Adhyaya 251

Verse 1

गालव उवाच । इत्युक्त्वाऽकाशजावाणी विरराम शुभप्रदा । तेऽपि देवास्तदाश्चर्यं महद्दृष्ट्वा महाव्रताः

ਗਾਲਵ ਨੇ ਕਿਹਾ: ਇਉਂ ਕਹਿ ਕੇ ਆਕਾਸ਼ ਤੋਂ ਉਤਰੀ ਸ਼ੁਭ-ਪ੍ਰਦ ਵਾਣੀ ਚੁੱਪ ਹੋ ਗਈ। ਅਤੇ ਉਹ ਦੇਵਤਾ ਵੀ, ਮਹਾਵ੍ਰਤ ਧਾਰਣ ਕਰਨ ਵਾਲੇ, ਉਸ ਮਹਾਨ ਅਚੰਭੇ ਨੂੰ ਵੇਖ ਕੇ ਵਿਸਮਿਤ ਹੋ ਗਏ।

Verse 2

चतुष्टयं च वृक्षाणां चातुर्मास्ये समागते । अपूजयंश्च विधिवदैक्यभावेन शूद्रज

ਅਤੇ ਜਦ ਚਾਤੁਰਮਾਸ੍ਯ ਆ ਪਹੁੰਚਿਆ, ਹੇ ਸ਼ੂਦ੍ਰ-ਪੁੱਤਰ, ਉਹਨਾਂ ਨੇ ਚਾਰਾਂ ਵ੍ਰਿਖ਼ਾਂ ਦੀ ਵਿਧੀ-ਵਿਧਾਨ ਨਾਲ ਪੂਜਾ ਕੀਤੀ, ਏਕਤਾ ਦੇ ਇਕਾਗ੍ਰ ਭਾਵ ਨਾਲ।

Verse 3

चातुर्मास्येऽथ संपूर्णे देवो हरिहरात्मकः । प्रसन्नस्तानुवाचाथ भक्त्या प्रत्यक्षरूपधृक्

ਜਦ ਚਾਤੁਰਮਾਸ੍ਯ ਪੂਰਾ ਹੋ ਗਿਆ, ਤਦ ਪ੍ਰਭੂ—ਜਿਸ ਦਾ ਸਰੂਪ ਹਰਿ ਅਤੇ ਹਰ ਦੋਵਾਂ ਹੈ—ਪ੍ਰਸੰਨ ਹੋ ਕੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਬੋਲੇ, ਅਤੇ ਭਕਤੀ ਕਰਕੇ ਪ੍ਰਤੱਖ ਰੂਪ ਧਾਰ ਲਿਆ।

Verse 4

यूयं गच्छत देवेश महा व्रतपरायणाः । भुंक्त स्वान्स्वांश्चाधिकारान्मया ते दानवा हताः

ਹੇ ਦੇਵੋ ਦੇ ਈਸ਼ਵਰੋ, ਤੁਸੀਂ ਜੋ ਮਹਾਨ ਵਰਤਾਂ ਵਿੱਚ ਨਿਸ਼ਠਾਵਾਨ ਹੋ, ਹੁਣ ਜਾਓ। ਆਪਣੇ-ਆਪਣੇ ਯੋਗ ਅਧਿਕਾਰ ਤੇ ਪਦ ਮੁੜ ਭੋਗੋ; ਮੇਰੇ ਦੁਆਰਾ ਤੁਹਾਡੇ ਦਾਨਵ ਵੈਰੀ ਸੰਹਾਰੇ ਗਏ ਹਨ।

Verse 5

इत्युक्त्वा देवदेवेशावैक्यरूपधरौ यदा । गणानां देवतानां च बुद्धिं निर्भेदतां तदा

ਇਹ ਕਹਿ ਕੇ, ਜਦੋਂ ਦੋਵੇਂ ਦੇਵਾਂ ਦੇ ਦੇਵ-ਈਸ਼ਵਰ ਏਕਤਾ-ਰੂਪ ਧਾਰਨ ਕਰ ਬੈਠੇ, ਤਦ ਗਣਾਂ ਅਤੇ ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੀ ਬੁੱਧੀ ਅਭੇਦ ਹੋ ਗਈ—ਭੇਦ ਰਹਿਤ।

