Adhyaya 25

Verse 1

। सूत उवाच । तत्राश्चर्यमभूत्पूर्वं यत्तद्ब्राह्मणसत्तमाः । तद्वोऽहं संप्रवक्ष्यामि गंगामाहात्म्यसंभवम्

ਸੂਤ ਜੀ ਨੇ ਕਿਹਾ: ਉਸ ਥਾਂ, ਹੇ ਬ੍ਰਾਹਮਣ-ਸ਼੍ਰੇਸ਼ਠੋ, ਪੁਰਾਤਨ ਸਮੇਂ ਇੱਕ ਅਦਭੁਤ ਘਟਨਾ ਹੋਈ ਸੀ। ਹੁਣ ਮੈਂ ਤੁਹਾਨੂੰ ਗੰਗਾ ਦੀ ਮਹਿਮਾ ਤੋਂ ਉਤਪੰਨ ਉਹ ਵ੍ਰਿਤਾਂਤ ਸੁਣਾਵਾਂਗਾ।

Verse 2

चमत्कारपुरे विप्रः पुरासीत्संशितव्रतः । चंडशर्मेति विख्यातो रूपौदार्यगुणान्वितः

ਚਮਤਕਾਰਪੁਰ ਵਿੱਚ ਪੁਰਾਤਨ ਸਮੇਂ ਇੱਕ ਵਿਪ੍ਰ ਵੱਸਦਾ ਸੀ, ਜੋ ਵ੍ਰਤਾਂ ਵਿੱਚ ਦ੍ਰਿੜ੍ਹ ਸੀ। ਉਹ ਚੰਡਸ਼ਰਮਾ ਨਾਮ ਨਾਲ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਸੀ, ਅਤੇ ਰੂਪ, ਦਾਨਸ਼ੀਲਤਾ ਤੇ ਸਦਗੁਣਾਂ ਨਾਲ ਯੁਕਤ ਸੀ।

Verse 3

स यदा यौवनोपेतस्तदा वेश्यानुरागकृत् । श्रोत्रियोऽप्यभवद्विप्रो यौवनोद्भारपीडितः

ਪਰ ਜਦੋਂ ਉਹ ਯੌਵਨ ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੋਇਆ, ਤਦ ਉਹ ਇੱਕ ਵੈਸ਼ਿਆ ਦੇ ਪ੍ਰੇਮ ਵਿੱਚ ਬੱਝ ਗਿਆ। ਵਿਦਵਾਨ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਹੋਣ ਦੇ ਬਾਵਜੂਦ, ਉਹ ਯੌਵਨ ਦੀ ਕਾਮਨਾ ਦੇ ਭਾਰ ਨਾਲ ਪੀੜਤ ਹੋ ਗਿਆ।

Verse 4

स कदाचिन्निशीथेऽथ तृषार्तश्च समुत्थितः । प्रार्थयामास तां वेश्यां पानीयं पातुमुत्सहे

ਇੱਕ ਵਾਰ ਅੱਧੀ ਰਾਤ ਦੇ ਨਿਸ਼ੀਥ ਵੇਲੇ, ਤ੍ਰਿਸ਼ਾ ਨਾਲ ਪੀੜਤ ਹੋ ਉਹ ਉੱਠ ਬੈਠਿਆ ਅਤੇ ਉਸ ਵੈਸ਼ਿਆ ਅੱਗੇ ਬੇਨਤੀ ਕੀਤੀ—“ਮੈਂ ਪਾਣੀ ਪੀਣਾ ਚਾਹੁੰਦਾ ਹਾਂ।”

Verse 5

अथ सा सलिलभ्रांत्या करकं मद्यसंभवम् । समादाय ददौ पानं तस्मै निद्राकुलाय च

ਤਦ ਉਹ ਪਾਣੀ ਸਮਝ ਕੇ ਭੁੱਲਵਸ਼ ਮਦਿਰਾ ਵਾਲਾ ਕਰਕ ਲੈ ਆਈ ਅਤੇ ਨੀਂਦ ਨਾਲ ਘਿਰੇ ਹੋਏ ਉਸ ਨੂੰ ਪੀਣ ਲਈ ਦੇ ਦਿੱਤਾ।

