Adhyaya 22

Verse 1

। ऋषय ऊचुः । यदेतद्भवता प्रोक्तं तीर्थे शक्रसमुद्रवम् । स्वामिद्रोहकृतात्पापान्निर्मुक्तो यत्र लक्ष्मणः

ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਨੇ ਕਿਹਾ: ਭਗਵਨ, ਤੁਸੀਂ ਜਿਸ ‘ਸ਼ਕ੍ਰ-ਸਮੁਦ੍ਰਵ’ ਨਾਮਕ ਤੀਰਥ ਬਾਰੇ ਕਿਹਾ—ਜਿੱਥੇ ਲਕਸ਼ਮਣ ਆਪਣੇ ਸਵਾਮੀ ਨਾਲ ਦ੍ਰੋਹ ਕਰਨ ਤੋਂ ਉਪਜੇ ਪਾਪ ਤੋਂ ਮੁਕਤ ਹੋਇਆ—ਉਸ ਬਾਰੇ ਹੋਰ ਵੀ ਦੱਸੋ।

Verse 2

कथं तत्र पुरा शक्रः स्वामिद्रोहसमुद्भवात् । पातकादेव निर्मुक्तः कस्मिन्काले च सूतज

ਉੱਥੇ ਪੁਰਾਤਨ ਕਾਲ ਵਿੱਚ ਸ਼ਕ੍ਰ (ਇੰਦਰ) ਆਪਣੇ ਸਵਾਮੀ ਨਾਲ ਦ੍ਰੋਹ ਤੋਂ ਉਪਜੇ ਉਸੇ ਪਾਤਕ ਤੋਂ ਕਿਵੇਂ ਮੁਕਤ ਹੋਇਆ? ਅਤੇ ਕਿਹੜੇ ਸਮੇਂ, ਹੇ ਸੂਤਪੁੱਤਰ, ਇਹ ਘਟਨਾ ਹੋਈ?

Verse 3

कस्माद्दितेर्महेन्द्रेण कृतं कृत्यं तथाविधम् । येन संसूदितो गर्भः सर्वं विस्तरतो वद

ਦਿੱਤੀ ਦੇ ਵਿਰੁੱਧ ਮਹੇਂਦ੍ਰ (ਇੰਦਰ) ਨੇ ਐਸਾ ਕਰਤੱਬ ਕਿਉਂ ਕੀਤਾ, ਜਿਸ ਨਾਲ ਉਸ ਦਾ ਗਰਭ ਨਾਸ ਹੋ ਗਿਆ? ਇਹ ਸਾਰਾ ਪ੍ਰਸੰਗ ਵਿਸਤਾਰ ਨਾਲ ਕਹੋ।

Verse 4

सूत उवाच । ब्रह्मणो दक्षिणांगुष्ठाज्जज्ञे दक्षः प्रजापतिः । स च संजनयामास पचाशत्कन्यकाः शुभाः

ਸੂਤ ਜੀ ਨੇ ਕਿਹਾ: ਬ੍ਰਹਮਾ ਦੇ ਸੱਜੇ ਅੰਗੂਠੇ ਤੋਂ ਪ੍ਰਜਾਪਤੀ ਦਕਸ਼ ਉਤਪੰਨ ਹੋਇਆ। ਅਤੇ ਉਸ ਨੇ ਸਮੇਂ ਅਨੁਸਾਰ ਪੰਜਾਹ ਸ਼ੁਭ ਧੀਆਂ ਜਣੀਆਂ।

Verse 5

ददौ च दश धर्माय कश्यपाय त्रयोदश । दिव्येन विधिना दक्षः सप्तविंशतिमिंदवे

ਦਿਵ੍ਯ ਵਿਧਾਨ ਅਨੁਸਾਰ ਦਕਸ਼ ਨੇ ਦਸ ਧੀਆਂ ਧਰਮ ਨੂੰ, ਤੇਰਾਂ ਕਸ਼੍ਯਪ ਨੂੰ, ਅਤੇ ਸਤਾਈਂ ਚੰਦਰਮਾ (ਸੋਮ) ਨੂੰ ਅਰਪਣ ਕੀਤੀਆਂ।

Verse 6

अदितिश्च दितिश्चैव द्वे भार्ये मुख्यतां गते । कश्यपस्य द्विजश्रेष्ठाः प्राणेभ्योऽपि प्रिये सदा

ਅਦਿਤੀ ਅਤੇ ਦਿਤੀ—ਇਹ ਦੋਵੇਂ ਕਸ਼੍ਯਪ ਦੀਆਂ ਮੁੱਖ ਪਤਨੀਆਂ ਬਣੀਆਂ; ਹੇ ਦਵਿਜ-ਸ਼੍ਰੇਸ਼ਠੋ, ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਉਹ ਸਦਾ ਪ੍ਰਾਣਾਂ ਤੋਂ ਵੀ ਵਧ ਪਿਆਰੀਆਂ ਸਮਝਦਾ ਸੀ।

