Adhyaya 220

Verse 1

ये वांछंति ममाभीष्टं श्राद्धे भुक्त्वाऽथ पैतृके

ਜੋ ਮੇਰੇ ਪ੍ਰਿਯ ਅਭੀਸ਼ਟ ਨੂੰ ਚਾਹੁੰਦੇ ਹਨ—ਪਿਤ੍ਰਾਂ ਦੇ ਸ਼੍ਰਾਦ੍ਹ ਵਿੱਚ ਭੋਜਨ ਕਰਵਾ ਕੇ—…

Verse 2

आनर्त उवाच । त्रयोदश्यां कृते श्राद्धे कस्माद्वंशक्षयो भवेत् । एतन्मे सर्वमाचक्ष्व विस्तरात्त्वं महा मुने । भर्तृयज्ञ उवाच । एषा मेध्यतमा राजन्युगादिः कलिसंभवा । स्नाने दाने जपे होमे श्राद्धे ज्ञेया तथाऽक्षया

ਰਾਜਾ ਆਨਰਤ ਨੇ ਕਿਹਾ: “ਤ੍ਰਯੋਦਸ਼ੀ ਨੂੰ ਜੇ ਸ਼੍ਰਾਦ੍ਹ ਕੀਤਾ ਜਾਵੇ ਤਾਂ ਵੰਸ਼ ਦਾ ਨਾਸ ਕਿਉਂ ਹੋਵੇ? ਹੇ ਮਹਾਮੁਨੇ, ਇਹ ਸਭ ਮੈਨੂੰ ਵਿਸਥਾਰ ਨਾਲ ਦੱਸੋ।” ਭਰਤ੍ਰਿਯਜ੍ਞ ਨੇ ਕਿਹਾ: “ਹੇ ਰਾਜਨ, ਇਹ ਤਿਥੀ ਸਭ ਤੋਂ ਪਵਿੱਤਰ ਹੈ—ਕਲਿਯੁਗ ਵਿੱਚ ਉਤਪੰਨ ਯੁਗ-ਆਰੰਭਕ ਦਿਨ। ਸਨਾਨ, ਦਾਨ, ਜਪ, ਹੋਮ ਅਤੇ ਸ਼੍ਰਾਦ੍ਹ ਵਿੱਚ ਇਹ ‘ਅਕਸ਼ਯਾ’—ਅਵਿਨਾਸ਼ੀ ਫਲ ਦੇਣ ਵਾਲੀ—ਜਾਣੀ ਜਾਵੇ।”

Verse 3

अस्यां चेत्तु गजच्छाया तिथौ राजन्प्रजायते । तदाऽक्षयं मघायोगे श्राद्धं संजायते ध्रुवम्

ਹੇ ਰਾਜਨ, ਜੇ ਇਸੇ ਤਿਥੀ ਨੂੰ ‘ਗਜਛਾਇਆ’ ਦਾ ਸ਼ੁਭ ਯੋਗ ਬਣ ਜਾਵੇ, ਤਾਂ ਮਘਾ ਨਕਸ਼ਤਰ ਦੇ ਸੰਯੋਗ ਵਿੱਚ ਉਹ ਸ਼੍ਰਾਦ੍ਹ ਨਿਸ਼ਚਿਤ ਹੀ ‘ਅਕਸ਼ਯ’—ਅਵਿਨਾਸ਼ੀ ਫਲ ਵਾਲਾ—ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।

Verse 4

यः क्षीरं मधुना युक्तं तस्मिन्नहनि यच्छति । पितॄनुद्दिश्य यो मांसं दद्याद्वाध्रीणसं च यः

ਜੋ ਉਸ ਦਿਨ ਦੁੱਧ ਨੂੰ ਸ਼ਹਿਦ ਨਾਲ ਮਿਲਾ ਕੇ ਅਰਪਣ ਕਰੇ, ਅਤੇ ਜੋ ਪਿਤ੍ਰਾਂ ਨੂੰ ਉਦੇਸ਼ ਕਰਕੇ ਮਾਸ ਦਾਨ ਕਰੇ—ਵਾਧ੍ਰੀਣਸ ਦਾ ਮਾਸ ਵੀ ਜੋ ਦੇਵੇ—

Verse 5

वाध्रीणसस्य मांसेन तृप्तिर्द्वादशवार्षिकी । त्रिःपिबंत्विंद्रियक्षीणं श्वेतं वृद्धमजापतिम्

ਵਾਧ੍ਰੀਣਸ ਦੇ ਮਾਸ ਨਾਲ ਪਿਤ੍ਰਾਂ ਨੂੰ ਬਾਰਾਂ ਵਰ੍ਹਿਆਂ ਤੱਕ ਤ੍ਰਿਪਤੀ ਮਿਲਦੀ ਹੈ। (ਪਾਠ ਅਨੁਸਾਰ ਅੱਗੇ ਕਿਹਾ ਹੈ:) “ਉਹ ਤਿੰਨ ਵਾਰ ਪੀਣ—ਇੰਦ੍ਰੀਆਂ ਤੋਂ ਕਮਜ਼ੋਰ, ਸ਼ੁੱਧ-ਸਫੈਦ, ਬੁੱਢਾ, ਅਤੇ ‘ਅਜਾਪਤਿ’,” ਇਹ ਧੁੰਦਲਾ ਵਾਕ ਪ੍ਰਚਲਿਤ ਪਾਠ ਵਿੱਚ ਜਿਵੇਂ ਦਾ ਤਿਵੇਂ ਰਿਹਾ ਹੈ।

Verse 6

तं तु वाध्रीणसं विद्यात्सर्वयूथाधिपं तथा । खड्गमांसं च वा दद्यात्तृप्तिर्द्वादशवार्षिकी । संजायते न संदेहस्तेषां वाक्यं न मे मृषा

ਵਾਧ੍ਰੀਣਸ ਨੂੰ ਸਭ ਝੁੰਡਾਂ ਦਾ ਅਧਿਪਤੀ ਜਾਣੋ। ਜਾਂ ਖਡਗ ਦਾ ਮਾਸ ਵੀ ਅਰਪਣ ਕੀਤਾ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ; ਤਾਂ ਪਿਤ੍ਰਾਂ ਨੂੰ ਬਾਰਾਂ ਵਰ੍ਹਿਆਂ ਦੀ ਤ੍ਰਿਪਤੀ ਨਿਸ਼ਚਿਤ ਉਤਪੰਨ ਹੁੰਦੀ ਹੈ—ਇਸ ਵਿੱਚ ਸੰਦੇਹ ਨਹੀਂ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਬਚਨ ਝੂਠਾ ਨਹੀਂ, ਨਾਹ ਮੇਰਾ।

Verse 7

आसीद्रथंतरे कल्पे पूर्वं पार्थिवसत्तमः । सिताश्वो नाम पांचालदेशीयःपितृभक्तिमान्

ਰਥੰਤਰੇ ਕਲਪ ਦੇ ਪੁਰਾਤਨ ਯੁਗ ਵਿੱਚ ਪਾਂਚਾਲ ਦੇਸ਼ ਦਾ ਇਕ ਉੱਤਮ ਪਾਰਥਿਵ ਰਾਜਾ ਸੀ, ਜਿਸ ਦਾ ਨਾਮ ਸਿਤਾਸ਼ਵ ਸੀ; ਉਹ ਪਿਤ੍ਰਾਂ ਦਾ ਭਗਤ ਸੀ।

Verse 8

मधुना कालशाकेन खड्गमांसेन केवलम् । स हि श्राद्धं त्रयोदश्यां कुरु ते पायसेन च

ਉਸ ਨੇ ਆਖਿਆ: “ਤ੍ਰਯੋਦਸ਼ੀ ਨੂੰ ਸ਼੍ਰਾਦ੍ਹ ਕਰ; ਸ਼ਹਿਦ ਨਾਲ, ਕਾਲਸ਼ਾਕ (ਗੂੜ੍ਹੇ ਪੱਤਿਆਂ ਵਾਲੀ ਸਾਗ) ਨਾਲ, ਅਤੇ ਕੇਵਲ ਖਡਗ-ਮਾਸ ਨਾਲ ਅਰਪਣ ਕਰ; ਅਤੇ ਪਾਯਸ (ਖੀਰ) ਵੀ ਤਿਆਰ ਕਰ।”

