
ਇਸ ਅਧਿਆਇ ਵਿੱਚ ਬ੍ਰਹਮਾ–ਨਾਰਦ ਸੰਵਾਦ ਰਾਹੀਂ ਚਾਤੁਰਮਾਸ ਦਾ ਮਹਾਤਮ੍ਯ ਦੱਸਿਆ ਗਿਆ ਹੈ, ਜਿਸ ਨੂੰ ‘ਹਰੌ ਸੁਪਤੇ’—ਅਰਥਾਤ ਵਿਸ਼ਨੂ ਦੇ ਸ਼ਯਨ-ਕਲਪਿਤ ਸਮੇਂ—ਵਿੱਚ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਪੁੰਨਦਾਇਕ ਮੰਨਿਆ ਗਿਆ ਹੈ। ਸ਼ੁਰੂ ਵਿੱਚ ਦਾਨਧਰਮ ਨੂੰ ਸਭ ਧਰਮਾਂ ਵਿੱਚ ਸ਼੍ਰੇਸ਼ਠ ਕਹਿ ਕੇ, ਅੰਨਦਾਨ ਅਤੇ ਉਦਕਦਾਨ ਨੂੰ ਅਦੁੱਤੀ ਤੇ ਅਤੁੱਲ ਦਾਨ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਸਥਾਪਿਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ; ‘ਅੰਨੰ ਬ੍ਰਹਮ’ ਦੇ ਸਿਧਾਂਤ ਅਤੇ ਪ੍ਰਾਣਧਾਰਣ ਅੰਨ ਉੱਤੇ ਨਿਰਭਰ ਹੈ—ਇਸ ਤਰਕ ਨਾਲ ਗੱਲ ਪੱਕੀ ਕੀਤੀ ਗਈ ਹੈ। ਚਾਤੁਰਮਾਸ ਵਿੱਚ ਕਰਨਯੋਗ ਪੁੰਨਕਰਮਾਂ ਦੀ ਲੜੀ ਦਿੱਤੀ ਹੈ—ਅੰਨ ਤੇ ਜਲ ਦਾ ਦਾਨ, ਗੋਦਾਨ, ਵੇਦ ਪਾਠ, ਹੋਮ, ਗੁਰੂ ਅਤੇ ਬ੍ਰਾਹਮਣਾਂ ਨੂੰ ਭੋਜਨ ਕਰਾਉਣਾ, ਘ੍ਰਿਤਦਾਨ, ਪੂਜਾ ਅਤੇ ਸੱਜਣਾਂ ਦੀ ਸੇਵਾ। ਨਾਲ ਹੀ ਦੁੱਧ-ਉਤਪਾਦ, ਫੁੱਲ, ਚੰਦਨ/ਅਗਰੂ/ਧੂਪ, ਫਲ, ਵਿਦਿਆਦਾਨ ਅਤੇ ਭੂਮਿਦਾਨ ਵਰਗੇ ਅਨੁਸੰਗਿਕ ਦਾਨ ਵੀ ਦਰਸਾਏ ਗਏ ਹਨ। ਪ੍ਰਤਿਗਿਆ ਕੀਤੇ ਦਾਨ ਬਾਰੇ ਨੈਤਿਕ ਚੇਤਾਵਨੀ ਹੈ: ਵਚਨ ਦੇ ਕੇ ਦਾਨ ਵਿੱਚ ਦੇਰੀ ਕਰਨੀ ਆਤਮਿਕ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਖਤਰਨਾਕ ਹੈ, ਸਮੇਂ ਸਿਰ ਦੇਣਾ ਪੁੰਨ ਵਧਾਉਂਦਾ ਹੈ; ਪ੍ਰਤਿਗਿਆਤ ਵਸਤੂ ਨੂੰ ਹੜਪਣਾ ਜਾਂ ਹੋਰ ਥਾਂ ਮੋੜ ਦੇਣਾ ਨਿੰਦਨੀਆ ਹੈ। ਫਲਸ਼੍ਰੁਤੀ ਵਿੱਚ ਯਮਲੋਕ ਤੋਂ ਬਚਾਵ, ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਲੋਕਾਂ ਦੀ ਪ੍ਰਾਪਤੀ, ਣਤ੍ਰਯ ਤੋਂ ਮੁਕਤੀ ਅਤੇ ਪਿਤਰਾਂ ਨੂੰ ਲਾਭ ਦਾ ਵਰਣਨ ਹੈ; ਅਤੇ ਇਹ ਅਧਿਆਇ ਨਾਗਰਖੰਡ ਦੇ ਹਾਟਕੇਸ਼ਵਰ-ਖੇਤਰਮਾਹਾਤਮ੍ਯ, ਸ਼ੇਸ਼ਸ਼ਯ੍ਯਾ-ਉਪਾਖਿਆਨ ਅਤੇ ਚਾਤੁਰਮਾਸ੍ਯ-ਮਾਹਾਤਮ੍ਯ ਕ੍ਰਮ ਵਿੱਚ ਸਥਿਤ ਦੱਸਿਆ ਗਿਆ ਹੈ।
Verse 1
ब्रह्मोवाच । दानधर्मं प्रशंसंति सर्वधर्मेषु सर्वदा । हरौ सुप्ते विशेषेण दानं ब्रह्मत्वकारणम्
