Adhyaya 254

Verse 1

शूद्र उवाच । इदमाश्चर्यरूपं मे प्रतिभाति वचस्तव । यद्यपि स्यान्महाक्लेशो वदतस्तव सुव्रत

ਸ਼ੂਦ੍ਰ ਨੇ ਕਿਹਾ: “ਤੇਰੇ ਬਚਨ ਮੈਨੂੰ ਅਦਭੁਤ ਰੂਪ ਵਾਲੇ ਲੱਗਦੇ ਹਨ। ਹੇ ਸੁਵ੍ਰਤ, ਬੋਲਦਿਆਂ ਤੈਨੂੰ ਭਾਵੇਂ ਮਹਾਂ ਕਲੇਸ਼ ਹੀ ਕਿਉਂ ਨ ਆਵੇ…”

Verse 2

तथापि मम भाग्येन मत्पुण्यैर्मद्गृहं गतः । न तृप्ये त्वन्मुखांभोजाच्च्युतं वाक्यामृतं पुनः

ਤੱਥਾਪਿ ਮੇਰੇ ਭਾਗਾਂ ਅਤੇ ਮੇਰੇ ਪੁੰਨਾਂ ਕਰਕੇ ਤੁਸੀਂ ਮੇਰੇ ਘਰ ਆਏ ਹੋ। ਪਰ ਤੇਰੇ ਕਮਲ-ਮੁਖ ਤੋਂ ਝਰਦਾ ਵਾਕ੍-ਅੰਮ੍ਰਿਤ ਮੈਂ ਮੁੜ ਮੁੜ ਪੀ ਕੇ ਵੀ ਤ੍ਰਿਪਤ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦਾ।

Verse 3

पिबन्गौरीकथाख्यानं विशेषगुणपूरितम् । कथं महेश्वरो नृत्यं चकार सुरसंवृतः

ਗੌਰੀ ਦੀ ਕਥਾ—ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਗੁਣਾਂ ਨਾਲ ਭਰੀ—ਉਹ ਜਦ ਪੀ ਰਿਹਾ ਸੀ, ਤਾਂ ਦੇਵਤਿਆਂ ਨਾਲ ਘਿਰਿਆ ਮਹੇਸ਼ਵਰ ਕਿਵੇਂ ਨਾਚਣ ਲੱਗ ਪਿਆ?

Verse 4

चातुर्मास्ये कथं जातं कि ग्राह्यं व्रतमुच्यते । अनुग्रहं कृतवती सा कथं को ह्यनुग्रहः

ਚਾਤੁਰਮਾਸ ਦੇ ਸਮੇਂ ਇਹ ਕਿਵੇਂ ਹੋਇਆ? ਉਸ ਵੇਲੇ ਕਿਹੜਾ ਵ੍ਰਤ ਗ੍ਰਹਿਣ ਕਰਨ ਯੋਗ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ? ਉਸ ਨੇ ਕਿਵੇਂ ਕਿਰਪਾ ਕੀਤੀ—ਅਤੇ ਉਹ ਕਿਰਪਾ ਅਸਲ ਵਿੱਚ ਕੀ ਸੀ?

Verse 5

एतद्विस्तरतो ब्रूहि पृच्छतो मे द्विजोत्तम । भगवान्पूज्यते लोके ममानुग्रहकारकः

ਇਹ ਸਭ ਮੈਨੂੰ ਵਿਸਤਾਰ ਨਾਲ ਦੱਸੋ, ਹੇ ਦਵਿਜੋਤਮ, ਮੈਂ ਪੁੱਛਦਾ ਹਾਂ। ਕਿਉਂਕਿ ਉਹ ਭਗਵਾਨ—ਜੋ ਮੇਰੇ ਉੱਤੇ ਕਿਰਪਾ ਕਰਨ ਵਾਲਾ ਹੈ—ਸਾਰੇ ਲੋਕ ਵਿੱਚ ਪੂਜਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।

Verse 6

प्रसन्नवदनो भूत्वा स्वस्थः कथय सुव्रत । गालवश्चापि तच्छ्रुत्वा पुनराह प्रहृष्टवान्

ਪ੍ਰਸੰਨ ਮੁਖ ਹੋ ਕੇ, ਚਿੱਤ-ਸਥਿਰ ਰਹਿ, ਹੇ ਸੁਵ੍ਰਤ! ਬੋਲ। ਇਹ ਸੁਣ ਕੇ ਗਾਲਵ ਵੀ ਅਤਿ ਪ੍ਰਸੰਨ ਹੋਇਆ ਅਤੇ ਫਿਰ ਮੁੜ ਬੋਲਿਆ।

Verse 7

गालव उवाच । इतिहासमिमं पुण्यं कथयामि तवानघ । शृणुष्वावहितो भूत्वा यज्ञायुतफलप्रदम्

ਗਾਲਵ ਨੇ ਕਿਹਾ: ਹੇ ਨਿਰਪਾਪ! ਮੈਂ ਤੈਨੂੰ ਇਹ ਪਵਿੱਤਰ ਇਤਿਹਾਸ ਸੁਣਾਂਦਾ ਹਾਂ। ਧਿਆਨ ਨਾਲ ਸੁਣ—ਇਹ ਦਸ ਹਜ਼ਾਰ ਯਜਨਾਂ ਦਾ ਫਲ ਦੇਣ ਵਾਲਾ ਹੈ।

Verse 8

चातुर्मास्येऽथ संप्राप्ते हरो भक्तिसमन्वितः । ब्रह्मचर्यव्रतपरः प्रहृष्टवदनोऽभवत्

ਜਦ ਚਾਤੁਰਮਾਸ ਆ ਪਹੁੰਚਿਆ, ਭਕਤੀ ਨਾਲ ਭਰਪੂਰ ਹਰ (ਸ਼ਿਵ) ਬ੍ਰਹਮਚਰਯ ਦੇ ਵ੍ਰਤ ਵਿੱਚ ਲੀਨ ਹੋਇਆ ਅਤੇ ਉਸ ਦਾ ਮੁਖ ਆਨੰਦ ਨਾਲ ਦਮਕ ਉਠਿਆ।

Verse 9

देवतानां च संकल्पं महर्षीणां चकार ह । समागत्य ततो देवा मन्दराचलमास्थिताः

ਉਸ ਨੇ ਦੇਵਤਿਆਂ ਅਤੇ ਮਹਾਰਿਸ਼ੀਆਂ ਦੇ ਮਨੋਰਥ ਅਨੁਸਾਰ ਸੰਕਲਪ ਕੀਤਾ। ਤਦ ਦੇਵਤਾ ਇਕੱਠੇ ਹੋ ਕੇ ਮੰਦਰਾਚਲ ਪਰਬਤ ਉੱਤੇ ਆ ਬੈਠੇ।

Verse 10

प्रणम्य ते महेशानं तस्थुः प्रांजलयोऽग्रतः । तानुवाच सुरान्सर्वान्हरो दृष्ट्वा समागतान्

ਮਹੇਸ਼ਾਨ ਨੂੰ ਪ੍ਰਣਾਮ ਕਰ ਕੇ, ਉਹ ਹੱਥ ਜੋੜੇ ਅੱਗੇ ਖੜੇ ਰਹੇ। ਸਭ ਦੇਵਤਿਆਂ ਨੂੰ ਇਕੱਠਾ ਵੇਖ ਕੇ ਹਰ (ਸ਼ਿਵ) ਨੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਸੰਬੋਧਨ ਕੀਤਾ।

Verse 11

पार्वत्याभिहितं प्राह कस्मिन्कार्यांतरे सति । मया नियुक्तेऽभिनये यत्र साहाय्यकारिणः

ਉਸ ਨੇ ਪਾਰਵਤੀ ਦੇ ਕਹੇ ਅਨੁਸਾਰ ਕਿਹਾ: “ਹੋਰ ਕਿਹੜੇ ਕਾਰਜ ਲਈ ਤੁਸੀਂ ਆਏ ਹੋ? ਮੇਰੇ ਨਿਯੁਕਤ ਅਭਿਨਯ ਵਿੱਚ ਤਾਂ ਤੁਸੀਂ ਮੇਰੇ ਸਹਾਇਕ ਬਣਨ ਲਈ ਹੀ ਹੋ।”

Verse 12

भवंत्विंद्रपुरोगाश्च चातुर्मास्ये समागते । ते तथोचुश्च संहृष्टा नमस्कृत्य च शूलिनम्

“ਤਾਂ ਹੋਵੇ—ਚਾਤੁਰਮਾਸ ਦੇ ਪਵਿੱਤਰ ਸਮੇਂ ਆਉਣ ‘ਤੇ ਇੰਦਰ ਅਗਵਾਈ ਕਰੇ।” ਇਹ ਸੁਣ ਕੇ ਉਹ ਪ੍ਰਸੰਨ ਹੋਏ, ਸ਼ੂਲਧਾਰੀ ਸ਼ਿਵ ਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ ਕਰਕੇ ਸਹਿਮਤ ਹੋ ਗਏ।

Verse 13

स्वंस्वं भवनमाजग्मुर्विमानैः सूर्यसन्निभैः । तथाऽषाढे शुक्लपक्षे चतुर्दश्यां महेश्वरः

