्स्था वसवः सर्वे साध्या मूत्रस्थितास्तव । सर्वे यज्ञा ह्यस्थिदेशे किन्नरा गुह्यसंस्थिताः

ਤੇਰੇ ਵਿਸਰਜਨ ਵਿੱਚ ਸਾਰੇ ਵਸੁ ਵੱਸਦੇ ਹਨ, ਅਤੇ ਤੇਰੇ ਮੂਤਰ ਵਿੱਚ ਸਾਧ੍ਯ ਸਥਿਤ ਹਨ। ਤੇਰੀਆਂ ਹੱਡੀਆਂ ਦੇ ਦੇਸ਼ ਵਿੱਚ ਸਾਰੇ ਯਜ੍ਞ ਹਨ, ਅਤੇ ਤੇਰੇ ਗੁਪਤ ਅੰਗਾਂ ਵਿੱਚ ਕਿੰਨਰ ਟਿਕੇ ਹਨ।

Verse 41

पितॄणां च गणाः सर्वे पुरःस्था भांति सर्वदा । सर्वे यक्षा भालदेशे किन्नराश्च कपोलयोः

ਪਿਤ੍ਰਾਂ ਦੇ ਸਭ ਗਣ ਸਦਾ ਤੇਰੇ ਅੱਗੇ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਮਾਨ ਰਹਿੰਦੇ ਹਨ। ਤੇਰੇ ਮੱਥੇ ਦੇ ਭਾਗ ਵਿੱਚ ਸਭ ਯਕਸ਼ ਵੱਸਦੇ ਹਨ, ਅਤੇ ਤੇਰੇ ਗੱਲ੍ਹਾਂ ਉੱਤੇ ਕਿੰਨਰ ਟਿਕੇ ਹਨ।

Verse 42

सर्वदेवमयी त्वं हि सर्वभूतविवृद्धिदा । सर्वलोकहिता नित्यं मम देहहिता भव

ਤੂੰ ਨਿਸਚਿਤ ਹੀ ਸਭ ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੀ ਮੂਰਤੀ ਹੈਂ, ਸਭ ਜੀਵਾਂ ਦੀ ਵਾਧਾ ਕਰਨ ਵਾਲੀ। ਜੋ ਸਦਾ ਸਭ ਲੋਕਾਂ ਦੇ ਹਿਤ ਵਿੱਚ ਰਤ ਹੈਂ, ਹੁਣ ਮੇਰੇ ਦੇਹ ਦਾ ਭੀ ਹਿਤ ਕਰ।

Verse 43

प्रणतस्तव देवेशि पूजये त्वां सदाऽनघे । स्तौमि विश्वार्तिहन्त्रीं त्वां प्रसन्ना वरदा भव

ਹੇ ਦੇਵੇਸ਼ੀ, ਹੇ ਨਿਰਦੋਸ਼ੇ! ਮੈਂ ਨਮਸਕਾਰ ਕਰਕੇ ਸਦਾ ਤੇਰੀ ਪੂਜਾ ਕਰਦਾ ਹਾਂ। ਮੈਂ ਤੈਨੂੰ ਸੰਸਾਰ ਦੇ ਦੁੱਖ ਹਰਨ ਵਾਲੀ ਕਹਿ ਕੇ ਸਤੁਤੀ ਕਰਦਾ ਹਾਂ; ਪ੍ਰਸੰਨ ਹੋ ਅਤੇ ਵਰਦਾਨ ਦੇਣ ਵਾਲੀ ਬਣ।

Verse 44

विप्रशापाग्निना दग्धं शरीरं मम शोभने । स्वतेजसा पुनः कर्त्तुमर्हस्यमृतसंभवे

ਹੇ ਸ਼ੋਭਨੇ, ਮੇਰਾ ਸ਼ਰੀਰ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਦੇ ਸ਼ਾਪ ਦੀ ਅੱਗ ਨਾਲ ਸੜ ਗਿਆ ਹੈ। ਹੇ ਅਮ੍ਰਿਤ-ਸੰਭਵੇ, ਆਪਣੇ ਹੀ ਦਿਵ੍ਯ ਤੇਜ ਨਾਲ ਇਸ ਨੂੰ ਫਿਰ ਤੋਂ ਠੀਕ ਕਰਨ ਦੀ ਤੂੰ ਯੋਗ ਹੈਂ।

Verse 45

इत्युक्त्वा ता परिक्रम्य तस्या देहे लयं गतः । साऽपि गर्भे दधाराथ सुरभिस्तदनन्तरम्

ਇਉਂ ਕਹਿ ਕੇ ਉਸ ਨੇ ਉਸ ਦੀ ਪਰਿਕ੍ਰਮਾ ਕੀਤੀ ਅਤੇ ਫਿਰ ਉਸ ਦੇ ਦੇਹ ਵਿੱਚ ਲੀਨ ਹੋ ਗਿਆ। ਉਸ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਸੁਰਭੀ ਨੇ ਵੀ ਤੁਰੰਤ ਉਸ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਗਰਭ ਵਿੱਚ ਧਾਰ ਲਿਆ।