Verse 6

नयन्तौ तौ तदा चेशा बभूवतुररिन्दमौ । तेऽपि देवा निराबाधा हृष्टचित्ता ह्यभेदतः

ਤਦ ਉਹ ਦੋਵੇਂ ਈਸ਼ਾ ਮਾਰਗਦਰਸ਼ਕ ਬਣੇ, ਵੈਰੀਆਂ ਨੂੰ ਦਮਨ ਕਰਨ ਵਾਲੇ। ਅਤੇ ਉਹ ਦੇਵਤਾ ਵੀ ਨਿਰਾਬਾਧ ਹੋ ਕੇ, ਹਿਰਦੇ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਸੰਨ ਰਹੇ—ਕਿਉਂਕਿ ਅਭੇਦਤਾ ਸੀ।

Verse 7

प्रययुः स्वांश्चाधिकारान्विमानगण कोटिभिः । गालव उवाच । तथा तत्रापि ते देवाः पार्वत्याः शापमोहिताः

ਉਹ ਕਰੋੜਾਂ ਵਿਮਾਨ-ਗਣਾਂ ਸਮੇਤ ਆਪਣੇ-ਆਪਣੇ ਅਧਿਕਾਰਾਂ ਵੱਲ ਚਲੇ ਗਏ। ਗਾਲਵ ਨੇ ਕਿਹਾ: ‘ਉੱਥੇ ਵੀ ਉਹ ਦੇਵਤਾ ਪਾਰਵਤੀ ਦੇ ਸ਼ਾਪ ਨਾਲ ਮੋਹਿਤ ਰਹੇ।’

Verse 8

स्तुत्वा तां बिल्वपत्रैश्च पूजयित्वा महेश्वरीम् । प्रसन्नवदनां स्तुत्वा प्रणिपत्य पुनःपुनः

ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਬਿਲਵ ਪੱਤਿਆਂ ਨਾਲ ਉਸ ਦੀ ਸ্তুਤੀ ਕੀਤੀ ਅਤੇ ਮਹੇਸ਼ਵਰੀ ਦੀ ਪੂਜਾ ਕੀਤੀ। ਪ੍ਰਸੰਨ ਤੇ ਸ਼ਾਂਤ ਮੁਖ ਵਾਲੀ ਉਸ ਦੀ ਵਡਿਆਈ ਕਰਕੇ, ਵਾਰੰਵਾਰ ਪ੍ਰਣਾਮ ਕੀਤਾ।

Verse 9

सा प्रोवाच ततो देवान्विश्वमाता तु संस्तुता । मम शापो वृथा नैव भविष्यति सुरोत्तमाः

ਤਦੋਂ ਸਤੁਤ ਕੀਤੀ ਵਿਸ਼੍ਵਮਾਤਾ ਨੇ ਦੇਵਤਿਆਂ ਨੂੰ ਕਿਹਾ: ‘ਹੇ ਸੁਰੋਤਮੋ, ਮੇਰਾ ਸ਼ਾਪ ਕਦੇ ਵਿਅਰਥ ਨਹੀਂ ਹੋਵੇਗਾ।’

Verse 10

तथापि कृतपापानां करवाणि कृपां च वः । स्वर्गे दृषन्मया नैव भविष्यथ सुरोत्तमाः

‘ਤਾਂ ਵੀ, ਪਾਪ ਕਰ ਬੈਠਿਆਂ ਤੁਹਾਡੇ ਉੱਤੇ ਮੈਂ ਦਇਆ ਕਰਾਂਗੀ। ਪਰ ਹੇ ਸੁਰੋਤਮੋ, ਸਵਰਗ ਵਿੱਚ ਤੁਸੀਂ ਮੈਨੂੰ ਦਿਸੋਗੇ ਨਹੀਂ।’

Verse 11

मर्त्यलोकं च संप्राप्य प्रतिमासु च सर्वशः । सर्वे देवाश्च वरदा लोकानां प्रभविष्यथ