ਫਿਰ ਉਹ ਸੂਰਜ ਸਮਾਨ ਤੇਜ ਵਾਲੇ ਵਿਮਾਨਾਂ ਵਿੱਚ ਚੜ੍ਹ ਕੇ ਆਪਣੇ-ਆਪਣੇ ਧਾਮਾਂ ਨੂੰ ਲੌਟ ਗਏ। ਤਦ ਆਸ਼ਾਢ ਦੇ ਸ਼ੁਕਲ ਪੱਖ ਦੀ ਚੌਦਵੀਂ ਨੂੰ ਮਹੇਸ਼ਵਰ (ਸ਼ਿਵ) …

Verse 14

प्रनर्त्तयितुमारेभे भवानीतोषणाय च । मंदरे पर्वतश्रेष्ठे तत्र जग्मुर्महर्षयः

ਉਸ ਨੇ ਭਵਾਨੀ (ਪਾਰਵਤੀ) ਨੂੰ ਪ੍ਰਸੰਨ ਕਰਨ ਲਈ ਨ੍ਰਿਤ੍ਯ ਆਰੰਭ ਕੀਤਾ। ਅਤੇ ਮੰਦਰ, ਪਹਾੜਾਂ ਵਿੱਚ ਸ਼੍ਰੇਸ਼ਠ, ਉੱਥੇ ਮਹਾਨ ਰਿਸ਼ੀ ਵੀ ਪਹੁੰਚੇ।

Verse 15

नारदो देवलो व्यासः शुकद्वैपायनादयः । अंगिराश्च मरीचिश्च कर्दमश्च प्रजापतिः

ਨਾਰਦ, ਦੇਵਲ, ਵਿਆਸ, ਸ਼ੁਕ ਅਤੇ ਦ੍ਵੈਪਾਯਨ ਪਰੰਪਰਾ ਦੇ ਹੋਰ ਮਹਾਤਮਾ, ਨਾਲ ਹੀ ਅੰਗਿਰਸ, ਮਰੀਚੀ ਅਤੇ ਪ੍ਰਜਾਪਤੀ ਕਰਦਮ—ਸਭ ਉੱਥੇ ਆਏ।

Verse 16

कश्यपो गौतमश्चात्रिर्वसिष्ठो भृगुरेव च । जमदग्निस्तथोत्तंको रामो भार्गव एव च

ਕਸ਼੍ਯਪ, ਗੌਤਮ, ਅਤ੍ਰਿ, ਵਸਿਸ਼ਠ ਅਤੇ ਭ੍ਰਿਗੁ; ਜਮਦਗ੍ਨਿ, ਉੱਤੰਕ ਅਤੇ ਭਾਰਗਵ ਰਾਮ (ਪਰਸ਼ੁਰਾਮ) ਵੀ ਉੱਥੇ ਆ ਪਹੁੰਚੇ।

Verse 17

अगस्त्यश्च पुलोमा च पुलस्त्यः पुलहस्तथा । प्रचेताश्च क्रतुश्चैव तथैवान्ये महर्षयः

ਅਗਸਤ੍ਯ, ਪੁਲੋਮਾ, ਪੁਲਸਤ੍ਯ ਅਤੇ ਪੁਲਹ; ਪ੍ਰਚੇਤਾ ਅਤੇ ਕ੍ਰਤੁ ਵੀ—ਅਤੇ ਇਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਹੋਰ ਅਨੇਕ ਮਹਾਰਿਸ਼ੀ ਭੀ ਆਏ।

Verse 18

सिद्धा यक्षाः पिशाचाश्च चारणाश्चारणैः सह । आदित्या गुह्यकाश्चैव सा ध्याश्च वसवोऽश्विनौ

ਸਿੱਧ, ਯਕਸ਼ ਅਤੇ ਪਿਸ਼ਾਚ; ਚਾਰਣ ਆਪਣੇ ਚਾਰਣਾਂ ਸਮੇਤ; ਆਦਿਤ੍ਯ, ਗੁਹ੍ਯਕ, ਸਾਧ੍ਯ, ਵਸੁ ਅਤੇ ਦੋ ਅਸ਼੍ਵਿਨ ਵੀ ਆਏ।

Verse 19

एते सर्वे तथेन्द्राद्या ब्रह्मविष्णुपुरोगमाः । समाजग्मुर्महेशस्य नृत्यदर्शनलालसाः

ਇਹ ਸਭ—ਇੰਦਰ ਆਦਿ, ਅਤੇ ਅੱਗੇ ਬ੍ਰਹਮਾ ਤੇ ਵਿਸ਼ਣੁ ਸਮੇਤ—ਮਹੇਸ਼ (ਸ਼ਿਵ) ਦੇ ਨ੍ਰਿਤ੍ਯ ਦੇ ਦਰਸ਼ਨ ਦੀ ਲਾਲਸਾ ਨਾਲ ਇਕੱਠੇ ਹੋ ਗਏ।

Verse 20

ततो गणा नंदिमुखा रत्नानि प्रददुस्तथा । भूषणानि च वासांसि मुन्यादिभ्यो यथाक्रमम्

ਫਿਰ ਨੰਦਿਮੁਖ ਦੇ ਅਗਵਾਈ ਵਾਲੇ ਗਣਾਂ ਨੇ ਰਤਨ ਵੰਡੇ; ਅਤੇ ਗਹਿਣੇ ਤੇ ਵਸਤ੍ਰ ਵੀ, ਮুনি ਆਦਿਕਾਂ ਨੂੰ ਕ੍ਰਮ ਅਨੁਸਾਰ ਪ੍ਰਦਾਨ ਕੀਤੇ।

Verse 21

ततो वाद्यसहस्रेषु वादित्रेषु समंततः । सर्वैर्जयेति चैवोक्ता भगवा न्व्रतमादिशत्

ਫਿਰ ਚੌਫੇਰੇ ਹਜ਼ਾਰਾਂ ਵਾਜਿਆਂ ਦੀ ਧੁਨ ਗੂੰਜੀ, ਅਤੇ ਸਭ ਨੇ “ਜੈ ਜੈ!” ਪੁਕਾਰਿਆ; ਤਦ ਭਗਵਾਨ ਨੇ ਵ੍ਰਤ (ਪਵਿੱਤਰ ਅਨੁਸ਼ਠਾਨ) ਦਾ ਆਦੇਸ਼ ਦਿੱਤਾ।

Verse 22

भवानी हृष्टहृदया महादेवं व्यलोकयत् । जया च विजया चैव जयन्ती मंगलारुणा

ਭਵਾਨੀ ਹਿਰਦੇ ਵਿੱਚ ਅਤਿ ਪ੍ਰਸੰਨ ਹੋ ਕੇ ਮਹਾਦੇਵ ਵੱਲ ਤੱਕੀ। ਉਸ ਦੇ ਨਾਲ ਜਯਾ ਤੇ ਵਿਜਯਾ ਸਨ, ਅਤੇ ਜਯੰਤੀ ਵੀ—ਮੰਗਲਮਈ, ਉਸ਼ਾ-ਰੰਗੀ।

Verse 23

चतुष्टयसखीमध्ये विर राज शुभानना । तस्याः सान्निध्ययोगेन जगद्भाति गुणोत्तरम्

ਉਸ ਦੀਆਂ ਚਾਰ ਸਖੀਆਂ ਦੇ ਮੱਧ ਵਿਚ ਉਹ ਸ਼ੁਭ-ਮੁਖੀ ਰਾਜ-ਰਾਣੀ ਵਾਂਗ ਚਮਕੀ। ਉਸ ਦੀ ਹਾਜ਼ਰੀ ਦੇ ਪ੍ਰਭਾਵ ਨਾਲ ਹੀ ਜਗਤ ਗੁਣ ਅਤੇ ਉਤਕ੍ਰਿਸ਼ਟਤਾ ਵਿੱਚ ਉੱਚਾ ਦਿਸਿਆ।

Verse 24

यस्याः शरीरजा शोभा वर्णितुं नैव शक्यते । ईशोऽपि गणकोटीभिर्ना नावक्त्त्राभिरीक्षितः

ਉਸ ਦੇ ਆਪਣੇ ਸ਼ਰੀਰ ਤੋਂ ਉਪਜੀ ਸ਼ੋਭਾ ਦਾ ਵਰਣਨ ਕਰਨਾ ਸੰਭਵ ਨਹੀਂ। ਪ੍ਰਭੂ ਆਪ ਵੀ—ਗਣਾਂ ਦੇ ਕੋਟਾਂ ਅਤੇ ਅਨੇਕ ਮੁਖਾਂ ਨਾਲ ਤੱਕ ਕੇ—ਉਸ ਦੀ ਸੁੰਦਰਤਾ ਦਾ ਅੰਤ ਨਹੀਂ ਪਾ ਸਕੇ।

Verse 25

पिशाचभूतसंघैश्च वृतः परमशोभनः । स्वर्णवेत्रधरो नन्दी बभौ कपिमुखोऽग्रतः

ਪਿਸਾਚਾਂ ਅਤੇ ਭੂਤਾਂ ਦੇ ਦਲਾਂ ਨਾਲ ਘਿਰਿਆ, ਪਰਮ ਸ਼ੋਭਾਵਾਨ ਨੰਦੀ ਪ੍ਰਗਟ ਹੋਇਆ—ਸੁਨਹਿਰੀ ਵੇਤ੍ਰ ਧਾਰੇ—ਅੱਗੇ ਖੜਾ, ਬਾਂਦਰ-ਸਮਾਨ ਮੁਖ ਵਾਲਾ।

Verse 26

विद्याधराश्च गंधर्वाश्चि त्रसेनादयस्तथा । चित्रन्यस्ता इव बभुस्तत्र नागा मुनीश्वराः

