Adhyaya 250

Verse 1

वाण्युवाच । बिल्वपत्रस्य माहात्म्यं कथितुं नैव शक्यते । तवोद्देशेन वक्ष्यामि महेन्द्र शृणु तत्त्वतः

ਵਾਣੀ ਨੇ ਕਿਹਾ: ਬਿਲਵ ਪੱਤੇ ਦੀ ਮਹਿਮਾ ਕਹਿਣੀ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਸੰਭਵ ਨਹੀਂ। ਪਰ ਤੇਰੇ ਨਿਮਿਤ, ਹੇ ਮਹੇਂਦ੍ਰ, ਮੈਂ ਇਸ ਨੂੰ ਕਹਾਂਗੀ—ਤੂੰ ਤੱਤ ਨੂੰ ਯਥਾਰਥ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਸੁਣ।

Verse 2

विहारश्रममापन्ना देवी गिरिसुता शुभा । ललाटफलके तस्याः स्वेदबिन्दुरजायत

ਗਿਰਿਸੁਤਾ ਸ਼ੁਭਾ ਦੇਵੀ ਵਿਹਾਰ ਕਰਦਿਆਂ ਥਕ ਗਈ। ਉਸ ਦੇ ਲਲਾਟ ਦੇ ਪਟ ਉੱਤੇ ਪਸੀਨੇ ਦੀ ਇੱਕ ਬੂੰਦ ਉਤਪੰਨ ਹੋਈ।

Verse 3

स भवान्या विनिक्षिप्तो भूतले निपपात च । महातरुरयं जातो मन्दरे पर्वतोत्तमे

ਉਹ ਬੂੰਦ ਭਵਾਨੀ ਵੱਲੋਂ ਛੱਡੀ ਗਈ ਅਤੇ ਧਰਤੀ ਉੱਤੇ ਡਿੱਗ ਪਈ। ਉਸ ਤੋਂ ਮੰਦਰ ਪਰਬਤ—ਪਹਾੜਾਂ ਵਿੱਚ ਸ਼੍ਰੇਸ਼ਠ—ਉੱਤੇ ਇਹ ਮਹਾਨ ਵ੍ਰਿਖ ਉਤਪੰਨ ਹੋਇਆ।

Verse 4

ततः शैलसुता तत्र रममाणा ययौ पुनः । दृष्ट्वा वनगतं वृक्षं विस्मयोत्फुल्ललोचना

ਤਦੋਂ ਸ਼ੈਲਸੁਤਾ ਪਾਰਵਤੀ ਉਥੇ ਰਮਣ ਕਰਦੀ ਹੋਈ ਫਿਰ ਅੱਗੇ ਆਈ। ਜੰਗਲ ਵਿਚ ਖੜ੍ਹੇ ਉਸ ਦਰੱਖਤ ਨੂੰ ਵੇਖ ਕੇ ਉਸ ਦੀਆਂ ਅੱਖਾਂ ਅਚੰਭੇ ਨਾਲ ਖਿੜ ਗਈਆਂ।

Verse 5

जयां च विजयां चैव पप्रच्छ च सखीद्वयम् । कोऽयं महातरुर्दिव्यो विभाति वनमध्यगः । दृश्यते रुचिराकारो महाहर्षकरो ह्ययम्

ਉਸ ਨੇ ਦੋ ਸਖੀਆਂ—ਜਯਾ ਅਤੇ ਵਿਜਯਾ—ਨੂੰ ਪੁੱਛਿਆ: “ਜੰਗਲ ਦੇ ਮੱਧ ਵਿਚ ਚਮਕਦਾ ਇਹ ਮਹਾਨ ਦਿਵ੍ਯ ਦਰੱਖਤ ਕੌਣ ਹੈ? ਇਹ ਬੜੀ ਸੁੰਦਰ ਆਕ੍ਰਿਤੀ ਵਾਲਾ ਦਿਸਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਨਿਸ਼ਚੇ ਹੀ ਮਹਾਨ ਹರ್ಷ ਪੈਦਾ ਕਰਦਾ ਹੈ।”

Verse 6

जयोवाच । देवि त्वद्देहसंभूतो वृक्षोऽयं स्वेदबिन्दुजः । नामाऽस्य कुरु वै क्षिप्रं पूजितः पापनाशनः