ਬ੍ਰਹਮਾ ਜੀ ਨੇ ਕਿਹਾ: ਸਭ ਧਰਮ-ਮਰਯਾਦਾਵਾਂ ਵਿੱਚ ਦਾਨ-ਧਰਮ ਦੀ ਸਦਾ ਪ੍ਰਸ਼ੰਸਾ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਖ਼ਾਸ ਕਰਕੇ ਜਦੋਂ ਹਰਿ ਦੇਵ-ਨਿਦਰਾ (ਚਾਤੁਰਮਾਸ) ਵਿੱਚ ਹੋਣ, ਤਦ ਦਾਨ ਬ੍ਰਹਮ-ਪਦ ਪ੍ਰਾਪਤੀ ਦਾ ਕਾਰਣ ਬਣਦਾ ਹੈ।
Verse 2
अन्नं ब्रह्म इति प्रोक्तमन्ने प्राणाः प्रतिष्ठिताः । तस्मादन्नप्रदो नित्यं वारिदश्च भवेन्नरः
ਕਿਹਾ ਗਿਆ ਹੈ—“ਅੰਨ ਹੀ ਬ੍ਰਹਮ ਹੈ”; ਅੰਨ ਵਿੱਚ ਹੀ ਪ੍ਰਾਣ ਟਿਕੇ ਹਨ। ਇਸ ਲਈ ਮਨੁੱਖ ਨੂੰ ਸਦਾ ਅੰਨ-ਦਾਤਾ ਅਤੇ ਜਲ-ਦਾਤਾ ਬਣਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ।
Verse 3
वारिदस्तृप्तिमायाति सुखमक्षय्यमन्नदः । वार्यन्नयोः समं दानं न भूतं न भविष्यति
ਜਲ-ਦਾਤਾ ਤ੍ਰਿਪਤੀ ਪਾਂਦਾ ਹੈ; ਅੰਨ-ਦਾਤਾ ਅਖੰਡ ਸੁਖ ਪਾਂਦਾ ਹੈ। ਜਲ ਅਤੇ ਅੰਨ ਦੇ ਦਾਨ ਦੇ ਸਮਾਨ ਕੋਈ ਦਾਨ ਨਾ ਕਦੇ ਹੋਇਆ ਹੈ, ਨਾ ਕਦੇ ਹੋਵੇਗਾ।
Verse 4
मणिरत्नप्रवालानां रूप्यं हाटकवाससाम् । अन्येषामपि दानानामन्नदानं विशिष्यते
ਮਣੀ, ਰਤਨ, ਪ੍ਰਵਾਲ, ਚਾਂਦੀ, ਸੋਨਾ ਅਤੇ ਵਸਤ੍ਰ ਆਦਿ ਦੇ ਦਾਨ ਨਾਲੋਂ ਵੀ—ਹੋਰ ਸਭ ਦਾਨਾਂ ਵਿੱਚ ਅੰਨ-ਦਾਨ ਸਭ ਤੋਂ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਮੰਨਿਆ ਗਿਆ ਹੈ।
Verse 6
वैकुण्ठपदवाञ्छा चेद्विष्णुना सह संगमे । सर्वपापक्षयार्थाय चातुर्मास्येऽन्नदो भवेत्
ਜੇ ਵੈਕੁੰਠ-ਪਦ ਦੀ ਇੱਛਾ ਹੋਵੇ ਅਤੇ ਵਿਸ਼ਣੂ ਨਾਲ ਸੰਗਮ ਚਾਹੀਦਾ ਹੋਵੇ, ਤਾਂ ਸਭ ਪਾਪਾਂ ਦੇ ਨਾਸ ਲਈ ਚਾਤੁਰਮਾਸ ਵਿੱਚ ਅੰਨ-ਦਾਤਾ ਬਣੋ।
Verse 7
सत्यंसत्यं हि देवर्षे मयोक्तं तव नारद । जन्मांतरसहस्रेषु नादत्तमुपतिष्ठते
ਸੱਚ, ਸੱਚ ਹੀ ਹੈ, ਹੇ ਦੇਵਰਿਸ਼ੀ! ਜੋ ਮੈਂ ਤੈਨੂੰ, ਨਾਰਦ, ਕਿਹਾ ਹੈ ਉਹ ਅਟੱਲ ਹੈ; ਹਜ਼ਾਰਾਂ ਜਨਮਾਂ ਵਿੱਚ ਜੋ ਦਾਨ ਨਹੀਂ ਦਿੱਤਾ, ਉਹ ਕਦੇ ਆਸਰਾ ਬਣ ਕੇ ਨਹੀਂ ਆਉਂਦਾ।