Verse 7

ततः स जनयामास देवाञ्च्छक्रपुरःसरान् । अदित्यां चैव दैत्यांश्च दित्यां स बलवत्तरान्

ਫਿਰ ਉਸ ਨੇ ਅਦਿਤੀ ਤੋਂ ਸ਼ਕ੍ਰ (ਇੰਦਰ) ਦੀ ਅਗਵਾਈ ਵਾਲੇ ਦੇਵਤਾ ਜਣੇ; ਅਤੇ ਦਿਤੀ ਤੋਂ ਬਲਵਾਨ ਦੈਤ੍ਯ ਜਣੇ।

Verse 8

तेषां त्रैलोक्यराज्यार्थं मिथो जज्ञे महाहवः । तत्र शक्रेण ते दैत्याः संग्रामे विनिपातिताः

ਤਿੰਨਾਂ ਲੋਕਾਂ ਦੀ ਰਾਜਸੱਤਾ ਲਈ ਉਨ੍ਹਾਂ ਵਿਚਕਾਰ ਆਪਸ ਵਿੱਚ ਮਹਾਂ ਯੁੱਧ ਉੱਠ ਖੜ੍ਹਾ ਹੋਇਆ। ਉਸ ਸੰਗ੍ਰਾਮ ਵਿੱਚ ਸ਼ਕ੍ਰ (ਇੰਦਰ) ਨੇ ਉਹ ਦੈਤਿਆਂ ਨੂੰ ਮਾਰ ਡਾਹਿਆ।

Verse 9

ततः शोकपरा चक्रे दितिर्व्रतमनुत्तमम् । पुत्रार्थं नियमोपेता क्षेत्रेऽत्रैव समाहिता

ਤਦੋਂ ਦੁੱਖ ਨਾਲ ਭਰੀ ਦਿਤੀ ਨੇ ਅਤਿ ਉੱਤਮ ਵਰਤ ਧਾਰਨ ਕੀਤਾ। ਪੁੱਤਰ ਦੀ ਇੱਛਾ ਨਾਲ, ਨਿਯਮਾਂ ਨਾਲ ਯੁਕਤ ਹੋ ਕੇ, ਇਸੇ ਪਵਿੱਤਰ ਖੇਤਰ ਵਿੱਚ ਧਿਆਨਮਗਨ ਰਹੀ।

Verse 10

ततो वर्षसहस्रांते तस्यास्तुष्टो महेश्वरः । उवाच परितुष्टोऽस्मि वरं प्रार्थय वांछितम्

ਫਿਰ ਹਜ਼ਾਰ ਵਰ੍ਹਿਆਂ ਦੇ ਅੰਤ ਤੇ ਮਹੇਸ਼ਵਰ ਉਸ ਤੋਂ ਪ੍ਰਸੰਨ ਹੋਏ। ਪ੍ਰਸੰਨ ਹੋ ਕੇ ਬੋਲੇ: “ਮੈਂ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਤ੍ਰਿਪਤ ਹਾਂ—ਜੋ ਵਰ ਚਾਹੁੰਦੀ ਹੈਂ ਮੰਗ ਲੈ।”

Verse 11

साऽब्रवीद्यदि मे तुष्टस्त्वं देव शशिशेखर । तत्पुत्रं देहि देवानां सर्वेषां बलवत्तरम् । यज्ञभागप्रभोक्तारं देवानां दर्पनाशनम्

ਉਹ ਬੋਲੀ: “ਜੇ ਤੂੰ ਮੇਰੇ ਤੋਂ ਪ੍ਰਸੰਨ ਹੈਂ, ਹੇ ਦੇਵ, ਹੇ ਸ਼ਸ਼ੀਸ਼ੇਖਰ! ਤਾਂ ਮੈਨੂੰ ਐਸਾ ਪੁੱਤਰ ਦੇਹ ਜੋ ਸਭ ਦੇਵਤਿਆਂ ਤੋਂ ਵੀ ਬਲਵਾਨ ਹੋਵੇ—ਯਜ੍ਞ ਦੇ ਭਾਗਾਂ ਦਾ ਭੋਗਤਾ ਹੋਵੇ ਅਤੇ ਦੇਵਤਿਆਂ ਦਾ ਦਰਪ ਨਾਸ ਕਰਨ ਵਾਲਾ ਹੋਵੇ।”