Verse 6

मुखमध्यगते मद्ये सोऽपि तां कोपसंयुतः । वेश्यां प्रभर्त्सयामास धिग्धिक्शब्दैर्मुहुर्मुहुः

ਜਦ ਮਦਿਰਾ ਉਸ ਦੇ ਮੂੰਹ ਦੇ ਵਿਚਕਾਰ ਤੱਕ ਪਹੁੰਚੀ, ਤਾਂ ਉਹ ਕ੍ਰੋਧ ਨਾਲ ਭਰ ਗਿਆ ਅਤੇ “ਧਿੱਗ ਧਿੱਗ” ਕਹਿ ਕਹਿ ਕੇ ਉਸ ਵੈਸ਼ਿਆ ਨੂੰ ਮੁੜ ਮੁੜ ਡਾਂਟਣ ਲੱਗਾ।

Verse 7

किमिदंकिमिदं पापे त्वया कर्म विगर्हितम् । कृतं यन्मुखमध्ये मे प्रक्षिप्ता निंदिता सुरा

“ਇਹ ਕੀ ਹੈ—ਇਹ ਕੀ ਹੈ, ਹੇ ਪਾਪਣੀ? ਤੂੰ ਕਿਹੋ ਜਿਹਾ ਨਿੰਦਣਯੋਗ ਕਰਮ ਕੀਤਾ ਕਿ ਇਹ ਨਿੰਦਿਤ ਸੁਰਾ ਮੇਰੇ ਮੂੰਹ ਦੇ ਵਿਚਕਾਰ ਪਾ ਦਿੱਤੀ?”

Verse 8

ब्राह्मण्यमद्य मे नष्टं मद्यपानादसंशयम् । प्रायश्चित्तं करिष्यामि तस्मादात्मविशुद्धये

“ਅੱਜ ਮੇਰੀ ਬ੍ਰਾਹਮਣਤਾ ਦੀ ਪਵਿਤ੍ਰਤਾ ਨਿਸ਼ਚਿਤ ਹੀ ਮਦਿਰਾ ਪਾਨ ਕਰਕੇ ਨਸ਼ਟ ਹੋ ਗਈ ਹੈ। ਇਸ ਲਈ ਮੈਂ ਆਪਣੇ ਆਤਮ-ਸ਼ੁੱਧੀ ਲਈ ਪ੍ਰਾਯਸ਼ਚਿੱਤ ਕਰਾਂਗਾ।”

Verse 9

एवमुक्त्वा विनिष्क्रम्य तद्गृहाद्दुःखसंयुतः । रुरोदाथ तदा गत्वा करुणं निर्जने वने

ਇਉਂ ਕਹਿ ਕੇ ਉਹ ਉਸ ਘਰੋਂ ਬਾਹਰ ਨਿਕਲਿਆ, ਦੁੱਖ ਨਾਲ ਭਰਿਆ ਹੋਇਆ; ਫਿਰ ਇਕਾਂਤ ਜੰਗਲ ਵਿੱਚ ਜਾ ਕੇ ਕਰੁਣ ਰੋਇਆ।

Verse 10

ततः प्रभातवेलायां स्नात्वा वस्त्रसमन्वितः । त्यक्त्वा गात्रस्य रोमाणि समस्तानि द्विजोत्तमाः

ਫਿਰ ਪ੍ਰਭਾਤ ਵੇਲੇ ਉਸ ਨੇ ਸਨਾਨ ਕਰ ਕੇ ਵਸਤ੍ਰ ਧਾਰੇ; ਹੇ ਦ੍ਵਿਜੋਤਮੋ, ਉਸ ਨੇ ਆਪਣੇ ਸ਼ਰੀਰ ਦੇ ਸਾਰੇ ਰੋਮ ਉਤਾਰ ਦਿੱਤੇ।

Verse 11

संप्राप्तो विप्रमुख्यानां सभा यत्र व्यवस्थिता । पठंति सर्वशास्त्राणि वेदांतानि च कृत्स्नशः

ਉਹ ਉਥੇ ਪਹੁੰਚਿਆ ਜਿੱਥੇ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਵਿਪ੍ਰਾਂ ਦੀ ਸਭਾ ਸਥਾਪਿਤ ਸੀ, ਜਿੱਥੇ ਸਾਰੇ ਸ਼ਾਸਤਰ ਅਤੇ ਵੇਦਾਂਤ ਪੂਰਨ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਪਾਠੇ ਜਾਂਦੇ ਸਨ।