Verse 9

सोमवंशं समुद्दिश्य श्राद्धं यच्छति भक्तितः

ਉਹ ਸੋਮਵੰਸ਼ ਨੂੰ ਸਮਰਪਿਤ ਕਰਕੇ ਭਗਤੀ ਨਾਲ ਸ਼੍ਰਾਦ੍ਹ ਅਰਪਣ ਕਰਦਾ ਹੈ।

Verse 10

अथ तैर्बाह्मणैः सर्वैः स भूयः कौतुकान्वितैः । कस्यचित्त्वथ कालस्य पृष्टो भुक्त्वा यथेच्छया

ਫਿਰ ਉਹ ਸਾਰੇ ਬ੍ਰਾਹਮਣ, ਜਿਗਿਆਸਾ ਨਾਲ ਭਰੇ ਹੋਏ, ਕੁਝ ਸਮਾਂ ਬੀਤਣ ਉਪਰੰਤ—ਜਦ ਉਹ ਆਪਣੀ ਇੱਛਾ ਅਨੁਸਾਰ ਭੋਜਨ ਕਰ ਚੁੱਕੇ—ਉਸ ਨੂੰ ਮੁੜ ਪੁੱਛਣ ਲੱਗੇ।

Verse 11

श्राद्धादनंतरं राजन्दृष्ट्वा तं श्रद्धयाऽन्वितम् । पादावमर्द्दनपरं प्रणिपातपुरः सरम्

ਹੇ ਰਾਜਨ, ਸ਼੍ਰਾਦ੍ਹ ਤੋਂ ਤੁਰੰਤ ਬਾਅਦ, ਉਸ ਨੂੰ ਸ਼ਰਧਾ ਨਾਲ ਭਰਿਆ ਦੇਖ ਕੇ—ਜੋ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਪੈਰ ਦਬਾਉਣ ਵਿੱਚ ਲੱਗਾ ਸੀ ਅਤੇ ਨਮਸਕਾਰ ਵਿੱਚ ਸਭ ਤੋਂ ਅੱਗੇ ਸੀ—(ਉਹਨਾਂ ਨੇ ਉਸ ਨੂੰ ਸੰਬੋਧਨ ਕੀਤਾ)।

Verse 12

ब्राह्मणा ऊचुः । कृत्वा श्राद्धं महाराज प्रदातव्याऽथ दक्षिणा । ब्राह्मणेभ्यस्ततः श्राद्धं पितॄणां चोपतिष्ठति

ਬ੍ਰਾਹਮਣਾਂ ਨੇ ਕਿਹਾ: “ਹੇ ਮਹਾਰਾਜ, ਸ਼੍ਰਾਦ੍ਹ ਕਰ ਕੇ ਫਿਰ ਦਕ੍ਸ਼ਿਣਾ ਦੇਣੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ। ਜਦੋਂ ਇਹ ਬ੍ਰਾਹਮਣਾਂ ਨੂੰ ਦਿੱਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਤਾਂ ਸ਼੍ਰਾਦ੍ਹ ਪਿਤ੍ਰਾਂ ਤੱਕ ਯਥਾਵਿਧਿ ਪਹੁੰਚ ਕੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਤ੍ਰਿਪਤ ਕਰਦਾ ਹੈ।”

Verse 13

सा त्वया कल्पिताऽस्माकं वितीर्णाद्यापि नो नृप । कुप्याकुप्यं परित्यज्य तां देहि नृप मा चिरम्

“ਹੇ ਨ੍ਰਿਪ, ਜੋ ਦਕ੍ਸ਼ਿਣਾ ਤੁਸੀਂ ਸਾਡੇ ਲਈ ਨਿਯਤ ਕੀਤੀ ਸੀ, ਉਹ ਅਜੇ ਤੱਕ ਨਹੀਂ ਦਿੱਤੀ। ਕੀਮਤੀ ਜਾਂ ਅਕੀਮਤੀ ਦਾ ਭੇਦ ਛੱਡ ਕੇ, ਹੇ ਰਾਜਾ, ਦੇ ਦਿਓ—ਦੇਰ ਨਾ ਕਰੋ।”

Verse 14

भर्तृयज्ञ उवाच । तच्छ्रुत्वा च नृपः प्राह संप्रहृष्टेन चेतसा । धन्योऽस्म्यनुगृहीतोऽस्मि विप्रैरद्य न संशयः

ਭਰਤ੍ਰਿਯਜ੍ਞ ਨੇ ਕਿਹਾ: ਇਹ ਸੁਣ ਕੇ ਰਾਜੇ ਨੇ ਪ੍ਰਸੰਨ ਚਿੱਤ ਨਾਲ ਕਿਹਾ, “ਮੈਂ ਧੰਨ ਹਾਂ, ਅੱਜ ਬ੍ਰਾਹਮਣਾਂ ਨੇ ਨਿਸ਼ਚਿਤ ਹੀ ਮੇਰੇ ਉੱਤੇ ਕਿਰਪਾ ਕੀਤੀ ਹੈ—ਇਸ ਵਿੱਚ ਸੰਦੇਹ ਨਹੀਂ।”

Verse 15

तस्माद्ब्रूत महाभागा युष्मभ्यं किं ददाम्यहम्

“ਇਸ ਲਈ, ਹੇ ਮਹਾਭਾਗੋ, ਦੱਸੋ—ਮੈਂ ਤੁਹਾਨੂੰ ਕੀ ਦਾਨ ਕਰਾਂ?”

Verse 16

वर न्नागान्मदोन्मत्तान्भद्रजातिसमुद्भवान् । किं वा सप्तिप्रधानांश्च मनोमारुतरंहसः

“ਕੀ ਮੈਂ ਉੱਤਮ ਹਾਥੀ ਦਿਆਂ—ਮਦੋਨਮੱਤ, ਭਦ੍ਰਾ ਕੁਲ ਤੋਂ ਉਪਜੇ? ਜਾਂ ਸ਼੍ਰੇਸ਼ਠ ਘੋੜੇ—ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਦੌੜ ਹਵਾ ਵਰਗੀ ਤੇਜ਼ ਹੈ?”

Verse 17

किं वा स्थानानि चित्राणि ग्रामाणि नगराणि च । पितॄनुद्दिश्य यत्किंचिन्नादेयं विद्यते यतः

ਜਾਂ ਕੀ ਮੈਂ ਸੁਹਾਵਣੀਆਂ ਜਾਇਦਾਦਾਂ—ਪਿੰਡਾਂ ਅਤੇ ਨਗਰਾਂ ਤੱਕ—ਦਾਨ ਕਰਾਂ? ਕਿਉਂਕਿ ਪਿਤਰਾਂ ਦੇ ਨਿਮਿੱਤ ਅਰਪਿਤ ਕੀਤੇ ਦਾਨ ਵਿੱਚ ਕੁਝ ਵੀ ‘ਨਾ ਦੇਣਯੋਗ’ ਨਹੀਂ ਰਹਿੰਦਾ।

Verse 18

ब्राह्मणा ऊचुः । नास्माकं वाजिभिः कार्यं न रत्नैर्न च हस्तिभिः । न देशैर्ग्राममुख्यैर्वा नान्येनापि च केनचित्