Verse 12

अवध्यं संगरे पूर्वैः सर्वैदेवैः सवासवैः । स तथेति प्रतिज्ञाय जगामादर्शनं हरः

“ਜੋ ਪੁਰਾਤਨ ਸਭ ਦੇਵਤਿਆਂ ਤੋਂ, ਵਾਸਵ (ਇੰਦਰ) ਸਮੇਤ, ਸੰਗਰ ਵਿੱਚ ਵੀ ਅਵਧ੍ਯ ਹੋਵੇ।” ਹਰੇ ਨੇ “ਤਥਾਸਤੁ” ਕਹਿ ਕੇ ਪ੍ਰਤਿਗਿਆ ਕੀਤੀ ਅਤੇ ਫਿਰ ਅਦ੍ਰਿਸ਼ ਹੋ ਗਏ।

Verse 13

दितिश्चैवाऽदधाद्गर्भं कश्यपान्मुनिपुंगवात् । ततः शक्रो भयं चक्रे ज्ञात्वा तं गर्भसंभवम् । वदतो मुनिमुख्यस्य नारदस्य महात्मनः

ਦਿਤੀ ਨੇ ਮੁਨੀ-ਪੁੰਗਵ ਕਸ਼੍ਯਪ ਤੋਂ ਗਰਭ ਧਾਰਿਆ। ਇਹ ਗਰਭ-ਸੰਭਵ ਜਾਣ ਕੇ, ਮਹਾਤਮਾ ਨਾਰਦ—ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਮੁੱਖ—ਦੇ ਬਚਨਾਂ ਤੋਂ ਸੁਣ ਕੇ, ਸ਼ਕ੍ਰ ਦੇ ਮਨ ਵਿੱਚ ਭਯ ਉਪਜਿਆ।

Verse 14

ततो दुष्टां मतिं कृत्वा तस्य गर्भस्य नाशने । चक्रे तस्याः स शुश्रूषां दिवारात्रमतंद्रितः

ਫਿਰ ਉਸ ਗਰਭ ਦੇ ਨਾਸ ਲਈ ਦੁਸ਼ਟ ਮਤਿ ਧਾਰ ਕੇ, ਉਹ ਮੌਕਾ ਲੱਭਣ ਵਾਸਤੇ ਦਿਨ-ਰਾਤ ਬਿਨਾ ਥੱਕੇ ਉਸ ਦੀ ਸੇਵਾ-ਸ਼ੁਸ਼੍ਰੂਸ਼ਾ ਕਰਨ ਲੱਗਾ।

Verse 15

छिद्रमन्वेषमाणस्तु सुसूक्ष्ममपि च द्विजाः । न तस्या लभते क्वाऽपि गता मासा नवैव तु

ਹੇ ਦ੍ਵਿਜੋ! ਉਹ ਬਹੁਤ ਸੁਖਮ ਛਿਦਰ ਭੀ ਲੱਭਦਾ ਰਿਹਾ, ਪਰ ਕਿਤੇ ਵੀ ਉਸ ਵਿੱਚ ਕੋਈ ਦੋਸ਼ ਨਾ ਲੱਭ ਸਕਿਆ—ਇਉਂ ਨੌ ਮਹੀਨੇ ਬੀਤ ਗਏ।

Verse 16

ततश्च दशमे मासि संप्राप्ते प्रसवोद्भवे । गर्भालसा निशावक्त्रे सुप्ता सा दक्षिणामुखी

ਫਿਰ ਜਦ ਦਸਵਾਂ ਮਹੀਨਾ ਆ ਪਹੁੰਚਿਆ ਅਤੇ ਪ੍ਰਸਵ ਦਾ ਸਮਾਂ ਨੇੜੇ ਹੋਇਆ, ਤਾਂ ਗਰਭ-ਥਕਾਵਟ ਨਾਲ ਉਹ ਰਾਤ ਨੂੰ ਦੱਖਣ ਵੱਲ ਮੂੰਹ ਕਰ ਕੇ ਸੁੱਤ ਪਈ।

Verse 17

निद्रावशं तु संप्राप्ता विसंज्ञा समपद्यत । शक्रहस्तावमर्दोत्थपादसौख्येन निश्चला

ਨੀਂਦ ਦੇ ਵਸ਼ ਹੋ ਕੇ ਉਹ ਬੇਹੋਸ਼ੀ ਜਿਹੀ ਅਵਸਥਾ ਵਿੱਚ ਪਹੁੰਚ ਗਈ ਅਤੇ ਨਿਸ਼ਚਲ ਪਈ ਰਹੀ; ਸ਼ਕ੍ਰ ਦੇ ਹੱਥਾਂ ਦੇ ਦਬਾਉਂ ਤੇ ਮਲਿਸ਼ ਨਾਲ ਉਸ ਦੇ ਪੈਰ ਸੁਖੀ ਹੋ ਗਏ।

Verse 18

तां विसंज्ञामथो वीक्ष्य त्यक्त्वा पादौ शतक्रतुः । प्रविवेशोदरं तस्यास्तीक्ष्णं शस्त्रं करे दधत् । तेनाऽसौ सप्तधा चके गर्भं शस्त्रेण देवपः