Verse 8
तस्मादन्नप्रदानेन सर्वे हृष्यंति जन्तवः । देवाश्च स्पृहयंत्येनमन्नदानप्रदायिनम्
ਇਸ ਲਈ ਅੰਨ-ਦਾਨ ਕਰਨ ਨਾਲ ਸਭ ਜੀਵ ਪ੍ਰਸੰਨ ਹੁੰਦੇ ਹਨ; ਅਤੇ ਦੇਵਤਾ ਵੀ ਉਸ ਅੰਨਦਾਨੀ ਦਾਤਾ ਦੀ ਆਸ ਕਰਦੇ ਹਨ ਜੋ ਅੰਨ ਦਾ ਦਾਨ ਕਰਦਾ ਹੈ।
Verse 9
अन्नोदकप्रदानं च गोप्रदानं च नित्यदा । वेदपाठो वह्निहोमश्चातुर्मास्ये महाफलम्
ਹਰ ਰੋਜ਼ ਅੰਨ ਤੇ ਜਲ ਦਾ ਦਾਨ, ਅਤੇ ਗੋ-ਦਾਨ; ਇਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਵੇਦ-ਪਾਠ ਅਤੇ ਪਵਿੱਤਰ ਅਗਨੀ ਵਿੱਚ ਹੋਮ—ਚਾਤੁਰਮਾਸ ਵਿੱਚ ਇਹ ਮਹਾਨ ਫਲ ਦਿੰਦੇ ਹਨ।
Verse 10
भोजनं गुरुविप्राणां घृतदानं च सत्क्रिया । एतानि यस्य तिष्ठन्ति चातुर्मास्ये न मानवः
ਗੁਰੂ ਅਤੇ ਬ੍ਰਾਹਮਣਾਂ ਨੂੰ ਭੋਜਨ ਕਰਾਉਣਾ, ਘੀ ਦਾ ਦਾਨ, ਅਤੇ ਸਤਕਾਰ-ਯੁਕਤ ਕਰਮ—ਚਾਤੁਰਮਾਸ ਵਿੱਚ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚ ਇਹ ਨਿਯਮ ਅਡੋਲ ਰਹਿੰਦੇ ਹਨ, ਉਹ ਮਨੁੱਖ ਵਿਰਲਾ ਹੈ।
Verse 11
सद्धर्मः सत्कथा चैव सत्सेवा दर्शनं सताम् । विष्षुपूजा रतिर्दाने चातुर्मास्येषु दुर्लभाः
ਸੱਤ-ਧਰਮ, ਸਤਕਥਾ, ਸੱਜਨਾਂ ਦੀ ਸੇਵਾ ਅਤੇ ਸੰਤਾਂ ਦਾ ਦਰਸ਼ਨ; ਵਿਸ਼ਣੂ-ਪੂਜਾ ਅਤੇ ਦਾਨ ਵਿੱਚ ਰੁਚੀ—ਚਾਤੁਰਮਾਸ ਦੇ ਮਹੀਨਿਆਂ ਵਿੱਚ ਇਹ ਵਿਰਲੇ ਹੀ ਮਿਲਦੇ ਹਨ।
Verse 12
पितॄनुद्दिश्य यो मर्त्यश्चातुर्मास्येऽन्नदो भवेत् । सर्वपापविशुद्धात्मा पितृलोकमवामुयात्
ਜੋ ਮਰਤਯ ਪਿਤ੍ਰਾਂ ਨੂੰ ਉਦੇਸ਼ ਕਰਕੇ ਚਾਤੁਰਮਾਸ ਵਿੱਚ ਅੰਨ-ਦਾਨ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਸਭ ਪਾਪਾਂ ਤੋਂ ਸ਼ੁੱਧ ਹੋ ਕੇ ਪਿਤ੍ਰਲੋਕ ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਦਾ ਹੈ।
Verse 13
देवाः सर्वेऽन्नदानेन तृप्ता यच्छन्ति वांछितम् । पिपीलिकाऽपि यद्गेहाद्भक्ष्यमादाय गच्छति