ਉੱਥੇ ਵਿਦਿਆਧਰ ਅਤੇ ਗੰਧਰਵ—ਚਿਤ੍ਰਸੇਨ ਆਦਿ ਸਮੇਤ—ਹਾਜ਼ਰ ਸਨ। ਨਾਗ ਅਤੇ ਮੁਨੀਸ਼ਵਰ ਐਸੇ ਲੱਗਦੇ ਸਨ ਜਿਵੇਂ ਚਿੱਤਰ ਵਿੱਚ ਰਚੇ ਹੋਣ।

Verse 27

श्रीरागप्रमुखा रागास्तस्य पुत्रा महौजसः । अमूर्त्ताश्चैव ते पुत्रा हरदेव समुद्भवाः

ਸ਼੍ਰੀਰਾਗ ਆਦਿ ਰਾਗ ਉਸਦੇ ਮਹਾਤੇਜਸਵੀ, ਬਲਵਾਨ ਪੁੱਤਰ ਸਨ। ਉਹ ਪੁੱਤਰ ਨਿਰਾਕਾਰ ਹੀ ਸਨ, ਜੋ ਹਰ—ਦੇਵ ਪ੍ਰਭੂ—ਤੋਂ ਉਤਪੰਨ ਹੋਏ।

Verse 28

एकैकस्य च षड्भार्याः सर्वासां च पितामहः । ताभिः सहैव ते रागा लीलावपुर्धरास्तथा

ਹਰ ਇੱਕ ਦੀ ਛੇ ਪਤਨੀਆਂ ਸਨ, ਅਤੇ ਸਭ ਦੀ ਇਕੋ ਪਿਤਾਮਹ ਸੀ। ਉਹਨਾਂ ਪਤਨੀਆਂ ਸਮੇਤ ਉਹ ਰਾਗ ਵੀ ਲੀਲਾ-ਮਈ ਰੂਪ ਧਾਰਨ ਕਰ ਬੈਠੇ।

Verse 29

प्रादुर्बभूवुः सहसा चिंतितास्तेन शंभुना । तेषां नामानि ते वच्मि शृणुष्व त्वं महाधन

ਸ਼ੰਭੂ ਨੇ ਕੇਵਲ ਚਿੰਤਨ ਕੀਤਾ ਹੀ ਸੀ ਕਿ ਉਹ ਅਚਾਨਕ ਪ੍ਰਗਟ ਹੋ ਗਏ। ਉਹਨਾਂ ਦੇ ਨਾਮ ਮੈਂ ਦੱਸਦਾ ਹਾਂ—ਸੁਣ, ਹੇ ਮਹਾਧਨ ਵਾਲੇ।

Verse 30

श्रीरागः प्रथमः पुत्र ईश्वरस्य विमोहनः । आसां चक्रे भ्रुवोर्मध्ये परब्रह्म प्रदायकः

ਸ਼੍ਰੀਰਾਗ ਈਸ਼ਵਰ ਦਾ ਪਹਿਲਾ ਪੁੱਤਰ ਸੀ, ਮਨਾਂ ਨੂੰ ਮੋਹ ਲੈਣ ਵਾਲਾ। ਉਸ ਨੇ ਭੌਂਹਾਂ ਦੇ ਵਿਚਕਾਰ ਤਿਲਕ-ਚਿੰਨ ਬਣਾਇਆ, ਜੋ ਪਰਬ੍ਰਹਮ ਦੀ ਸਾਕਸ਼ਾਤ ਪ੍ਰਾਪਤੀ ਦਾ ਦਾਨ ਦੇਂਦਾ ਹੈ।

Verse 31

तन्मध्यश्चैव माहेशात्समुद्भूतो गणोत्तमः । द्वितीयोऽथ वसन्तोऽभूत्कटिदेशान्महायशाः

ਉਸ ਦੇ ਮੱਧ ਤੋਂ ਹੀ ਮਹੇਸ਼ਾ ਤੋਂ ਗਣਾਂ ਵਿਚੋਂ ਉੱਤਮ ਅਗਵਾਨ ਪ੍ਰਗਟ ਹੋਇਆ। ਫਿਰ ਦੂਜਾ—ਮਹਾਯਸ਼ੀ ਵਸੰਤ—ਕਮਰ ਦੇ ਦੇਸ਼ ਤੋਂ ਉਤਪੰਨ ਹੋਇਆ।

Verse 32

महदंकश्च भूतानां चक्राच्चैव विशुद्धितः । पंचमस्तु तृतीयोऽभूत्सुतो विश्वविभूषणः

ਸ਼ੁੱਧਿਕਾਰਕ ਚਕ੍ਰ ਤੋਂ ਭੂਤਾਂ ਨਾਲ ਸੰਬੰਧਿਤ ਮਹਾਨ ‘ਅੰਕ’ ਉਤਪੰਨ ਹੋਇਆ। ਅਤੇ ਪੰਜਵੇਂ ਰੂਪ ਵਿਚ ਤੀਜਾ ਪੁੱਤਰ ਪ੍ਰਗਟ ਹੋਇਆ—ਜੋ ਵਿਸ਼ਵ ਦਾ ਭੂਸ਼ਣ ਹੈ।

Verse 33

महेश्वरहृदो जातं चक्रं चैवमनाहतम् । नासादेशात्समुद्भूतो भैरवो भैरवः स्वयम्

ਮਹੇਸ਼ਵਰ ਦੇ ਹਿਰਦੇ ਤੋਂ ਅਨਾਹਤ ਚਕ੍ਰ ਜਨਮਿਆ। ਅਤੇ ਨਾਸਾ ਦੇਸ਼ ਤੋਂ ਭੈਰਵ ਉਤਪੰਨ ਹੋਇਆ—ਭੈਰਵ ਆਪ ਹੀ, ਸਵਯੰ-ਪ੍ਰਕਟ।

Verse 34

मणिपूरकनामेदं चक्रं तद्धि विमुक्तिदम् । पंचाशच्च तथा वर्णा अंका नाम महेश्वरात्

ਇਹ ਚਕ੍ਰ ਮਣਿਪੂਰਕ ਨਾਮ ਨਾਲ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਨਿਸ਼ਚੇ ਹੀ ਮੁਕਤੀ ਦਿੰਦਾ ਹੈ। ਪੰਜਾਹ ਅੱਖਰ ਵੀ—‘ਅੰਕਾ’ ਨਾਮ ਨਾਲ—ਮਹੇਸ਼ਵਰ ਤੋਂ ਉਤਪੰਨ ਮੰਨੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।

Verse 35

राशयो द्वादश तथा नक्षत्राणि तथैव च । स्वाधिष्ठानसमुद्भूता जगद्बीजसमन्विताः

ਬਾਰਾਂ ਰਾਸ਼ੀਆਂ ਅਤੇ ਉਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਨਕਸ਼ਤਰ ਵੀ ਸਵਾਧਿਸ਼ਠਾਨ ਤੋਂ ਉਤਪੰਨ ਹੋਏ, ਜੋ ਜਗਤ ਦੇ ਬੀਜ-ਸ਼ਕਤੀ ਨਾਲ ਯੁਕਤ ਹਨ।

Verse 36

क्षणेन वृद्धिमायांति ततो रेतः प्रवर्तते । रेतसस्तु जगत्सृष्टं तदीशजननेंद्रियम्

ਇਕ ਛਿਨ ਵਿੱਚ ਉਹ ਵਧ ਜਾਂਦੇ ਹਨ; ਤਦ ਜਨਨ-ਰਸ ਦਾ ਪ੍ਰਵਾਹ ਚਲ ਪੈਂਦਾ ਹੈ। ਉਸੀ ਰੇਤਸ ਤੋਂ ਜਗਤ ਦੀ ਸ੍ਰਿਸ਼ਟੀ ਹੁੰਦੀ ਹੈ—ਇਹ ਪ੍ਰਭੂ ਦਾ ਜਨਨ-ਇੰਦ੍ਰਿਯ ਹੈ।

Verse 37

आधाराच्च महान्षष्ठो नटो नारायणोऽभवत् । महेशवल्लभः पुत्रो नीलो विष्णुपराक्रमः

ਆਧਾਰ ਤੋਂ ਮਹਾਨ ਛੇਵਾਂ ਉਤਪੰਨ ਹੋਇਆ—ਨਟ ਨਾਰਾਇਣ। ਮਹੇਸ਼ ਦਾ ਪ੍ਰਿਯ, ਉਸ ਦਾ ਪੁੱਤਰ ਨੀਲ ਸੀ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਵਿਸ਼ਣੂ ਵਰਗੀ ਪਰਾਕ੍ਰਮਤਾ ਸੀ।

Verse 38

एते मूर्तिधरा रागा जाता भार्यासहायिनः । भार्यास्तेषां समुद्भूताः शिरोभागात्पिनाकिनः

ਇਹ ਰਾਗ ਮੂਰਤੀ ਧਾਰ ਕੇ, ਆਪਣੀਆਂ ਪਤਨੀਆਂ ਨੂੰ ਸਾਥੀ ਬਣਾ ਕੇ ਉਤਪੰਨ ਹੋਏ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀਆਂ ਪਤਨੀਆਂ ਪਿਨਾਕੀਨ (ਸ਼ਿਵ) ਦੇ ਸ਼ਿਰੋ-ਭਾਗ ਤੋਂ ਜਨਮੀਆਂ।