‘ਮਰਤ੍ਯਲੋਕ ਵਿੱਚ ਆ ਕੇ ਅਤੇ ਪ੍ਰਤਿਮਾਵਾਂ ਵਿੱਚ ਹਰ ਥਾਂ ਵੱਸ ਕੇ, ਤੁਸੀਂ ਸਭ ਦੇਵ ਲੋਕਾਂ ਲਈ ਵਰਦਾਨ ਦੇਣ ਵਾਲੇ ਬਣੋਗੇ।’

Verse 12

पाणिग्रहेण विहिता ये कुमाराः कुमारिकाः । तेषांतेषां प्रजाश्चैव भविष्यथ न संशयः

‘ਜੋ ਨੌਜਵਾਨ ਤੇ ਕੁਆਰੀਆਂ ਪਾਣਿਗ੍ਰਹਣ ਸੰਸਕਾਰ ਰਾਹੀਂ ਜੁੜਦੇ ਹਨ, ਉਹਨਾਂ ਹਰ ਇਕ ਨੂੰ ਸੰਤਾਨ ਨਿਸ਼ਚਿਤ ਹੀ ਹੋਵੇਗੀ—ਇਸ ਵਿੱਚ ਕੋਈ ਸੰਦੇਹ ਨਹੀਂ।’

Verse 13

इत्युक्त्वा सा भगवती देवतानां वरप्रदा । विष्णुं महेश्वरं चैव प्रोवाच कुपिता भृशम्

ਇਹ ਕਹਿ ਕੇ, ਦੇਵਤਿਆਂ ਨੂੰ ਵਰ ਦੇਣ ਵਾਲੀ ਭਗਵਤੀ ਨੇ, ਬਹੁਤ ਕ੍ਰੋਧਿਤ ਹੋ ਕੇ, ਵਿਸ਼ਨੁ ਅਤੇ ਮਹੇਸ਼ਵਰ ਨੂੰ ਵੀ ਸੰਬੋਧਨ ਕੀਤਾ।

Verse 14

देवास्तस्या भयान्नष्टा मर्त्येषु प्रतिमां गताः । भक्तानां मानसं भावं पूरयन्तः सुसंस्थिताः

ਉਸ ਦੇ ਭਯ ਨਾਲ ਦੇਵਤਾ ਲੁਕ ਗਏ ਅਤੇ ਮਰਤ ਲੋਕਾਂ ਵਿਚ ਮੂਰਤੀਆਂ ਅੰਦਰ ਪ੍ਰਵੇਸ਼ ਕਰ ਗਏ। ਉਥੇ ਸੁਸਥਿਰ ਹੋ ਕੇ ਉਹ ਭਗਤਾਂ ਦੇ ਹਿਰਦੇ ਦੇ ਭਾਵ ਤੇ ਮਨੋਰਥ ਪੂਰੇ ਕਰਦੇ ਹਨ।

Verse 15

यस्माद्विष्णो महेशानस्त्वयाऽपि न निषेधितः । तस्मात्त्वमपि पाषाणो भविष्यसि न संशयः

ਕਿਉਂਕਿ ਤੂੰ ਵਿਸ਼్ణੁ—ਮਹੇਸ਼ਾਨ ਮਹਾਨ ਪ੍ਰਭੂ—ਨੂੰ ਵੀ ਰੋਕਿਆ ਨਹੀਂ, ਇਸ ਲਈ ਤੂੰ ਆਪ ਵੀ ਪੱਥਰ ਬਣੇਂਗੀ; ਇਸ ਵਿੱਚ ਕੋਈ ਸੰਦੇਹ ਨਹੀਂ।

Verse 16

हरोऽप्यश्ममयं रूपं प्राप्य लोकविगर्हितम् । लिंगाकारं विप्रशापान्महद्दुःखमवाप्स्यति

ਹਰਾ (ਸ਼ਿਵ) ਵੀ ਪੱਥਰ-ਸਮਾਨ ਰੂਪ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰ ਕੇ, ਜਿਸ ਨੂੰ ਲੋਕ ਨਿੰਦਦੇ ਹਨ, ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਦੇ ਸ਼ਾਪ ਨਾਲ ਲਿੰਗ-ਆਕਾਰ ਧਾਰੇਗਾ ਅਤੇ ਮਹਾਨ ਦੁੱਖ ਭੋਗੇਗਾ।

