Adhyaya 244

Verse 1

पैजवन उवाच । एतान्भेदान्मम ब्रूहि विस्तरेण तपोधन । त्वद्वाक्यामृतपानेन तृषा नैव प्रशाम्यति

ਪੈਜਵਨ ਨੇ ਕਿਹਾ: “ਹੇ ਤਪ-ਧਨ ਦੇ ਭੰਡਾਰ, ਇਹ ਭੇਦ ਮੈਨੂੰ ਵਿਸਤਾਰ ਨਾਲ ਦੱਸੋ। ਤੁਹਾਡੇ ਬਚਨਾਂ ਦੇ ਅੰਮ੍ਰਿਤ ਨੂੰ ਪੀ ਕੇ ਵੀ ਮੇਰੀ ਤ੍ਰਿਸ਼ਨਾ ਅਜੇ ਸ਼ਾਂਤ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦੀ।”

Verse 2

गालव उवाच । शृणु विस्तरतो भेदान्पुराणोक्तान्वदामि ते । याञ्छ्रुत्वा मुच्यतेऽवश्यं मनुजः सर्वकिल्बिषात्

ਗਾਲਵ ਨੇ ਕਿਹਾ: “ਸੁਣੋ; ਮੈਂ ਪੁਰਾਣਾਂ ਵਿੱਚ ਕਹੇ ਭੇਦਾਂ ਨੂੰ ਵਿਸਤਾਰ ਨਾਲ ਤੁਹਾਨੂੰ ਦੱਸਦਾ ਹਾਂ। ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਸੁਣ ਕੇ ਮਨੁੱਖ ਨਿਸ਼ਚਿਤ ਹੀ ਸਭ ਪਾਪਾਂ ਤੋਂ ਮੁਕਤ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।”

Verse 3

पूर्वं तु केशवः पूज्यो द्वितीयो मधुसूदनः । संकर्षणस्तृतीयस्तु ततो दामोदरः स्मृतः

ਪਹਿਲਾਂ ਕੇਸ਼ਵ ਦੀ ਪੂਜਾ ਕਰਨੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ; ਦੂਜਾ ਮਧੁਸੂਦਨ ਹੈ। ਤੀਜਾ ਸੰਕਰਸ਼ਣ ਹੈ; ਉਸ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਦਾਮੋਦਰ ਨੂੰ ਅਗਲਾ ਮੰਨਿਆ ਗਿਆ ਹੈ।

Verse 4

पंचमो वासुदेवाख्यः षष्ठः प्रद्युम्नसंज्ञकः । सप्तमो विष्णुरुक्तश्चाष्टमो माधव एव च

ਪੰਜਵਾਂ ਵਾਸੁਦੇਵ ਨਾਮ ਨਾਲ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ; ਛੇਵਾਂ ਪ੍ਰਦ੍ਯੁਮਨ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਸੱਤਵਾਂ ਵਿਸ਼ਣੂ ਆਖਿਆ ਗਿਆ ਹੈ ਅਤੇ ਅੱਠਵਾਂ ਨਿਸ਼ਚਿਤ ਹੀ ਮਾਧਵ ਹੈ।

Verse 5

नवमोऽनंतमूर्त्तिश्च दशमः पुरुषोत्तमः । अधोक्षजस्ततः पश्चाद्द्वादशस्तु जनार्दनः

ਨੌਵਾਂ ਅਨੰਤਮੂਰਤੀ ਹੈ; ਦਸਵਾਂ ਪੁਰੁਸ਼ੋੱਤਮ। ਫਿਰ ਅਧੋક્ષਜ ਆਉਂਦਾ ਹੈ; ਅਤੇ ਬਾਰ੍ਹਵਾਂ ਜਨਾਰਦਨ ਹੈ।

Verse 6

त्रयोदशस्तु गोविंदश्चतुर्दशस्त्रिविक्रमः । श्रीधरश्च पंचदशो हृषीकेशस्तु षोडशः

ਤੇਰ੍ਹਵਾਂ ਰੂਪ ਗੋਵਿੰਦ ਹੈ; ਚੌਦ੍ਹਵਾਂ ਤ੍ਰਿਵਿਕ੍ਰਮ। ਪੰਦਰ੍ਹਵਾਂ ਸ਼੍ਰੀਧਰ ਹੈ, ਅਤੇ ਸੋਲ੍ਹਵਾਂ ਹ੍ਰਿਸ਼ੀਕੇਸ਼ ਹੈ।

Verse 7

नृसिंहस्तु सप्तदशो विश्वयोनिस्ततः परम् । वामनश्च ततः प्रोक्त स्ततो नारायणः स्मृतः

ਸਤਾਰ੍ਹਵਾਂ ਨ੍ਰਿਸਿੰਹ ਹੈ; ਉਸ ਤੋਂ ਅੱਗੇ ਵਿਸ਼੍ਵਯੋਨੀ। ਫਿਰ ਵਾਮਨ ਕਿਹਾ ਗਿਆ ਹੈ, ਅਤੇ ਤਦੋਂ ਨਾਰਾਇਣ ਦਾ ਸਿਮਰਨ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।

Verse 9

पुंडरीकाक्ष उक्तस्तु ह्युपेंद्रश्च ततः परम् । हरिस्त्रयोविंशतिमः कृष्णश्चांत्य उदाहृतः

ਪੁੰਡਰੀਕਾਕ੍ਸ਼ ਕਿਹਾ ਗਿਆ ਹੈ, ਅਤੇ ਉਸ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਉਪੇਂਦ੍ਰ। ਤੇਈਵਾਂ ਹਰੀ ਹੈ, ਅਤੇ ਅੰਤ ਵਿੱਚ ਕ੍ਰਿਸ਼ਣ ਆਖਿਆ ਗਿਆ ਹੈ।