ਜਯਾ ਨੇ ਕਿਹਾ: “ਦੇਵੀ, ਇਹ ਦਰੱਖਤ ਤੁਹਾਡੇ ਹੀ ਦੇਹ ਤੋਂ ਉਤਪੰਨ ਹੋਇਆ ਹੈ—ਤੁਹਾਡੇ ਪਸੀਨੇ ਦੀ ਇਕ ਬੂੰਦ ਤੋਂ ਜਨਮਿਆ। ਕਿਰਪਾ ਕਰਕੇ ਇਸ ਨੂੰ ਤੁਰੰਤ ਨਾਮ ਬਖ਼ਸ਼ੋ; ਪੂਜਿਆ ਜਾਵੇ ਤਾਂ ਇਹ ਪਾਪਾਂ ਦਾ ਨਾਸ ਕਰਦਾ ਹੈ।”

Verse 7

पार्वत्युवाच । यस्मात्क्षोणीतलं भित्त्वा विशिष्टोऽयं महातरुः

ਪਾਰਵਤੀ ਨੇ ਕਿਹਾ: “ਕਿਉਂਕਿ ਇਹ ਮਹਾਨ ਦਰੱਖਤ ਧਰਤੀ ਦੀ ਸਤ੍ਹਾ ਨੂੰ ਚੀਰ ਕੇ ਫੁੱਟ ਨਿਕਲਿਆ ਹੈ, ਇਸ ਲਈ ਇਹ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਅਤੇ ਅਦਭੁਤ ਹੈ।”

Verse 8

उदतिष्ठत्समीपे मे तस्माद्बिल्वो भवत्वयम् । इमं वृक्षं समासाद्य भक्तितः पत्रसंचयम्

“ਇਹ ਮੇਰੇ ਨੇੜੇ ਉੱਠ ਖੜ੍ਹਾ ਹੋਇਆ, ਇਸ ਲਈ ਇਹ ‘ਬਿਲਵ’ ਕਹਲਾਵੇ। ਜੋ ਭਗਤੀ ਨਾਲ ਇਸ ਦਰੱਖਤ ਕੋਲ ਆਵੇ, ਉਹ ਇਸ ਦੇ ਪੱਤਿਆਂ ਦਾ ਸੰਚੇ ਇਕੱਠਾ ਕਰੇ…”

Verse 9

आहरिष्यत्यसौ राजा भविष्यत्येव भूतले । यः करिष्यति मे पूजां पत्रैः श्रद्धासमन्वितः

ਧਰਤੀ ਉੱਤੇ ਨਿਸਚਿਤ ਹੀ ਉਹ ਰਾਜਾ ਉਤਪੰਨ ਹੋਵੇਗਾ ਜੋ ਇਹ ਪੱਤੇ ਲਿਆਏਗਾ ਅਤੇ ਸ਼ਰਧਾ ਨਾਲ ਮੇਰੀ ਪੂਜਾ ਇਨ੍ਹਾਂ ਪੱਤਿਆਂ ਦੁਆਰਾ ਕਰੇਗਾ।

Verse 10

यंयं काममभिध्यायेत्तस्य सिद्धिः प्रजायते । यो दृष्ट्वा बिल्वपत्राणि श्रद्धामपि करिष्यति

ਜੋ ਜੋ ਕਾਮਨਾ ਮਨ ਵਿੱਚ ਧਿਆਏ, ਉਸ ਦੀ ਸਿੱਧੀ ਉਤਪੰਨ ਹੋ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਅਤੇ ਜੋ ਬਿਲਵ ਦੇ ਪੱਤੇ ਵੇਖ ਕੇ ਵੀ ਸ਼ਰਧਾ ਧਾਰ ਲੈਂਦਾ ਹੈ…

Verse 11

पूजनार्थाय विधये धनदाऽहं न संशयः । पत्राग्रप्राशने यस्तु करिष्यति मनो यदि । तस्य पापसहस्राणि यास्यंति विलयं स्वयम

ਪੂਜਾ ਅਤੇ ਵਿਧੀ ਦੇ ਨਿਮਿੱਤ ਮੈਂ ਨਿਸਚਿਤ ਹੀ ਧਨ ਦੇਣ ਵਾਲੀ ਬਣਦੀ ਹਾਂ—ਇਸ ਵਿੱਚ ਸੰਦੇਹ ਨਹੀਂ। ਅਤੇ ਜੋ ਪੱਤੇ ਦੇ ਅਗਲੇ ਸਿਰੇ ਦਾ ਪ੍ਰਾਸ਼ਨ ਕਰਨ ਦਾ ਮਨ ਵੀ ਕਰ ਲਏ, ਉਸ ਦੇ ਹਜ਼ਾਰਾਂ ਪਾਪ ਆਪ ਹੀ ਨਾਸ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।