Verse 12

अथासौ प्रणिपत्योच्चैः प्रोवाच द्विजसत्तमान् । जलभ्रांत्या सुरा पीता मया कुरुत निग्रहम्

ਤਦ ਉਸ ਨੇ ਨਮਸਕਾਰ ਕਰ ਕੇ ਉੱਚੀ ਆਵਾਜ਼ ਵਿੱਚ ਦ੍ਵਿਜਸੱਤਮਾਂ ਨੂੰ ਕਿਹਾ: ‘ਜਲ ਦੀ ਭ੍ਰਾਂਤੀ ਨਾਲ ਮੈਂ ਸੁਰਾ ਪੀ ਲਈ; ਕਿਰਪਾ ਕਰ ਕੇ ਮੇਰਾ ਯੋਗ ਨਿਗ੍ਰਹ ਕਰੋ।’

Verse 13

अथ ते धर्मशास्त्राणि प्रविचार्य पुनःपुनः । तमूचुर्ब्राह्मणाः सर्वे प्रायश्चित्तकृते स्थितम्

ਤਦ ਉਹ ਸਾਰੇ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਧਰਮਸ਼ਾਸਤਰਾਂ ਨੂੰ ਮੁੜ ਮੁੜ ਵਿਚਾਰ ਕੇ, ਉਸ ਨੂੰ ਕਰਨਯੋਗ ਪ੍ਰਾਯਸ਼ਚਿੱਤ ਬਾਰੇ ਕਹਿਣ ਲੱਗੇ।

Verse 14

ब्राह्मणा ऊचुः । अज्ञानाज्ज्ञानतो वापि सुरां चेद्ब्राह्मणः पिबेत् । अग्निवर्णं घृतं पीत्वा तावन्मात्रंविशु ध्यति

ਬ੍ਰਾਹਮਣਾਂ ਨੇ ਕਿਹਾ: ਅਗਿਆਨ ਕਰਕੇ ਜਾਂ ਜਾਣ-ਬੁੱਝ ਕੇ ਜੇ ਕੋਈ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਸੁਰਾ ਪੀ ਲਵੇ, ਤਾਂ ਅੱਗ ਵਰਗੇ ਰੰਗ ਤੱਕ ਤਪਾਇਆ ਘਿਉ—ਉਤਨੀ ਹੀ ਮਾਤਰਾ—ਪੀ ਕੇ ਉਹ ਸ਼ੁੱਧ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।

Verse 15

स त्वं वांछसि चेच्छुद्धिमग्निवर्णं घृतं पिब । यावन्मात्रा सुरा पीता तावन्मात्रं विशुद्धये

ਜੇ ਤੂੰ ਸੱਚਮੁੱਚ ਸ਼ੁੱਧੀ ਚਾਹੁੰਦਾ ਹੈਂ, ਤਾਂ ਅੱਗ ਵਰਗੇ ਰੰਗ ਦਾ ਘਿਉ ਪੀ; ਜਿੰਨੀ ਮਾਤਰਾ ਸੁਰਾ ਪੀਤੀ ਸੀ, ਉਤਨੀ ਹੀ ਮਾਤਰਾ ਸ਼ੁੱਧੀ ਲਈ ਪੀ।

Verse 16

स तथेति प्रतिज्ञाय घृतमादाय तत्क्षणात् । चक्रे वह्निसमं यावत्पानार्थं द्विजसत्तमाः

ਉਸ ਨੇ ਕਿਹਾ, “ਐਸਾ ਹੀ ਹੋਵੇ,” ਅਤੇ ਵਚਨ ਦੇ ਕੇ ਤੁਰੰਤ ਘਿਉ ਲਿਆ; ਦਵਿਜਾਂ ਵਿੱਚ ਸ਼੍ਰੇਸ਼ਠ ਉਸ ਨੇ ਪੀਣ ਲਈ ਉਸ ਨੂੰ ਅੱਗ ਵਰਗਾ ਹੋਣ ਤੱਕ ਤਪਾਇਆ।