Verse 39

षट्त्रिंशत्परिमाणेन ततस्तास्त्वं निशामय । गौरी कोलाहली धीरा द्राविडी माल कौशिकी

ਫਿਰ ਛੱਤੀ ਦੀ ਪਰਿਮਾਣ ਅਨੁਸਾਰ, ਹੁਣ ਤੂੰ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਸੁਣ: ਗੌਰੀ, ਕੋਲਾਹਲੀ, ਧੀਰਾ, ਦ੍ਰਾਵਿਡੀ, ਮਾਲਾ ਅਤੇ ਕੌਸ਼ਿਕੀ।

Verse 40

षष्ठी स्याद्देवगांधारी श्रीरागत्य प्रिया इमाः । आन्दोला कौशिकी चैव तथा चरममंजरी

ਛੇਵੀਂ ਦੇਵਗਾਂਧਾਰੀ ਹੈ। ਇਹ ਸਭ ਸ਼੍ਰੀਰਾਗ ਨੂੰ ਪ੍ਰਿਯ ਹਨ; ਅਤੇ ਆੰਦੋਲਾ, ਕੌਸ਼ਿਕੀ, ਤਥਾ ਚਰਮਮੰਜਰੀ ਵੀ (ਉਸੇ ਪਰੰਪਰਾ ਵਿੱਚ) ਹਨ।

Verse 41

गंडगिरी देवशाखा राम गिरी वसन्तगा । त्रिगुणा स्तम्भतीर्था च अहिरी कुंकुमा तथा

ਗੰਡਗਿਰੀ, ਦੇਵਸ਼ਾਖਾ, ਰਾਮਗਿਰੀ ਅਤੇ ਵਸੰਤਗਾ; ਤ੍ਰਿਗੁਣਾ, ਸਤੰਭਤੀਰਥਾ, ਅਹਿਰੀ ਅਤੇ ਇਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਕੁੰਕੁਮਾ—ਇਹ ਨਾਮ ਉਚਾਰੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।

Verse 42

वैराटी सामवेरी च षड्भार्याः पंचमे मताः । भैरवी गुर्जरी चैव भाषा वेलागुली तथा

ਵੈਰਾਟੀ ਅਤੇ ਸਾਮਵੇਰੀ—ਇਹ ਪੰਜਵੇਂ ਵਰਗ ਦੀਆਂ ਛੇ ਸਹਚਰੀਆਂ ਮੰਨੀਆਂ ਗਈਆਂ ਹਨ; ਅਤੇ ਭੈਰਵੀ, ਗੁರ್ಜਰੀ, ਭਾਸ਼ਾ ਅਤੇ ਵੈਲਾਗੁਲੀ ਵੀ ਹਨ।

Verse 43

कर्णाटकी रक्तहंसा षड्भार्या भैरवानुगाः । बंगाली मधुरा चैव कामोदा चाक्षिनारिका

ਕਰਨਾਟਕੀ ਅਤੇ ਰਕਤਹੰਸਾ—ਇਹ ਛੇ ਸਹਚਰੀਆਂ ਭੈਰਵ ਦੇ ਅਨੁਗਾਮੀ ਹਨ; ਅਤੇ ਬੰਗਾਲੀ, ਮਧੁਰਾ, ਕਾਮੋਦਾ ਅਤੇ ਆਕ੍ਸ਼ਿਨਾਰਿਕਾ ਵੀ ਹਨ।

Verse 44

देवगिरी च देवाली मेघ रागानुगा इमा । त्रोटकी मीडकी चैव नरादुम्बी तथैव च

ਦੇਵਗਿਰੀ ਅਤੇ ਦੇਵਾਲੀ—ਇਹ ਰਾਗ ਮੇਘ ਦੇ ਅਨੁਗਾਮੀ ਰਾਗਿਨੀਆਂ ਹਨ; ਅਤੇ ਤ੍ਰੋਟਕੀ, ਮੀਡਕੀ ਅਤੇ ਨਰਾਦੁੰਬੀ ਵੀ ਹਨ।

Verse 45

मल्हारी सिन्धुमल्हारी नटनारायणानुगाः । एता हि गिरिशं नत्वा महेशं च महेश्वरीम्

ਮਲ੍ਹਾਰੀ ਅਤੇ ਸਿੰਧੁਮਲ੍ਹਾਰੀ ਨਟਨਾਰਾਇਣ ਦੇ ਅਨੁਗਾਮੀ ਹਨ। ਇਹ ਸਭ ਗਿਰੀਸ਼ ਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ ਕਰਕੇ ਮਹੇਸ਼ ਅਤੇ ਮਹੇਸ਼ਵਰੀ ਦੀ ਵੀ ਵੰਦਨਾ ਕਰਦੀਆਂ ਹਨ।

Verse 46

स्वमूर्त्तिवाहनोपेताः स्वभर्तृसहिताः स्थिताः । ब्रह्मा मृदंगवाद्येन तोषयामास शंकरम्

ਆਪਣੇ-ਆਪਣੇ ਰੂਪਾਂ ਤੇ ਵਾਹਨਾਂ ਨਾਲ ਯੁਕਤ, ਆਪਣੇ-ਆਪਣੇ ਪਤੀਆਂ ਸਮੇਤ ਖੜ੍ਹੇ ਹੋਏ; ਬ੍ਰਹਮਾ ਨੇ ਮ੍ਰਿਦੰਗ ਦੇ ਵਾਜੇ ਨਾਲ ਸ਼ੰਕਰ ਨੂੰ ਪ੍ਰਸੰਨ ਕੀਤਾ।

Verse 47

चतुरक्षरवाद्येन सुवाद्यं चाकरोत्पुनः । तालक्रियां महेशाय दर्शयामास केशवः

ਫਿਰ ‘ਚਤੁਰਕਸ਼ਰ’ ਨਾਮਕ ਵਾਜੇ ਨਾਲ ਉਸ ਨੇ ਅਤਿ ਸੁਰੀਲਾ ਸੰਗੀਤ ਰਚਿਆ; ਅਤੇ ਕੇਸ਼ਵ ਨੇ ਮਹੇਸ਼ ਲਈ ਤਾਲ-ਕ੍ਰਿਆ, ਲਯ ਦੀ ਪ੍ਰਸਤੁਤੀ ਵਿਖਾਈ।

Verse 48

वायवस्तत्र वाद्यं च चक्रुः सुस्वरमोजसा । महेन्द्रो वंशवाद्यं च सुगिरं सुस्वरं बहुः

ਉੱਥੇ ਵਾਯੁ-ਦੇਵਤਿਆਂ ਨੇ ਬਲਵਾਨ ਤੇ ਸੁਸੁਰੇ ਸੁਰਾਂ ਨਾਲ ਵਾਜੇ ਵਜਾਏ; ਅਤੇ ਮਹੇਂਦ੍ਰ ਨੇ ਵੀ ਵੰਸ਼ੀ ਵਜਾ ਕੇ ਅਨੇਕ ਮਿੱਠੇ, ਮਨੋਹਰ ਸੁਰ ਉਚਾਰੇ।

Verse 49

वह्निः शूर्परवं चक्रे पणवं च तथाश्विनौ । उपांगवादनं चक्रे सोमः सूर्यः समंततः

ਵਹ્નੀ ਨੇ ਸ਼ੂਰਪ-ਰਵ ਦਾ ਨਾਦ ਕੀਤਾ, ਅਤੇ ਅਸ਼ਵਿਨਾਂ ਨੇ ਵੀ ਪਣਵ ਡੰਕਾ ਵਜਾਇਆ; ਸੋਮ ਤੇ ਸੂਰਯ ਨੇ ਚੌਹੀਂ ਪਾਸੀਂ ਉਪਾਂਗ-ਵਾਦਨ, ਸਹਾਇਕ ਸੰਗੀਤ ਕੀਤਾ।

Verse 50

घंटानां वादनं चक्रुर्गणाः शतसहस्रशः । मुनीश्वरास्तथा देव्यः पार्वतीसहितास्तथा

ਗਣਾਂ ਨੇ ਲੱਖਾਂ ਦੀ ਗਿਣਤੀ ਵਿੱਚ ਘੰਟੀਆਂ ਵਜਾਈਆਂ; ਅਤੇ ਮੁਨੀਸ਼ਵਰ, ਤੇ ਦੇਵੀਆਂ ਵੀ—ਪਾਰਵਤੀ ਸਮੇਤ—ਉੱਥੇ ਹੀ ਹਾਜ਼ਰ ਰਹੇ ਤੇ ਭਾਗੀਦਾਰ ਬਣੇ।

Verse 51

स्वर्णभद्रासनेष्वेते ह्युपविष्टा व्यलोकयन् । शृंगाणां वादनं चक्रुर्वसवः समहोरगाः

ਸੁਵਰਨ ਦੇ ਮੰਗਲ ਆਸਨਾਂ ਉੱਤੇ ਬੈਠੇ ਹੋਏ ਉਹ ਸਭ ਨਿਹਾਰ ਰਹੇ ਸਨ; ਅਤੇ ਵਸੁ ਮਹਾਨ ਨਾਗਾਂ ਸਮੇਤ ਸਿੰਗਾਂ ਦਾ ਨਾਦ ਵਜਾਉਣ ਲੱਗੇ।

Verse 52

भेरीध्वनिं तथा साध्या वाद्यान्यन्ये सुरोत्तमाः । झर्झरीगोमुखादीनि साध्याश्चक्रुर्महोत्सवे

