Adhyaya 230

Verse 1

सूत उवाच । एवं गणत्वमापन्ने ह्यन्धके दानवोत्तमे । तस्य पुत्रो वृकोनाम निरुत्साहो द्विषज्जये

ਸੂਤ ਜੀ ਨੇ ਕਿਹਾ: ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦਾਨਵਾਂ ਵਿੱਚ ਸ਼੍ਰੇਸ਼ਠ ਅੰਧਕ ਗਣਤ੍ਵ ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੋਇਆ, ਤਾਂ ਉਸ ਦਾ ਪੁੱਤਰ ਵ੍ਰਿਕ ਨਾਮਕ, ਵੈਰੀ-ਜਯ ਦੇ ਵਿਸ਼ੇ ਵਿੱਚ ਨਿਰੁਤਸਾਹ ਹੋ ਗਿਆ।

Verse 2

भयेन महता युक्तो हतशेषैश्च दानवैः । प्रविवेश समुद्रांतं सुदुर्गं ब्राह्मणोत्तमाः

ਵੱਡੇ ਭਯ ਨਾਲ ਘਿਰਿਆ ਹੋਇਆ ਅਤੇ ਬਚੇ-ਖੁਚੇ ਦਾਨਵਾਂ ਸਮੇਤ, ਹੇ ਬ੍ਰਾਹਮਣੋਤਮੋ, ਉਹ ਸਮੁੰਦਰ-ਘਿਰੇ ਪ੍ਰਦੇਸ਼ ਵਿੱਚ ਦਾਖਲ ਹੋਇਆ—ਇੱਕ ਅਤਿ ਦੁਰਗਮ ਕਿਲ੍ਹਾ-ਸਮਾਨ ਆਸਰਾ।

Verse 3

ततः शक्रः प्रहृष्टात्मा प्रणम्य वृषभध्वजम् । तस्यादेशं समासाद्य प्रविवेशामरावतीम्

ਤਦੋਂ ਸ਼ਕ੍ਰ (ਇੰਦਰ) ਹਿਰਦਾ ਪ੍ਰਸੰਨ ਹੋ ਕੇ ਵ੍ਰਿਸ਼ਭ-ਧ੍ਵਜ ਪ੍ਰਭੂ ਸ਼ਿਵ ਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਉਸ ਦੀ ਆਗਿਆ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰ ਕੇ ਉਹ ਅਮਰਾਵਤੀ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਵੇਸ਼ ਕਰ ਗਿਆ।

Verse 4

चकार च सुखी राज्यं त्रैलोक्येऽपि द्विजोत्तमाः । यज्ञभागान्पुनर्लेभे यथार्थं च धरातले

ਅਤੇ, ਹੇ ਦ੍ਵਿਜੋਤਮੋ, ਉਸ ਨੇ ਤਿੰਨਾਂ ਲੋਕਾਂ ਉੱਤੇ ਭੀ ਸੁਖ ਨਾਲ ਰਾਜ ਕੀਤਾ। ਧਰਤੀ ਉੱਤੇ ਉਸ ਨੇ ਯਥਾਵਿਧਿ ਯਜ੍ਞ ਦੇ ਯਥਾਰਥ ਭਾਗ ਮੁੜ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰ ਲਏ।

Verse 5

एतस्मिन्नेव काले तु ह्यंधकस्य सुतो वृकः । निष्क्रम्य सागरात्तूर्णं जंबुद्वीपं समागतः

ਉਸੇ ਸਮੇਂ ਅੰਧਕ ਦਾ ਪੁੱਤਰ ਵ੍ਰਿਕ ਸਮੁੰਦਰ ਵਿਚੋਂ ਤੁਰੰਤ ਨਿਕਲ ਕੇ ਜੰਬੂਦਵੀਪ ਵਿੱਚ ਆ ਪਹੁੰਚਿਆ।

Verse 6

हाटकेश्वरजं क्षेत्रं मत्वा पुण्यं सुसिद्धिदम् । पित्रा यत्र तपस्तप्तमंधकेन दुरात्मना

ਹਾਟਕੇਸ਼ਵਰ ਦੇ ਖੇਤਰ ਨੂੰ ਪਵਿੱਤਰ ਅਤੇ ਉੱਤਮ ਸਿੱਧੀਆਂ ਦੇਣ ਵਾਲਾ ਜਾਣ ਕੇ ਉਹ ਉੱਥੇ ਗਿਆ—ਜਿੱਥੇ ਉਸ ਦੇ ਪਿਤਾ ਦੁਸ਼ਟ-ਚਿੱਤ ਅੰਧਕ ਨੇ ਪਹਿਲਾਂ ਤਪ ਕੀਤਾ ਸੀ।