ਬ੍ਰਾਹਮਣਾਂ ਨੇ ਕਿਹਾ: ਸਾਨੂੰ ਨਾ ਘੋੜਿਆਂ ਦੀ ਲੋੜ ਹੈ, ਨਾ ਰਤਨਾਂ ਦੀ, ਨਾ ਹਾਥੀਆਂ ਦੀ; ਨਾ ਦੇਸ਼-ਭੂਮੀ, ਮੁੱਖ ਪਿੰਡਾਂ ਦੀ, ਨਾ ਹੀ ਹੋਰ ਕਿਸੇ ਚੀਜ਼ ਦੀ।

Verse 19

यदर्थेन महाराज पृष्टोस्माभिर्यतो भवान् । तस्मान्नो दक्षिणां देहि संदेहघ्नां तपोत्तम

ਹੇ ਮਹਾਰਾਜ, ਜਿਸ ਕਾਰਨ ਕਰਕੇ ਅਸੀਂ ਤੁਹਾਨੂੰ ਪੁੱਛਿਆ ਹੈ, ਉਸੇ ਲਈ ਸਾਨੂੰ ਐਸੀ ਦਕਸ਼ਿਣਾ ਦਿਓ ਜੋ ਸੰਦੇਹ ਦਾ ਨਾਸ ਕਰੇ, ਹੇ ਤਪਸਵੀਆਂ ਵਿੱਚ ਸ਼੍ਰੇਸ਼ਠ।

Verse 20

यां पृच्छामो वयं सर्वे कौतूहलसमाहिताः

ਉਹੀ ਗੱਲ ਜੋ ਅਸੀਂ ਸਭ ਤੀਖੀ ਜਿਗਿਆਸਾ ਨਾਲ ਮਨ ਲਗਾ ਕੇ ਪੁੱਛਦੇ ਹਾਂ…

Verse 21

राजोवाच । उपदेशाधिकारोऽस्ति ब्राह्मणानां महात्मनाम् । दातुं नैव ग्रहीतुं च नी चजात्यस्य वैदिकाः

ਰਾਜਾ ਬੋਲੇ: ਮਹਾਤਮਾ ਬ੍ਰਾਹਮਣਾਂ ਨੂੰ ਹੀ ਉਪਦੇਸ਼ ਦੇਣ ਦਾ ਅਧਿਕਾਰ ਹੈ। ਵੇਦਿਕ ਪੁਰਸ਼ਾਂ ਨੂੰ ਨੀਚ ਆਚਰਨ ਅਤੇ ਨੀਚ ਜਨਮ ਵਾਲਿਆਂ ਨੂੰ ਨਾ ਦਾਨ ਦੇਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ, ਨਾ ਉਨ੍ਹਾਂ ਤੋਂ ਲੈਣਾ।

Verse 22

सोऽहं राजा न सर्वज्ञो यो यच्छामि द्विजोत्तमाः । उपदेशं हि युष्मभ्यं सर्वज्ञेभ्यो विचक्षणाः

ਹੇ ਦ੍ਵਿਜੋਤਮੋ, ਮੈਂ ਰਾਜਾ ਸਰਵਜ੍ਞ ਨਹੀਂ; ਤਾਂ ਵੀ ਮੈਂ ਤੁਹਾਨੂੰ ਉਪਦੇਸ਼ ਦਿੰਦਾ ਹਾਂ—ਤੁਸੀਂ ਤਾਂ ਵਿਵੇਕੀ ਹੋ, ਜਿਵੇਂ ਸਰਵਜ੍ਞ ਹੀ ਹੋ।

Verse 23

ब्राह्मणा ऊचुः । गुरुशिष्यसमुत्थोऽयमुपदेशो महीपते । प्रार्थयामो वयं किंचिन्मा भयं त्वं समाविश

ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਬੋਲੇ: ਹੇ ਮਹੀਪਤੇ, ਇਹ ਉਪਦੇਸ਼ ਗੁਰੂ-ਸ਼ਿਸ਼੍ਯ ਦੇ ਯੋਗ ਸੰਬੰਧ ਤੋਂ ਉੱਠਦਾ ਹੈ। ਅਸੀਂ ਤੁਹਾਡੇ ਕੋਲ ਇਕ ਬੇਨਤੀ ਕਰਦੇ ਹਾਂ—ਡਰ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਅੰਦਰ ਨਾ ਆਉਣ ਦਿਓ।

Verse 24

वयं च प्रश्नमेकं हि पृच्छामो यदि भूपते । ब्रूषे कौतुकयुक्तानां सर्वेषां च द्विजन्मनाम्

ਹੇ ਭੂਪਤੇ, ਅਸੀਂ ਸੱਚਮੁੱਚ ਇਕ ਹੀ ਪ੍ਰਸ਼ਨ ਪੁੱਛਦੇ ਹਾਂ। ਜੇ ਤੁਸੀਂ ਉੱਤਰ ਦਿਓ, ਤਾਂ ਉਹ ਉੱਤਰ ਉਨ੍ਹਾਂ ਸਭ ਦ੍ਵਿਜਨਮਾਂ ਲਈ ਹੋਵੇ ਜੋ ਧਾਰਮਿਕ ਕੌਤੁਹਲ ਨਾਲ ਭਰੇ ਹਨ।

Verse 25

तस्माद्वद महाभाग यदि जानासि तत्त्वतः । न चेद्गुह्यतमं किंचित्पृच्छामस्त्वां कुतूहलात्

ਇਸ ਲਈ, ਹੇ ਮਹਾਭਾਗ, ਜੇ ਤੁਸੀਂ ਤੱਤ੍ਵ ਨੂੰ ਸੱਚਮੁੱਚ ਜਾਣਦੇ ਹੋ ਤਾਂ ਬੋਲੋ। ਨਹੀਂ ਤਾਂ ਅਸੀਂ ਕੌਤੁਹਲ ਵਸ਼ ਤੁਹਾਨੂੰ ਕੋਈ ਅਤਿ ਗੁਪਤ ਵਿਸ਼ਾ ਪੁੱਛਦੇ ਹਾਂ।

Verse 26

राजोवाच । यदि वः संशयो विप्रा युष्मत्प्रश्नमसंशयम् । कथयिष्याभि चेद्गुह्यं तद्वद्ध्वं गप्ल ज्वराः

ਰਾਜਾ ਬੋਲੇ: ਹੇ ਵਿਪ੍ਰੋ, ਜੇ ਤੁਹਾਡੇ ਮਨ ਵਿੱਚ ਸੰਦੇਹ ਹੈ, ਤਾਂ ਆਪਣਾ ਪ੍ਰਸ਼ਨ ਨਿਸ਼ੰਕ ਹੋ ਕੇ ਕਹੋ। ਜੇ ਮੈਨੂੰ ਕੋਈ ਗੁਪਤ ਉਪਦੇਸ਼ ਕਹਿਣਾ ਹੈ, ਤਾਂ ਤੁਸੀਂ ਵੀ ਉਸ ਨੂੰ ਸਾਫ਼-ਸਾਫ਼ ਬਿਆਨ ਕਰੋ।

Verse 27

ब्राह्मणा ऊचुः । अन्नेषु च विचित्रेषु लेह्येषु विविधेषु च । अमृतेष्वेषु सर्वेषु तथा पेयेषु पार्थिव

ਬ੍ਰਾਹਮਣਾਂ ਨੇ ਕਿਹਾ: “ਹੇ ਰਾਜਨ, ਅਨੇਕ ਪ੍ਰਕਾਰ ਦੇ ਅੰਨਾਂ ਵਿੱਚ, ਨਾਨਾ ਵਿਧ ਚਾਟਣਯੋਗ ਮਿਠਿਆਈਆਂ ਵਿੱਚ, ਇਨ੍ਹਾਂ ਸਭ ਅੰਮ੍ਰਿਤ-ਸਮਾਨ ਭੋਜਨਾਂ ਵਿੱਚ, ਅਤੇ ਇਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਪੇਯਾਂ ਵਿੱਚ ਵੀ…”

Verse 28

तस्मादद्य दिने ब्रूहि मधु यच्छसि गर्हितम् । वर्तते च यथाऽभक्ष्यं ब्राह्मणानां विशेषतः

