Adhyaya 256

Verse 1

गालव उवाच । एकदा भगवान्रुद्रः कैलासशिखरे स्थितः । दधार परमां लक्ष्मीमुमया सहितः किल

ਗਾਲਵ ਨੇ ਆਖਿਆ: ਇਕ ਵਾਰ ਭਗਵਾਨ ਰੁਦ੍ਰ ਕੈਲਾਸ ਦੇ ਸ਼ਿਖਰ ਉੱਤੇ ਸਥਿਤ ਸਨ; ਉਮਾ ਸਮੇਤ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਨਿਸਚਿਤ ਹੀ ਪਰਮ ਲਕਸ਼ਮੀ-ਸਰੂਪ ਧਾਰਨ ਕੀਤਾ।

Verse 2

गणानां कोटयस्तिस्रस्तं यदा पर्यवारयन् । वीरबाहुर्वीरभद्रो वीरसेनश्च भृङ्गिराट्

ਜਦੋਂ ਸ਼ਿਵ ਦੇ ਗਣਾਂ ਦੀਆਂ ਤਿੰਨ ਕਰੋੜ ਟੋਲੀਆਂ ਨੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਚੌਹੀਂ ਪਾਸੀਂ ਘੇਰ ਲਿਆ, ਤਾਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚ ਵੀਰਬਾਹੁ, ਵੀਰਭਦ੍ਰ, ਵੀਰਸੇਨ ਅਤੇ ਭ੍ਰਿੰਗਿਰਾਟ ਵੀ ਸਨ।

Verse 3

रुचिस्तुटिस्तथा नन्दी पुष्पदन्तस्तथोत्कटः । विकटः कण्टकश्चैव हरः केशो विघंटकः

ਰੁਚਿ, ਤੁਟਿ, ਨੰਦੀ, ਪੁਸ਼ਪਦੰਤ ਅਤੇ ਉਤਕਟ; ਇਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਵਿਕਟ ਅਤੇ ਕਣਟਕ, ਅਤੇ ਹੋਰ ਹਰਾ, ਕੇਸ਼ਾ ਤੇ ਵਿਘੰਟਕ—ਇਹ ਸਭ ਵੀ ਗਣਾਂ ਵਿੱਚ ਸਨ।

Verse 4

मालाधरः पाशधरः शृङ्गी च नरनस्तथा । पुण्योत्कटः शालिभद्रो महाभद्रो विभद्रकः

ਮਾਲਾਧਰ, ਪਾਸ਼ਧਰ ਅਤੇ ਸ਼੍ਰਿੰਗੀ, ਨਾਲ ਹੀ ਨਰਨਸ; ਪੁਣ੍ਯੋਤਕਟ, ਸ਼ਾਲਿਭਦ੍ਰ, ਮਹਾਭਦ੍ਰ ਅਤੇ ਵਿਭਦ੍ਰਕ ਵੀ ਉੱਥੇ ਮੌਜੂਦ ਸਨ।

Verse 5

कणपः कालपः कालो धनपो रक्तलोचनः । विकटास्यो भद्रकश्च दीर्घजिह्वो विरोचनः

ਕਣਪ, ਕਾਲਪ, ਕਾਲ, ਧਨਪ ਅਤੇ ਰਕਤਲੋਚਨ; ਵਿਕਟਾਸ੍ਯ, ਭਦ੍ਰਕ, ਦੀਰਘਜਿਹ੍ਵ ਅਤੇ ਵੀਰੋਚਨ ਵੀ ਉਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚ ਸਨ।

Verse 6

पारदो घनदो ध्वांक्षी हंसक्री नरकस्तथा । पंचशीर्षस्त्रिशीर्षश्च क्रोडदंष्ट्रो महाद्भुत

ਪਾਰਦ, ਘਨਦ, ਧਵਾਂਕਸ਼ੀ, ਹੰਸਕ੍ਰੀ ਅਤੇ ਨਰਕ; ਪੰਚਸ਼ੀਰਸ਼ ਤੇ ਤ੍ਰਿਸ਼ੀਰਸ਼; ਅਤੇ ਕ੍ਰੋਡਦੰਸ਼ਟ੍ਰ—ਅਤਿ ਅਦਭੁਤ ਰੂਪ ਤੇ ਸ਼ਕਤੀ ਵਾਲੇ।

Verse 7

सिंहवक्त्रो वृषहनुः प्रचण्डस्तुंडिरेव च । एते चान्ये च बहवस्तदा भवसमीपगाः

ਸਿੰਹਵਕਤ੍ਰ, ਵೃಷਹਨੁ, ਪ੍ਰਚੰਡ ਅਤੇ ਤੁੰਡੀ ਵੀ; ਇਹ ਅਤੇ ਹੋਰ ਅਨੇਕ ਉਸ ਵੇਲੇ ਭਵ (ਸ਼ਿਵ) ਦੇ ਨੇੜੇ ਹਾਜ਼ਰ ਸਨ।