Verse 7

सगुप्तस्तु तपस्तेपेऽयथा वेत्ति न कश्चन । ध्यायमानः सुरश्रेष्ठं भक्त्या कमलसंभवम्

ਪਰ ਉਹ ਗੁਪਤ ਰਹਿ ਕੇ ਤਪ ਕਰਦਾ ਰਿਹਾ, ਤਾਂ ਜੋ ਕਿਸੇ ਨੂੰ ਪਤਾ ਨਾ ਲੱਗੇ। ਭਕਤੀ ਨਾਲ ਉਹ ਕਮਲ-ਜਨਮ ਬ੍ਰਹਮਾ, ਦੇਵਾਂ ਵਿੱਚ ਸ਼੍ਰੇਸ਼ਠ, ਦਾ ਧਿਆਨ ਕਰਦਾ ਸੀ।

Verse 8

यावद्वर्षसहस्रांतं जलाहारो द्वितीयकम् । तपस्तेपे स दैत्येन्द्रो ध्यायमानः पितामहम्

ਪੂਰੇ ਹਜ਼ਾਰ ਵਰ੍ਹਿਆਂ ਤੱਕ, ਜਲ ਨੂੰ ਹੀ ਦੂਜਾ (ਅਤੇ ਇਕੋ) ਆਹਾਰ ਬਣਾ ਕੇ, ਦੈਤਿਆਂ ਦਾ ਉਹ ਇੰਦਰ ਘੋਰ ਤਪ ਕਰਦਾ ਰਿਹਾ, ਪਿਤਾਮਹ ਬ੍ਰਹਮਾ ਦਾ ਧਿਆਨ ਧਰਦਾ ਹੋਇਆ।

Verse 9

वायुभक्षस्ततो जातस्तावत्कालं द्विजोत्तमाः । अंगुष्ठाग्रेण भूपृष्ठं स्पर्शमानो जितेन्द्रियः

ਫਿਰ, ਹੇ ਦਵਿਜੋਤਮੋ, ਉਹ ਉਨ੍ਹਾਂ ਹੀ ਸਮਿਆਂ ਲਈ ਵਾਯੂ ਨੂੰ ਹੀ ਭੋਜਨ ਬਣਾ ਕੇ ਜੀਉਂਦਾ ਰਿਹਾ; ਇੰਦ੍ਰੀਆਂ ਨੂੰ ਜਿੱਤ ਕੇ, ਅੰਗੂਠੇ ਦੀ ਨੋਕ ਨਾਲ ਹੀ ਧਰਤੀ ਦੀ ਸਤ੍ਹਾ ਨੂੰ ਛੂਹਦਾ ਸੀ।

Verse 10

एवं च पञ्चमे प्राप्ते सहस्रे द्विजसत्तमाः । ब्रह्मा तस्य गतस्तुष्टिं दृष्ट्वा तस्य तपो महत्

ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਹੇ ਦਵਿਜਸੱਤਮੋ, ਜਦੋਂ ਪੰਜਵਾਂ ਹਜ਼ਾਰ (ਵਰ੍ਹਿਆਂ ਦਾ) ਪੂਰਾ ਹੋਇਆ, ਤਾਂ ਉਸ ਦੀ ਮਹਾਨ ਤਪੱਸਿਆ ਨੂੰ ਵੇਖ ਕੇ ਬ੍ਰਹਮਾ ਉਸ ਉੱਤੇ ਪ੍ਰਸੰਨ ਹੋਇਆ।

Verse 11

ततोऽब्रवीत्तमागत्य तां गर्तां ब्राह्मणोत्तमाः । भोभो वृक निवर्तस्व तपसोऽस्मात्सुदारुणात्

ਫਿਰ, ਹੇ ਬ੍ਰਾਹਮਣੋਤਮੋ, ਉਹ ਉਸ ਖੱਡ ਕੋਲ ਆ ਕੇ ਬੋਲਿਆ: “ਹੇ ਵ੍ਰਕਾ, ਇਸ ਅਤਿ ਭਿਆਨਕ ਤਪੱਸਿਆ ਤੋਂ ਹਟ ਜਾ।”

Verse 12

वरं वरय भद्रं ते यो नित्यं मन सि स्थितः

“ਵਰ ਮੰਗ ਲੈ; ਤੇਰੇ ਲਈ ਮੰਗਲ ਹੋਵੇ—ਉਹੀ ਵਰ ਜੋ ਸਦਾ ਤੇਰੇ ਮਨ ਵਿੱਚ ਟਿਕਿਆ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ।”