ਉਸ ਨੂੰ ਬੇਹੋਸ਼ ਵੇਖ ਕੇ ਸ਼ਤਕ੍ਰਤੁ ਨੇ ਉਸ ਦੇ ਚਰਨ ਛੱਡੇ ਅਤੇ ਹੱਥ ਵਿੱਚ ਤਿੱਖਾ ਸ਼ਸਤ੍ਰ ਧਾਰ ਕੇ ਉਸ ਦੇ ਗਰਭ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਵੇਸ਼ ਕੀਤਾ; ਉਸ ਸ਼ਸਤ੍ਰ ਨਾਲ ਦੇਵ ਨੇ ਭ੍ਰੂਣ ਨੂੰ ਸੱਤ ਭਾਗਾਂ ਵਿੱਚ ਚੀਰ ਦਿੱਤਾ।

Verse 19

अथाऽपश्यत्क्षणात्सप्त वालकान्पूर्णविग्रहान् । ततस्तानपि सप्तैव सप्तधा कृतवान्हरिः

ਤੁਰੰਤ ਉਸ ਨੇ ਸੱਤ ਬਾਲਕ ਪੂਰਨ ਅੰਗਾਂ ਵਾਲੇ ਵੇਖੇ; ਫਿਰ ਹਰਿ ਨੇ ਉਹਨਾਂ ਸੱਤਾਂ ਨੂੰ ਵੀ ਸੱਤ-ਸੱਤ ਕਰ ਕੇ ਸੱਤਧਾ ਵੰਡ ਦਿੱਤਾ।

Verse 20

जाता एकोनपञ्चाशदथ तत्रैव बालकाः । तान्दृष्ट्वा वृद्धिमापन्नांस्ततो भीतः शतक्रतुः । निश्चक्रामोदरातूर्णं दित्या यावन्न लक्षितः

ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਉੱਥੇ ਉਨੰਜਾ ਬਾਲਕ ਜਨਮੇ। ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਵਧੇ-ਫੁਲੇ ਤੇ ਬਲਵਾਨ ਵੇਖ ਕੇ ਸ਼ਤਕ੍ਰਤੁ ਡਰ ਗਿਆ ਅਤੇ ਦਿਤੀ ਦੇ ਜਾਣਣ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਹੀ ਤੁਰੰਤ ਉਸ ਦੇ ਗਰਭ ਤੋਂ ਬਾਹਰ ਨਿਕਲ ਆਇਆ।

Verse 21

ततः प्रभाते विमले प्रोद्गते रविमंडले । दितिः संजनयामास सप्तधा सप्त बालकान्

ਫਿਰ ਨਿਰਮਲ ਪ੍ਰਭਾਤ ਵੇਲੇ, ਜਦ ਸੂਰਜ-ਮੰਡਲ ਉਗ ਆਇਆ, ਦਿਤੀ ਨੇ ਸੱਤ-ਸੱਤ ਦੇ ਸੱਤ ਸਮੂਹਾਂ ਵਜੋਂ ਬਾਲਕਾਂ ਨੂੰ ਜਨਮ ਦਿੱਤਾ।

Verse 22

ततोऽभ्येत्य सहस्राक्षो दुर्गंधेन समावृतः । निस्तेजा म्लानवक्त्रश्च लज्जयाऽ धोमुखः स्थितः

ਤਦ ਸਹਸ੍ਰਾਕ੍ਸ਼ ਅੱਗੇ ਆਇਆ, ਦੁਰਗੰਧ ਨਾਲ ਢੱਕਿਆ ਹੋਇਆ; ਤੇਜ ਰਹਿਤ, ਮੁਖ ਮੁਰਝਾਇਆ, ਲੱਜਾ ਨਾਲ ਸਿਰ ਝੁਕਾ ਕੇ ਖੜਾ ਸੀ।

Verse 23

तं दृष्ट्वा तादृशं शक्रं दितिः प्रोवाच सादरम् । प्रणतं संस्थितं पार्श्वे भयव्याकुलचेतसम्

ਉਸ ਅਵਸਥਾ ਵਿੱਚ ਸ਼ਕ੍ਰ ਨੂੰ ਵੇਖ ਕੇ ਦਿਤੀ ਨੇ ਆਦਰ ਨਾਲ ਕਿਹਾ—ਉਹ ਪਾਸੇ ਖੜਾ ਸੀ, ਨਮ੍ਰ ਹੋ ਕੇ ਨਤਮਸਤਕ, ਡਰ ਨਾਲ ਵਿਆਕੁਲ ਚਿੱਤ ਵਾਲਾ।

Verse 24

किं त्वं शक्र निरु त्साहस्तेजोद्युतिविवर्जितः । शरीरात्तव दुर्गन्धः कस्मादीदृक्प्रजायते

ਹੇ ਸ਼ਕ੍ਰ, ਤੂੰ ਹੁਣ ਨਿਰੁਤਸਾਹ ਕਿਉਂ ਹੈਂ, ਤੇਜ ਅਤੇ ਦਿਪਤੀ ਤੋਂ ਵੰਝਿਤ ਕਿਉਂ? ਅਤੇ ਤੇਰੇ ਸ਼ਰੀਰ ਤੋਂ ਇਹੋ ਜਿਹੀ ਦੁਰਗੰਧ ਕਿਉਂ ਉੱਠ ਰਹੀ ਹੈ?