Verse 17

तच्छ्रुत्वा भगवान्विष्णुः पार्वतीमनुकूलयन् । उवाच प्रणतो भूत्वा हरभार्यां महेश्वरीम्

ਉਹ ਬਚਨ ਸੁਣ ਕੇ ਭਗਵਾਨ ਵਿਸ਼్ణੁ ਨੇ ਪਾਰਵਤੀ ਨੂੰ ਪ੍ਰਸੰਨ ਕਰਨ ਦੀ ਇੱਛਾ ਨਾਲ ਨਮਸਕਾਰ ਕੀਤਾ ਅਤੇ ਹਰਾ ਦੀ ਪਤਨੀ ਮਹੇਸ਼ਵਰੀ ਨੂੰ ਬੇਨਤੀ ਭਰੇ ਬਚਨ ਕਹੇ।

Verse 18

श्रीविष्णुरुवाच । महाव्रते महादेवि महादेवप्रिया सदा । त्वं हि सत्त्वरजःस्था च तामसी शक्तिरुत्तमा

ਸ਼੍ਰੀ ਵਿਸ਼్ణੁ ਨੇ ਕਿਹਾ: ਹੇ ਮਹਾਵ੍ਰਤਾ, ਹੇ ਮਹਾਦੇਵੀ, ਜੋ ਸਦਾ ਮਹਾਦੇਵ ਨੂੰ ਪ੍ਰਿਯ ਹੈਂ; ਤੂੰ ਸੱਤਵ ਅਤੇ ਰਜਸ ਵਿੱਚ ਸਥਿਤ ਹੈਂ, ਅਤੇ ਤਮਸ ਦੀ ਵੀ ਉੱਤਮ ਸ਼ਕਤੀ ਹੈਂ।

Verse 19

मात्रात्रयसमोपेता गुणत्रयविभाविनी । मायादीनां जनित्री त्वं विश्वव्यापकरूपिणी

ਤੂੰ ਤਿੰਨ ਮਾਤਰਾਵਾਂ ਨਾਲ ਯੁਕਤ, ਤਿੰਨ ਗੁਣਾਂ ਨੂੰ ਪ੍ਰਕਟ ਕਰਨ ਵਾਲੀ ਹੈਂ। ਮਾਇਆ ਆਦਿਕ ਦੀ ਜਨਨੀ ਤੂੰ ਹੀ ਹੈਂ; ਤੇਰਾ ਰੂਪ ਸਾਰੇ ਵਿਸ਼ਵ ਵਿੱਚ ਵਿਆਪਕ ਹੈ।

Verse 20

वेदत्रयस्तुता त्वं च साध्यारूपेण रागिणी । अरूपा सर्वरूपा त्वं जनसन्तानदायिनी

ਤਿੰਨ ਵੇਦਾਂ ਵੱਲੋਂ ਤੇਰੀ ਸਤੁਤੀ ਹੁੰਦੀ ਹੈ; ਸਾਧ੍ਯਾਂ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਤੂੰ ਪ੍ਰੇਮ-ਰਸ ਨਾਲ ਪ੍ਰਗਟ ਹੁੰਦੀ ਹੈਂ। ਤੂੰ ਅਰੂਪ ਹੋ ਕੇ ਵੀ ਸਰਵਰੂਪ ਹੈਂ, ਅਤੇ ਸੰਤਾਨ ਦੀ ਅਵਿਰਲ ਧਾਰਾ ਬਖ਼ਸ਼ਦੀ ਹੈਂ।

Verse 21

फलवेला महाकाली महालक्ष्मीः सरस्वती । ओंकारश्च वषट्कारस्त्वमेव हि सुरेश्वरि

ਤੂੰ ਫਲਵੇਲਾ ਹੈਂ; ਤੂੰ ਮਹਾਕਾਲੀ, ਮਹਾਲਕਸ਼ਮੀ ਅਤੇ ਸਰਸਵਤੀ ਹੈਂ। ਹੇ ਸੁਰੇਸ਼ਵਰੀ, ਓੰਕਾਰ ਅਤੇ ਵਸ਼ਟਕਾਰ ਵੀ ਤੂੰ ਹੀ ਹੈਂ।