Verse 8

महादेव जयेत्युच्चैर्भद्रकालीसमन्विताः । भूतप्रेतपिशाचानां समूहा यस्य वल्लभाः

ਭਦ੍ਰਕਾਲੀ ਨਾਲ ਸਹਿਤ ਉਹ ਉੱਚੀ ਆਵਾਜ਼ ਨਾਲ ਬੋਲੇ, “ਮਹਾਦੇਵ ਦੀ ਜੈ!”—ਜਿਸ ਨੂੰ ਭੂਤ, ਪ੍ਰੇਤ ਅਤੇ ਪਿਸਾਚਾਂ ਦੇ ਦਲ ਪਿਆਰੇ ਤੇ ਭਗਤ ਹਨ।

Verse 9

अस्तुवंस्तं समीपस्था वसन्ते समुपागते । वनराजिर्विभाति स्म नवकोरकशोभिता

ਉਸ ਦੇ ਨੇੜੇ ਖੜ੍ਹ ਕੇ ਉਹ ਉਸ ਦੀ ਸ্তুਤੀ ਕਰਨ ਲੱਗੇ; ਅਤੇ ਜਦ ਬਸੰਤ ਆਇਆ, ਤਾਂ ਜੰਗਲ ਦੀਆਂ ਪੰਗਤੀਆਂ ਨਵੇਂ ਕੋਪਲਾਂ ਦੀ ਛਟਾ ਨਾਲ ਚਮਕ ਉਠੀਆਂ।

Verse 10

दक्षिणानिलसंस्पर्शः कवीनां सुखकृद्बभौ । वियोगिहृदयाकर्षी किंशुकः पुष्पशोभितः

ਦੱਖਣੀ ਹਵਾ ਦਾ ਸਪਰਸ਼ ਕਵੀਆਂ ਲਈ ਸੁਖਦਾਇਕ ਹੋਇਆ; ਅਤੇ ਫੁੱਲਾਂ ਨਾਲ ਸਜਿਆ ਕਿੰਸ਼ੁਕ ਵਿਛੋੜੇ ਨਾਲ ਤੜਪਦੇ ਦਿਲਾਂ ਨੂੰ ਖਿੱਚ ਲੈਂਦਾ ਸੀ।

Verse 11

द्वन्द्वादिविक्रियाभावं चिक्रीडुश्च समंततः । तस्मिन्विगाढे समये मनस्युन्मादके तथा

ਸਭ ਪਾਸੇ ਉਹ ਖੇਡਦੇ ਰਹੇ, ਜਿਵੇਂ ਸੁਖ-ਦੁਖ ਆਦਿ ਦ੍ਵੰਦਾਂ ਦੀ ਉਥਲ-ਪੁਥਲ ਤੋਂ ਮੁਕਤ ਹੋਣ; ਉਸ ਗਹਿਰੇ ਲੀਨ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਸਮੇਂ ਵਿੱਚ, ਜੋ ਮਨ ਨੂੰ ਮੱਤ ਵੀ ਕਰ ਦੇਵੇ।

Verse 12

नंदी दंडधरः संज्ञां दृष्ट्वा चक्रे हरो परः । अलं चापलदोषेण तपः कुर्वंतु भो गणाः

ਨੰਦੀ ਅਤੇ ਦੰਡਧਾਰੀ ਸੇਵਕ ਦਾ ਸੰਕੇਤ ਵੇਖ ਕੇ ਪਰਮ ਹਰਾ (ਸ਼ਿਵ) ਨੇ ਹੁਕਮ ਕੀਤਾ: “ਚੰਚਲਤਾ ਦੇ ਦੋਸ਼ ਬਸ ਕਰੋ; ਹੇ ਗਣੋ, ਤਪੱਸਿਆ ਕਰੋ!”

Verse 13

तदा सर्वे वनमपि भूकांडजमभूत्पुनः । गणास्ते तप आतस्थुर्दृष्ट्वा कान्तिंवसन्तजाम्

ਤਦੋਂ ਸਾਰਾ ਜੰਗਲ ਵੀ ਮੁੜ ਧਰਤੀ ਤੋਂ ਨਵਾਂ ਉੱਗਿਆ ਜਿਹਾ ਹੋ ਗਿਆ; ਅਤੇ ਉਹ ਗਣ ਬਸੰਤ-ਜਨਿਤ ਕਾਂਤੀ ਵਰਗੀ ਚਮਕ ਵੇਖ ਕੇ ਤਪੱਸਿਆ ਵਿੱਚ ਅਡਿੱਗ ਹੋ ਗਏ।

Verse 14

ततः सा विश्वजननी पार्वती प्राह शंकरम् । इयं ते करगा नित्यमक्षमाला महेश्वर

ਫਿਰ ਵਿਸ਼ਵ-ਜਨਨੀ ਪਾਰਵਤੀ ਨੇ ਸ਼ੰਕਰ ਨੂੰ ਆਖਿਆ: “ਹੇ ਮਹੇਸ਼ਵਰ, ਇਹ ਅਕਸ਼ਮਾਲਾ ਸਦਾ ਤੇਰੇ ਹੱਥ ਵਿੱਚ ਰਹਿੰਦੀ ਹੈ।”