Verse 17

तावत्तस्य पिता प्राप्तः श्रुत्वा वार्तां सभार्यकः । किमिदं किमिदं पुत्र ब्रुवाणो दुःख संयुतः । अश्रुपूर्णेक्षणो दीनो वाष्पगद्गदया गिरा

ਉਸੇ ਵੇਲੇ ਉਸ ਦਾ ਪਿਤਾ ਪਤਨੀ ਸਮੇਤ ਖ਼ਬਰ ਸੁਣ ਕੇ ਆ ਪਹੁੰਚਿਆ। ਦੁੱਖ ਨਾਲ ਭਰਿਆ ਉਹ ਕਹਿੰਦਾ ਰਿਹਾ, “ਇਹ ਕੀ ਹੈ, ਇਹ ਕੀ ਹੈ, ਪੁੱਤਰ?”—ਦਇਆਣ, ਅੱਖਾਂ ਅੰਸੂਆਂ ਨਾਲ ਭਰੀਆਂ, ਹਿਚਕੀਆਂ ਨਾਲ ਕੰਬਦੀ ਆਵਾਜ਼।

Verse 20

संचिन्त्य धर्मशास्त्राणि विचार्य च पुनः पुनः । सर्वस्वमपि दास्यामि पुत्रहेतोरसंशयम्

ਧਰਮਸ਼ਾਸਤਰਾਂ ਨੂੰ ਮਨ ਵਿੱਚ ਧਾਰ ਕੇ ਅਤੇ ਮੁੜ ਮੁੜ ਵਿਚਾਰ ਕਰ ਕੇ ਉਸ ਨੇ ਨਿਸਚੇ ਕੀਤਾ: “ਪੁੱਤਰ ਲਈ—ਨਿਸ਼ਚਿਤ ਹੀ—ਮੈਂ ਆਪਣਾ ਸਭ ਕੁਝ ਵੀ ਦੇ ਦਿਆਂਗਾ।”

Verse 22

नान्यदस्ति सुरापाने प्रायश्चित्तं द्विजन्मनाम् । मौंजीहोमं विना विप्र यद्युक्तं तत्समाचर

ਦੁਜਨਮਿਆਂ ਲਈ, ਜੇ ਮਦਿਰਾ ਪੀ ਲਈ ਹੋਵੇ, ਤਾਂ ਹੋਰ ਕੋਈ ਪ੍ਰਾਯਸ਼ਚਿੱਤ ਨਹੀਂ। ਹੇ ਬ੍ਰਾਹਮਣ, ਮੌਂਜੀ-ਹੋਮ ਤੋਂ ਬਿਨਾ ਜੋ ਵਿਧਿ ਯੁਕਤ ਹੈ, ਉਹੀ ਕਰ।

Verse 23

ततः स स्वसुतं प्राह नैव त्वं कर्तुमर्हसि । यच्छ दानानि विप्रेभ्यस्तीर्थयात्रां समाचर

ਤਦ ਉਸ ਨੇ ਆਪਣੇ ਪੁੱਤਰ ਨੂੰ ਕਿਹਾ: “ਤੂੰ ਉਹ ਕੰਮ ਕਦੇ ਨਾ ਕਰੀਂ। ਬ੍ਰਾਹਮਣਾਂ ਨੂੰ ਦਾਨ ਦੇ ਅਤੇ ਪਵਿੱਤਰ ਤੀਰਥਾਂ ਦੀ ਯਾਤਰਾ ਕਰ।”

Verse 24

ततः शुद्धिं समाप्नोषि क्रमान्नियमसंयुतः । व्रतैश्च विविधैश्चीर्णैः सत्यमेतद्ब्रवीम्यहम्

ਫਿਰ ਤੂੰ ਕ੍ਰਮ ਅਨੁਸਾਰ, ਨਿਯਮ ਤੇ ਸੰਯਮ ਨਾਲ ਯੁਕਤ ਹੋ ਕੇ, ਵੱਖ-ਵੱਖ ਵਰਤ ਧਾਰਨ ਕਰਦਿਆਂ ਸ਼ੁੱਧੀ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰੇਂਗਾ। ਇਹ ਸੱਚ ਮੈਂ ਕਹਿੰਦਾ ਹਾਂ।