Verse 22

भूतधात्रि नमस्तेऽस्तु शिवायै च नमोऽस्तु ते । रागिण्यै च विरागिण्यै विकराले नमः शुभे

ਹੇ ਭੂਤਧਾਤ੍ਰੀ, ਤੈਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ ਹੋਵੇ; ਅਤੇ ਸ਼ਿਵਾ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਵੀ ਤੈਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ। ਰਾਗਣੀ ਨੂੰ ਵੀ ਨਮਸਕਾਰ, ਵਿਰਾਗਣੀ ਨੂੰ ਵੀ; ਹੇ ਵਿਕਰਾਲੇ, ਨਮਸਕਾਰ—ਹੇ ਸ਼ੁਭੇ, ਨਮਸਕਾਰ।

Verse 23

एवं स्तुता प्रसन्नाक्षी प्रसन्नेनांतरात्मना । उवाच परमोदारं मिथ्यारोषयुतं वचः

ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਸਤੁਤ ਕੀਤੀ ਗਈ, ਉਸ ਦੀਆਂ ਅੱਖਾਂ ਪ੍ਰਸੰਨ ਸਨ ਅਤੇ ਅੰਤਰਾਤਮਾ ਸ਼ਾਂਤ ਹੋ ਗਈ। ਤਦ ਉਸ ਨੇ ਪਰਮ ਉਦਾਰ ਬਚਨ ਕਹੇ, ਜੋ ਝੂਠੇ ਰੋਸ ਦੀ ਝਲਕ ਨਾਲ ਰੰਗੇ ਹੋਏ ਸਨ।

Verse 24

मच्छापो नाऽन्यथा भावी जनार्दन तवाप्ययम् । तत्राऽपि संस्थितस्त्वं हि योगीश्वरविमुक्तिदः

ਹੇ ਜਨਾਰਦਨ! ਮੇਰਾ ਸ਼ਾਪ ਹੋਰਥਾਂ ਨਹੀਂ ਹੋਵੇਗਾ; ਇਹ ਤੇਰੇ ਉੱਤੇ ਵੀ ਲਾਗੂ ਹੈ। ਪਰ ਉੱਥੇ ਵੀ ਉਸ ਅਵਸਥਾ ਵਿੱਚ ਟਿਕ ਕੇ ਤੂੰ ਯੋਗੀਸ਼ਵਰਾਂ ਨੂੰ ਮੁਕਤੀ ਦੇਣ ਵਾਲਾ ਰਹੇਂਗਾ।

Verse 25

कामप्रदश्च भक्तानां चातुर्मास्ये विशेषतः । निम्नगा गंडकीनाम ब्रह्मणो दयिता सुता

ਚਾਤੁਰਮਾਸ੍ਯ ਦੇ ਪਵਿੱਤਰ ਕਾਲ ਵਿੱਚ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਤੌਰ ਤੇ ਉਹ ਭਗਤਾਂ ਨੂੰ ਮਨੋਹਰ ਕਾਮਨਾ-ਪੂਰਕ ਵਰ ਦਿੰਦੀ ਹੈ। ਗੰਡਕੀ ਨਾਮ ਦੀ ਉਹ ਨਦੀ ਬ੍ਰਹਮਾ ਦੀ ਪ੍ਰਿਯ ਪੁਤਰੀ ਹੈ।

Verse 26

पाषाणसारसंभूता पुण्यदात्री महाजला । तस्याः सुविमले नीरे तव वासो भविष्यति

ਪੱਥਰ ਦੇ ਸਾਰ ਤੋਂ ਉਤਪੰਨ ਹੋਈ ਉਹ ਮਹਾਨ ਜਲਧਾਰਾ ਪੁੰਨ ਦੇਣ ਵਾਲੀ ਹੈ। ਉਸ ਦੇ ਅਤਿ ਨਿਰਮਲ ਜਲ ਵਿੱਚ ਤੇਰਾ ਨਿਵਾਸ ਹੋਵੇਗਾ।