Verse 25

किं त्वया निहतो विप्रोगुरुर्वाबालकोऽथवा । नारी वा येन ते नष्टं तेजो गात्रसमुद्भवम्

ਕੀ ਤੂੰ ਕਿਸੇ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਨੂੰ, ਜਾਂ ਗੁਰੂ ਨੂੰ, ਜਾਂ ਕਿਸੇ ਬਾਲਕ ਨੂੰ—ਅਥਵਾ ਕਿਸੇ ਨਾਰੀ ਨੂੰ—ਮਾਰ ਦਿੱਤਾ ਹੈ, ਜਿਸ ਕਰਕੇ ਤੇਰੇ ਅੰਗਾਂ ਤੋਂ ਉਪਜਿਆ ਤੇਜ ਨਸ਼ਟ ਹੋ ਗਿਆ?

Verse 26

हतो नखांभसा वा त्वं घृष्टः शूर्पानिलेन च । अजामार्जनिकोत्थैश्चरजोभिर्वा समाश्रितः

ਜਾਂ ਤੈਨੂੰ ‘ਨਖਾਂਭਸ’ (ਨਖਾਂ ਦਾ ਜਲ) ਨੇ ਮਾਰਿਆ ਹੈ, ਜਾਂ ਸ਼ੂर्प ਦੇ ਪੱਖੇ ਦੀ ਹਵਾ ਨੇ ਤੈਨੂੰ ਘਿਸ ਦਿੱਤਾ ਹੈ? ਜਾਂ ਝਾੜੂ-ਸਫਾਈ ਤੋਂ ਉੱਠੀ ਧੂੜ ਨੇ ਤੈਨੂੰ ਢੱਕ ਲਿਆ ਹੈ?

Verse 27

शक्र उवाच । सत्यमेतन्महाभागे यत्त्वयोक्तोऽस्मि सांप्रतम् । रात्रौ प्रविष्टः सुप्ताया जठरे तव पापकृत्

ਸ਼ਕ੍ਰ ਨੇ ਕਿਹਾ: ਹੇ ਮਹਾਭਾਗੇ, ਜੋ ਕੁਝ ਤੂੰ ਹੁਣੇ ਮੈਨੂੰ ਕਿਹਾ, ਉਹ ਸੱਚ ਹੈ। ਰਾਤ ਨੂੰ, ਜਦ ਤੂੰ ਸੁੱਤੀ ਸੀ, ਮੈਂ—ਪਾਪਕਰਮੀ—ਤੇਰੇ ਗਰਭ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਵੇਸ਼ ਕੀਤਾ।

Verse 28

कृन्तश्चैकोनपञ्चाशत्कृत्वो गर्भो मया शुभे । तावन्मात्रास्ततो जाता बालकाः सर्व एव ते

ਹੇ ਸ਼ੁਭੇ! ਮੈਂ ਇਕੋਨ ਪੰਜਾਹ ਵਾਰ ਗਰਭ ਨੂੰ ਕੱਟਿਆ; ਅਤੇ ਉਹਨਾਂ ਹੀ ਅੰਸ਼ਾਂ ਤੋਂ ਉਹ ਸਭ ਦੇ ਸਭ ਬਾਲਕ ਬਣ ਗਏ।

Verse 29

ततो भीत्या विनिष्क्रान्तस्त्वया देवि न लक्षितः । एतस्मात्कारणाज्जाता तेजोहानिरनिन्दिते

ਫਿਰ ਡਰ ਕਰਕੇ ਮੈਂ ਨਿਕਲ ਗਿਆ, ਹੇ ਦੇਵੀ, ਤੇਰੇ ਵੱਲੋਂ ਅਣਦੇਖਾ ਰਹਿ ਗਿਆ। ਇਸੇ ਕਾਰਣ, ਹੇ ਨਿਰਦੋਸ਼ੇ, ਮੇਰੀ ਤੇਜ-ਹਾਨੀ ਹੋਈ।

Verse 30

दितिरुवाच । यस्मात्सत्यं त्वया प्रोक्तं पुरतो मम देवप । तस्मात्प्रार्थय मत्तस्त्वं वरं यन्मनसेप्सि तम्