ਇਸ ਲਈ ਅੱਜ ਸਾਨੂੰ ਦੱਸੋ ਕਿ ਤੁਸੀਂ ਨਿੰਦਿਤ ਮਧੁ ਕਿਉਂ ਭੇਟ ਕਰ ਰਹੇ ਹੋ, ਜੋ ਅਭક્ષ੍ਯ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ—ਖ਼ਾਸ ਕਰਕੇ ਬ੍ਰਾਹਮਣਾਂ ਲਈ।

Verse 29

तथा विचित्र मासेषु संस्थितेषु नराधिप । खङ्गमांसं निरास्वादं कस्माद्यच्छसि केवलम्

ਅਤੇ ਫਿਰ, ਹੇ ਨਰਾਧਿਪ, ਜਦੋਂ ਅਨੇਕ ਉੱਤਮ ਮਾਸ ਉਪਲਬਧ ਹਨ, ਤਾਂ ਤੁਸੀਂ ਕੇਵਲ ਨਿਰਸ ਖਙ੍ਗ-ਮਾਸ ਹੀ ਕਿਉਂ ਭੇਟ ਕਰਦੇ ਹੋ?

Verse 30

संति शाकानि राजेन्द्र पावनीयानि सर्वशः । सुष्ठु स्वादु कराण्यत्र व्यञ्जनार्थं महीपते

ਹੇ ਰਾਜੇੰਦਰ, ਇੱਥੇ ਹਰ ਤਰ੍ਹਾਂ ਤੋਂ ਪਾਵਨ ਕਰਨ ਵਾਲੀਆਂ ਸਾਕ-ਸਬਜ਼ੀਆਂ ਮੌਜੂਦ ਹਨ, ਜੋ ਸੁਆਦਿਸ਼ਟ ਵਿਅੰਜਨ ਬਣਾਉਣ ਲਈ ਉੱਤਮ ਹਨ, ਹੇ ਧਰਤੀਪਤੀ।

Verse 31

कालशाकं सकटुकं मुखाऽधिजनकं महत् । कस्माद्यच्छसि चास्माकं भक्त्या परमया युतः । न श्राद्धे प्रतिषेधश्च प्रकर्तव्यः कथंचन

ਕਾਲਸ਼ਾਕ ਸਖ਼ਤ ਤਿੱਖਾ ਹੈ, ਮੂੰਹ ਨੂੰ ਬਹੁਤ ਚੁਭਦਾ ਹੈ; ਫਿਰ ਵੀ ਤੁਸੀਂ ਪਰਮ ਭਕਤੀ ਨਾਲ ਯੁਕਤ ਹੋ ਕੇ ਸਾਨੂੰ ਇਹ ਕਿਉਂ ਦਿੰਦੇ ਹੋ? ਸ਼੍ਰਾਦ੍ਹ ਵਿੱਚ ਕਿਸੇ ਵੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੀ ਅਨੁਚਿਤਤਾ ਕਦੇ ਨਹੀਂ ਲਿਆਉਣੀ ਚਾਹੀਦੀ।

Verse 32

न च त्याज्यं समुच्छिष्टं तेन भुंजामहे ततः । तदत्र कारणेनैव गुरुणा भाव्यमेव हि । येन त्वं यच्छसि प्राय एतत्सिद्धिर्भवेत्स्थिता

ਇਸ ਨੂੰ ‘ਜੂਠਾ’ ਸਮਝ ਕੇ ਤਿਆਗਣਾ ਨਹੀਂ ਚਾਹੀਦਾ; ਇਸ ਲਈ ਅਸੀਂ ਇਸ ਨੂੰ ਪ੍ਰਸਾਦ ਵਾਂਗ ਭੋਗ ਕਰਦੇ ਹਾਂ। ਪਰ ਇੱਥੇ ਨਿਸ਼ਚਿਤ ਹੀ ਕੋਈ ਗੰਭੀਰ ਕਾਰਣ ਹੈ—ਜਿਸ ਕਰਕੇ ਤੂੰ ਸਦਾ ਇਹ ਅਰਪਣ ਕਰਦਾ ਹੈਂ—ਤਾਂ ਜੋ ਇਹ ਨਿਯਤ ਕਰਮ ਸਿੱਧੀ ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੋ ਕੇ ਸਥਿਰ ਹੋ ਜਾਵੇ।

Verse 33

तस्मात्कथय नः सर्वं परं कौतूहलं हि नः । निःस्वादितं यथा दद्यादीदृक्छ्राद्धे विगर्हितम्

ਇਸ ਲਈ ਸਾਨੂੰ ਸਭ ਕੁਝ ਦੱਸੋ—ਸਾਡੀ ਜਿਗਿਆਸਾ ਬਹੁਤ ਹੈ—ਕਿਵੇਂ ਕੋਈ ਐਸਾ ਫਿੱਕਾ, ਨਿੰਦਿਤ ਭੋਜਨ ਸ਼੍ਰਾਦ੍ਹ ਵਿੱਚ ਦਾਨ ਕਰ ਸਕਦਾ ਹੈ।

Verse 34

यथा त्वं नृपशार्दूल श्रद्धया संप्रयच्छसि

ਹੇ ਨ੍ਰਿਪਾਂ ਦੇ ਸ਼ੇਰ, ਤੂੰ ਇਹ (ਅਰਪਣ) ਸ਼ਰਧਾ ਨਾਲ ਕਿਵੇਂ ਦਿੰਦਾ ਹੈਂ?

Verse 35

तच्छ्रुत्वा वचनं तेषां ब्राह्मणानां महात्मनाम् । स वैलक्ष्यस्मितं प्राह सलज्जं पृथिवीपतिः

ਉਹ ਮਹਾਤਮਾ ਬ੍ਰਾਹਮਣਾਂ ਦੇ ਬਚਨ ਸੁਣ ਕੇ, ਧਰਤੀ ਦਾ ਪਤੀ ਰਾਜਾ ਲੱਜਾ ਨਾਲ ਘਿਰ ਕੇ, ਝਿਜਕਦੀ ਮੁਸਕਾਨ ਨਾਲ ਬੋਲ ਪਿਆ।

Verse 36

गुह्यमेतन्महाभागा अस्माकं यदि संस्थितम् । अवाच्यमपि वक्ष्यामि शृणुध्वं सुसमाहिताः

ਹੇ ਭਾਗਾਂ ਵਾਲਿਓ, ਇਹ ਭੇਦ ਮੇਰੇ ਜੀਵਨ ਨਾਲ ਜੁੜਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ। ਫਿਰ ਵੀ—ਭਾਵੇਂ ਕਹਿਣ ਯੋਗ ਨਾ ਵੀ ਹੋਵੇ—ਮੈਂ ਇਸ ਨੂੰ ਕਹਾਂਗਾ। ਤੁਸੀਂ ਸਭ ਪੂਰੀ ਏਕਾਗ੍ਰਤਾ ਨਾਲ ਸੁਣੋ।

Verse 37

अहमासं पुरा पापो लुब्धकश्चान्य जन्मनि । निहंता सर्वजंतूनां तथा भक्षयिता पुनः

ਪੂਰਵ ਜਨਮ ਵਿੱਚ ਮੈਂ ਪਾਪੀ ਸ਼ਿਕਾਰੀ ਸੀ—ਲੋਭੀ, ਸਭ ਪ੍ਰਕਾਰ ਦੇ ਜੀਵਾਂ ਦਾ ਸੰਹਾਰ ਕਰਨ ਵਾਲਾ ਅਤੇ ਫਿਰ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਭੱਖਣ ਵਾਲਾ ਵੀ।

Verse 38

पर्यटामि तदारण्ये धनुषा मृगयारतः । सिंहो व्याघ्रो गजेन्द्रो वा शरभो वा द्विजो त्तमाः