Verse 15

त्वया किं जप्यते देव संदेहयति मे मनः । त्वमेकः सर्व भूतानामादिकृत्सकलेश्वरः

“ਹੇ ਦੇਵ, ਤੂੰ ਕਿਸ ਦਾ ਜਪ ਕਰਦਾ ਹੈਂ? ਮੇਰਾ ਮਨ ਸੰਦੇਹ ਨਾਲ ਭਰ ਗਿਆ ਹੈ—ਕਿਉਂਕਿ ਤੂੰ ਹੀ ਸਭ ਭੂਤਾਂ ਦਾ ਆਦਿ ਕਰਤਾ ਅਤੇ ਸਭ ਦਾ ਏਕਮਾਤ੍ਰ ਈਸ਼ਵਰ ਹੈਂ।”

Verse 16

न माता न पिता बंधुस्तव जातिर्न कश्चन । अहं तव परं किंचिद्वेद्मि नास्तीति किंचन

ਤੇਰੇ ਲਈ ਨਾ ਮਾਤਾ ਹੈ, ਨਾ ਪਿਤਾ, ਨਾ ਕੋਈ ਬੰਧੂ; ਨਾ ਹੀ ਕੋਈ ਸੀਮਿਤ ਜਨਮ ਜਾਂ ਵੰਸ਼। ਪਰ ਮੈਂ ਇਹ ਜਾਣਦਾ ਹਾਂ—ਤੇਰੇ ਤੋਂ ਪਰੇ ਕੁਝ ਵੀ ਨਹੀਂ।

Verse 17

श्रमेण त्वं समायुक्तो श्वासोच्छ्वासपरायणः । जपन्नपि महाभक्त्या दृश्यसे त्वं मया सदा

ਤੱਥਾਪਿ ਤੂੰ ਮੈਨੂੰ ਐਸਾ ਦਿਸਦਾ ਹੈਂ ਜਿਵੇਂ ਸ਼੍ਰਮ ਵਿੱਚ ਲੱਗਾ ਹੋਵੇਂ, ਸ਼ਵਾਸ-ਉਚ੍ਛਵਾਸ ਵਿੱਚ ਲੀਨ; ਅਤੇ ਮਹਾਨ ਭਕਤੀ ਨਾਲ ਜਪ ਕਰਦਿਆਂ ਵੀ ਤੂੰ ਸਦਾ ਮੈਨੂੰ ਦਿਸਦਾ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈਂ।

Verse 18

त्वत्तःपरतरं किचिद्यत्त्वं ध्यायसि चेतसा । तन्मे कथय देवेश यद्यहं दयिता तव

ਜੇ ਤੇਰੇ ਤੋਂ ਉੱਚਾ ਕੋਈ ਤੱਤ ਹੈ ਜਿਸ ਨੂੰ ਤੂੰ ਮਨ ਵਿੱਚ ਧਿਆਉਂਦਾ ਹੈਂ, ਤਾਂ ਮੈਨੂੰ ਦੱਸ, ਹੇ ਦੇਵਾਂ ਦੇ ਈਸ਼! ਜੇ ਮੈਂ ਸੱਚਮੁੱਚ ਤੇਰਾ ਪ੍ਰਿਯ ਹਾਂ।

Verse 19

इति स्पृष्टस्तदा शंभुरुवाच हरिसेवकः । हरेर्नामसहस्राणां सारं ध्यायामि नित्यशः

ਇਉਂ ਸੰਬੋਧਿਤ ਹੋ ਕੇ, ਹਰਿ ਦਾ ਸੇਵਕ ਸ਼ੰਭੂ ਬੋਲੇ: “ਮੈਂ ਨਿੱਤ ਹਰਿ ਦੇ ਹਜ਼ਾਰ ਨਾਮਾਂ ਦੇ ਸਾਰ ਦਾ ਧਿਆਨ ਕਰਦਾ ਹਾਂ।”

Verse 20

जपामि रामनामांकमवातरं ससप्तमम् । चतुर्विशतिसंख्याकान्प्रादुर्भावान्हरेर्गुणान्

ਮੈਂ ਰਾਮ-ਨਾਮ ਦਾ ਜਪ ਕਰਦਾ ਹਾਂ—ਉਸ ਅਵਤਾਰ ਦਾ, ਸੱਤਵਾਂ ਅਵਤਾਰ; ਅਤੇ ਮੈਂ ਹਰਿ ਦੇ ਪ੍ਰਗਟ ਗੁਣਾਂ ਤੇ ਪ੍ਰਾਦੁਰਭਾਵਾਂ ਦਾ ਧਿਆਨ ਕਰਦਾ ਹਾਂ, ਜੋ ਚੌਵੀ ਗਿਣੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।

Verse 21

एतेषामपि यत्सारं प्रणवाख्यं महत्फलम् । द्वादशाक्षरसंयुक्तं ब्रह्मरूपं सना तनम्

ਇਨ੍ਹਾਂ ਸਭ ਦਾ ਜੋ ਸਾਰ ਹੈ, ਉਹ ਪ੍ਰਣਵ ‘ਓਂ’ ਹੈ—ਮਹਾਨ ਫਲ ਦੇਣ ਵਾਲਾ; ਬਾਰਾਂ ਅੱਖਰਾਂ ਵਾਲੇ ਮੰਤ੍ਰ ਨਾਲ ਯੁਕਤ, ਬ੍ਰਹਮ-ਸਰੂਪ, ਸਨਾਤਨ ਤੱਤ।