Verse 13

वृक उवाच । यदि तुष्टोऽसि मे देव यदि देयो वरो मम । जरामरणहीनं मां तत्कुरुष्व पितामह

ਵ੍ਰਕ ਨੇ ਆਖਿਆ: “ਹੇ ਦੇਵ! ਜੇ ਤੂੰ ਮੇਰੇ ਉੱਤੇ ਪ੍ਰਸੰਨ ਹੈਂ, ਜੇ ਮੈਨੂੰ ਵਰ ਦੇਣਾ ਯੋਗ ਹੈ, ਤਾਂ ਹੇ ਪਿਤਾਮਹ! ਮੈਨੂੰ ਬੁਢਾਪੇ ਅਤੇ ਮੌਤ ਤੋਂ ਰਹਿਤ ਕਰ ਦੇ।”

Verse 14

श्रीब्रह्मोवाच । मम प्रसादतो वत्स जरामरणवर्जितः । भविष्यसि न सन्देहः सत्यमेतन्मयोदितम्

ਸ਼੍ਰੀ ਬ੍ਰਹਮਾ ਨੇ ਕਿਹਾ: “ਹੇ ਵਤਸ! ਮੇਰੀ ਕਿਰਪਾ ਨਾਲ ਤੂੰ ਬੁਢਾਪੇ ਤੇ ਮੌਤ ਤੋਂ ਰਹਿਤ ਹੋਵੇਂਗਾ; ਇਸ ਵਿੱਚ ਕੋਈ ਸੰਦੇਹ ਨਹੀਂ। ਇਹ ਮੇਰਾ ਸੱਚਾ ਉਚਾਰਣ ਹੈ।”

Verse 15

एवमुक्त्वा ततो ब्रह्मा तत्रैवांतरधी यत । वृकोऽपि कृतकृत्यस्त्वागतश्च स्वगृहं पितुः

ਇਉਂ ਕਹਿ ਕੇ ਬ੍ਰਹਮਾ ਓਥੇ ਹੀ ਅੰਤਰਧਾਨ ਹੋ ਗਿਆ। ਵ੍ਰਕ ਵੀ ਕਾਮਨਾ ਪੂਰੀ ਹੋਈ ਜਾਣ ਕੇ, ਆਪਣੇ ਪਿਤਾ ਦੇ ਘਰ ਵਾਪਸ ਆ ਗਿਆ।

Verse 16

गिरिं रैवतकं नाम सर्वर्तुकुसुमोज्ज्वलम् । तत्र गत्वा निजामात्यैः समं मन्त्र्य च सत्व रम् । इन्द्रोपरि ततश्चक्रे यानं युद्धपरीप्सया

ਉਹ ਰੈਵਤਕ ਨਾਮ ਦੇ ਪਹਾੜ ਨੂੰ ਗਿਆ, ਜੋ ਹਰ ਰੁੱਤ ਦੇ ਫੁੱਲਾਂ ਨਾਲ ਚਮਕਦਾ ਸੀ। ਉੱਥੇ ਆਪਣੇ ਮੰਤਰੀਆਂ ਨਾਲ ਤੁਰੰਤ ਸਲਾਹ ਕਰ ਕੇ, ਯੁੱਧ ਦੀ ਇੱਛਾ ਨਾਲ ਇੰਦਰ ਉੱਤੇ ਚੜ੍ਹਾਈ ਲਈ ਰਵਾਨਾ ਹੋਇਆ।

Verse 17

इंद्रोऽपि च परिज्ञाय दानवं तं महाबलम् । जरामृत्युपरित्यक्तं प्रभावात्परमेष्ठिनः

ਇੰਦਰ ਨੇ ਵੀ ਜਾਣ ਲਿਆ ਕਿ ਉਹ ਮਹਾਬਲੀ ਦਾਨਵ ਪਰਮੇਸ਼ਠਿਨ (ਬ੍ਰਹਮਾ) ਦੇ ਪ੍ਰਭਾਵ ਨਾਲ ਬੁਢਾਪੇ ਤੇ ਮੌਤ ਤੋਂ ਪਰੇ ਹੋ ਚੁੱਕਾ ਹੈ।

Verse 18

परित्यज्य भयाच्चैव पुरीं चैवामरावतीम् । ब्रह्मलोकं गतस्तूर्णं देवैः सर्वैः समन्वितः

ਭਯ ਕਰਕੇ ਉਸ ਨੇ ਅਮਰਾਵਤੀ ਨਗਰੀ ਤਿਆਗ ਦਿੱਤੀ ਅਤੇ ਸਭ ਦੇਵਤਿਆਂ ਸਮੇਤ ਤੁਰੰਤ ਬ੍ਰਹਮਲੋਕ ਨੂੰ ਚਲਾ ਗਿਆ।