Verse 25

न ब्राह्मणसमादिष्टं प्रायश्चित्त विशुद्धये

ਬ੍ਰਾਹਮਣਾਂ (ਵਿਦਵਾਨ ਅਧਿਕਾਰੀਆਂ) ਵੱਲੋਂ ਨਿਰਦੇਸ਼ਿਤ ਨਾ ਕੀਤਾ ਹੋਇਆ ਪ੍ਰਾਯਸ਼ਚਿੱਤ ਸ਼ੁੱਧੀ ਲਈ ਕਾਰਗਰ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦਾ।

Verse 26

पुत्र उवाच । एतन्मम महाभागा यद्ब्रुवंति व्रतादिकम् । तस्मात्कार्यो मया तात मौंजीहोमो न संशयः

ਪੁੱਤਰ ਨੇ ਕਿਹਾ: “ਹੇ ਮਹਾਭਾਗੋ, ਜੋ ਵਰਤ ਆਦਿ ਬਾਰੇ ਤੁਸੀਂ ਮੈਨੂੰ ਕਹਿੰਦੇ ਹੋ, ਉਹ ਮੇਰੇ ਲਈ ਹੀ ਹੈ। ਇਸ ਲਈ, ਹੇ ਪਿਤਾ, ਮੈਨੂੰ ਮੌਂਜੀ-ਹੋਮ ਕਰਨਾ ਹੀ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ—ਇਸ ਵਿੱਚ ਸੰਦੇਹ ਨਹੀਂ।”

Verse 27

यन्मया तु कृतं बाल्ये तत्सर्वं क्षंतुमर्हसि

ਜੋ ਕੁਝ ਮੈਂ ਬਾਲ ਅਵਸਥਾ ਵਿੱਚ ਕੀਤਾ, ਹੇ ਪ੍ਰਭੂ, ਉਸ ਸਭ ਨੂੰ ਤੁਸੀਂ ਕਿਰਪਾ ਕਰਕੇ ਖ਼ਿਮਾ ਕਰੋ।

Verse 28

सूत उवाच । तस्य तं निश्चयं ज्ञात्वा स पिता सुतवत्सलः । सर्वस्वं प्रददौ रुष्टो मरणे कृतनिश्चयः

ਸੂਤ ਜੀ ਨੇ ਕਿਹਾ: ਉਸ ਦਾ ਨਿਸ਼ਚਯ ਜਾਣ ਕੇ, ਪੁੱਤਰ-ਪ੍ਰੇਮੀ ਪਿਤਾ ਨੇ ਕ੍ਰੋਧ ਵਿੱਚ ਆਪਣਾ ਸਭ ਕੁਝ ਦਾਨ ਕਰ ਦਿੱਤਾ, ਮੌਤ ਦਾ ਪੱਕਾ ਸੰਕਲਪ ਕਰ ਚੁੱਕਾ ਸੀ।

Verse 29

साऽपि तस्य सती भार्या कृत्वा मृत्युविनिश्चयम् । तमुवाच सुतं दृष्ट्वा सर्वं दत्त्वा गृहादिकम्

ਉਸ ਦੀ ਪਤਿਵ੍ਰਤਾ ਪਤਨੀ ਨੇ ਵੀ ਮੌਤ ਦਾ ਨਿਸ਼ਚਯ ਕਰ ਕੇ, ਪੁੱਤਰ ਨੂੰ ਵੇਖ ਕੇ ਅਤੇ ਘਰ ਆਦਿਕ ਸਭ ਕੁਝ ਦਾਨ ਕਰ ਕੇ, ਉਸ ਨੂੰ ਕਿਹਾ।

Verse 30

आवाभ्यां संप्रविष्टाभ्यां वह्नौ पुत्र ततस्तदा । मौंजीहोमस्त्वया कार्यो मां तातं यदि मन्यसे

ਹੇ ਪੁੱਤਰ, ਜਦੋਂ ਅਸੀਂ ਦੋਵੇਂ ਅੱਗ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਵੇਸ਼ ਕਰ ਲਵਾਂਗੇ, ਤਦ ਤੂੰ ਮੌੰਜੀ-ਹੋਮ ਕਰੀਂ, ਜੇ ਤੂੰ ਮੈਨੂੰ ਅਤੇ ਆਪਣੇ ਪਿਤਾ ਨੂੰ ਕਰਤਵਯਯੋਗ ਮੰਨਦਾ ਹੈਂ।