ਹੇ ਦ੍ਵਿਜੋਤਮੋ, ਮੈਂ ਉਸ ਜੰਗਲ ਵਿੱਚ ਧਨੁਸ਼ ਹੱਥ ਵਿੱਚ ਲੈ ਕੇ ਸ਼ਿਕਾਰ ਦੇ ਰਸ ਵਿੱਚ ਮਸਤ ਘੁੰਮਦਾ ਰਹਿੰਦਾ ਸੀ—ਸਿੰਘ ਹੋਵੇ, ਵਿਆਘ੍ਰ ਹੋਵੇ, ਗਜੇੰਦਰ ਹੋਵੇ ਜਾਂ ਭਿਆਨਕ ਸ਼ਰਭ ਹੀ ਕਿਉਂ ਨਾ ਹੋਵੇ।

Verse 39

मद्बाणगोचरं प्राप्तो न जीवत्यपि कर्हिचित् । कस्यचित्त्वथ कालस्य भ्रममाणो महीतले

ਜੋ ਕੁਝ ਵੀ ਮੇਰੇ ਬਾਣਾਂ ਦੀ ਪਹੁੰਚ ਵਿੱਚ ਆ ਜਾਂਦਾ, ਉਹ ਕਦੇ ਜੀਉਂਦਾ ਨਾ ਬਚਦਾ। ਫਿਰ ਕੁਝ ਸਮਾਂ ਬੀਤਣ ਉਪਰੰਤ, ਮੈਂ ਧਰਤੀ ਉੱਤੇ ਭਟਕਦਾ ਫਿਰਿਆ।

Verse 40

संप्राप्तोऽहं महाभागा अग्नि वेशस्य सन्मुनेः । आश्रमे समनुप्राप्तो निशीथे क्षुत्पिपासितः

ਹੇ ਮਹਾਭਾਗੋ, ਮੈਂ ਸਤ੍ਮੁਨੀ ਅਗ્નਿਵੇਸ਼ ਦੇ ਆਸ਼੍ਰਮ ਤੱਕ ਪਹੁੰਚਿਆ। ਅੱਧੀ ਰਾਤ ਨੂੰ ਉਥੇ ਆਇਆ, ਭੁੱਖ ਤੇ ਤ੍ਰਿਹ ਨਾਲ ਪੀੜਤ ਸੀ।

Verse 41

तावत्तत्र सशिष्याणां श्राद्धकर्मविधिं वदन् । संस्थितो वेष्टितः शिष्यैः समन्ताद्द्विजसत्तमाः

ਉਸ ਵੇਲੇ, ਹੇ ਦ੍ਵਿਜਸੱਤਮੋ, ਉਹ ਉਥੇ ਖੜਾ ਆਪਣੇ ਸ਼ਿਸ਼ਿਆਂ ਨੂੰ ਸ਼੍ਰਾਦ੍ਧ ਕਰਮ ਦੀ ਵਿਧੀ ਸਮਝਾ ਰਿਹਾ ਸੀ; ਅਤੇ ਉਹ ਵਿਦਿਆਰਥੀਆਂ ਨਾਲ ਚਾਰੋਂ ਪਾਸਿਆਂ ਤੋਂ ਘਿਰਿਆ ਹੋਇਆ ਸੀ।

Verse 42

अग्निवेश उवाच । ऋक्षे पित्र्ये यदा चन्द्रो हंसश्चापि करे व्रजेत् । त्रयोदशी तु सा च्छाया विज्ञेया कुञ्जरोद्भवा

ਅਗ્નਿਵੇਸ਼ ਨੇ ਕਿਹਾ: ਜਦੋਂ ਚੰਦਰਮਾ ਪਿਤ੍ਰ-ਨਕਸ਼ਤਰ ਵਿੱਚ ਹੋਵੇ ਅਤੇ ਹੰਸ ਵੀ ‘ਕਰ’ ਰਾਸ਼ੀ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਵੇਸ਼ ਕਰੇ, ਤਾਂ ਉਹ ਛਾਇਆ ‘ਕੁੰਜਰ-ਉਦਭਵਾ’ (ਹਾਥੀ-ਜਨਮੀ) ਸ਼ਕੁਨ ਮੰਨੀਏ; ਉਹ ਤ੍ਰਯੋਦਸ਼ੀ ਤਿਥੀ ਹੈ।

Verse 43

पित्र्ये यदास्थितश्चेन्दुर्हंसश्चापि करे स्थितः । तिथिर्वैश्रवणी या च सा च्छाया कुञ्जरस्य च

ਜਦੋਂ ਚੰਦਰਮਾ ਪਿਤ੍ਰ-ਨਕਸ਼ਤਰ ਵਿੱਚ ਟਿਕਿਆ ਹੋਵੇ ਅਤੇ ਹੰਸ ਵੀ ‘ਕਰ’ ਵਿੱਚ ਸਥਿਤ ਹੋਵੇ, ਤਾਂ ਜੋ ਤਿਥੀ ‘ਵੈਸ਼੍ਰਵਣੀ’ ਕਹੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਉਹ ਵੀ ਹਾਥੀ ਦੀ ‘ਛਾਇਆ’ ਵਾਲਾ ਸ਼ਕੁਨ ਹੀ ਜਾਣੀਏ।

Verse 44

सैंहिकेयो यदा चंद्रं ग्रसते पर्वसंधिषु । हस्तिच्छाया तु सा ज्ञेया तस्यां श्राद्धं समाचरेत्

ਜਦੋਂ ਸੈਂਹਿਕੇਯਾ (ਰਾਹੁ) ਪੱਖਾਂ ਦੇ ਸੰਧਿ-ਕਾਲਾਂ ਵਿੱਚ ਚੰਦਰਮਾ ਨੂੰ ਗ੍ਰਸ ਲੈਂਦਾ ਹੈ, ਉਹ ‘ਹਸਤੀ-ਛਾਇਆ’ ਜਾਣੀਏ; ਉਸ ਵੇਲੇ ਵਿਧੀ-ਪੂਰਵਕ ਸ਼੍ਰਾਦ੍ਹ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ।

Verse 45

तस्यां यः कुरुते श्राद्धं जलैरपि प्रभक्तितः । यावद्द्वादश वर्षाणि पितरस्तस्य तर्पिताः

ਉਸ ਵੇਲੇ ਜੋ ਕੋਈ ਭਗਤੀ-ਭਾਵ ਨਾਲ, ਕੇਵਲ ਜਲ ਨਾਲ ਵੀ, ਸ਼੍ਰਾਦ੍ਹ ਕਰਦਾ ਹੈ—ਉਸ ਦੇ ਪਿਤਰ ਬਾਰਾਂ ਵਰ੍ਹਿਆਂ ਤੱਕ ਤ੍ਰਿਪਤ ਰਹਿੰਦੇ ਹਨ।

Verse 46

वनस्पतिगते सोमे या च्छाया पूर्वतोमुखी । गजच्छाया तु सा ज्ञेया पितॄणां दत्तमक्षयम्

ਜਦੋਂ ਚੰਦਰਮਾ ‘ਵਨਸਪਤੀ’ ਵਿੱਚ ਹੋਵੇ ਅਤੇ ਛਾਇਆ ਪੂਰਬ ਵੱਲ ਮੁਖੀ ਹੋਵੇ, ਉਹ ‘ਗਜ-ਛਾਇਆ’ ਜਾਣੀਏ; ਉਸ ਵੇਲੇ ਪਿਤਰਾਂ ਨੂੰ ਦਿੱਤਾ ਦਾਨ ਅਖੰਡ (ਅਕਸ਼ਯ) ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।

Verse 47

सा भवेच्च न सन्देहः पुण्यदा पैतृकी तिथिः । तस्यां श्राद्धं प्रकर्तव्यं संभाराः संभृताश्च ये