Verse 12

शिरः पत्राग्रसंयुक्तं करोति यदि मानवः । न याम्या यातना ह्यस्य दुःखदात्री भविष्यति

ਜੇ ਮਨੁੱਖ ਪੱਤੇ ਦੇ ਅਗਲੇ ਸਿਰੇ ਨੂੰ ਸਿਰ ਉੱਤੇ ਧਾਰ ਲਏ, ਤਾਂ ਉਸ ਲਈ ਯਮ ਦੀਆਂ ਯਾਤਨਾਵਾਂ ਦੁੱਖ ਦੇਣ ਵਾਲੀਆਂ ਨਹੀਂ ਬਣਦੀਆਂ।

Verse 13

इत्युक्त्वा पार्वती हृष्टा जगाम भवनं स्वकम् । सखीभिः सहिता देवी गणैरपि समन्विता

ਇਉਂ ਕਹਿ ਕੇ ਪ੍ਰਸੰਨ ਪਾਰਵਤੀ ਆਪਣੇ ਨਿਵਾਸ ਨੂੰ ਚਲੀ ਗਈ। ਦੇਵੀ ਸਖੀਆਂ ਨਾਲ ਅਤੇ ਗਣਾਂ ਦੀ ਸੰਗਤ ਨਾਲ ਵੀ ਸਹਿਤ ਸੀ।

Verse 14

वाण्युवाच । अयं बिल्वतरुः श्रेष्ठः पवित्रः पापनाशनः । तस्य मूले स्थिता देवी गिरिजा नात्र संशयः

ਵਾਣੀ ਨੇ ਕਿਹਾ: “ਇਹ ਬੇਲ ਦਾ ਵ੍ਰਿਖ਼ ਸਰਵੋਤਮ ਹੈ—ਪਵਿੱਤਰ ਅਤੇ ਪਾਪਨਾਸ਼ਕ। ਇਸ ਦੀ ਜੜ੍ਹ ਵਿੱਚ ਦੇਵੀ ਗਿਰਿਜਾ ਵੱਸਦੀ ਹੈ; ਇਸ ਵਿੱਚ ਕੋਈ ਸੰਦੇਹ ਨਹੀਂ।”

Verse 15

स्कन्धे दाक्षायणी देवी शाखासु च महेश्वरी । पत्रेषु पार्वती देवी फले कात्या यनी स्मृता

ਤਣੇ ਵਿੱਚ ਉਹ ਦਾਕ੍ਸ਼ਾਯਣੀ ਦੇਵੀ ਕਹੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ; ਟਾਹਣੀਆਂ ਵਿੱਚ ਮਹੇਸ਼ਵਰੀ। ਪੱਤਿਆਂ ਵਿੱਚ ਪਾਰਵਤੀ ਦੇਵੀ ਦੀ ਪੂਜਾ ਹੁੰਦੀ ਹੈ, ਅਤੇ ਫਲ ਵਿੱਚ ਉਹ ਕਾਤ੍ਯਾਯਨੀ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਯਾਦ ਕੀਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।

Verse 16

त्वचि गौरी समाख्याता अपर्णा मध्यवल्कले । पुष्पे दुर्गा समाख्याता उमा शाखांगकेषु च

ਛਾਲ ਵਿੱਚ ਉਹ ਗੌਰੀ ਕਹੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ; ਛਾਲ ਦੀ ਅੰਦਰਲੀ ਪਰਤ ਵਿੱਚ ਅਪਰਣਾ। ਫੁੱਲ ਵਿੱਚ ਉਹ ਦੁਰਗਾ ਨਾਮ ਨਾਲ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਹੈ, ਅਤੇ ਟਾਹਣੀ ਦੇ ਨੰਨੇ ਅੰਗਾਂ ਵਿੱਚ ਉਹ ਉਮਾ ਹੈ।

Verse 17

कण्टकेषु च सर्वेषु कोटयो नवसंख्यया । शक्तयः प्राणिरक्षार्थं संस्थिता गिरिजाऽज्ञया