ਅੰਨ-ਦਾਨ ਨਾਲ ਤ੍ਰਿਪਤ ਹੋ ਕੇ ਸਾਰੇ ਦੇਵਤਾ ਮਨਚਾਹੇ ਵਰ ਦਿੰਦੇ ਹਨ। ਇੱਥੋਂ ਤੱਕ ਕਿ ਜੇ ਘਰੋਂ ਚਿਟੀ ਵੀ ਇਕ ਕੌਰ ਲੈ ਜਾਵੇ, ਉਹ ਵੀ ਪੁੰਨ ਦਾ ਕਾਰਨ ਬਣਦਾ ਹੈ।
Verse 14
रात्रौ दिवाऽनिषिद्धान्नो ह्यन्नदानमनुत्तमम् । हरौ सुप्ते हि पापघ्नं वार्य मपि शत्रुषु
ਰਾਤ ਹੋਵੇ ਜਾਂ ਦਿਨ, ਜੋ ਅੰਨ ਨਿਸ਼ਿਧ ਨਹੀਂ, ਉਸ ਦਾ ਦਾਨ ਸਭ ਤੋਂ ਉੱਤਮ ਹੈ। ਚਾਤੁਰਮਾਸ ਵਿੱਚ ਜਦ ਹਰਿ ਭਗਵਾਨ ਯੋਗਨਿਦ੍ਰਾ ਵਿੱਚ ਹੁੰਦੇ ਹਨ, ਤਦ ਪਾਣੀ ਦਾ ਅਰਪਣ ਵੀ ਪਾਪ ਨਾਸ ਕਰਦਾ ਹੈ—ਵੈਰੀਆਂ ਦੇ ਸੰਬੰਧ ਵਿੱਚ ਵੀ।
Verse 15
चातुर्मास्ये दुग्धदानं दधि तक्रं महाफलम् । जन्मकाले येन बद्धः पिंडस्तद्दानमुत्तमम्
ਚਾਤੁਰਮਾਸ ਵਿੱਚ ਦੁੱਧ ਦਾ ਦਾਨ, ਅਤੇ ਦਹੀਂ ਤੇ ਛਾਂਛ ਦਾ ਦਾਨ, ਮਹਾਨ ਫਲ ਦਿੰਦਾ ਹੈ। ਜਨਮ ਵੇਲੇ ਜਿਸ ਆਹਾਰ ਨਾਲ ਪਾਲਣਾ ਹੋਈ, ਉਸ ਦਾ ਦਾਨ ਸਭ ਤੋਂ ਉੱਤਮ ਮੰਨਿਆ ਗਿਆ ਹੈ।
Verse 16
शाकप्रदाता नरकं यमलोकं न पश्यति । वस्त्रदः सोमलोकं च वसेदाभूतसंप्लवम्
ਜੋ ਸਾਗ-ਸਬਜ਼ੀ ਦਾ ਦਾਨ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਨਰਕ ਜਾਂ ਯਮਲੋਕ ਨਹੀਂ ਵੇਖਦਾ। ਜੋ ਵਸਤ੍ਰ ਦਾਨ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਸੋਮਲੋਕ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਲਯ ਤੱਕ ਵੱਸਦਾ ਹੈ।
Verse 17
सुप्ते देवे यथाशक्ति ह्यन्यासु प्रतिमासु च । पुष्पवस्त्रप्रदानेन सन्तानं नैव हीयते
ਜਦੋਂ ਚਾਤੁਰਮਾਸ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਭੂ ਪਵਿੱਤਰ ਨਿੰਦਰਾ ਵਿੱਚ ਹੋਵੇ, ਅਤੇ ਹੋਰ ਮਹੀਨਿਆਂ ਵਿੱਚ ਵੀ ਆਪਣੀ ਸਮਰਥਾ ਅਨੁਸਾਰ, ਫੁੱਲ ਤੇ ਵਸਤ੍ਰ ਅਰਪਣ ਕਰਨ ਨਾਲ ਵੰਸ਼ ਕਦੇ ਘਟਦਾ ਨਹੀਂ।
Verse 18
चन्दनागुरुधूपं च चातुर्मास्ये प्रयच्छति । पुत्रपौत्रसमायुक्तो विष्णुरूपी भवेन्नरः