Verse 31

ततस्तौ दम्पती हृष्टौ यावद्वह्निसमीपगौ । संजातौ मरणार्थाय स च ताभ्यां समुद्भवः

ਫਿਰ ਉਹ ਦੋਵੇਂ ਪਤੀ-ਪਤਨੀ ਪ੍ਰਸੰਨ ਹੋ ਕੇ ਅੱਗ ਦੇ ਨੇੜੇ ਗਏ, ਮਰਨ ਲਈ ਉਦਯਤ; ਅਤੇ ਉਹਨਾਂ ਤੋਂ ਜਨਮਿਆ ਪੁੱਤਰ ਵੀ ਉੱਥੇ ਹੀ ਨਾਲ ਸੀ।

Verse 32

तावत्प्राप्तो मुनिर्नाम शांडिल्यो वेदपारगः । तीर्थयात्राप्रसंगेन तत्र देशे द्विजोत्तमाः

ਉਸੇ ਵੇਲੇ ਵੇਦਾਂ ਦਾ ਪਾਰਗਾਮੀ ਮੁਨੀ ਸ਼ਾਂਡਿਲ੍ਯ ਨਾਮਕ, ਤੀਰਥ-ਯਾਤਰਾ ਦੇ ਪ੍ਰਸੰਗ ਨਾਲ, ਉਸ ਦੇਸ਼ ਵਿੱਚ ਆ ਪਹੁੰਚਿਆ, ਹੇ ਦ੍ਵਿਜੋਤਮੋ।

Verse 33

स वृत्तांतं समाकर्ण्य कोपसंरक्तलोचनः । अब्रवीद्ब्राह्मणान्सर्वान्भर्त्समानो मुहुर्मुहुः

ਉਹ ਵ੍ਰਿਤਾਂਤ ਸੁਣ ਕੇ, ਕ੍ਰੋਧ ਨਾਲ ਉਸ ਦੀਆਂ ਅੱਖਾਂ ਲਾਲ ਹੋ ਗਈਆਂ; ਉਹ ਸਭ ਬ੍ਰਾਹਮਣਾਂ ਨੂੰ ਮੁੜ ਮੁੜ ਡਾਂਟਦਾ ਹੋਇਆ ਬੋਲਿਆ।

Verse 34

अहो मूढतमा यूयं यदेतद्ब्राह्मणत्रयम् । वृथा मृत्युमवाप्नोति निग्रहे सुगमे सति

‘ਹਾਏ! ਤੁਸੀਂ ਬਹੁਤ ਹੀ ਮੂੜ੍ਹ ਹੋ—ਇਹ ਬ੍ਰਾਹਮਣਾਂ ਦੀ ਤ੍ਰਿਯਾ ਵਿਅਰਥ ਹੀ ਮੌਤ ਵੱਲ ਜਾ ਰਹੀ ਹੈ, ਜਦ ਕਿ ਰੋਕਥਾਮ ਤੇ ਸੁਧਾਰ ਸੌਖੇ ਨਾਲ ਹੋ ਸਕਦੇ ਹਨ।’

Verse 35

अत्र कात्यायनेनोक्तं यद्वचः सुमहात्मना । तच्छृण्वन्तु द्विजाः सर्वे प्रायश्चित्ती तथाप्ययम्

‘ਇੱਥੇ ਮਹਾਤਮਾ ਕਾਤ੍ਯਾਯਨ ਨੇ ਜੋ ਬਚਨ ਕਿਹਾ ਹੈ, ਉਹ ਸਭ ਦ੍ਵਿਜ ਸੁਣਨ; ਤਾਂ ਵੀ ਇਸ ਮਾਮਲੇ ਲਈ ਪ੍ਰਾਯਸ਼ਚਿੱਤ ਮੌਜੂਦ ਹੈ।’

Verse 36

चांद्रायणानि कृच्छ्राणि तथा सांतपनानि च । प्रायश्चित्तानि दीयंते यत्र गंगा न विद्यते

‘ਜਿੱਥੇ ਗੰਗਾ ਮਾਤਾ ਵਿਦ੍ਯਮਾਨ ਨਹੀਂ, ਉੱਥੇ ਚਾਂਦ੍ਰਾਯਣ ਵਰਤ, ਕ੍ਰਿਚ੍ਛ੍ਰ ਤਪ ਅਤੇ ਸਾਂਤਪਨ ਤਪ—ਇਹ ਪ੍ਰਾਯਸ਼ਚਿੱਤ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਵਿਧਾਨ ਕੀਤੇ ਗਏ ਹਨ।’