Verse 22

अक्षरत्रयसंबद्धं ग्रामत्रयसमन्वितम् । सबिंदुं प्रणवं शश्वज्जपामि जपमालया

ਅੱਖਰਾਂ ਦੀ ਤ੍ਰਿਯੁਗਮਤਾ ਨਾਲ ਜੁੜਿਆ, ਤਿੰਨ ਗ੍ਰਾਮਾਂ ਨਾਲ ਸਮਨਵਿਤ, ਬਿੰਦੂ-ਸਹਿਤ ਪ੍ਰਣਵ ‘ਓਂ’ ਨੂੰ ਮੈਂ ਜਪਮਾਲਾ ਨਾਲ ਸਦਾ ਜਪਦਾ ਹਾਂ।

Verse 23

वेदसारमिदं नित्यं द्व्यक्षरं सततोद्यतम् । निर्मलं ह्यमृतं शांतं सदूपममृतोपमम्

ਇਹ ਨਿੱਤ ਵੇਦਾਂ ਦਾ ਸਾਰ ਹੈ—ਦੋ ਅੱਖਰਾਂ ਵਾਲਾ, ਸਦਾ ਉੱਠਿਆ ਹੋਇਆ ਧਾਰਣਯੋਗ। ਇਹ ਨਿਰਮਲ, ਅਮਰ ਅੰਮ੍ਰਿਤ, ਸ਼ਾਂਤ ਸੁਭਾਵ ਵਾਲਾ; ਸਤ-ਸਰੂਪ, ਅਮਰਤਾ ਸਮਾਨ ਹੈ।

Verse 24

कलातीतं निर्वशगं निर्व्यापारं महत्परम् । विश्वाधारं जगन्मध्यं कोटिब्रह्मांडबीजकम्

ਕਲਾ ਤੋਂ ਪਰੇ, ਅਵਸ਼ਤਾ-ਰਹਿਤ, ਨਿਰਵਿਆਪਾਰ, ਮਹਾਨ ਪਰਮ; ਵਿਸ਼ਵ ਦਾ ਆਧਾਰ, ਜਗਤ ਦਾ ਮੱਧ, ਕਰੋੜਾਂ ਬ੍ਰਹਮਾਂਡਾਂ ਦਾ ਬੀਜ-ਤੱਤ।

Verse 25

जडं शुद्धक्रियं वापि निरंजनं नियामकम् । यज्ज्ञात्वा मुच्यते क्षिप्रं घोरसंसारबंधनात्

ਚਾਹੇ ਉਸ ਨੂੰ ਜੜ/ਅਚਲ ਸਮਝੋ ਜਾਂ ਸ਼ੁੱਧ ਕ੍ਰਿਆ; ਨਿਰੰਜਨ ਅਤੇ ਅੰਤਰਯਾਮੀ ਨਿਯੰਤਾ—ਉਸ ਨੂੰ ਜਾਣ ਕੇ ਮਨੁੱਖ ਘੋਰ ਸੰਸਾਰ-ਬੰਧਨ ਤੋਂ ਤੁਰੰਤ ਮੁਕਤ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।

Verse 26

ओंकारसहितं यच्च द्वादशाक्षरबीजकम् । जपतः पापकोटीनां दावाग्नित्वं प्रजायते

ਓਂਕਾਰ ਨਾਲ ਯੁਕਤ ਉਹ ਬਾਰਾਂ ਅੱਖਰਾਂ ਦਾ ਬੀਜ-ਮੰਤ੍ਰ—ਜੋ ਭਗਤ ਜਪਦਾ ਹੈ, ਉਸ ਦੇ ਕਰੋੜਾਂ ਪਾਪ ਦਾਵਾਨਲ ਦੀ ਲੱਕੜ ਵਾਂਗ ਸੜ ਕੇ ਭਸਮ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।

Verse 27

एतदेव परं गुह्यमेतदेव परं महः । एतद्धि दुर्लभं लोके लोकत्रयविभूषणम्

ਇਹੀ ਪਰਮ ਗੁਪਤ ਭੇਦ ਹੈ; ਇਹੀ ਪਰਮ ਤੇਜ ਹੈ। ਨਿਸਚਿਤ ਹੀ ਇਹ ਲੋਕ ਵਿੱਚ ਦੁਰਲਭ ਹੈ—ਤਿੰਨਾਂ ਲੋਕਾਂ ਦਾ ਭੂਸ਼ਣ।

Verse 28

प्राप्यते जन्मकोटीभिः शुभाशुभविनाशकम् । एतदेव परं ज्ञानं द्वादशाक्षरचिन्तनम्

ਇਹ ਕਰੋੜਾਂ ਜਨਮਾਂ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਹੀ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਸ਼ੁਭ-ਅਸ਼ੁਭ ਕਰਮ-ਅਵਸ਼ੇਸ਼ਾਂ ਨੂੰ ਨਾਸ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਇਹੀ ਪਰਮ ਗਿਆਨ ਹੈ—ਬਾਰਾਂ ਅੱਖਰਾਂ ਦੇ ਮੰਤ੍ਰ ਦਾ ਚਿੰਤਨ।