ਜੋ ਚਾਤੁਰਮਾਸ ਵਿੱਚ ਚੰਦਨ, ਅਗਰੂ ਅਤੇ ਧੂਪ ਅਰਪਣ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਪੁੱਤਰ-ਪੌਤ੍ਰਾਂ ਨਾਲ ਯੁਕਤ ਹੁੰਦਾ ਹੈ; ਉਹ ਮਨੁੱਖ ਵਿਸ਼ਨੂ-ਸਰੂਪ ਤੇਜ ਅਤੇ ਕਿਰਪਾ ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਦਾ ਹੈ।
Verse 19
सुप्ते देवे जगन्नाथे फलदानं प्रय च्छति । विप्राय वेदविदुषे यमलोकं न पश्यति
ਜਦੋਂ ਜਗੰਨਾਥ ਪ੍ਰਭੂ ਪਵਿੱਤਰ ਨਿੰਦਰਾ ਵਿੱਚ ਹੋਵੇ, ਜੋ ਫਲ ਅਰਪਣ ਕਰਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਉਹ ਫਲ ਵੇਦ-ਵਿਦਵਾਨ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਨੂੰ ਦਾਨ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਯਮਲੋਕ ਨੂੰ ਨਹੀਂ ਵੇਖਦਾ।
Verse 20
विद्यादानं च गोदानं भूमिदानं प्रयच्छति । विष्णुप्रीत्यर्थमेवेह स तारयति पूर्वजान्
ਜੋ ਵਿਦਿਆ-ਦਾਨ, ਗੋ-ਦਾਨ ਅਤੇ ਭੂਮੀ-ਦਾਨ ਕਰਦਾ ਹੈ—ਇੱਥੇ ਕੇਵਲ ਵਿਸ਼ਨੂ ਦੀ ਪ੍ਰਸੰਨਤਾ ਲਈ—ਉਹ ਨਿਸ਼ਚਿਤ ਹੀ ਪਰਲੋਕ ਵਿੱਚ ਆਪਣੇ ਪੂਰਵਜਾਂ ਨੂੰ ਤਾਰ ਦਿੰਦਾ ਹੈ।
Verse 21
गुडसैंधवतैलादिमधुतिक्ततिलान्नदः । देवतायास्समुद्दिश्य तासां लोकं प्रयाति हि
ਜੋ ਗੁੜ, ਸੈਂਧਵ ਲੂਣ, ਤੇਲ ਆਦਿ, ਸ਼ਹਿਦ, ਤਿੱਖੇ-ਕੌੜੇ ਔਖਧੀ ਪਦਾਰਥ, ਤਿਲ ਅਤੇ ਅੰਨ ਦਾ ਦਾਨ ਕਰਦਾ ਹੈ—ਕਿਸੇ ਇਸ਼ਟ ਦੇਵਤਾ ਨੂੰ ਸਮਰਪਿਤ ਕਰਕੇ—ਉਹ ਨਿਸ਼ਚਿਤ ਹੀ ਉਸ ਦੇਵਤਾ ਦੇ ਲੋਕ ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।
Verse 22
चातुर्मास्ये तिलान्दत्त्वा न भूयः स्तनपो भवेत् । यवप्रदाता वसते वासवं लोकमक्षयम्
ਚਾਤੁਰਮਾਸ੍ਯ ਵਿੱਚ ਤਿਲ ਦਾਨ ਕਰਨ ਨਾਲ ਮਨੁੱਖ ਮੁੜ ਦੁੱਧ-ਪੀਤਾ ਸ਼ਿਸ਼ੁ ਨਹੀਂ ਬਣਦਾ। ਜੌਂ ਦਾ ਦਾਤਾ ਵਾਸਵ (ਇੰਦਰ) ਦੇ ਅਖੰਡ ਲੋਕ ਵਿੱਚ ਨਿਵਾਸ ਕਰਦਾ ਹੈ।
Verse 23
हूयेत हव्यं वह्नौ च दानं दद्याद्द्विजातये । गावः सुपूजिताः कार्याश्चातुर्मास्ये विशेषतः