Verse 27

चतुर्विंशतिभेदेन पुराणज्ञैर्निरीक्षितः । मुखे जांबूनदं चैव शालग्रामः प्रकीर्तितः

ਪੁਰਾਣਾਂ ਦੇ ਜਾਣਕਾਰਾਂ ਨੇ ਉਸ ਨੂੰ ਚੌਵੀ ਭੇਦਾਂ ਅਨੁਸਾਰ ਪਰਖਿਆ ਹੈ। ਅਤੇ ਸ਼ਾਲਗ੍ਰਾਮ ਦੇ ਮੁਖ ਉੱਤੇ ਜਾਂਬੂਨਦ (ਸੁਵਰਨ) ਦੇ ਚਿੰਨ੍ਹ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਹਨ।

Verse 28

वर्त्तुलस्तेजसः पिंडः श्रिया युक्तो भविष्यसि । सर्वसामर्थ्यसंयुक्तो योगिनामपि मोक्षदः

ਤੂੰ ਤੇਜਸਵੀ ਗੋਲ ਪਿੰਡ ਰੂਪ ਪਵਿੱਤਰ ਮੂਰਤੀ ਬਣੇਂਗਾ, ਸ਼੍ਰੀ ਨਾਲ ਯੁਕਤ। ਸਭ ਸਮਰਥਾ ਨਾਲ ਸੰਯੁਕਤ ਹੋ ਕੇ ਤੂੰ ਯੋਗੀਆਂ ਨੂੰ ਭੀ ਮੋਖ ਦਾਤਾ ਹੋਵੇਂਗਾ।

Verse 29

ये त्वां शिलागतं विष्णुं पूजयिष्यंति मानवाः । तेषां सुचिन्तितां सिद्धिं भक्तानां संप्रयच्छसि

ਜੋ ਮਨੁੱਖ ਤੈਨੂੰ—ਪੱਥਰ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਗਟ ਵਿਸ਼ਨੂੰ—ਦੀ ਪੂਜਾ ਕਰਨਗੇ, ਤੂੰ ਉਨ੍ਹਾਂ ਭਗਤਾਂ ਨੂੰ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਸੁਚਿੰਤਿਤ ਸਤ-ਸੰਕਲਪਾਂ ਦੀ ਸਿੱਧੀ ਅਤੇ ਕਾਮਯਾਬੀ ਬਖ਼ਸ਼ੇਂਗਾ।

Verse 30

शिलागतं च देवेशं तुलस्या भक्ति तत्पराः । पूजयिष्यंति मनुजास्तेषां मुक्तिर्न दूरतः

ਜੋ ਭਕਤੀ ਵਿੱਚ ਲੀਨ ਨਰ-ਨਾਰੀ ਤੁਲਸੀ ਸਮੇਤ ਪੱਥਰ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਗਟ ਦੇਵਾਂ ਦੇ ਪ੍ਰਭੂ ਦੀ ਪੂਜਾ ਕਰਨਗੇ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਲਈ ਮੁਕਤੀ ਦੂਰ ਨਹੀਂ ਰਹਿੰਦੀ।

Verse 31

शिलास्थितं च यः पश्येत्त्वां विष्णुं प्रतिमागतम् । सुचक्रांकितसर्वांगं न स गच्छेद्यमालयम्

ਜੋ ਕੋਈ ਤੈਨੂੰ—ਪੱਥਰ ਵਿੱਚ ਸਥਾਪਿਤ ਵਿਸ਼ਨੂੰ, ਪ੍ਰਤਿਮਾ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਗਟ—ਦੇਖਦਾ ਹੈ, ਜਿਸ ਦੇ ਸਾਰੇ ਅੰਗਾਂ ਉੱਤੇ ਸੁਚਕ੍ਰ ਦੇ ਸ਼ੁਭ ਚਿੰਨ੍ਹ ਹਨ, ਉਹ ਯਮਲੋਕ ਨੂੰ ਨਹੀਂ ਜਾਂਦਾ।

Verse 32

गालव उवाच । इति ते कथितं सर्वं शालग्रामस्य कारणम् । यथा स भगवान्विष्णुः पाषाणत्वमुपा गतः