Verse 46

कालातिक्रमयोगेन सर्वव्याकुलतां ययौ । यस्मिन्प्रनष्टे देवेशे विप्रशापभयावृते

ਸਮਾਂ ਲੰਘਣ ਨਾਲ ਸਭ ਜੀਵ ਅਤਿ ਵਿਹਲ ਹੋ ਗਏ; ਕਿਉਂਕਿ ਦੇਵਾਂ ਦੇ ਪ੍ਰਭੂ ਅਦ੍ਰਿਸ਼ ਹੋ ਗਿਆ ਸੀ, ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਦੇ ਸ਼ਾਪ ਦੇ ਭੈ ਨਾਲ ਘਿਰਿਆ ਹੋਇਆ।

Verse 47

देवा महार्तिं प्रययुश्चचाल पृथिवी तथा । चंद्रार्कौ निष्प्रभौ चैव वायुरुच्चण्ड एव च

ਦੇਵਤਾ ਮਹਾਂ ਦੁੱਖ ਵਿੱਚ ਡੁੱਬ ਗਏ ਅਤੇ ਧਰਤੀ ਵੀ ਕੰਬ ਉਠੀ। ਚੰਦ ਤੇ ਸੂਰਜ ਨਿਸ਼ਪ੍ਰਭ ਹੋ ਗਏ, ਅਤੇ ਹਵਾ ਭਿਆਨਕ ਤੂਫ਼ਾਨੀ ਹੋ ਗਈ।

Verse 48

समुद्राः क्षोभमग मंस्तस्मिन्काले द्विजोत्तम

ਉਸ ਵੇਲੇ, ਹੇ ਦ੍ਵਿਜੋਤਮ, ਸਮੁੰਦਰ ਉਥਲ-ਪੁਥਲ ਹੋ ਕੇ ਭਾਰੀ ਖਲਬਲੀ ਵਿੱਚ ਆ ਗਏ।

Verse 49

यस्मिञ्जगत्स्थावरजंगमादिकं काले लयं प्राप्य पुनः प्ररोहति । तस्मिन्प्रनष्टे द्विजशापपीडिते जयद्धतप्राय मवर्तत क्षणात्

ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਇਹ ਸਾਰਾ ਜਗਤ—ਥਾਵਰ ਤੇ ਜੰਗਮ—ਨਿਯਤ ਕਾਲ ਆਉਣ ਤੇ ਲੀਨ ਹੋ ਕੇ ਫਿਰ ਉਗ ਆਉਂਦਾ ਹੈ; ਉਹ ਪ੍ਰਭੂ ਜਦ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਦੇ ਸ਼ਾਪ ਨਾਲ ਪੀੜਤ ਹੋ ਕੇ ਅਦ੍ਰਿਸ਼ ਹੋ ਗਿਆ, ਤਾਂ ਪਲ ਭਰ ਵਿੱਚ ਬ੍ਰਹਿਮੰਡ ਮਾਨੋ ਨਾਸ ਦੇ ਕਿਨਾਰੇ ਆ ਖੜ੍ਹਾ ਹੋਇਆ।

Verse 258

इति श्रीस्कान्दे महापुराण एकाशीतिसाहस्र्यां संहितायां षष्ठे नागरखण्डे हाटकेश्वरक्षेत्रमाहात्म्ये शेषशाय्युपाख्याने ब्रह्मनारदसंवादे चातुर्मास्यमाहात्म्ये हरशापो नामाष्टपंचाशदुत्तरद्विशततमोऽध्यायः

ਇਸ ਪ੍ਰਕਾਰ ਸ਼੍ਰੀ ਸਕੰਦ ਮਹਾਪੁਰਾਣ ਵਿੱਚ—ਇਕਿਆਸੀ ਹਜ਼ਾਰ ਸ਼ਲੋਕਾਂ ਵਾਲੀ ਸੰਹਿਤਾ ਦੇ ਅੰਦਰ—ਛੇਵੇਂ ਨਾਗਰਖੰਡ ਵਿੱਚ, ਹਾਟਕੇਸ਼ਵਰ ਖੇਤਰਮਾਹਾਤਮ੍ਯ ਦੇ, ਸ਼ੇਸ਼ਸ਼ਾਯੀ ਉਪਾਖਿਆਨ ਦੇ, ਬ੍ਰਹਮਾ-ਨਾਰਦ ਸੰਵਾਦ ਦੇ, ਚਾਤੁਰਮਾਸ੍ਯ ਮਾਹਾਤਮ੍ਯ ਅਧੀਨ, “ਹਰਸ਼ਾਪ” ਨਾਮਕ ਦੋ ਸੌ ਅਠਵਾਂ ਅਧਿਆਇ (ਅਠਪੰਜਾਹ ਉੱਤਰ) ਸਮਾਪਤ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।

Verse 311

या त्वं रसमयैर्भावैराप्यायसि भूतलम् । देवानां च तथासंघान्पितॄणामपि वै गणान्

ਹੇ ਦੇਵੀ, ਤੂੰ ਰਸਮਈ ਭਾਵਾਂ ਨਾਲ ਧਰਤੀ ਨੂੰ ਪਾਲਦੀ ਹੈਂ; ਅਤੇ ਇਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੇ ਸਮੂਹਾਂ ਨੂੰ ਤੇ ਪਿਤ੍ਰਾਂ ਦੇ ਗਣਾਂ ਨੂੰ ਵੀ ਤ੍ਰਿਪਤ ਕਰਦੀ ਹੈਂ।