ਉਸ ਮਹੋਤਸਵ ਵਿੱਚ ਸਾਧਿਆਂ ਨੇ ਭੇਰੀਆਂ ਦੀ ਗੂੰਜ ਉਠਾਈ; ਅਤੇ ਹੋਰ ਸ਼੍ਰੇਸ਼ਠ ਦੇਵਤਿਆਂ ਨੇ ਝਰਝਰੀ, ਗੋਮੁਖ ਆਦਿ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਵਾਜੇ ਵਜਾ ਕੇ ਮੰਗਲ ਧੁਨੀ ਭਰੀ।

Verse 53

तन्त्रीलयसमायुक्ता गंधर्वा मधुर स्वराः । सुवर्णशृंगनादं च चक्रुः सिद्धाः समंततः

ਤੰਤਰੀਆਂ ਦੇ ਲਯ-ਤਾਲ ਨਾਲ ਯੁਕਤ ਗੰਧਰਵ ਮਧੁਰ ਸੁਰਾਂ ਨਾਲ ਗਾਇਨ ਕਰਨ ਲੱਗੇ; ਅਤੇ ਚੌਹੀਂ ਪਾਸੀਂ ਸਿੱਧਾਂ ਨੇ ਵੀ ਸੁਵਰਨ ਸਿੰਗਾਂ ਦੀ ਗੂੰਜ ਉਠਾਈ।

Verse 54

ततस्तु भगवानासीन्महानटवपुर्धरः । मुकुटाः पंचशीर्षे तु पन्नगैरुपशोभिताः

ਤਦੋਂ ਭਗਵਾਨ ਪ੍ਰਗਟ ਹੋਏ, ਮਹਾਨ ਨਟ ਦੇ ਦਿਵ੍ਯ ਰੂਪ ਨੂੰ ਧਾਰਨ ਕਰਕੇ; ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਮੁਕੁਟ ਉੱਤੇ ਪੰਜ-ਸਿਰ ਵਾਲੇ ਨਾਗ ਸ਼ੋਭਾ ਪਾ ਰਹੇ ਸਨ।

Verse 55

जटा विमुच्य सकला भस्मोद्धूलितविग्रहः । बाहुभिर्दशभिर्युक्तो हारकेयूरसंयुतः

ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਆਪਣੀਆਂ ਸਭ ਜਟਾਵਾਂ ਖੋਲ੍ਹ ਦਿੱਤੀਆਂ, ਦੇਹ ਭਸਮ ਨਾਲ ਰੰਗੀ ਹੋਈ ਸੀ; ਦਸ ਭੁਜਾਵਾਂ ਨਾਲ ਯੁਕਤ ਹੋ ਕੇ ਹਾਰਾਂ ਤੇ ਬਾਜੂਬੰਦਾਂ ਨਾਲ ਸੁਸ਼ੋਭਿਤ ਖੜੇ ਸਨ।

Verse 56

त्रैलोक्यव्यापकं रूपं सूर्यकोटिसमप्रभम् । कृत्वा ननर्त्त भगवान्भासुरं स महानगे

ਤਿੰਨਾਂ ਲੋਕਾਂ ਵਿੱਚ ਵਿਆਪਕ ਰੂਪ ਧਾਰ ਕੇ, ਕਰੋੜਾਂ ਸੂਰਜਾਂ ਵਰਗੀ ਪ੍ਰਭਾ ਨਾਲ ਦਮਕਦਾ, ਭਗਵਾਨ ਉਸ ਮਹਾਨਗਰ ਵਿੱਚ ਭਾਸੁਰ ਹੋ ਕੇ ਨ੍ਰਿਤ੍ਯ ਕਰਨ ਲੱਗਾ।

Verse 57

ततं वीणादिकं वाद्यं कांस्यतालादिकं घनम् । वंशादिकं तु वादित्रं तोमरादिकनामकम्

ਉੱਥੇ ਵੀਣਾ ਆਦਿ ਤੰਤ੍ਰੀ ਵਾਦ੍ਯ, ਕਾਂਸੀ ਦੇ ਤਾਲ ਆਦਿ ਘਨ ਵਾਦ੍ਯ, ਵੰਸ਼ੀ ਆਦਿ ਵਾਯੁ ਵਾਦ੍ਯ, ਅਤੇ ਤੋਮਰ ਆਦਿ ਨਾਮਾਂ ਵਾਲੇ ਹੋਰ ਵਾਦਿਤ੍ਰ ਵੀ ਸਨ।

Verse 58

चतुर्विधं ततो वाद्यं तुमुलं समजायत । तालानां पटहादीनां हस्तकानां तथैव च

ਫਿਰ ਚਾਰ ਪ੍ਰਕਾਰ ਦੇ ਵਾਦ੍ਯਾਂ ਦਾ ਘੋਰ ਕੋਲਾਹਲ ਉੱਠਿਆ—ਤਾਲਾਂ ਦਾ, ਪਟਹਾ ਆਦਿ ਨਗਾਰਿਆਂ ਦਾ, ਅਤੇ ਹੱਥ ਨਾਲ ਵਜਾਏ ਜਾਣ ਵਾਲੇ ਵਾਦ੍ਯਾਂ ਦਾ ਵੀ।

Verse 59

मानानां चैव तानानां प्रत्यक्षं रूपमाबभौ । सुकंठं सुस्वरं मुक्तं सुगम्भीरं महास्वनम्

ਮਾਨ ਅਤੇ ਤਾਨ ਮਾਨੋ ਪ੍ਰਤੱਖ ਰੂਪ ਧਾਰ ਗਏ—ਮਿੱਠੇ ਕੰਠ ਵਾਲੇ, ਸੁਸੁਰੇ, ਸਾਫ਼ ਤੇ ਅਟੁੱਟ, ਗੰਭੀਰ ਅਤੇ ਮਹਾਨ ਨਾਦ ਵਾਲੇ।

Verse 60

विश्वावसुर्नारदश्च तुंबुरुश्चैव गायकाः । जगुर्गंधर्वपतयोऽप्सरसो मधुरस्वराः

ਵਿਸ਼ਵਾਵਸੁ, ਨਾਰਦ ਅਤੇ ਤੁੰਬੁਰੂ—ਉਹ ਗਾਇਕ—ਗਾਉਣ ਲੱਗੇ; ਗੰਧਰਵਾਂ ਦੇ ਅਧਿਪਤੀ ਅਤੇ ਮਧੁਰਸੁਰ ਅਪਸਰਾਵਾਂ ਨੇ ਵੀ ਮਿਲ ਕੇ ਗਾਨ ਕੀਤਾ।

Verse 61

ग्रामत्रयसमोपेतं स्वरसप्तकसंयुतम् । दिव्यं शुद्धं च सांकल्पं तत्र गेयमवर्त्तत

ਉੱਥੇ ਪਵਿੱਤਰ ਸੰਕਲਪ ਨਾਲ ਘੜਿਆ ਦਿਵ੍ਯ ਤੇ ਸ਼ੁੱਧ ਗੀਤ ਉੱਭਰਿਆ—ਤਿੰਨ ਗ੍ਰਾਮਾਂ ਨਾਲ ਯੁਕਤ ਅਤੇ ਸੱਤ ਸੁਰਾਂ ਨਾਲ ਸੰਪੰਨ।

Verse 62

पर्वतोऽपि महानादं हरपादतलाहतः । भ्रमिभिर्भ्रमयंस्तत्र महीं सपुरकाननाम्

ਹਰ ਦੇ ਚਰਨਤਲਾਂ ਦੀ ਠੋਕਰ ਨਾਲ ਪਹਾੜ ਵੀ ਮਹਾਨ ਨਾਦ ਨਾਲ ਗੂੰਜ ਉਠਿਆ; ਅਤੇ ਉਸ ਦੀ ਘੁੰਮਣੀ ਲਹਿਰਾਂ ਨੇ ਉੱਥੇ ਧਰਤੀ ਨੂੰ—ਨਗਰਾਂ ਤੇ ਵਨਾਂ ਸਮੇਤ—ਕੰਬਾ ਕੇ ਡੋਲ੍ਹਾ ਦਿੱਤਾ।

Verse 63

हस्तकांश्चतुराशीतिं स ससर्ज सदाशिवः । ललाटफलकस्वेदात्सूतमागधबंदिनः

ਸਦਾਸ਼ਿਵ ਨੇ ਆਪਣੇ ਲਲਾਟ-ਫਲਕ ਦੇ ਪਸੀਨੇ ਤੋਂ ਚੌਰਾਸੀ ਹਸਤਕ ਰਚੇ—ਸੂਤ, ਮਾਗਧ ਅਤੇ ਬੰਦਿਨ, ਜੋ ਸਤੁਤੀਆਂ ਗਾਉਂਦੇ ਹਨ।

Verse 64

महेशहृदयाज्जाता गंधर्वा विश्वगायकाः । ते मूर्त्ता देवदेवस्य सुरंगालयसंयुताः

ਮਹੇਸ਼ ਦੇ ਹਿਰਦੇ ਤੋਂ ਗੰਧਰਵ ਜਨਮੇ—ਸਾਰੇ ਜਗਤ ਦੇ ਗਾਇਕ; ਉਹ ਦੇਵਾਂ ਦੇ ਦੇਵ ਦੇ ਮੂਰਤਿਮਾਨ ਸੇਵਕ ਸਨ, ਦਿਵ੍ਯ ਮੰਡਪਾਂ ਅਤੇ ਕਾਂਤੀ ਨਾਲ ਯੁਕਤ।

Verse 65

प्रेक्षकाणामृषीणां च चक्रुराश्चर्यमोजसा । किन्नराः पुष्पवर्षाणि ससृजुः स्वैर्गुणैरिह