Verse 19

एतस्मिन्नंतरे प्राप्तो वृकश्च त्रिदशालये । ससैन्यपरिवारेण प्रहृष्टेन समन्वितः

ਉਸੇ ਵੇਲੇ ਵਰਕਾ ਤ੍ਰਿਦਸ਼ਾਂ ਦੇ ਆਲਯ ਵਿੱਚ ਆ ਪਹੁੰਚਿਆ, ਆਪਣੀ ਸੈਨਾ ਅਤੇ ਪਰਿਵਾਰ-ਸਹਿਤ, ਹर्ष ਨਾਲ ਭਰਿਆ ਹੋਇਆ।

Verse 20

ततश्चैंद्रपदे तस्मिन्स्वयमेव व्यवस्थितः । शुक्रात्प्राप्याभिषेकं च पुष्पस्नानसमुद्भवम्

ਫਿਰ ਉਸ ਨੇ ਆਪਣੇ ਆਪ ਹੀ ਇੰਦਰ ਦੇ ਉਸੇ ਸਿੰਹਾਸਨ ਉੱਤੇ ਆਸਨ ਜਮਾਇਆ; ਅਤੇ ਸ਼ੁਕ੍ਰ ਤੋਂ ਪੁਸ਼ਪ-ਸਨਾਨ ਤੋਂ ਉਤਪੰਨ ਅਭਿਸੇਕ, ਅਰਥਾਤ ਰਾਜਤਿਲਕ, ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤਾ।

Verse 21

सोऽभिषिक्तस्तु शुक्रेण देवराज्यपदे वृकः । स्थापयामास दैतेयान्देवतानां पदेषु च

ਸ਼ੁਕ੍ਰ ਵੱਲੋਂ ਅਭਿਸਿਕਤ ਹੋ ਕੇ ਵਰਕਾ ਦੇਵਰਾਜ੍ਯ ਦੇ ਪਦ ਉੱਤੇ ਬੈਠ ਗਿਆ; ਅਤੇ ਉਸ ਨੇ ਦੈਤਿਆਂ ਨੂੰ ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੇ ਹੀ ਅਹੁਦਿਆਂ ਤੇ ਸਥਾਨਾਂ ਵਿੱਚ ਨਿਯੁਕਤ ਕਰ ਦਿੱਤਾ।

Verse 22

आदित्यानां वसूनां च रुद्राणां मरुतामपि । यज्ञभागकृते विप्राः शुक्रशासनमाश्रिताः

ਆਦਿਤਿਆਂ, ਵਸੂਆਂ, ਰੁਦ੍ਰਾਂ ਅਤੇ ਮਰੁਤਾਂ ਲਈ ਯਜ੍ਞ-ਭਾਗ ਨਿਰਧਾਰਤ ਕਰਨ ਦੇ ਕਾਰਜ ਵਿੱਚ, ਹੇ ਵਿਪ੍ਰੋ, ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਸ਼ੁਕ੍ਰ ਦੇ ਸ਼ਾਸਨ ਅਧੀਨ ਰਹੇ।

Verse 230

इति श्रीस्कांदे महापुराण एकाशीतिसाहस्र्यां संहितायां षष्ठे नागरखण्डे हाटकेश्वरक्षेत्रमाहात्म्ये जलशाय्युपाख्याने वृकेन्द्रराज्यलंभनवर्णनंनाम त्रिंशदुत्तरद्विशततमोऽध्यायः

ਇਸ ਪ੍ਰਕਾਰ ਸ਼੍ਰੀ ਸਕੰਦ ਮਹਾਪੁਰਾਣ ਦੀ ਏਕਾਸ਼ੀਤਿਸਾਹਸ੍ਰੀ ਸੰਹਿਤਾ ਦੇ ਛੇਵੇਂ ਭਾਗ ਨਾਗਰਖੰਡ ਵਿੱਚ, ਹਾਟਕੇਸ਼ਵਰ-ਖੇਤਰ ਦੇ ਤੀਰਥਮਾਹਾਤਮ੍ਯ ਅਧੀਨ ‘ਜਲਸ਼ਾਯੀ’ ਉਪਾਖਿਆਨ ਵਿੱਚ ‘ਵ੍ਰਕ ਦਾ ਇੰਦਰ-ਰਾਜ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਨ ਦਾ ਵਰਣਨ’ ਨਾਮ ਦੋ ਸੌ ਤੀਹਵਾਂ ਅਧਿਆਇ ਸਮਾਪਤ ਹੋਇਆ।