ਗਾਲਵ ਨੇ ਕਿਹਾ: ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਮੈਂ ਤੈਨੂੰ ਸ਼ਾਲਗ੍ਰਾਮ ਦੇ ਕਾਰਣ ਬਾਰੇ ਸਭ ਕੁਝ ਦੱਸ ਦਿੱਤਾ ਹੈ, ਅਤੇ ਕਿਵੇਂ ਉਹ ਭਗਵਾਨ ਵਿਸ਼ਨੂੰ ਪੱਥਰ-ਰੂਪ ਅਵਸਥਾ ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੋਇਆ।

Verse 33

गोविन्दोऽपि महाशापं लब्ध्वा स्वभवनं गतः । पार्वती च महेशानं कुपिता प्रणमय्य च

ਗੋਵਿੰਦ ਵੀ ਮਹਾਨ ਸ਼ਾਪ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਕੇ ਆਪਣੇ ਨਿਵਾਸ ਨੂੰ ਚਲਾ ਗਿਆ। ਅਤੇ ਪਾਰਵਤੀ ਕ੍ਰੋਧਿਤ ਹੋ ਕੇ ਮਹੇਸ਼ਾਨ (ਸ਼ਿਵ) ਨੂੰ ਪ੍ਰਣਾਮ ਕਰਦੀ ਹੋਈ ਵੀ ਰਹੀ।

Verse 34

एवं स एव भगवान्भवभूत भव्यभूतादिकृत्सकलसंस्थितिनाशनांकः । सोऽपि श्रिया सह भवोऽपि गिरीशपुत्र्या सार्द्धं चतुर्षु च द्रुमेषु निवासमाप

ਇਸ ਪ੍ਰਕਾਰ ਉਹੀ ਭਗਵਾਨ—ਭੂਤ, ਵਰਤਮਾਨ ਤੇ ਭਵਿੱਖ ਦਾ ਕਰਤਾ, ਸੰਸਾਰਕ ਸੰਯੋਗਾਂ ਦੇ ਨਾਸ ਦਾ ਚਿੰਨ੍ਹ ਧਾਰਣ ਵਾਲਾ—ਉੱਥੇ ਨਿਵਾਸ ਕਰਨ ਲੱਗਾ। ਅਤੇ ਭਵ (ਸ਼ਿਵ) ਵੀ ਸ਼੍ਰੀ ਦੇ ਸਹਿਤ, ਅਤੇ ਗਿਰੀਸ਼ ਦੀ ਪੁਤਰੀ (ਪਾਰਵਤੀ) ਨਾਲ ਮਿਲ ਕੇ, ਚਾਰ ਦਰੱਖਤਾਂ ਵਿਚ ਵੱਸਣ ਆਇਆ।

Verse 251

इति श्रीस्कांदे महापुराण एकाशीति साहस्र्यां संहितायां षष्ठे नागरखण्डे हाटकेश्वरक्षेत्रमाहात्म्ये शेषशाय्युपाख्याने ब्रह्मनारदसंवादे चातुर्मास्यमाहात्म्ये पैज वनोपाख्याने विष्णुशापोनामैकपञ्चाशदुत्तरद्विशततमोऽध्यायः

ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਪਵਿੱਤਰ ਸਕੰਦ ਮਹਾਪੁਰਾਣ ਵਿੱਚ—ਏਕਾਸ਼ੀਤੀ-ਸਾਹਸ੍ਰੀ ਸੰਹਿਤਾ ਦੇ ਅੰਦਰ, ਛੇਵੇਂ ਨਾਗਰਖੰਡ ਵਿੱਚ—ਹਾਟਕੇਸ਼ਵਰ ਖੇਤਰ-ਮਾਹਾਤਮ੍ਯ, ਸ਼ੇਸ਼ਸ਼ਾਯੀ ਉਪਾਖਿਆਨ, ਬ੍ਰਹਮਾ-ਨਾਰਦ ਸੰਵਾਦ, ਚਾਤੁਰਮਾਸ੍ਯ ਮਾਹਾਤਮ੍ਯ, ਪੈਜ-ਵਨ ਉਪਾਖਿਆਨ ਵਿੱਚ—“ਵਿਸ਼్ణੁਸ਼ਾਪ” ਨਾਮਕ ਦੋ ਸੌ ਇਕਵੰਜਾ ਅਧਿਆਇ ਸਮਾਪਤ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।