Verse 29

चातुर्मास्ये विशेषेण ब्रह्मदं चिंतितप्रदम् । एतदक्षरजं स्तोत्रं यः समाश्रयते सदा

ਚਾਤੁਰਮਾਸ ਵਿੱਚ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਤੌਰ ਤੇ ਇਹ ਬ੍ਰਹਮ-ਪਦ ਦਿੰਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਜਿਸ ਦਾ ਚਿੰਤਨ ਕੀਤਾ ਜਾਵੇ ਉਹ ਫਲ ਪ੍ਰਦਾਨ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਜੋ ਸਦਾ ਇਨ੍ਹਾਂ ਪਵਿੱਤਰ ਅੱਖਰਾਂ ਤੋਂ ਉਪਜੇ ਇਸ ਸਤੋਤ੍ਰ ਦਾ ਆਸਰਾ ਲੈਂਦਾ ਹੈ—

Verse 30

मनसा कर्मणा वाचा तस्य नास्ति पुनर्भवः । द्वादशाक्षरसंयुक्तं चक्रद्वादशभूषितम्

ਉਸ ਲਈ—ਮਨ, ਕਰਮ ਅਤੇ ਬਾਣੀ ਨਾਲ—ਫਿਰ ਜਨਮ ਨਹੀਂ ਰਹਿੰਦਾ। (ਇਹ ਉਪਾਸਨਾ) ਬਾਰਾਂ ਅੱਖਰਾਂ ਦੇ ਮੰਤ੍ਰ ਨਾਲ ਸੰਯੁਕਤ ਹੈ ਅਤੇ ਬਾਰਾਂ ਚਕ੍ਰ-ਚਿੰਨ੍ਹਾਂ ਨਾਲ ਸੁਸ਼ੋਭਿਤ ਹੈ।

Verse 31

मासद्वादशनामानि विष्णोर्यो भक्तितत्परः । शालग्रामेषु तान्युक्त्वा न्यसेदघहराणि च

ਜੋ ਭਗਤੀ ਵਿੱਚ ਤਤਪਰ ਹੈ, ਉਹ ਵਿਸ਼ਨੂ ਦੇ ਬਾਰਾਂ ਮਹੀਨਾਵਾਰ ਨਾਮ ਜਪੇ; ਸ਼ਾਲਗ੍ਰਾਮ ਸ਼ਿਲਾਵਾਂ ਉੱਤੇ ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਉਚਾਰ ਕੇ ਨਿਆਸ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਧਰੇ, ਕਿਉਂਕਿ ਇਹ ਪਾਪਾਂ ਨੂੰ ਹਰਣ ਵਾਲੇ ਹਨ।

Verse 32

दिवसेदिवसे तस्य द्वादशाहफलं लभेत् । द्वादशाक्षर माहात्म्यं वर्णितुं नैव शक्यते

ਦਿਨੋਂਦਿਨ ਉਸ ਨੂੰ ਬਾਰਾਂ ਦਿਨਾਂ ਦੇ ਪਵਿੱਤਰ ਵਰਤ ਦਾ ਫਲ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਦ੍ਵਾਦਸ਼ਾਕ੍ਸ਼ਰ ਮੰਤ੍ਰ ਦੀ ਮਹਿਮਾ ਦਾ ਪੂਰਾ ਵਰਣਨ ਕਰਨਾ ਨਿਸ਼ਚੇ ਹੀ ਅਸੰਭਵ ਹੈ।

Verse 33

जिह्वासहस्रैरपि च ब्रह्मणापि न वार्यते । महामन्त्रो ह्ययं लोके जप्यो ध्यातः स्तुतस्तथा

ਹਜ਼ਾਰ ਜੀਭਾਂ ਨਾਲ ਵੀ—ਅਤੇ ਬ੍ਰਹਮਾ ਜੀ ਨਾਲ ਵੀ—ਇਸ ਦੀ ਸਿਫ਼ਤ ਦਾ ਅੰਤ ਨਹੀਂ ਹੋ ਸਕਦਾ। ਇਹ ਲੋਕ ਵਿੱਚ ਮਹਾਮੰਤ੍ਰ ਹੈ, ਜਿਸ ਦਾ ਜਪ, ਧਿਆਨ ਅਤੇ ਸਤੁਤੀ ਕਰਨੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ।

Verse 34

पापहा सर्वमासेषु चातुर्मास्ये विशेषतः । इदं रहस्यं वेदानां पुराणानामनेकशः

ਇਹ ਹਰ ਮਹੀਨੇ ਪਾਪਾਂ ਨੂੰ ਨਾਸ ਕਰਦਾ ਹੈ—ਖ਼ਾਸ ਕਰਕੇ ਪਵਿੱਤਰ ਚਾਤੁਰਮਾਸ ਵਿੱਚ। ਇਹ ਵੇਦਾਂ ਅਤੇ ਪੁਰਾਣਾਂ ਦਾ ਉਹ ਰਹੱਸ ਹੈ ਜੋ ਬਾਰੰਬਾਰ ਉਪਦੇਸ਼ਿਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ।

Verse 35

स्मृतीनामपि सर्वासां द्वादशाक्षरचिन्तनम् । चिंतनादेव मर्त्यानां सिद्धिर्भवति हीप्सिता