ਦੇਖ ਰਹੇ ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਦੇ ਸਾਹਮਣੇ ਉਹਨਾਂ ਨੇ ਆਪਣੇ ਤੇਜ ਨਾਲ ਅਚੰਭੇ ਕਰ ਦਿੱਤੇ; ਅਤੇ ਕਿੰਨਰਾਂ ਨੇ ਆਪਣੇ ਗੁਣਾਂ ਨਾਲ ਉੱਥੇ ਫੁੱਲਾਂ ਦੀ ਵਰਖਾ ਕਰਾ ਦਿੱਤੀ।

Verse 66

एवं चतुर्षुमासेषु यदा नृत्यमजायत । अतिक्रांता शरज्जाता निर्मलाकाशशोभिता

ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਚਾਰ ਮਹੀਨੇ ਤੱਕ ਨ੍ਰਿਤ੍ਯ ਜਾਰੀ ਰਿਹਾ; ਵਰਖਾ ਰੁੱਤ ਲੰਘ ਗਈ ਅਤੇ ਸ਼ਰਦ ਆ ਗਈ, ਨਿਰਮਲ ਤੇ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਮਾਨ ਆਕਾਸ਼ ਦੀ ਸ਼ੋਭਾ ਨਾਲ ਸਜੀ।

Verse 67

पद्मखंडसमाच्छन्नसरोवरमुखांबुजा । फलवृक्षौषधीभिश्च किंचित्पांडुमुखच्छविः

ਸਰੋਵਰਾਂ ਦੇ ਮੁਖ ਕਮਲ-ਖੰਡਾਂ ਨਾਲ ਢੱਕ ਗਏ; ਫਲਦਾਰ ਵ੍ਰਿਕਸ਼ ਤੇ ਔਸ਼ਧੀਆਂ ਭਰਪੂਰ ਸਨ, ਅਤੇ ਧਰਤੀ ਉੱਤੇ ਹੌਲੀ-ਹੌਲੀ ਫਿੱਕੀ, ਮ੍ਰਿਦੁ ਚਮਕ ਛਾ ਗਈ।

Verse 68

ऊर्जशुक्लचतुर्दश्यां प्रसन्ना गिरिजा तदा । समाप्तव्रतचर्यः स ईश्वरोऽपि तदा बभौ

ਊਰਜ (ਕਾਰਤਿਕ) ਦੀ ਸ਼ੁਕਲ ਚਤੁਰਦਸ਼ੀ ਨੂੰ ਗਿਰਿਜਾ ਪ੍ਰਸੰਨ ਹੋਈ; ਅਤੇ ਪ੍ਰਭੂ ਵੀ ਤਦ ਚਮਕ ਉਠੇ, ਕਿਉਂਕਿ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਵ੍ਰਤ-ਚਰਿਆ ਸੰਪੂਰਨ ਹੋ ਗਈ ਸੀ।

Verse 69

सा चोवाच तदा शंभुं विकचस्वरलोचना । विप्रशापपातितं च यदा लिंगं भविष्यति

ਤਦ ਉਹ—ਖਿੜੇ ਕਮਲ ਵਰਗੀਆਂ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਮਾਨ ਅੱਖਾਂ ਵਾਲੀ—ਸ਼ੰਭੂ ਨੂੰ ਬੋਲੀ: “ਜਦੋਂ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਦੇ ਸ਼ਾਪ ਨਾਲ ਡਿੱਗਿਆ ਹੋਇਆ ਲਿੰਗ ਪ੍ਰਗਟ ਹੋਵੇਗਾ…”

Verse 70

नर्मदाजलसंभूतं विश्वपूज्यं भविष्यति । एवमुक्त्वा ततस्तुष्टा हरस्तोत्रं चकार ह

“ਨਰਮਦਾ ਦੇ ਜਲ ਤੋਂ ਉਤਪੰਨ ਹੋਇਆ ਉਹ ਵਿਸ਼ਵ-ਪੂਜ੍ਯ ਹੋਵੇਗਾ।” ਇਹ ਕਹਿ ਕੇ ਉਹ ਤ੍ਰਿਪਤ ਹੋਈ ਅਤੇ ਫਿਰ ਹਰਾ ਦੀ ਸ্তুਤੀ ਦਾ ਸਤੋਤ੍ਰ ਰਚਿਆ।

Verse 71

नमस्ते देवदेवाय महादेवाय मौलिने । जगद्धात्रे सवित्रे च शंकराय शिवाय च

ਹੇ ਦੇਵਾਂ ਦੇ ਦੇਵ ਮਹਾਦੇਵ, ਮੌਲੀਧਾਰੀ ਪ੍ਰਭੂ! ਜਗਤ ਦੇ ਧਾਤਾ, ਸਵਿਤ੍ਰ ਪ੍ਰੇਰਕ, ਸ਼ੰਕਰ ਅਤੇ ਸ਼ਿਵ—ਤੈਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ।

Verse 73

नमो ब्रह्मण्य देवाय सितभूतिधराय च । पंचवक्त्राय रूपाय नीरूपाय नमोनमः

ਬ੍ਰਾਹਮਣ-ਪ੍ਰੀਤ ਦੇਵ, ਧਰਮ-ਰੱਖਿਅਕ, ਸ਼ੁੱਧ ਭਸਮ ਧਾਰਣ ਵਾਲੇ! ਪੰਜ-ਵਕਤ੍ਰ ਰੂਪ ਅਤੇ ਨਿਰਰੂਪ ਪ੍ਰਭੂ—ਤੈਨੂੰ ਵਾਰੰਵਾਰ ਨਮਸਕਾਰ।

Verse 74

सहस्राक्षाय शुभ्राय नमस्ते कृत्तिवाससे । अन्धकासुरमोक्षाय पशूनां पतये नमः

ਹੇ ਸਹਸ੍ਰਨੇਤ੍ਰ, ਉਜਲੇ ਪਵਿੱਤਰ ਪ੍ਰਭੂ, ਕ੍ਰਿੱਤਿਵਾਸ ਧਾਰੀ! ਤੈਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ। ਅੰਧਕਾਸੁਰ ਦੇ ਮੋਖਦਾਤਾ ਅਤੇ ਪਸ਼ੂਪਤੀ—ਸਭ ਜੀਵਾਂ ਦੇ ਪਤੀ—ਨੂੰ ਪ੍ਰਣਾਮ।

Verse 76

विप्रवह्निमुखाग्राय हराय च भवाय च । शंकराय महेशाय ईश्वराय नमो नमः

ਵਿਪ੍ਰ ਦੇ ਯਜ੍ਞਾਗ੍ਨਿ ਦੇ ਮੁਖ ਅਗੇ ਪ੍ਰਧਾਨ, ਹਰਾ ਅਤੇ ਭਵ! ਸ਼ੰਕਰ, ਮਹੇਸ਼, ਈਸ਼ਵਰ—ਤੈਨੂੰ ਵਾਰੰਵਾਰ ਨਮਸਕਾਰ।

Verse 77

नमः कृष्णाय शर्वाय त्रिपुरांतक हारिणे । अघोराय नमस्तेऽस्तु नमस्ते पुरुषाय ते

ਕ੍ਰਿਸ਼ਣਵਰਨ ਪ੍ਰਭੂ, ਸ਼ਰਵ, ਤ੍ਰਿਪੁਰਾਂਤਕ ਸੰਹਾਰਕ—ਤੈਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ। ਅਘੋਰ ਨੂੰ ਪ੍ਰਣਾਮ; ਹੇ ਪਰਮ ਪੁਰੁਸ਼, ਤੈਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ।

Verse 78

सद्योजाताय तुभ्यं भो वामदेवाय ते नमः । ईशानाय नमस्तुभ्यं पंचास्याय कपालिने

ਹੇ ਪ੍ਰਭੂ! ਸਦ੍ਯੋਜਾਤ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਤੁਹਾਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ; ਵਾਮਦੇਵ ਰੂਪ ਨੂੰ ਪ੍ਰਣਾਮ। ਈਸ਼ਾਨ ਰੂਪ ਨੂੰ ਵੰਦਨਾ—ਹੇ ਪੰਜਮੁਖੀ, ਕਪਾਲ ਧਾਰਣਹਾਰ!