Verse 37

अत्र विष्णुपदी गंगा तत्क्षेत्रे तु द्विजोत्तमाः । तस्यां स्नानं करोत्वेष ततः शुद्धिमवाप्स्यति

ਇੱਥੇ ਇਸ ਪੁਨੀਤ ਖੇਤਰ ਵਿੱਚ ਵਿਸ਼ਣੁਪਦੀ ਗੰਗਾ ਵਿਦਮਾਨ ਹੈ, ਹੇ ਦਵਿਜੋਤਮੋ। ਜੋ ਉਸ ਵਿੱਚ ਸਨਾਨ ਕਰੇ, ਉਹ ਤਦੋਂ ਹੀ ਸ਼ੁੱਧਤਾ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰੇਗਾ।

Verse 38

मौंजीहोमः प्रमाणं स्यान्मुनिवाक्येन चेद्भवेत् । तदेतदपि वाक्यं हि कात्यायनमुनेः स्फुटम्

ਜੇ ਮੁਨੀਆਂ ਦੇ ਵਚਨ ਨੂੰ ਪ੍ਰਮਾਣ ਮੰਨਿਆ ਜਾਵੇ, ਤਾਂ ਮੌੰਜੀ-ਹੋਮ ਨੂੰ ਹੀ ਯਥਾਰਥ ਪ੍ਰਮਾਣ ਸਮਝਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ; ਕਿਉਂਕਿ ਇਹੀ ਗੱਲ ਕਾਤਿਆਯਨ ਮੁਨੀ ਦੇ ਸਪਸ਼ਟ ਸ਼ਬਦਾਂ ਵਿੱਚ ਵੀ ਕਹੀ ਗਈ ਹੈ।

Verse 39

ततस्ते ब्राह्मणाः सर्वे हर्षेण महतान्विताः । साधुसाध्विति तं प्रोच्य प्रोचुः सत्यमिदं मुने

ਤਦੋਂ ਉਹ ਸਾਰੇ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਮਹਾਨ ਹर्ष ਨਾਲ ਭਰ ਗਏ। ‘ਸਾਧੁ ਸਾਧੁ’ ਕਹਿ ਕੇ ਉਸ ਨੂੰ ਸੰਬੋਧਨ ਕੀਤਾ ਅਤੇ ਬੋਲੇ, ‘ਹੇ ਮੁਨੇ, ਇਹ ਨਿਸ਼ਚੇ ਹੀ ਸੱਚ ਹੈ।’

Verse 40

ततः प्रबोध्य तं विप्रं निन्युस्तत्र द्विजोत्तमाः । यत्र विष्णुपदी गंगा स्वयमेव व्यवस्थिता

ਫਿਰ ਦਵਿਜੋਤਮਾਂ ਨੇ ਉਸ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਨੂੰ ਜਗਾ ਕੇ ਉਥੇ ਲੈ ਗਏ, ਜਿੱਥੇ ਵਿਸ਼ਣੁਪਦੀ ਨਾਮ ਦੀ ਗੰਗਾ ਆਪਣੇ ਆਪ ਹੀ ਸਥਾਪਿਤ ਹੈ।

Verse 41

तत्र स ब्राह्मणो यावद्गंगातोयसमुद्भवम् । गंडूषं कुरुते वक्त्रे तावच्छुद्धो बभूव सः । उदरादखिलं तोयं निष्क्रांतं द्विजसत्तमाः

ਉਥੇ ਉਹ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਜਿਵੇਂ ਹੀ ਗੰਗਾ-ਜਲ ਤੋਂ ਉਤਪੰਨ ਇੱਕ ਗੰਡੂਸ਼ ਮੂੰਹ ਵਿੱਚ ਲੈਂਦਾ, ਤਿਵੇਂ ਹੀ ਤੁਰੰਤ ਸ਼ੁੱਧ ਹੋ ਗਿਆ। ਹੇ ਦਵਿਜਸੱਤਮੋ, ਉਸ ਦੇ ਪੇਟ ਦਾ ਸਾਰਾ ਪਾਣੀ ਬਾਹਰ ਨਿਕਲ ਗਿਆ।