ਸਭ ਸਮ੍ਰਿਤੀਆਂ ਵਿੱਚ ਵੀ ਦ੍ਵਾਦਸ਼ਾਕ੍ਸ਼ਰ ਮੰਤ੍ਰ ਦਾ ਚਿੰਤਨ ਪ੍ਰਮਾਣਿਤ ਹੈ। ਕੇਵਲ ਚਿੰਤਨ ਨਾਲ ਹੀ ਮਰਤ੍ਯ ਲੋਕ ਦੇ ਜੀਵ ਆਪਣੀ ਇੱਛਿਤ ਸਿੱਧੀ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰ ਲੈਂਦੇ ਹਨ।

Verse 36

पुण्यदानेन याम्येन मुक्तिर्भवति शाश्वती । वर्णैस्तथाश्रमैरेव प्रणवेन समन्वितैः

ਵਿਧੀ ਅਨੁਸਾਰ ਕੀਤੇ ਪੁੰਨ-ਦਾਨ ਨਾਲ ਸਦੀਵੀ ਮੁਕਤੀ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੁੰਦੀ ਹੈ; ਵਰਣਾਂ ਅਤੇ ਆਸ਼ਰਮਾਂ ਲਈ ਵੀ, ਜਦੋਂ ਪ੍ਰਣਵ ‘ਓਂਕਾਰ’ ਨਾਲ ਯੁਕਤ ਹੋਵੇ।

Verse 37

जपैर्ध्यानैः शमपरैर्मोक्षं यास्येत निश्चितम । शूद्राणां चापि नारीणां प्रणवेन विवर्जितः

ਜਪ, ਧਿਆਨ ਅਤੇ ਸ਼ਾਂਤੀ-ਆਧਾਰਿਤ ਸਾਧਨਾਂ ਨਾਲ ਨਿਸ਼ਚਿਤ ਹੀ ਮੋਖਸ਼ ਮਿਲਦਾ ਹੈ। ਸ਼ੂਦ੍ਰਾਂ ਅਤੇ ਨਾਰੀਆਂ ਲਈ ਵੀ ਇਹ (ਉਪਦੇਸ਼) ਪ੍ਰਣਵ ‘ਓਂਕਾਰ’ ਤੋਂ ਰਹਿਤ ਕਿਹਾ ਗਿਆ ਹੈ।

Verse 38

प्रकृतीनां च सर्वासां न मन्त्रो द्वादशाक्षरः । न जपो न तपः कार्यं कायक्लेशाद्विशुद्धिता

ਅਤੇ ਐਸੇ ਸਭ ਲੋਕਾਂ ਲਈ ਬਾਰ੍ਹਾਂ ਅੱਖਰਾਂ ਵਾਲਾ ਮੰਤ੍ਰ ਮੰਤ੍ਰ ਵਜੋਂ ਨਹੀਂ (ਵਰਤਣਾ)। ਨਾ ਜਪ ਕਰਨਾ, ਨਾ ਤਪ ਕਰਨਾ—ਦੇਹ ਨੂੰ ਕਲੇਸ਼ ਦੇ ਕੇ ਕੋਈ ਸ਼ੁੱਧੀ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦੀ।

Verse 39

विप्रभक्त्या च दानेन विष्णुध्यानेन सिद्ध्यति । तासां मन्त्रो रामनाम ध्येयः कोट्यधिको भवेत्

ਬ੍ਰਾਹਮਣਾਂ ਦੀ ਭਕਤੀ, ਦਾਨ ਅਤੇ ਵਿਸ਼ਣੂ-ਧਿਆਨ ਨਾਲ ਸਿੱਧੀ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਲਈ ਮੰਤ੍ਰ ‘ਰਾਮ-ਨਾਮ’ ਹੈ—ਧਿਆਨਯੋਗ—ਜੋ ਕਰੋੜਾਂ ਗੁਣਾ ਹੋਰ ਮੰਤ੍ਰਾਂ ਤੋਂ ਉੱਚਾ ਹੈ।

Verse 40

रामेति द्व्यक्षरजपः सर्वपापापनोदकः । गच्छंस्तिष्ठञ्छयानो वा मनुजो रामकीर्तनात्

‘ਰਾਮ’—ਦੋ ਅੱਖਰਾਂ ਦਾ ਜਪ—ਸਾਰੇ ਪਾਪ ਦੂਰ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਤੁਰਦਾ, ਖੜ੍ਹਾ ਜਾਂ ਲੇਟਿਆ ਹੋਇਆ ਵੀ, ਮਨੁੱਖ ਰਾਮ-ਕੀਰਤਨ ਨਾਲ ਸ਼ੁੱਧ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।

Verse 41

इह निर्वर्ततो याति प्रान्ते हरिगणो भवेत् । रामेति द्व्यक्षरो मन्त्रो मंत्रकोटिशताधिकः

ਜੋ ਇੱਥੇ ਇਹ ਸਾਧਨਾ ਪੂਰੀ ਕਰ ਲੈਂਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਪ੍ਰਸਥਾਨ ਕਰ ਕੇ ਅੰਤ ਵਿੱਚ ਹਰਿ ਦੇ ਦਿਵ੍ਯ ਗਣਾਂ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਲ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਦੋ ਅੱਖਰੀ ਮੰਤ੍ਰ “ਰਾਮ” ਕਰੋੜਾਂ ਮੰਤ੍ਰਾਂ ਤੋਂ ਵੀ ਉੱਚਾ ਹੈ।