ਦਿਤੀ ਨੇ ਕਿਹਾ: ਹੇ ਦੇਵਪਤੀ! ਜਦ ਤੂੰ ਮੇਰੇ ਸਾਹਮਣੇ ਸੱਚ ਬੋਲਿਆ ਹੈ, ਤਾਂ ਮੇਰੇ ਕੋਲੋਂ ਉਹ ਵਰ ਮੰਗ ਜੋ ਤੇਰੇ ਮਨ ਨੂੰ ਭਾਵੇ।

Verse 31

शक्र उवाच । एते तव सुता देवि च्छिद्यमाना मयासिना । रुदन्तो वारिता मन्दं मा रुदन्तु मुहुर्मुहुः

ਸ਼ਕ੍ਰ ਨੇ ਕਿਹਾ: ਹੇ ਦੇਵੀ, ਤੇਰੇ ਇਹ ਪੁੱਤਰ—ਮੇਰੀ ਤਲਵਾਰ ਨਾਲ ਕੱਟੇ ਜਾਂਦੇ ਹੋਏ—ਰੋ ਰਹੇ ਸਨ, ਮੈਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਹੌਲੇ ਨਾਲ ਰੋਕਿਆ; ਉਹ ਮੁੜ ਮੁੜ ਨਾ ਰੋਣ।

Verse 32

मरुतो नामविख्यातास्तस्मात्संतुजगत्रये । दैत्यभावविनिर्मुक्ता मद्विधेया मम प्रियाः

ਇਸ ਲਈ ਉਹ ਤਿੰਨਾਂ ਲੋਕਾਂ ਵਿੱਚ ‘ਮਰੁਤ’ ਨਾਮ ਨਾਲ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਹੋਣ; ਦੈਤ-ਸੁਭਾਵ ਤੋਂ ਮੁਕਤ, ਮੇਰੇ ਅਧੀਨ, ਅਤੇ ਮੈਨੂੰ ਪ੍ਰਿਯ ਹੋਣ।

Verse 33

यज्ञभागभुजः सर्वे भविष्यंति मया सह । यस्मादेतन्मया तीर्थं बालकैस्तव मंडितम्

ਉਹ ਸਭ ਮੇਰੇ ਨਾਲ ਯਜ੍ਞ-ਭਾਗ ਦੇ ਭੋਗੀ ਹੋਣਗੇ; ਕਿਉਂਕਿ ਇਹ ਤੀਰਥ ਮੈਂ ਤੇਰੇ ਬਾਲਕਾਂ ਨਾਲ ਸੁਸ਼ੋਭਿਤ ਕੀਤਾ ਹੈ।

Verse 34

बहुभिर्यास्यति ख्यातिं बालमंडनमित्यतः । या च स्त्री गर्भसंयुक्ता स्नानं भक्त्या करिष्यीत । न भविष्यंति छिद्राणि तस्या गर्भे कथंचन

ਇਸ ਲਈ ਇਹ ਬਹੁਤਿਆਂ ਵਿਚ ‘ਬਾਲਮੰਡਨ’ ਨਾਮ ਨਾਲ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਹੋਵੇਗਾ। ਅਤੇ ਜੋ ਇਸਤ੍ਰੀ ਗਰਭਵਤੀ ਹੋ ਕੇ ਭਕਤੀ ਨਾਲ ਇੱਥੇ ਸਨਾਨ ਕਰੇ, ਉਸ ਦੇ ਗਰਭ ਨੂੰ ਕਿਸੇ ਭੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੀ ਹਾਨੀ ਜਾਂ ਦੋਸ਼ ਨਹੀਂ ਹੋਵੇਗਾ।

Verse 35

प्राप्ते प्रसवकाले तु या जलं प्राशयिष्यति । तीर्थस्यास्य सुखेनैव प्रसविष्यति सा सुतम्

ਜਦੋਂ ਪ੍ਰਸਵ ਦਾ ਸਮਾਂ ਆਵੇ, ਜੋ ਇਸ ਤੀਰਥ ਦਾ ਜਲ ਪੀਵੇਗੀ, ਉਹ ਇਸੇ ਤੀਰਥ ਦੀ ਕਿਰਪਾ ਨਾਲ ਸੁਖ-ਸਹਿਤ ਪੁੱਤਰ ਨੂੰ ਜਨਮ ਦੇਵੇਗੀ।

Verse 36

दितिरुवाच । तवोच्छेदाय देवेश याचितः प्राङ्मया हरः । एकं देव सुतं देहि सर्वदेवनिबर्हणम्