Verse 79

विरूपाक्षाय भावाय भगनेत्रनिपातिने । पूषदंतनिपाताय महायज्ञनिपातिने

ਵਿਰੂਪਾਖ਼ਸ਼ ਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ, ਭਾਵ ਰੂਪ ਨੂੰ ਪ੍ਰਣਾਮ—ਜਿਸ ਨੇ ਭਗ ਦੀ ਅੱਖ ਡਾਹੀ, ਪੂਸ਼ਨ ਦਾ ਦੰਦ ਤੋੜਿਆ, ਅਤੇ ਅਹੰਕਾਰ ਭਰੇ ਮਹਾਯਜ੍ਞ ਨੂੰ ਢਾਹ ਦਿੱਤਾ।

Verse 80

मृगव्याधाय धर्माय कालचक्राय चक्रिणे । महापुरुषपूज्याय गणानां पतये नमः

ਮ੍ਰਿਗਵ੍ਯਾਧ (ਸ਼ਿਕਾਰੀ) ਰੂਪ ਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ, ਧਰਮ ਸਵਰੂਪ ਨੂੰ ਪ੍ਰਣਾਮ; ਕਾਲਚਕ੍ਰ ਅਤੇ ਉਸ ਚਕ੍ਰ ਦੇ ਧਾਰਕ ਨੂੰ ਵੰਦਨਾ; ਮਹਾਪੁਰੁਸ਼ਾਂ ਵੱਲੋਂ ਪੂਜਿਤ ਨੂੰ, ਗਣਾਂ ਦੇ ਪਤੀ ਗਣਪਤੀ ਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ।

Verse 82

गुणातीताय गुणिने सूक्ष्माय गुरवेऽपि च । नमो महास्वरूपाय भस्मनो जन्मकारिणे

ਗੁਣਾਂ ਤੋਂ ਪਰੇ ਹੋ ਕੇ ਵੀ ਸਭ ਗੁਣਾਂ ਦੇ ਸਵਾਮੀ ਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ; ਸੁਖ਼ਮ ਸਰੂਪ ਨੂੰ, ਗੁਰੂ ਸਰੂਪ ਨੂੰ ਵੀ ਪ੍ਰਣਾਮ। ਮਹਾਸਵਰੂਪ ਨੂੰ ਵੰਦਨਾ, ਜੋ ਪਵਿੱਤਰ ਭਸਮ (ਰਾਖ) ਨੂੰ ਪ੍ਰਗਟ ਕਰਨ ਵਾਲਾ ਹੈ।

Verse 83

वैराग्यरूपिणे नित्यं योगाचार्याय वै नमः । मयोक्तमप्रियं देव स्मरसंहारकारक

ਵੈਰਾਗ੍ਯ ਸਰੂਪ ਤੁਹਾਨੂੰ ਸਦਾ ਨਮਸਕਾਰ, ਯੋਗ ਦੇ ਸੱਚੇ ਆਚਾਰ੍ਯ ਨੂੰ ਪ੍ਰਣਾਮ। ਹੇ ਦੇਵ, ਸਮਰ (ਕਾਮ) ਦੇ ਸੰਹਾਰਕ, ਮੇਰੇ ਵੱਲੋਂ ਕਹੇ ਅਪ੍ਰਿਯ ਬਚਨਾਂ ਨੂੰ ਕਿਰਪਾ ਕਰਕੇ ਖ਼ਿਮਾ ਕਰੋ।

Verse 84

क्षंतुमर्हसि विश्वेश शिरसा त्वां प्रसादये । शापानुग्रह एवैष कृतस्ते वै न संशयः

ਹੇ ਵਿਸ਼੍ਵੇਸ਼੍ਵਰ! ਤੁਸੀਂ ਕਿਰਪਾ ਕਰਕੇ ਖਿਮਾ ਕਰੋ; ਮੈਂ ਸਿਰ ਨਿਵਾ ਕੇ ਤੁਹਾਨੂੰ ਪ੍ਰਸੰਨ ਕਰਦਾ ਹਾਂ। ਇਹ ਤੁਹਾਡੇ ਲਈ ਸ਼ਾਪ ਵੀ ਹੈ ਤੇ ਅਨੁਗ੍ਰਹ ਵੀ—ਇਸ ਵਿੱਚ ਕੋਈ ਸੰਦੇਹ ਨਹੀਂ।

Verse 85

ममापराधजो मन्युर्न कार्यो भवताऽनघ । एवं प्रसादितः शंभुर्हृष्टात्मा त्रिदशैः सह

ਹੇ ਨਿਰਦੋਸ਼ ਪ੍ਰਭੂ! ਮੇਰੇ ਅਪਰਾਧ ਤੋਂ ਉਠਿਆ ਕ੍ਰੋਧ ਤੁਸੀਂ ਨਾ ਧਾਰੋ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਪ੍ਰਸੰਨ ਹੋ ਕੇ ਸ਼ੰਭੂ (ਸ਼ਿਵ) ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੇ ਗਣਾਂ ਸਮੇਤ ਅੰਤਰਾਤਮਾ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਸੰਨ ਹੋ ਗਿਆ।

Verse 86

तीर्णव्रतपरानंदनिर्भरः प्राह तामुमाम् । य इमां मत्स्तुतिं भक्त्या पठिष्यति तवोद्गताम् । तस्य चेष्टवियोगश्च न भविष्यति पार्वति

ਵ੍ਰਤ ਪੂਰਾ ਹੋਣ ਉਪਰੰਤ ਪਰਮ ਆਨੰਦ ਨਾਲ ਭਰਪੂਰ ਹੋ ਕੇ ਉਸ ਨੇ ਉਮਾ ਨੂੰ ਕਿਹਾ: “ਹੇ ਪਾਰਵਤੀ! ਜੋ ਕੋਈ ਤੇਰੇ ਉਚਾਰੇ ਮੇਰੇ ਇਸ ਸਤੁਤਿ-ਪਾਠ ਨੂੰ ਭਕਤੀ ਨਾਲ ਪੜ੍ਹੇਗਾ, ਉਸ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਇੱਛਿਤ ਉਦੇਸ਼ ਤੋਂ ਵਿਛੋੜਾ ਨਹੀਂ ਹੋਵੇਗਾ।”

Verse 87

जन्मत्रयधनैर्युक्तः सर्वव्याधिविवर्जितः । भुक्त्वेह विविधान्भोगानंते यास्यति मत्पुरम्

ਉਹ ਤਿੰਨ ਜਨਮਾਂ ਦੇ ਧਨ ਨਾਲ ਯੁਕਤ ਅਤੇ ਸਭ ਰੋਗਾਂ ਤੋਂ ਰਹਿਤ ਹੋਵੇਗਾ। ਇੱਥੇ ਨਾਨਾ ਭੋਗ ਭੋਗ ਕੇ ਅੰਤ ਵਿੱਚ ਉਹ ਮੇਰੇ ਧਾਮ ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੋਵੇਗਾ।

Verse 88

इत्युक्त्वा तां महेशोऽपि स्वमंगं प्रददौ ततः । वैष्णवं वामभागं सा प्रतिजग्राह पार्वती

ਇਉਂ ਕਹਿ ਕੇ ਮਹੇਸ਼ ਨੇ ਫਿਰ ਆਪਣੇ ਅੰਗ ਦਾ ਹਿੱਸਾ ਪ੍ਰਦਾਨ ਕੀਤਾ। ਪਾਰਵਤੀ ਨੇ ਵਾਮ ਭਾਗ ਵਿੱਚ ਵੈਸ਼ਣਵ ਰੂਪ ਨੂੰ ਸਵੀਕਾਰ ਕੀਤਾ।

Verse 89

शर्वं कपालहस्तं च ग्रीवार्द्धे गरलान्वितम् । रुण्डमालार्द्धहारं च सितगौरं समंततः

ਉਹਨਾਂ ਨੇ ਸ਼ਰਵ ਨੂੰ ਵੇਖਿਆ—ਹੱਥ ਵਿੱਚ ਕਪਾਲ ਧਾਰੇ, ਗਲ੍ਹ ਅੱਧਾ ਵਿਸ਼-ਚਿੰਨ੍ਹ ਨਾਲ ਅੰਕਿਤ; ਕੱਟੇ ਸਿਰਾਂ ਦੀ ਮਾਲਾ ਅੱਧਾ ਹਾਰ ਬਣੀ ਹੋਈ, ਅਤੇ ਚੌਹੀਂ ਪਾਸੀਂ ਸ਼ੁੱਧ ਧਵਲ-ਗੌਰ ਤੇਜ ਨਾਲ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਮਾਨ।

Verse 90

ब्रह्मांडकोटिजनकं जटाभिर्भूषितं शिरः । सित द्युतिकलाखंडरत्नभासावभासितम्

ਉਹਨਾਂ ਨੇ ਉਹ ਸ਼ਿਰ ਦੇਖਿਆ ਜੋ ਕਰੋੜਾਂ ਬ੍ਰਹਿਮਾਂਡਾਂ ਦਾ ਜਨਕ ਹੈ; ਜਟਾਵਾਂ ਨਾਲ ਸੁਸ਼ੋਭਿਤ, ਅਤੇ ਧਵਲ ਤੇਜ ਦੇ ਟੁਕੜਿਆਂ ਵਰਗੇ ਰਤਨਾਂ ਦੀ ਕਾਂਤੀ ਨਾਲ ਚਮਕਦਾ ਹੋਇਆ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਿਤ।

Verse 91

गंगाधराय मृडिने भवानीप्रियकारिणे । जगदानंददात्रे च ब्रह्मरूपाय ते नमः

ਗੰਗਾ-ਧਾਰਕ ਮ੍ਰਿਡ, ਭਵਾਨੀ ਨੂੰ ਪ੍ਰਿਯ ਕਰਨ ਵਾਲੇ; ਜਗਤ ਨੂੰ ਆਨੰਦ ਦੇਣ ਵਾਲੇ ਅਤੇ ਬ੍ਰਹਮ-ਸਰੂਪ ਤੁਹਾਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ ਹੈ।

Verse 92

मत्स्य वाहनसंयुक्तमन्यतो वृषभांकितम् । एकतः पार्षदैः सेव्यमन्यतः सखिसेवितम्

ਇੱਕ ਪਾਸੇ ਮੱਛੀ-ਵਾਹਨ ਵਾਲੀ ਦੇ ਨਾਲ ਯੁਕਤ ਰੂਪ, ਦੂਜੇ ਪਾਸੇ ਵ੍ਰਿਸ਼ਭ-ਚਿੰਨ੍ਹ ਨਾਲ ਅੰਕਿਤ; ਇੱਕ ਪਾਸੇ ਪਾਰਸ਼ਦਾਂ ਵੱਲੋਂ ਸੇਵਿਤ, ਦੂਜੇ ਪਾਸੇ ਸਖੀਆਂ ਵੱਲੋਂ ਸੇਵਿਆ ਹੋਇਆ।