Verse 42

ततोऽवगाहते यावत्तस्यास्तोयं सुशोभनम् । तावदाकाशसंभूता गम्भीरोवाच भारती

ਤਦੋਂ ਜਦੋਂ ਉਹ ਉਸ ਦੇ ਅਤਿ ਸੁੰਦਰ ਜਲ ਵਿੱਚ ਅਵਗਾਹਨ ਕਰਨ ਲੱਗਾ, ਓਸੇ ਵੇਲੇ ਆਕਾਸ਼ ਤੋਂ ਉਤਪੰਨ ਭਾਰਤੀ ਦੀ ਗੰਭੀਰ ਵਾਣੀ ਬੋਲੀ।

Verse 43

शुद्धोऽयं ब्राह्मणः साक्षाद्विष्णुपद्याः समागमात् । स्नानादाचमनादेव तस्माद्यातु गृहं निजम्

‘ਇਹ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਵਿਸ਼ਣੁਪਦੀ ਦੇ ਸਪਰਸ਼ ਨਾਲ ਸਾਖਾਤ ਪਵਿੱਤਰ ਹੋ ਗਿਆ ਹੈ। ਸਨਾਨ ਅਤੇ ਆਚਮਨ ਮਾਤ੍ਰ ਨਾਲ ਹੀ—ਇਸ ਲਈ ਹੁਣ ਇਹ ਆਪਣੇ ਨਿਜ ਘਰ ਨੂੰ ਜਾਵੇ।’

Verse 44

ततस्ते ब्राह्मणाः सर्वे चंडशर्मादयश्च ये । दिष्ट्यादिष्ट्येति जल्पन्तः स्वानि हर्म्याणि भेजिरे

ਤਦੋਂ ਚੰਡਸ਼ਰਮਾ ਆਦਿ ਉਹ ਸਾਰੇ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ‘ਧੰਨ ਹੈ, ਧੰਨ ਹੈ!’ ਕਹਿੰਦੇ ਹੋਏ ਆਪਣੇ ਆਪਣੇ ਹਵੈਲੀਆਂ ਨੂੰ ਪਰਤ ਗਏ।

Verse 45

सूत उवाच । एवं प्रभावा सा विप्रा गंगा विष्णुपदी स्थिता । तस्य क्षेत्रस्य सीमांते पश्चिमे पापनाशिनी

ਸੂਤ ਨੇ ਕਿਹਾ: ‘ਹੇ ਵਿਪ੍ਰੋ, ਐਸਾ ਹੀ ਪ੍ਰਭਾਵ ਹੈ ਉਸ ਪਵਿੱਤਰ ਗੰਗਾ ਵਿਸ਼ਣੁਪਦੀ ਦਾ ਜੋ ਉੱਥੇ ਪ੍ਰਤਿਸ਼ਠਿਤ ਹੈ। ਉਸ ਖੇਤਰ ਦੀ ਸੀਮਾ ਦੇ ਪੱਛਮ ਵੱਲ ਪਾਪਨਾਸ਼ਿਨੀ ਨਾਮਕ ਤੀਰਥ ਹੈ, ਜੋ ਪਾਪਾਂ ਦਾ ਨਾਸ ਕਰਦੀ ਹੈ।’

Verse 46

एतद्वः सर्वमाख्यातं विष्णुपद्याः समुद्भवम् । माहात्म्यं ब्राह्मणश्रेष्ठाः सर्वपातकनाशनम्

‘ਇਹ ਸਭ ਕੁਝ ਮੈਂ ਤੁਹਾਨੂੰ ਵਿਸ਼ਣੁਪਦੀ ਦੇ ਉਤਪੱਤੀ-ਪ੍ਰਕਟਾਵੇ ਸਮੇਤ ਸੁਣਾ ਦਿੱਤਾ ਹੈ। ਹੇ ਬ੍ਰਾਹਮਣ-ਸ਼੍ਰੇਸ਼ਠੋ, ਇਹ ਮਾਹਾਤਮ੍ਯ ਸਭ ਪਾਤਕਾਂ ਦਾ ਨਾਸ ਕਰਨ ਵਾਲਾ ਹੈ।’