Verse 42

सर्वासां प्रकृतीनां च कथितः पापनाशकः । चातुर्मास्येऽथ संप्राप्ते सोऽप्यनंतफलप्रदः

ਇਹ ਸਭ ਸੁਭਾਵਾਂ ਵਾਲੇ ਜੀਵਾਂ ਲਈ ਪਾਪਨਾਸ਼ਕ ਘੋਸ਼ਿਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ। ਅਤੇ ਜਦੋਂ ਪਵਿੱਤਰ ਚਾਤੁਰਮਾਸ ਆ ਪਹੁੰਚਦਾ ਹੈ, ਉਹੀ ਸਾਧਨਾ ਅਨੰਤ ਫਲ ਬਖ਼ਸ਼ਦੀ ਹੈ।

Verse 43

चातुर्मास्ये महापुण्ये लभ्यते भक्तितत्परैः । देववन्निष्फलं तेषां यमलोकस्यसेवनम्

ਮਹਾਪੁਣ੍ਯ ਚਾਤੁਰਮਾਸ ਵਿੱਚ ਇਹ ਫਲ ਭਕਤੀ-ਪਰਾਇਣਾਂ ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਲਈ ਯਮਲੋਕ ਦੀ ਸੇਵਾ ਕਰਨੀ ਦੇਵਤਾ ਬਣਨ ਦੀ ਖੋਖਲੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਵਾਂਗ ਨਿਸ਼ਫਲ ਹੋ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।

Verse 44

न रामादधिकं किंचित्पठनं जगतीतले । रामनामाश्रया ये वै न तेषां यमयातना

ਧਰਤੀ ਉੱਤੇ ਰਾਮ-ਨਾਮ ਤੋਂ ਉੱਚਾ ਕੋਈ ਪਾਠ ਨਹੀਂ। ਜੋ ਰਾਮ ਨਾਮ ਦਾ ਆਸਰਾ ਲੈਂਦੇ ਹਨ, ਉਹ ਯਮ ਦੀਆਂ ਯਾਤਨਾਵਾਂ ਨਹੀਂ ਸਹਿੰਦੇ।

Verse 45

ये च दोषा विघ्नकरा मृतका विग्रहाश्च ये । राम नामैव विलयं यांति नात्र विचारणा

ਅਤੇ ਜੋ ਵੀ ਦੋਸ਼ ਵਿਘਨ ਪੈਦਾ ਕਰਦੇ ਹਨ—ਚਾਹੇ ਮਰੇ ਹੋਏ (ਗੁਪਤ) ਮਲ ਹੋਣ ਜਾਂ ਵੈਰ-ਵਿਰੋਧ—ਕੇਵਲ ਰਾਮ ਨਾਮ ਨਾਲ ਹੀ ਲੀਨ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ; ਇਸ ਵਿੱਚ ਕੋਈ ਸੰਦੇਹ ਨਹੀਂ।

Verse 46

रमते सर्वभूतेषु स्थावरेषु चरेषु च । अन्तरात्मस्वरूपेण यच्च रामेति कथ्यते

ਜੋ ਅੰਤਰਾਤਮਾ ਦੇ ਸਰੂਪ ਵਜੋਂ ਅਚਲ ਤੇ ਚਲ ਸਾਰੇ ਜੀਵਾਂ ਵਿੱਚ ਰਮਦਾ ਹੈ, ਉਹੀ ‘ਰਾਮ’ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।

Verse 47

रामेति मत्रराजोऽयं भयव्याधिनिषूदकः । रणे विजयदश्चापि सर्वकार्यार्थसाधकः

‘ਰਾਮ’ ਇਹ ਮੰਤ੍ਰਾਂ ਦਾ ਰਾਜਾ ਹੈ; ਇਹ ਡਰ ਤੇ ਰੋਗ ਨਾਸ ਕਰਦਾ, ਯੁੱਧ ਵਿੱਚ ਜਿੱਤ ਦਿੰਦਾ ਅਤੇ ਹਰ ਕਾਰਜ-ਅਰਥ ਸਿਧ ਕਰਦਾ ਹੈ।

Verse 48

सर्वतीर्थफलः प्रोक्तो विप्राणामपि कामदः । रामचन्द्रेति रामेति रामेति समुदाहृतः

ਇਹ ਸਭ ਤੀਰਥਾਂ ਦੇ ਫਲ ਦੇਣ ਵਾਲਾ ਕਿਹਾ ਗਿਆ ਹੈ ਅਤੇ ਬ੍ਰਾਹਮਣਾਂ ਦੀਆਂ ਭੀ ਕਾਮਨਾਵਾਂ ਪੂਰੀਆਂ ਕਰਦਾ ਹੈ; ਇਹ ‘ਰਾਮਚੰਦਰ’, ‘ਰਾਮ’, ‘ਰਾਮ’ ਵਜੋਂ ਉਚਾਰਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।