ਇਹ ਨਿਸ਼ਚਿਤ ਹੀ—ਬਿਨਾ ਕਿਸੇ ਸੰਦੇਹ ਦੇ—ਪਿਤ੍ਰਾਂ ਦੀ ਪੁੰਨ-ਦਾਇਕ ਤਿਥੀ ਹੈ। ਉਸ ਦਿਨ ਜੋ ਵੀ ਸੰਭਾਰ ਇਕੱਠੇ ਕੀਤੇ ਹੋਣ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਨਾਲ ਸ਼ਰਾਧ ਅਵਸ਼੍ਯ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ।

Verse 48

प्रभाते तु न सन्देहः पितॄणां परितृप्तये । शाकैस्तथैंगुदैर्बिल्वैर्बदरैश्चिर्भटैरपि

ਪ੍ਰਭਾਤ ਵੇਲੇ—ਇਸ ਵਿੱਚ ਕੋਈ ਸੰਦੇਹ ਨਹੀਂ—ਪਿਤ੍ਰ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਤ੍ਰਿਪਤ ਹੁੰਦੇ ਹਨ; ਚਾਹੇ ਸ਼ਰਾਧ ਸਾਗ-ਸਬਜ਼ੀਆਂ ਨਾਲ ਹੋਵੇ, ਇੰਗੁਦ ਫਲਾਂ ਨਾਲ, ਬੇਲ ਨਾਲ, ਬਦਰ (ਬੇਰ) ਨਾਲ, ਜਾਂ ਚਿਰਭਟਾ ਕੱਦੂ ਨਾਲ ਵੀ।

Verse 49

यदन्नं पुरुषोऽश्नाति तदन्नास्तस्य देवताः । बाढमित्येव ते प्रोच्य गताः स्वंस्वं निकेतनम्

ਮਨੁੱਖ ਜੋ ਅੰਨ ਖਾਂਦਾ ਹੈ, ਉਹੀ ਅੰਨ ਉਸ ਨਾਲ ਸੰਬੰਧਿਤ ਦੇਵਤਿਆਂ ਲਈ (ਗ੍ਰਾਹ੍ਯ) ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ‘ਠੀਕ ਹੈ’ ਕਹਿ ਕੇ ਉਹ ਸਹਿਮਤ ਹੋਏ ਅਤੇ ਹਰ ਇੱਕ ਆਪਣੇ ਆਪਣੇ ਧਾਮ ਨੂੰ ਚਲਾ ਗਿਆ।

Verse 50

सर्वे शिष्या महाभागाः नारायणपुरोगमाः । अग्निवेश्योऽपि सुष्वाप समामन्त्र्य द्विजोत्तमान्

ਸਾਰੇ ਮਹਾਭਾਗ ਸ਼ਿਸ਼੍ਯ, ਨਾਰਾਇਣ ਦੀ ਅਗਵਾਈ ਹੇਠ, ਉੱਥੇ ਹੀ ਰਹੇ। ਅਤੇ ਅਗ્નਿਵੇਸ਼੍ਯ ਵੀ, ਉੱਤਮ ਦ੍ਵਿਜਾਂ ਨੂੰ ਵਿਦਾ ਕਰ ਕੇ, ਸੁੱਤ ਗਿਆ।

Verse 51

तेन संकथ्यमानं च रात्रौ तच्च श्रुतं मया । अहं चापि करिष्यामि प्रातः श्राद्धमसंशयम्

ਰਾਤ ਨੂੰ ਉਹ ਜੋ ਉਪਦੇਸ਼ ਕਰ ਰਿਹਾ ਸੀ, ਉਹ ਮੈਂ ਵੀ ਸੁਣਿਆ। ਮੈਂ ਵੀ ਸਵੇਰੇ ਨਿਸ਼ਚਿਤ ਹੀ ਸ਼ਰਾਧ ਕਰਾਂਗਾ—ਬਿਨਾ ਸੰਦੇਹ ਦੇ।

Verse 52

निहत्य खड्गमादाय तस्य मांसं सुपुष्कलम् । तथा मधु समादाय कालशाकं विशेषतः

ਖੜਗ ਨੂੰ ਮਾਰ ਕੇ ਉਸ ਦਾ ਬਹੁਤ ਪ੍ਰਚੁਰ ਮਾਸ ਲਿਆ; ਅਤੇ ਮਧੁ ਵੀ ਇਕੱਠਾ ਕੀਤਾ—ਖ਼ਾਸ ਕਰਕੇ ਕਾਲਸ਼ਾਕ ਦੇ ਸਾਗ ਸਮੇਤ—(ਕਰਮ ਲਈ ਤਿਆਰੀ ਕੀਤੀ)।

Verse 53

स्वजातीयेभ्य आदाय तर्पयिष्यामि तान्पितॄन्

ਆਪਣੇ ਹੀ ਜਾਤੀ-ਭਾਈਆਂ ਤੋਂ ਇਹ ਸਮੱਗਰੀ ਲੈ ਕੇ, ਮੈਂ ਤਰਪਣ ਕਰ ਕੇ ਉਹਨਾਂ ਪਿਤ੍ਰਾਂ ਨੂੰ ਤ੍ਰਿਪਤ ਕਰਾਂਗਾ।

Verse 54

एवं निश्चित्य मनसा प्रसुप्तोऽहं द्विजोत्तमाः । ततः प्रभाते विमले प्रोद्गते रविमण्डले

ਇਉਂ ਮਨ ਵਿੱਚ ਨਿਸਚੈ ਕਰ ਕੇ ਮੈਂ ਸੁੱਤ ਗਿਆ, ਹੇ ਦ੍ਵਿਜੋਤਮੋ। ਫਿਰ ਨਿਰਮਲ ਸਵੇਰੇ, ਜਦੋਂ ਸੂਰਜ-ਮੰਡਲ ਉਗ ਆਇਆ,

Verse 55

मधुजालानि भूरीणि गृहीतानि मया ततः । कालशाकं तथा लब्धं स्वेच्छया द्विजसत्तमाः

ਤਦ ਮੈਂ ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਮਧੁ-ਛੱਤੇ ਇਕੱਠੇ ਕੀਤੇ; ਅਤੇ ਕਾਲਸ਼ਾਕ ਦਾ ਸਾਗ ਵੀ ਮੇਰੀ ਇੱਛਾ ਅਨੁਸਾਰ ਮਿਲ ਗਿਆ, ਹੇ ਦ੍ਵਿਜਸੱਤਮੋ।

Verse 56

ततः सर्वं समादाय श्रपितं तत्क्षणान्मया । स्नात्वा च निजवर्गाणां पितॄनुद्दिश्य चात्मनः । प्रदत्तं लुब्धकानां च भक्तिपूर्वं द्विजोत्तमाः

ਫਿਰ ਸਭ ਕੁਝ ਇਕੱਠਾ ਕਰ ਕੇ ਮੈਂ ਤੁਰੰਤ ਪਕਾ ਲਿਆ। ਸਨਾਨ ਕਰ ਕੇ, ਆਪਣੇ ਕੁਲ ਦੇ ਪਿਤ੍ਰਾਂ ਨੂੰ ਅਤੇ ਆਪਣੇ ਕਲਿਆਣ ਲਈ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਸਮਰਪਿਤ ਕਰ ਕੇ, ਮੈਂ ਸ਼ਿਕਾਰੀਆਂ ਨੂੰ ਵੀ ਭਕਤੀ-ਪੂਰਵਕ ਦਾਨ ਦਿੱਤਾ, ਹੇ ਦ੍ਵਿਜੋਤਮੋ।

Verse 57

एवं मया पुरा दत्तं पितॄ नुद्दिश्य तान्निजान् । नान्यत्किंचिन्मया दत्तं कदाचित्कस्यचिद्विजाः

ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਮੈਂ ਪੁਰਾਤਨ ਸਮੇਂ ਆਪਣੇ ਹੀ ਪਿਤ੍ਰਾਂ ਨੂੰ ਉਦੇਸ਼ ਕਰਕੇ ਉਹ ਦਾਨ ਅਰਪਿਤ ਕੀਤਾ। ਹੇ ਬ੍ਰਾਹਮਣੋ, ਮੈਂ ਕਦੇ ਵੀ ਕਿਸੇ ਨੂੰ ਹੋਰ ਕੁਝ ਨਹੀਂ ਦਿੱਤਾ।

Verse 58

ततः कालेन महता मृत्युं प्राप्तोऽस्म्यहं द्विजाः । तद्दानस्य प्रभावेन पार्थिवीं योनिमाश्रितः

ਫਿਰ ਬਹੁਤ ਸਮਾਂ ਬੀਤਣ ਉਪਰੰਤ, ਹੇ ਦ੍ਵਿਜੋ, ਮੈਨੂੰ ਮੌਤ ਆ ਪਹੁੰਚੀ। ਪਰ ਉਸ ਦਾਨ ਦੇ ਪ੍ਰਭਾਵ ਨਾਲ ਮੈਂ ਧਰਤੀ ਉੱਤੇ ਮੁੜ ਜਨਮ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤਾ।

Verse 59

एवं जातिस्मरत्वं च सञ्जातं मे द्विजोत्तमाः । ते च मे तर्पितास्तेन खड्गमांसेन माक्षिकैः

ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਹੇ ਬ੍ਰਾਹਮਣੋਤਮੋ, ਮੈਨੂੰ ਪਿਛਲੇ ਜਨਮਾਂ ਦੀ ਯਾਦ ਦਾ ਬਲ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੋਇਆ। ਅਤੇ ਉਸ ਕਰਮ ਨਾਲ ਮੇਰੇ ਪਿਤ੍ਰ ਖਡਗ-ਮਾਸ ਅਤੇ ਸ਼ਹਿਦ ਨਾਲ ਤ੍ਰਿਪਤ ਕੀਤੇ ਗਏ।

Verse 60

संप्राप्ताः परमां प्रीतिं ततो द्वाशवार्षिकीम् । एतस्मात्कारणाच्छ्राद्धं प्रकरोमि द्विजोत्तमाः

ਉਹ ਫਿਰ ਪਰਮ ਪ੍ਰਸੰਨਤਾ ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੋਏ, ਜੋ ਬਾਰਾਂ ਵਰ੍ਹਿਆਂ ਤੱਕ ਟਿਕੀ ਰਹੀ। ਇਸੇ ਕਾਰਨ, ਹੇ ਬ੍ਰਾਹਮਣੋਤਮੋ, ਮੈਂ ਹੁਣ ਸ਼੍ਰਾਦ੍ਹ ਕਰਦਾ ਹਾਂ।

Verse 61

खड्गमांसेन मधुना कालशाकेन भूरिशः । विधिहीनं द्विजैर्हीनं तिलदर्भैर्विवर्जितम्

ਖਡਗ-ਮਾਸ, ਸ਼ਹਿਦ ਅਤੇ ਬਹੁਤ ਸਾਰਾ ਕਾਲ-ਸ਼ਾਕ ਲੈ ਕੇ—ਇਹ ਸ਼੍ਰਾਦ੍ਹ ਵਿਧੀ ਤੋਂ ਰਹਿਤ, ਬ੍ਰਾਹਮਣਾਂ ਤੋਂ ਰਹਿਤ, ਅਤੇ ਤਿਲ ਤੇ ਦਰਭ ਘਾਹ ਤੋਂ ਵੀ ਵੰਝਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ।

Verse 62

मया तद्विहितं श्राद्धं तस्यैतत्फलमागतम् । सांप्रतं विधिना सम्यग्ब्राह्मणैर्वेदपारगैः

ਮੈਂ ਉਹ ਸ਼੍ਰਾਦ੍ਧ ਵਿਧੀ ਅਨੁਸਾਰ ਕੀਤਾ ਸੀ; ਉਸ ਦਾ ਇਹ ਫਲ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੋਇਆ। ਹੁਣ ਤਾਂ ਵੇਦਾਂ ਦੇ ਪਾਰੰਗਤ ਬ੍ਰਾਹਮਣਾਂ ਨਾਲ, ਰੀਤ ਮੁਤਾਬਕ, ਇਹ ਕਰਮ ਠੀਕ ਤਰ੍ਹਾਂ ਕੀਤਾ ਜਾ ਰਿਹਾ ਹੈ।

Verse 63

उपविष्टैः करोम्येव यच्छ्राद्धं श्रद्धयान्वितः । दर्भैस्तिलैः समोपेतं मन्त्रवच्च द्विजोत्तमाः

ਉਹ ਬੈਠੇ ਹੋਏ ਹਨ, ਅਤੇ ਮੈਂ ਸ਼ਰਧਾ ਨਾਲ ਸ਼੍ਰਾਦ੍ਧ ਕਰਦਾ ਹਾਂ—ਦਰਭ ਘਾਹ ਤੇ ਤਿਲ ਨਾਲ ਸੁਸਜਜਿਤ, ਅਤੇ ਮੰਤ੍ਰਾਂ ਸਮੇਤ, ਹੇ ਬ੍ਰਾਹਮਣਾਂ ਵਿਚ ਸ਼੍ਰੇਸ਼ਠੋ।

Verse 64

नो जानामि फलं किं वा सांप्रतं च भविष्यति । तस्मादेवं परिज्ञाय यूयं चैव द्विजोत्तमाः

ਮੈਨੂੰ ਨਹੀਂ ਪਤਾ ਕਿ ਹੁਣ ਕਿਹੋ ਜਿਹਾ ਫਲ ਉਤਪੰਨ ਹੋਵੇਗਾ। ਇਸ ਲਈ ਇਹ ਗੱਲ ਸਮਝ ਕੇ, ਤੁਸੀਂ ਵੀ, ਹੇ ਬ੍ਰਾਹਮਣਾਂ ਵਿਚ ਸ਼੍ਰੇਸ਼ਠੋ—

Verse 65

संतर्पयध्वं च पितॄन्निजान्गजदिने स्थिते । छायायां चैव जातायां कुञ्जरस्य द्विजोत्तमाः

ਤੁਸੀਂ ਵੀ ਆਪਣੇ ਪਿਤਰਾਂ ਨੂੰ ਤ੍ਰਿਪਤ ਕਰੋ, ਹੇ ਬ੍ਰਾਹਮਣਾਂ ਵਿਚ ਸ਼੍ਰੇਸ਼ਠੋ, ਜਦੋਂ ਗਜ-ਦਿਨ ਆਵੇ—ਜਦੋਂ ਹਾਥੀ ਦੀ ਛਾਂ ਵੀ ਪ੍ਰਗਟ ਹੋ ਜਾਵੇ।

Verse 66

येन संजायते तृप्तिः पितॄणां द्वादशाब्दिकी । युष्माकं च गतिः श्रेष्ठा यथा जाता ममाधुना

ਇਸ ਨਾਲ ਪਿਤਰਾਂ ਨੂੰ ਬਾਰਾਂ ਵਰ੍ਹਿਆਂ ਤੱਕ ਤ੍ਰਿਪਤੀ ਮਿਲਦੀ ਹੈ; ਅਤੇ ਤੁਹਾਡੀ ਗਤੀ ਵੀ ਸ਼੍ਰੇਸ਼ਠ ਹੋ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਜਿਵੇਂ ਮੇਰੀ ਹੁਣ ਹੋ ਗਈ ਹੈ।

Verse 67

भर्तृयज्ञ उवाच । तस्य तद्वचनं श्रुत्वा सर्वे ते ब्राह्मणोत्तमाः । संतुष्टाः साधुवादांश्च ददुस्तस्य महीपतेः