ਪਵਿੱਤਰ ਅਗਨੀ ਵਿੱਚ ਹਵਿ ਦੀ ਆਹੁਤੀ ਦੇਵੇ ਅਤੇ ਦਵਿਜਾਤੀ ਨੂੰ ਦਾਨ ਕਰੇ। ਚਾਤੁਰਮਾਸ੍ਯ ਵਿੱਚ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਕਰਕੇ ਗਊਆਂ ਦੀ ਯਥਾਵਿਧੀ ਪੂਜਾ ਤੇ ਸਤਕਾਰ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ।
Verse 24
यत्किंचित्सुकृतं कर्म जन्मावधि सुसंचितम् । चातुर्मास्ये गते पात्रे विमुखे यन्न दीयते
ਜਨਮ ਤੋਂ ਲੈ ਕੇ ਜੋ ਕੁਝ ਵੀ ਪੁੰਨ ਕਰਮ ਸਾਵਧਾਨੀ ਨਾਲ ਇਕੱਠੇ ਕੀਤੇ ਹਨ—ਜੇ ਚਾਤੁਰਮਾਸ੍ਯ ਵਿੱਚ ਯੋਗ ਪਾਤ੍ਰ ਆ ਕੇ ਵੀ ਮੁੜਾ ਦਿੱਤਾ ਜਾਵੇ ਅਤੇ ਦਾਨ ਨਾ ਦਿੱਤਾ ਜਾਵੇ—
Verse 25
प्रणश्यति क्षणादेव वचना द्यस्तु प्रच्युतः । दिवसेदिवसे तस्य वर्द्धते च प्रतिश्रुतम्
ਜੋ ਆਪਣੇ ਬਚਨ ਤੋਂ ਡਿੱਗਦਾ ਹੈ ਉਹ ਪਲ ਵਿੱਚ ਹੀ ਨਾਸ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ; ਅਤੇ ਦਿਨੋਂਦਿਨ ਉਸ ਦੇ ਕੀਤੇ ਪ੍ਰਤਿਜ਼ਨ ਦਾ ਭਾਰ ਵਧਦਾ ਹੀ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
Verse 26
तस्मान्नैव प्रतिश्राव्यं स्वल्पमप्याशु दीयते । तावद्विवर्द्धते दानं यावत्तन्न प्रयच्छति
ਇਸ ਲਈ ਕੇਵਲ ਪ੍ਰਤਿਜ਼ਾ ਨਾ ਕਰੀਏ; ਥੋੜ੍ਹਾ ਜਿਹਾ ਵੀ ਦਾਨ ਹੋਵੇ ਤਾਂ ਤੁਰੰਤ ਦੇ ਦਿਓ। ਕਿਉਂਕਿ ਦਾਨ ਤਦ ਤੱਕ ਹੀ ਵਧਦਾ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ ਜਦ ਤੱਕ ਉਹ ਅਰਪਿਤ ਨਹੀਂ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ।
Verse 27
यो मोहान्मनुजो लोके यावत्कोटिगुणं भवेत् । ततो दशगुणा वृद्धिश्चातुर्मास्ये प्रदातरि
ਜੇ ਕੋਈ ਮਨੁੱਖ ਮੋਹ ਵਿਚ ਪੈ ਕੇ ਇਸ ਲੋਕ ਵਿੱਚ ਆਪਣੇ ਕਰਤੱਬ/ਪੁੰਨ ਨੂੰ ਕਰੋੜ ਗੁਣਾ ਕਰ ਬੈਠੇ, ਤਾਂ ਚਾਤੁਰਮਾਸ ਵਿੱਚ ਦਾਤਾ ਲਈ ਉਹ ਉਸ ਤੋਂ ਵੀ ਦਸ ਗੁਣਾ ਹੋਰ ਵਧ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