ਦਿਤੀ ਨੇ ਕਿਹਾ: “ਹੇ ਦੇਵਾਂ ਦੇ ਪ੍ਰਭੂ! ਪਹਿਲਾਂ ਮੈਂ ਹਰੇ (ਸ਼ਿਵ) ਕੋਲ ਤੇਰੇ ਨਾਸ ਲਈ ਬੇਨਤੀ ਕੀਤੀ ਸੀ। ਹੇ ਦੇਵ! ਮੈਨੂੰ ਇੱਕ ਹੀ ਪੁੱਤਰ ਬਖ਼ਸ਼ ਜੋ ਸਭ ਦੇਵਤਿਆਂ ਨੂੰ ਦਬਾ ਸਕੇ।”

Verse 37

त्वया चैकोनपंचाशत्प्रकारः स विनिर्मितः । यस्मादृतं त्वया प्रोक्तं तस्मादेतद्भविष्यति

ਅਤੇ ਤੇਰੇ ਦੁਆਰਾ ਉਹ ਉਨੰਜਾ (49) ਰੂਪਾਂ ਵਿੱਚ ਰਚਿਆ ਗਿਆ। ਕਿਉਂਕਿ ਜੋ ਤੂੰ ਕਿਹਾ ਹੈ ਉਹ ਸਤ੍ਯ ਹੈ, ਇਸ ਲਈ ਇਹ ਨਿਸ਼ਚਿਤ ਹੀ ਹੋਵੇਗਾ।

Verse 38

सूत उवाच । ततः प्रभृति ते जाता मरुतो विबुधैः समम् । यज्ञभागस्य भोक्तारो दितेः शक्रस्य शासनात्

ਸੂਤ ਜੀ ਨੇ ਆਖਿਆ: ਉਸ ਸਮੇਂ ਤੋਂ ਉਹ ਮਰੁਤ ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੇ ਸਮਾਨ ਪਦ ਵਾਲੇ ਹੋ ਕੇ ਪ੍ਰਗਟ ਹੋਏ ਅਤੇ ਸ਼ਕ੍ਰ (ਇੰਦਰ) ਦੇ ਹੁਕਮ ਨਾਲ, ਦਿਤੀ ਤੋਂ ਜਨਮੇ ਹੋਣ ਦੇ ਬਾਵਜੂਦ, ਯੱਗਾਂ ਵਿੱਚ ਆਪਣੇ ਭਾਗ ਦੇ ਭੋਗਤਾ ਬਣੇ।

Verse 39

अथ प्राह सहस्राक्षो देवाचार्यं बृहस्पतिम् । मातुर्द्रोहकृतं पापं कथं यास्यति संक्ष यम्

ਤਦ ਸਹਸ੍ਰਾਕ੍ਸ਼ (ਇੰਦਰ) ਨੇ ਦੇਵਗੁਰੂ ਬ੍ਰਿਹਸਪਤੀ ਨੂੰ ਕਿਹਾ: “ਮਾਂ ਨਾਲ ਦ੍ਰੋਹ ਕਰਕੇ ਜੋ ਪਾਪ ਬਣਿਆ ਹੈ, ਉਹ ਕਿਵੇਂ ਨਾਸ ਹੋਵੇਗਾ?”

Verse 42

सूत उवाच । ततस्तूर्णं सह साक्षः सहस्राक्षेशसंज्ञितम् । लिंगं संस्थापयामास स्वयमेव द्विजोत्तमाः

ਸੂਤ ਜੀ ਨੇ ਆਖਿਆ: ਤਦ, ਹੇ ਸ਼੍ਰੇਸ਼ਠ ਦ੍ਵਿਜੋ, ਉਸ ਸਹਸ੍ਰਾਕ੍ਸ਼ (ਇੰਦਰ) ਨੇ ਤੁਰੰਤ ਹੀ ਆਪਣੇ ਆਪ ‘ਸਹਸ੍ਰਾਕ੍ਸ਼ੇਸ਼’ ਨਾਮ ਵਾਲਾ ਲਿੰਗ ਸਥਾਪਿਤ ਕੀਤਾ।

Verse 43

त्रिकालं पूजयामासपुष्पधूपानुलेपनैः । तथान्यैर्बलिसत्का रैर्गीतैर्नृत्यैःपृथग्विधैः

ਉਸ ਨੇ ਤਿੰਨਾਂ ਕਾਲਾਂ ਵਿੱਚ ਫੁੱਲਾਂ, ਧੂਪ ਅਤੇ ਚੰਦਨ-ਲੇਪ ਨਾਲ ਪੂਜਾ ਕੀਤੀ; ਅਤੇ ਹੋਰ ਭੇਟਾਂ ਤੇ ਸਤਕਾਰਾਂ ਨਾਲ, ਗੀਤਾਂ ਅਤੇ ਅਨੇਕ ਪ੍ਰਕਾਰ ਦੇ ਨ੍ਰਿਤਿਆਂ ਨਾਲ ਵੀ ਅਰਾਧਨਾ ਕੀਤੀ।

Verse 44

ततो वर्षसहस्रांते तुष्टस्तस्य महेश्वरः । प्रोवाच वरदोऽस्मीति शक्र प्रार्थय वांछितम्