ਭਰਤ੍ਰਿਯਜ੍ਞ ਨੇ ਕਿਹਾ: ਉਸ ਦੇ ਬਚਨ ਸੁਣ ਕੇ ਉਹ ਸਭ ਉੱਤਮ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਪ੍ਰਸੰਨ ਹੋਏ ਅਤੇ ਉਸ ਮਹੀਪਤੀ ਰਾਜੇ ਨੂੰ ਸਾਧੁਵਾਦ, ਸਤਿਕਾਰ ਅਤੇ ਆਸ਼ੀਰਵਾਦ ਪ੍ਰਦਾਨ ਕੀਤੇ।

Verse 68

ततःप्रभृति चक्रुस्ते श्राद्धानि द्विजसत्तमाः । त्रयोदश्यां नभस्यस्य कृष्णायां भक्तितत्पराः

ਉਸ ਸਮੇਂ ਤੋਂ ਅੱਗੇ ਉਹ ਦ੍ਵਿਜ-ਸੱਤਮ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਭਕਤੀ ਵਿੱਚ ਲੀਨ ਹੋ ਕੇ ਨਭਸ੍ਯ (ਭਾਦ੍ਰਪਦ) ਮਹੀਨੇ ਦੇ ਕ੍ਰਿਸ਼ਣ ਪੱਖ ਦੀ ਤ੍ਰਯੋਦਸ਼ੀ ਨੂੰ ਸ਼੍ਰਾਦ੍ਹ ਕਰਮ ਕਰਨ ਲੱਗ ਪਏ।

Verse 69

मधुना कालशाकेन खड्गमांसेन तर्पिताः । प्राप्नुवंति परां सिद्धिं विमानवरमास्थिताः

ਮਧੁ, ਕਾਲ-ਸ਼ਾਕ ਸਾਗ ਅਤੇ ਖਡਗ (ਗੈਂਡੇ) ਦੇ ਮਾਸ ਦੀ ਤਰਪਣ-ਭੇਟ ਨਾਲ ਤ੍ਰਿਪਤ ਹੋ ਕੇ ਉਹ ਉੱਤਮ ਵਿਮਾਨ ਉੱਤੇ ਆਰੂੜ੍ਹ ਹੋ ਕੇ ਪਰਮ ਸਿੱਧੀ ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਦੇ ਹਨ।

Verse 70

स्पर्धंते सहिता दैवैः पितरश्च विशेषतः । वंशजेन प्रदत्तस्य प्रभावात्सुरसत्तमाः

ਹੇ ਦੇਵਾਂ ਵਿੱਚ ਸ਼੍ਰੇਸ਼ਠ! ਵੰਸ਼ਜ ਵੱਲੋਂ ਅਰਪਿਤ ਭੇਟ ਦੀ ਪ੍ਰਭਾਵਸ਼ਾਲੀ ਸ਼ਕਤੀ ਕਰਕੇ ਪਿਤਰ—ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਕਰਕੇ—ਦੇਵਤਿਆਂ ਸਮੇਤ ਆਪਸ ਵਿੱਚ ਸਪರ್ಧਾ ਕਰਨ ਲੱਗ ਪੈਂਦੇ ਹਨ।

Verse 71

श्राद्धार्थं संपरिज्ञाय मन्त्रं चक्रुः परस्परम् । आदित्या वसवो रुद्रा नासत्यावपि पार्थिव

ਹੇ ਪਾਰਥਿਵ ਰਾਜਨ! ਸ਼੍ਰਾਦ੍ਹ ਦੇ ਅਰਥ ਨੂੰ ਭਲੀਭਾਂਤ ਜਾਣ ਕੇ ਆਦਿਤ੍ਯ, ਵਸੁ, ਰੁਦ੍ਰ ਅਤੇ ਦੋਵੇਂ ਨਾਸਤ੍ਯ (ਅਸ਼ਵਿਨ) ਆਪਸ ਵਿੱਚ ਮਿਲ ਕੇ ਇੱਕ ਮੰਤ੍ਰ ਦੀ ਰਚਨਾ ਕਰਨ ਲੱਗੇ।

Verse 72

यथा न भवति श्राद्धं तस्मिन्नहनि भूतले । यत्प्रभावाद्वयं सर्वे मानुषैः श्राद्धमाश्रितैः । न यामोऽभिभवस्थानं तस्माच्छप्स्यामहे च तान्

“ਤਾਂ ਜੋ ਉਸ ਦਿਨ ਧਰਤੀ ਉੱਤੇ ਸ਼੍ਰਾਦ੍ਹ ਨ ਹੋਵੇ; ਕਿਉਂਕਿ ਸ਼੍ਰਾਦ੍ਹ ਦਾ ਆਸਰਾ ਲੈਣ ਵਾਲੇ ਮਨੁੱਖਾਂ ਦੇ ਪ੍ਰਭਾਵ ਨਾਲ ਅਸੀਂ ਸਭ ਵਸ਼ ਨਹੀਂ ਹੋ ਸਕਦੇ; ਇਸ ਲਈ ਅਸੀਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਸ਼ਾਪ ਦੇਵਾਂਗੇ।”

Verse 73

अद्यप्रभृति यः श्राद्धं त्रयोदश्यां करिष्यति । कन्यासंस्थे सहस्रांशौ तस्य स्याद्वंशसंक्षयः

“ਅੱਜ ਤੋਂ ਅੱਗੇ ਜੋ ਕੋਈ ਤ੍ਰਯੋਦਸ਼ੀ ਨੂੰ, ਜਦ ਸਹਸ੍ਰਕਿਰਣੀ ਸੂਰਜ ਕਨਿਆ ਰਾਸ਼ੀ ਵਿੱਚ ਹੋਵੇ, ਸ਼੍ਰਾਦ੍ਹ ਕਰੇਗਾ—ਉਸ ਦਾ ਵੰਸ਼ ਨਾਸ ਹੋਵੇਗਾ।”

Verse 74

इति शापेन देवानां निर्दग्धेयं महातिथिः

“ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੇ ਸ਼ਾਪ ਨਾਲ ਇਹ ਮਹਾਨ ਤਿਥੀ ਸੜ ਗਈ—ਅਰਥਾਤ ਕਰਮ ਲਈ ਅਯੋਗ ਹੋ ਗਈ।”

Verse 76

ततःप्रभृति नैतस्या क्रियते श्राद्धमुत्तमम् । यः प्रमादेन कुरुते तस्य स्याद्वंश संक्षयः

“ਉਸ ਸਮੇਂ ਤੋਂ ਲੈ ਕੇ ਉਸ ਤਿਥੀ ਉੱਤੇ ਉੱਤਮ ਸ਼੍ਰਾਦ੍ਹ ਨਹੀਂ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ। ਜੋ ਅਣਧਿਆਨ ਨਾਲ ਕਰੇ, ਉਸ ਦਾ ਵੰਸ਼ ਨਾਸ ਹੋਵੇਗਾ।”

Verse 220

इति श्रीस्कान्दे महापुराण एकाशीतिसाहस्र्यां संहितायां षष्ठे नागरखण्डे हाटकेश्वरक्षेत्रमाहात्म्ये श्राद्धकल्पे गजच्छायामाहात्म्यवर्णनंनाम विंशत्युत्तरद्विशत तमोऽध्यायः

“ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਸ਼੍ਰੀ ਸਕੰਦ ਮਹਾਪੁਰਾਣ ਦੀ ਏਕਾਸ਼ੀਤੀ-ਸਾਹਸ੍ਰੀ ਸੰਹਿਤਾ ਦੇ ਛੇਵੇਂ ਨਾਗਰਖੰਡ ਵਿੱਚ, ਹਾਟਕੇਸ਼ਵਰ-ਖੇਤਰ ਮਾਹਾਤਮ੍ਯ ਦੇ ਸ਼੍ਰਾਦ੍ਹ-ਕਲਪ ਅੰਦਰ ‘ਗਜਛਾਇਆ ਦੀ ਮਹਿਮਾ ਦਾ ਵਰਣਨ’ ਨਾਮਕ ਅਧਿਆਇ 220 ਸਮਾਪਤ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।”