Verse 49

द्व्यक्षरो मन्त्रराजोऽयं सर्वकार्यकरो भुवि । देवा अपि प्रगायंति रामनामगुणाकरम्

ਦੋ ਅੱਖਰਾਂ ਵਾਲਾ ਇਹ ਮੰਤ੍ਰਰਾਜ ਧਰਤੀ ਉੱਤੇ ਹਰ ਕਾਰਜ ਕਰਾਉਂਦਾ ਹੈ; ਦੇਵਤਾ ਭੀ ‘ਰਾਮ’ ਨਾਮ—ਗੁਣਾਂ ਦੇ ਖਜ਼ਾਨੇ—ਦਾ ਗਾਨ ਕਰਦੇ ਹਨ।

Verse 50

तस्मात्त्वमपि देवेशि रामनाम सदा वद । रामनाम जपेद्यो वै मुच्यते सर्वकिल्बिषैः

ਇਸ ਲਈ, ਹੇ ਦੇਵੀਸ਼ਵਰੀ, ਤੂੰ ਭੀ ਸਦਾ ‘ਰਾਮ’ ਨਾਮ ਬੋਲ। ਜੋ ਕੋਈ ਸੱਚਮੁੱਚ ਰਾਮ ਨਾਮ ਜਪਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਸਭ ਪਾਪਾਂ ਤੋਂ ਮੁਕਤ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।

Verse 51

सहस्रनामजं पुण्यं रामनाम्नैव जायते । चातुर्मास्ये विशेषेण तत्पुण्यं दशधोत्तरम्

ਸਹਸ੍ਰ ਨਾਮਾਂ ਤੋਂ ਉਪਜਣ ਵਾਲਾ ਪੁੰਨ ਕੇਵਲ ‘ਰਾਮ’ ਨਾਮ ਨਾਲ ਹੀ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੁੰਦਾ ਹੈ; ਅਤੇ ਚਾਤੁਰਮਾਸ ਵਿੱਚ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਤੌਰ ਤੇ ਉਹ ਪੁੰਨ ਦਸ ਗੁਣਾ ਵਧ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।

Verse 52

हीनजातिप्रजातानां महदह्यति पातकम्

ਨੀਚ ਜਾਤਿ ਵਿੱਚ ਜਨਮੇ ਲੋਕਾਂ ਲਈ ਵੀ, ਇਹ ਪਵਿੱਤਰ ਉਪਾਯ ਮਹਾਨ ਪਾਪ ਨੂੰ ਸਾੜ ਕੇ ਨਾਸ ਕਰ ਦਿੰਦਾ ਹੈ।

Verse 53

रामो ह्ययं विश्वमिदं समयं स्वतेजसा व्याप्य जनांतरात्मना । पुनाति जन्मांतरपातकानि स्थूलानि सूक्ष्माणि क्षणाच्च दग्ध्वा

ਇਹੀ ਰਾਮ ਆਪਣੇ ਤੇਜ ਨਾਲ ਸਦਾ ਸਾਰੇ ਵਿਸ਼ਵ ਵਿੱਚ ਵਿਅਾਪਕ ਹੈ, ਸਭ ਜੀਵਾਂ ਦੇ ਅੰਤਰਾਤਮਾ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਵੱਸਦਾ ਹੈ; ਅਤੇ ਇਕ ਛਿਨ ਵਿੱਚ ਸਾੜ ਕੇ, ਅਨੇਕ ਜਨਮਾਂ ਦੇ ਪਾਪ—ਸਥੂਲ ਤੇ ਸੂਖਮ—ਸਭ ਨੂੰ ਪਵਿੱਤਰ ਕਰ ਦਿੰਦਾ ਹੈ।

Verse 256

इति श्रीस्कांदे महापुराण एकाशीति साहस्र्यां संहितायां षष्ठे नागरखण्डे हाटकेश्वरक्षेत्रमाहात्म्ये शेषशाय्युपाख्याने ब्रह्मनारदसंवादे चातुर्मास्यमाहात्म्ये रामनाममहिमवर्णनं नाम षट्पंचाशदुत्तरद्विशततमोऽध्यायः

ਇਸ ਪ੍ਰਕਾਰ ਸ਼੍ਰੀ ਸਕੰਦ ਮਹਾਪੁਰਾਣ ਦੀ ਏਕਾਸ਼ੀਤੀ-ਸਾਹਸ੍ਰੀ ਸੰਹਿਤਾ ਦੇ ਛੇਵੇਂ ਨਾਗਰਖੰਡ ਵਿੱਚ, ਹਾਟਕੇਸ਼ਵਰ ਖੇਤਰ-ਮਾਹਾਤਮ੍ਯ, ਸ਼ੇਸ਼ਸ਼ਾਯੀ ਉਪਾਖਿਆਨ, ਬ੍ਰਹਮਾ-ਨਾਰਦ ਸੰਵਾਦ ਅਤੇ ਚਾਤੁਰਮਾਸ੍ਯ-ਮਾਹਾਤਮ੍ਯ ਅੰਦਰ ‘ਰਾਮ ਨਾਮ ਦੀ ਮਹਿਮਾ ਦਾ ਵਰਣਨ’ ਨਾਮਕ ਦੋ ਸੌ ਛੱਪਨਵਾਂ ਅਧਿਆਇ ਸਮਾਪਤ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।