Verse 28
नरके पतनं तस्य याव दिंद्राश्चतुर्दश । अतस्तु सर्वदा देयं नरैर्यत्तु प्रतिश्रुतम्
ਉਸ ਲਈ ਚੌਦਾਂ ਇੰਦਰਾਂ ਦੇ ਸਮੇਂ ਜਿਤਨਾ ਨਰਕ ਵਿੱਚ ਪਤਨ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਲਈ ਮਨੁੱਖਾਂ ਨੂੰ ਜੋ ਕੁਝ ਪ੍ਰਤਿਗਿਆ ਕੀਤਾ ਹੋਵੇ, ਉਹ ਸਦਾ ਹੀ ਦੇਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ।
Verse 29
अन्यस्मै न प्रदातव्यं प्रदत्तं नैव हारयेत् । चातुर्मास्येषु यः शय्यां द्विजाग्र्याय प्रयच्छति
ਜੋ ਦਾਨ ਕੀਤਾ ਹੋਵੇ ਉਹ ਕਿਸੇ ਹੋਰ ਨੂੰ ਨਾ ਦੇਣਾ ਚਾਹੀਦਾ, ਅਤੇ ਦਿੱਤਾ ਹੋਇਆ ਵਾਪਸ ਵੀ ਨਾ ਲੈਣਾ। ਜੋ ਚਾਤੁਰਮਾਸ ਵਿੱਚ ਉੱਤਮ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਨੂੰ ਸ਼ਯਿਆ (ਪਲੰਗ) ਭੇਟ ਕਰਦਾ ਹੈ—
Verse 30
वेदोक्तेन विधानेन न स याति यमालयम् । आसनं वारिपात्रं च भाजनं ताम्रभाजनम्
ਵੇਦ-ਵਿਧੀ ਅਨੁਸਾਰ ਕੀਤਾ ਹੋਇਆ ਉਹ ਯਮਲੋਕ ਨੂੰ ਨਹੀਂ ਜਾਂਦਾ। (ਦਾਨ ਵਜੋਂ) ਆਸਨ, ਪਾਣੀ ਦਾ ਪਾਤਰ, ਬਰਤਨ ਅਤੇ ਤਾਂਬੇ ਦਾ ਭਾਂਡਾ (ਦੇਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ)।
Verse 31
चातुर्मास्ये प्रयत्नेन देयं वित्तानुसारतः । सर्वदानानि विप्रेभ्यो ददत्सुप्ते जगद्गुरौ
ਚਾਤੁਰਮਾਸ ਵਿੱਚ ਯਤਨ ਨਾਲ, ਆਪਣੀ ਸਮਰੱਥਾ ਅਨੁਸਾਰ ਦਾਨ ਦੇਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ। ਜਦੋਂ ਜਗਦਗੁਰੂ ਵਿਸ਼ਨੂ ਯੋਗ-ਨਿਦਰਾ ਵਿੱਚ ਹੋਣ, ਤਦ ਬ੍ਰਾਹਮਣਾਂ ਨੂੰ ਸਭ ਪ੍ਰਕਾਰ ਦੇ ਦਾਨ ਦੇਣਾ—
Verse 32
आत्मानं पूर्वजैः सार्द्धं स मोचयति पातकात् । गौर्भूश्च तिलपात्रं च दीपदानमनुत्तमम्
ਉਹ ਆਪਣੇ ਪੂਰਵਜਾਂ ਸਮੇਤ ਪਾਪਾਂ ਤੋਂ ਮੁਕਤ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਗਾਂ ਦਾ ਦਾਨ, ਭੂਮੀ ਦਾ ਦਾਨ, ਤਿਲਾਂ ਦਾ ਪਾਤ੍ਰ ਅਤੇ ਸਭ ਤੋਂ ਉੱਤਮ ਦੀਪ-ਦਾਨ ਦੀ ਮਹਿਮਾ ਗਾਈ ਗਈ ਹੈ।