Verse 10

मूर्त्तयस्तिथिनान्म्यः स्युरेकादश्यः सदैव हि । संवत्सरेण पूज्यंते चतुर्विंश तिमूर्तयः

ਇਹ ਮੂਰਤੀਆਂ ਤਿਥੀਆਂ ਦੇ ਅਨੁਸਾਰ ਹਨ; ਨਿਸ਼ਚਿਤ ਹੀ ਏਕਾਦਸ਼ੀਆਂ ਸਦਾ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਸਮੇਂ ਹਨ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਸਾਲ ਭਰ ਵਿੱਚ ਚੌਵੀ ਮੂਰਤੀਆਂ ਦੀ ਪੂਜਾ ਹੁੰਦੀ ਹੈ।

Verse 11

देवावताराश्च तथा चतुर्विंशतिसंख्यकाः । मासा मार्गशिराद्याश्च मासार्द्धाः पक्षसंज्ञकाः

ਇਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦਿਵ੍ਯ ਅਵਤਾਰ ਚੌਵੀ ਦੀ ਗਿਣਤੀ ਵਿੱਚ ਮੰਨੇ ਗਏ ਹਨ। ਮਾਰਗਸ਼ੀਰਸ਼ ਤੋਂ ਆਰੰਭ ਹੋਣ ਵਾਲੇ ਮਹੀਨੇ ਅਤੇ ਪੱਖ ਕਹੇ ਜਾਣ ਵਾਲੇ ਅਰਧ-ਮਾਸ ਵੀ ਇਸ ਪਵਿੱਤਰ ਕ੍ਰਮ ਵਿੱਚ ਗਿਣੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।

Verse 12

अधीशसहितान्नित्यं पूजयन्भक्तिमान्भवेत् । चतुर्विंशतिसंज्ञं च चतुष्टयमुदाहृतम्

ਅਧੀਸ਼ ਪ੍ਰਭੂ ਸਮੇਤ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਨਿੱਤ ਪੂਜਾ ਕਰਨ ਨਾਲ ਮਨੁੱਖ ਭਕਤੀਮਾਨ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ‘ਚੌਵੀ’ ਨਾਮ ਨਾਲ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਇਹ ਚੌਗੁਣਾ ਸਮੂਹ ਘੋਸ਼ਿਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ।

Verse 13

एतच्चतुष्टयं नृणां धर्मकामार्थमोक्षदम् । यः शृणोति नरो भक्त्तया पठेद्वापि समाहितः

ਇਹ ਚੌਗੁਣਾ ਸਮੂਹ ਮਨੁੱਖਾਂ ਨੂੰ ਧਰਮ, ਕਾਮ, ਅਰਥ ਅਤੇ ਮੋਖਸ਼ ਪ੍ਰਦਾਨ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਜੋ ਨਰ ਭਕਤੀ ਨਾਲ ਇਸ ਨੂੰ ਸੁਣਦਾ ਹੈ ਜਾਂ ਏਕਾਗ੍ਰ ਹੋ ਕੇ ਪਾਠ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਫਲ ਪਾਂਦਾ ਹੈ।

Verse 14

भूतसर्गस्य गोप्ताऽसौ हरिस्तस्य प्रसीदति

ਭੂਤ-ਸ੍ਰਿਸ਼ਟੀ ਦਾ ਰੱਖਿਅਕ ਹਰੀ ਉਸ ਮਨੁੱਖ ਉੱਤੇ ਪ੍ਰਸੰਨ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।

Verse 244

इति श्रीस्कांदे महापुराण एकाशीतिसाहस्र्यां संहितायां षष्ठे नागरखण्डे हाटकेश्वरक्षेत्रमाहात्म्य शेषशाय्युपाख्याने ब्रह्मनारदसंवादे चातुर्मास्यमाहात्म्ये शालिग्रामशिलासुमूर्त्त्युत्पत्तिवर्णनंनाम चतुश्चत्वारिंशदुत्तरद्वि शततमोध्यायः

ਇਸ ਪ੍ਰਕਾਰ ਸ਼੍ਰੀ ਸਕੰਦ ਮਹਾਪੁਰਾਣ ਦੇ ਇਕਿਆਸੀ ਹਜ਼ਾਰ ਸ਼ਲੋਕਾਂ ਵਾਲੇ ਸੰਹਿਤਾ ਵਿੱਚ, ਛੇਵੇਂ ਨਾਗਰਖੰਡ ਦੇ ਅੰਦਰ—ਹਾਟਕੇਸ਼ਵਰ-ਖੇਤਰਮਾਹਾਤਮ੍ਯ, ਸ਼ੇਸ਼ਸ਼ਾਯੀ ਉਪਾਖਿਆਨ, ਬ੍ਰਹਮਾ-ਨਾਰਦ ਸੰਵਾਦ ਅਤੇ ਚਾਤੁਰਮਾਸ੍ਯ ਮਾਹਾਤਮ੍ਯ ਵਿੱਚ—‘ਸ਼ਾਲਿਗ੍ਰਾਮ ਸ਼ਿਲਾ ਦੀ ਸ਼ੁਭ ਮੂਰਤੀਆਂ ਦੀ ਉਤਪੱਤੀ ਦਾ ਵਰਣਨ’ ਨਾਮਕ ਅਧਿਆਇ, ਅਧਿਆਇ 244, ਸਮਾਪਤ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।