ਇਸ ਦੇ ਸਭ ਕਾਂਟਿਆਂ ਉੱਤੇ ਸ਼ਕਤੀਆਂ ਵੱਸਦੀਆਂ ਹਨ—ਕਰੋੜਾਂ ਦੀ ਗਿਣਤੀ ਵਿੱਚ, ਨੌਂ ਗੁਣਾ ਰੂਪ ਨਾਲ ਗਿਣੀਆਂ ਹੋਈਆਂ। ਜੀਵਾਂ ਦੀ ਰੱਖਿਆ ਲਈ, ਗਿਰਿਜਾ ਦੀ ਆਗਿਆ ਨਾਲ, ਉਹ ਓਥੇ ਸਥਾਪਿਤ ਹਨ।

Verse 18

तां भजंति सुपत्रैश्च पूजयंति सनातनीम् । यंयं कामयते कामं तस्य सिद्धिर्भवेद्ध्रुवम्

ਸ਼ੁਭ ਪੱਤਿਆਂ ਨਾਲ ਉਹ ਉਸ ਦੀ ਭਕਤੀ ਕਰਦੇ ਅਤੇ ਸਨਾਤਨੀ ਦੇਵੀ ਦੀ ਪੂਜਾ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਜੋ ਜੋ ਕਾਮਨਾ ਮਨ ਕਰੇ, ਉਸ ਮਨੁੱਖ ਲਈ ਉਸ ਦੀ ਸਿੱਧੀ ਨਿਸ਼ਚਿਤ ਹੋ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।

Verse 19

महेश्वरी सा गिरिजा महेश्वरी विशुद्धरूपा जनमोक्षदात्री । हरं च दृष्ट्वाथ पलाशमाश्रितं स्वलीलया बिल्ववपुश्चकार सा

ਉਹ ਗਿਰਿਜਾ—ਮਹਾਨ ਮਹੇਸ਼ਵਰੀ—ਅਤਿ ਪਵਿੱਤਰ ਸਰੂਪ ਵਾਲੀ, ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਮੋਖ ਦਾਤੀ। ਹਰ ਨੂੰ ਵੇਖ ਕੇ, ਪਲਾਸ਼ ਵ੍ਰਿਖ਼ ਦੇ ਕੋਲ ਆਸਰਾ ਲਿਆ ਹੋਇਆ ਜਾਣ ਕੇ, ਉਸ ਨੇ ਆਪਣੀ ਦਿਵ੍ਯ ਲੀਲਾ ਨਾਲ ਬਿਲਵ ਵ੍ਰਿਖ਼ ਦਾ ਰੂਪ ਧਾਰ ਲਿਆ।

Verse 250

इति श्रीस्कांदेमहापुराण एकाशीतिसाहस्र्यां सहितायां षष्ठे नागरखण्डे हाटकेश्वरक्षेत्रमाहात्म्ये शेषशाय्युपाख्याने ब्रह्मनारदसंवादे चातु र्मास्यमाहात्म्ये पैजवनोपाख्याने बिल्वोत्पत्तिवर्णनंनाम पञ्चाशदुत्तरद्विशततमोऽध्यायः

ਇਸ ਪ੍ਰਕਾਰ ਸ਼੍ਰੀ ਸਕਾਂਦ ਮਹਾਪੁਰਾਣ ਦੀ ਇਕਾਸੀ ਹਜ਼ਾਰ ਸ਼ਲੋਕਾਂ ਵਾਲੀ ਸੰਹਿਤਾ ਦੇ ਛੇਵੇਂ ਨਾਗਰਖੰਡ ਵਿੱਚ—ਹਾਟਕੇਸ਼ਵਰ ਖੇਤਰ ਮਾਹਾਤਮ੍ਯ, ਸ਼ੇਸ਼ਸ਼ਾਯੀ ਉਪਾਖ੍ਯਾਨ, ਬ੍ਰਹਮਾ-ਨਾਰਦ ਸੰਵਾਦ, ਚਾਤੁਰਮਾਸ੍ਯ ਮਾਹਾਤਮ੍ਯ ਅਤੇ ਪੈਜਵਨ ਉਪਾਖ੍ਯਾਨ ਅੰਦਰ—“ਬਿਲਵ ਉਤਪੱਤੀ ਦਾ ਵਰਣਨ” ਨਾਮਕ ਦੋ ਸੌ ਪੰਜਾਹਵਾਂ ਅਧਿਆਇ ਸਮਾਪਤ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।