Verse 33
ददद्विजातये मुक्तो जायते स ऋणत्रयात्
ਜੋ ਦ੍ਵਿਜ (ਦੋ ਵਾਰ ਜਨਮੇ) ਨੂੰ ਦਾਨ ਦਿੰਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਤਿੰਨ ਰਿਣਾਂ ਤੋਂ ਮੁਕਤ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਤੋਂ ਛੁਟਕਾਰਾ ਪਾ ਕੇ ਜਨਮ ਲੈਂਦਾ ਹੈ।
Verse 34
स विश्वकर्ता भुवनेषु गोप्ता स यज्ञभुक्सर्वफलप्रदश्च । दानानि वस्तुष्वधिदैवतं च यस्मिन्समुद्दिश्य ददाति मुक्तः
ਉਹੀ ਬ੍ਰਹਿਮੰਡ ਦਾ ਕਰਤਾ, ਸਭ ਲੋਕਾਂ ਵਿੱਚ ਰੱਖਿਆਕ ਹੈ; ਉਹੀ ਯਜਨਾਂ ਦਾ ਭੋਗਤਾ ਅਤੇ ਸਭ ਫਲਾਂ ਦਾ ਦਾਤਾ ਹੈ। ਜੋ ਮਨੁੱਖ ਵੈਰਾਗ ਨਾਲ, ਉਸੇ ਨੂੰ ਮਨ ਵਿੱਚ ਧਾਰ ਕੇ ਅਤੇ ਸਭ ਵਸਤੂਆਂ ਵਿੱਚ ਉਸੇ ਅਧਿਦੇਵਤਾ ਨੂੰ ਜਾਣ ਕੇ ਦਾਨ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਉਸ ਦਾ ਦਾਨ ਸਹੀ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਅਰਪਿਤ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।
Verse 235
इति श्रीस्कांदे महापुराण एकाशीतिसाहस्र्यां संहितायां षष्ठे नागरखण्डे हाटकेश्वर क्षेत्रमाहात्म्ये शेषशाय्युपाख्याने चातुर्मास्यमाहात्म्ये ब्रह्मनारदसंवादे चातुर्मास्यदानमहिमवर्णनंनाम पञ्चत्रिंशदुत्तरद्विशततमोऽध्यायः
ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਸ਼੍ਰੀ ਸਕੰਦ ਮਹਾਪੁਰਾਣ ਦੀ ਇਕਾਸੀ ਹਜ਼ਾਰ ਸ਼ਲੋਕਾਂ ਵਾਲੀ ਸੰਹਿਤਾ ਦੇ ਛੇਵੇਂ ਨਾਗਰਖੰਡ ਵਿੱਚ, ਹਾਟਕੇਸ਼ਵਰ-ਖੇਤਰ ਮਾਹਾਤਮ੍ਯ ਦੇ ਅੰਦਰ, ਸ਼ੇਸ਼ਸ਼ਾਯੀ ਉਪਾਖਿਆਨ ਅਤੇ ਚਾਤੁਰਮਾਸ੍ਯ ਮਾਹਾਤਮ੍ਯ ਵਿੱਚ, ਬ੍ਰਹਮਾ–ਨਾਰਦ ਸੰਵਾਦ ਅਧੀਨ “ਚਾਤੁਰਮਾਸ੍ਯ ਦਾਨ ਦੀ ਮਹਿਮਾ ਦਾ ਵਰਣਨ” ਨਾਮਕ ੨੩੫ਵਾਂ ਅਧਿਆਇ ਸਮਾਪਤ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।