Verse 93

रूपमेवंविधं दृष्ट्वा ब्रह्माद्या देवतागणाः । तुष्टुवुः परया भक्त्या तेजोभूषितलोचनम्

ਇਹੋ ਜਿਹਾ ਰੂਪ ਵੇਖ ਕੇ ਬ੍ਰਹਮਾ ਆਦਿ ਦੇਵ-ਗਣਾਂ ਨੇ ਪਰਮ ਭਕਤੀ ਨਾਲ ਉਸ ਪ੍ਰਭੂ ਦੀ ਸਤੁਤੀ ਕੀਤੀ, ਜਿਸ ਦੀਆਂ ਅੱਖਾਂ ਤੇਜ ਨਾਲ ਅਲੰਕ੍ਰਿਤ ਸਨ।

Verse 94

त्वमेको भगवान्सर्वव्यापकः सर्वदेहिनाम् । पितृवद्रक्षकोऽसि त्वं माता त्वं जीवसंज्ञकः

ਤੂੰ ਹੀ ਇਕੋ ਭਗਵਾਨ ਹੈਂ, ਸਭ ਦੇਹਧਾਰੀਆਂ ਵਿੱਚ ਸਰਵਵਿਆਪੀ। ਪਿਤਾ ਵਾਂਗ ਰੱਖਿਆ ਕਰਨ ਵਾਲਾ ਤੂੰ ਹੈਂ; ਮਾਤਾ ਵੀ ਤੂੰ ਹੈਂ; ਜੀਵਨ-ਤੱਤ ਵੀ ਤੂੰ ਹੀ ਹੈਂ।

Verse 95

साक्षी विश्वस्य बीजं त्वं ब्रह्मांडवशकारकः । उत्पद्यंते विलीयंते त्वयि ब्रह्मांडकोटयः

ਤੂੰ ਵਿਸ਼ਵ ਦਾ ਸਾਕਸ਼ੀ ਹੈਂ; ਤੂੰ ਹੀ ਉਸ ਦਾ ਬੀਜ ਹੈਂ ਅਤੇ ਬ੍ਰਹਮਾਂਡਾਂ ਉੱਤੇ ਅਧਿਕਾਰ ਰੱਖਣ ਵਾਲਾ ਸਮਰਾਟ ਹੈਂ। ਤੇਰੇ ਵਿੱਚ ਅਣਗਿਣਤ ਕਰੋੜਾਂ ਬ੍ਰਹਮਾਂਡ ਉਤਪੰਨ ਹੁੰਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਤੇਰੇ ਵਿੱਚ ਹੀ ਲੀਨ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।

Verse 96

ऊर्मयः सागरे नित्यं सलिले बुद्बुदा यथा । अहं कदा चित्ते नेत्रात्कदाचित्तव भालतः

ਜਿਵੇਂ ਸਮੁੰਦਰ ਵਿੱਚ ਨਿੱਤ ਲਹਿਰਾਂ ਉਠਦੀਆਂ ਹਨ ਅਤੇ ਪਾਣੀ ਉੱਤੇ ਬੁਲਬੁਲੇ ਬਣਦੇ ਹਨ, ਤਿਵੇਂ ਮੈਂ ਵੀ—ਕਦੇ ਤੇਰੀ ਅੱਖ ਤੋਂ, ਕਦੇ ਤੇਰੇ ਮੱਥੇ ਤੋਂ—ਪ੍ਰਗਟ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹਾਂ।

Verse 97

क्वचित्संगे शिवादेव्या प्राहुर्भूत्वा सृजे जगत् । तवाज्ञाकरिणः सर्वे वयं ब्रह्मादयः सुराः

ਕਦੇ ਸ਼ਿਵਾ ਦੇਵੀ ਨਾਲ ਸੰਗਮ ਵਿੱਚ, ਤੈਨੂੰ ਹੀ ਜਗਤ ਦੀ ਸ੍ਰਿਸ਼ਟੀ ਕਰਨ ਵਾਲਾ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਅਸੀਂ ਸਭ—ਬ੍ਰਹਮਾ ਆਦਿ ਦੇਵਤਾ—ਕੇਵਲ ਤੇਰੇ ਹੁਕਮ ਦੇ ਕਰਤਾ ਹਾਂ।

Verse 98

अनंतवैभवोऽनंतोऽनंतधामाऽस्यनंतकः । अनंतः सर्वभंगाय कुरुषे रूपमद्भुतम्

ਅਨੰਤ ਵੈਭਵ ਵਾਲਾ, ਅਨੰਤ ਸਰੂਪ ਵਾਲਾ, ਅਨੰਤ ਧਾਮ ਵਾਲਾ—ਹੇ ਅਨੰਤ! ਤੂੰ ਬੇਹੱਦ ਹੋ ਕੇ, ਸਭ ਦੇ ਭੰਗ ਲਈ ਅਦਭੁਤ ਰੂਪ ਧਾਰਨ ਕਰਦਾ ਹੈਂ।

Verse 99

भवानि त्वं भयं नित्यमशिवानां पवित्रकृत् । शिवा नामपि दात्री त्वं तपसामपि त्वं फलम्

ਹੇ ਭਵਾਨੀ! ਤੂੰ ਸਦਾ ਅਸ਼ੁੱਧਾਂ ਲਈ ਭਯੰਕਰ ਹੈਂ ਅਤੇ ਪਵਿਤ੍ਰਤਾ ਦੀ ਕਰਤਾਰ ਹੈਂ। ‘ਸ਼ਿਵਾ’ ਨਾਮ ਤੱਕ ਦੀ ਦਾਤਰੀ ਤੂੰ ਹੀ ਹੈਂ, ਅਤੇ ਤਪੱਸਿਆਵਾਂ ਦਾ ਫਲ ਵੀ ਤੂੰ ਆਪ ਹੈਂ।

Verse 100

यः शिवः स स्वयं विष्णुर्यो विष्णुः स सदाशिवः । इत्यभेदमतिर्जाता स्वल्पा नस्त्वत्प्रसादतः

ਜੋ ਸ਼ਿਵ ਹੈ ਉਹੀ ਨਿਸ਼ਚੇ ਵਿਸ਼ਣੂ ਹੈ; ਅਤੇ ਜੋ ਵਿਸ਼ਣੂ ਹੈ ਉਹੀ ਸਦਾਸ਼ਿਵ ਹੈ। ਤੇਰੀ ਕਿਰਪਾ ਨਾਲ ਸਾਡੇ ਅੰਦਰ—even ਥੋੜ੍ਹੀ ਹੀ ਸਹੀ—ਅਭੇਦ ਬੁੱਧੀ ਉਤਪੰਨ ਹੋਈ ਹੈ।

Verse 104

गालव उवाच । तद्दिव्यरूपमतुलं भुवि ये मनुष्याः संसारसागरसमुत्तरणैकपोतम् । संचिन्तयंति मनसा हृतकिल्बिषास्ते ब्रह्मस्वरूपमनुयांति विमुक्तसंगाः

ਗਾਲਵ ਨੇ ਕਿਹਾ: ਧਰਤੀ ਉੱਤੇ ਜੋ ਮਨੁੱਖ ਉਸ ਅਤੁਲ ਦਿਵ੍ਯ ਰੂਪ ਦਾ ਮਨ ਨਾਲ ਧਿਆਨ ਕਰਦੇ ਹਨ—ਜੋ ਸੰਸਾਰ-ਸਾਗਰ ਤੋਂ ਪਾਰ ਲੰਘਣ ਲਈ ਇਕੋ ਨੌਕਾ ਹੈ—ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਪਾਪ ਨਾਸ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ; ਆਸਕਤੀ ਤੋਂ ਮੁਕਤ ਹੋ ਕੇ ਉਹ ਬ੍ਰਹਮ-ਸਵਰੂਪ ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਦੇ ਹਨ।

Verse 254

इति श्रीस्कांदे महापुराण एकाशीतिसाहस्र्यां संहितायां षष्ठे नागरखण्डे हाटकेश्वरक्षेत्रमाहात्म्ये शेषशाय्युपाख्याने ब्रह्मनारदसंवादे चातुर्मास्य माहात्म्ये हरतांडवनर्त्तनवर्णनंनाम चतुःपञ्चाशदुत्तरद्विशततमोऽध्यायः

ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਸ਼੍ਰੀ ਸਕੰਦ ਮਹਾਪੁਰਾਣ ਦੀ ਏਕਾਸ਼ੀਤਿਸਾਹਸ੍ਰੀ ਸੰਹਿਤਾ ਦੇ ਛੇਵੇਂ ਨਾਗਰਖੰਡ ਵਿੱਚ, ਹਾਟਕੇਸ਼ਵਰ-ਖੇਤਰ ਮਾਹਾਤਮ੍ਯ, ਸ਼ੇਸ਼ਸ਼ਾਯੀ ਉਪਾਖ੍ਯਾਨ, ਬ੍ਰਹਮਾ-ਨਾਰਦ ਸੰਵਾਦ ਅਤੇ ਚਾਤੁਰਮਾਸ੍ਯ ਮਾਹਾਤਮ੍ਯ ਅੰਦਰ ‘ਹਰ ਦੇ ਤਾਂਡਵ ਨ੍ਰਿਤ੍ਯ ਦਾ ਵਰਣਨ’ ਨਾਮਕ ਅਧਿਆਇ—ਅਧਿਆਇ 254—ਸਮਾਪਤ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।