ਫਿਰ ਹਜ਼ਾਰ ਵਰ੍ਹਿਆਂ ਦੇ ਅੰਤ ਤੇ ਮਹੇਸ਼ਵਰ ਉਸ ਤੋਂ ਪ੍ਰਸੰਨ ਹੋਏ ਅਤੇ ਬੋਲੇ: “ਮੈਂ ਵਰਦਾਤਾ ਹਾਂ। ਹੇ ਸ਼ਕ੍ਰ, ਜੋ ਤੂੰ ਚਾਹੁੰਦਾ ਹੈਂ, ਉਹ ਮੰਗ ਲੈ।”

Verse 45

शक्र उवाच । मातुर्द्रोहकृतं पापं यातु मे त्रिपुरांतक । तथाऽन्येषां मनुष्याणां येऽत्र त्वां श्रद्धयान्विताः । पूजयिष्यंति सद्भक्त्या स्नानं कृत्वा समाहिताः

ਸ਼ਕ੍ਰ ਨੇ ਕਿਹਾ: ਹੇ ਤ੍ਰਿਪੁਰਾਂਤਕ! ਮਾਂ ਨਾਲ ਦ੍ਰੋਹ ਕਰਕੇ ਜੋ ਪਾਪ ਮੈਂ ਕੀਤਾ, ਉਹ ਮੇਰੇ ਤੋਂ ਦੂਰ ਹੋ ਜਾਵੇ। ਅਤੇ ਇੱਥੇ ਜੋ ਹੋਰ ਮਨੁੱਖ ਸ਼ਰਧਾ ਨਾਲ ਯੁਕਤ ਹੋ ਕੇ, ਸਨਾਨ ਕਰਕੇ ਇਕਾਗ੍ਰ ਚਿੱਤ ਨਾਲ, ਸੱਚੀ ਭਗਤੀ ਨਾਲ ਤੇਰੀ ਪੂਜਾ ਕਰਨਗੇ—ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਪਾਪ ਵੀ ਨਾਸ ਹੋ ਜਾਣ।

Verse 46

सूत उवाच । स तथेति प्रतिज्ञाय जगामादर्शनं हरः । शक्रोऽपि रहितः पापैर्जगाम त्रिदशालयम्

ਸੂਤ ਨੇ ਕਿਹਾ: ‘ਐਸਾ ਹੀ ਹੋਵੇ’ ਇਹ ਪ੍ਰਤਿਗਿਆ ਕਰਕੇ ਹਰ (ਸ਼ਿਵ) ਅਦ੍ਰਿਸ਼ ਹੋ ਗਿਆ। ਅਤੇ ਸ਼ਕ੍ਰ ਵੀ ਪਾਪਾਂ ਤੋਂ ਰਹਿਤ ਹੋ ਕੇ ਤ੍ਰਿਦਸ਼ਾਂ ਦੇ ਆਲਯ, ਸਵਰਗ ਲੋਕ ਨੂੰ ਚਲਾ ਗਿਆ।

Verse 47

एवं तत्र समुत्पन्नं तीर्थं तद्बालमंडनम् । स्वामिद्रोहकृतात्पापान्मुच्यंते यत्र मानवाः

ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਉੱਥੇ ‘ਬਾਲਮੰਡਨ’ ਨਾਮ ਦਾ ਤੀਰਥ ਪ੍ਰਗਟ ਹੋਇਆ; ਜਿੱਥੇ ਮਨੁੱਖ ਆਪਣੇ ਸਵਾਮੀ ਨਾਲ ਦ੍ਰੋਹ ਤੋਂ ਉਤਪੰਨ ਪਾਪਾਂ ਤੋਂ ਮੁਕਤ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।

Verse 48

एतद्वः सर्वमाख्यातं बालमंडनसंभवम् । माहात्म्यं तु द्विज श्रेष्ठाः शृणुध्वमथ सादरम्

ਹੇ ਦ੍ਵਿਜ-ਸ਼੍ਰੇਸ਼ਠੋ! ਬਾਲਮੰਡਨ ਦੇ ਉਤਪੱਤੀ-ਵ੍ਰਿਤਾਂਤ ਬਾਰੇ ਇਹ ਸਭ ਕੁਝ ਮੈਂ ਤੁਹਾਨੂੰ ਸੁਣਾ ਦਿੱਤਾ। ਹੁਣ ਇਸ ਦਾ ਮਾਹਾਤਮ੍ਯ ਆਦਰ ਨਾਲ ਧਿਆਨ ਪੂਰਵਕ ਸੁਣੋ।

Verse 49

आश्विनस्य सिते पक्षे दशम्यादि यथाक्रमम् । यस्तत्र कुरुते श्राद्धं यावत्पंचदशी तिथिः

ਆਸ਼ਵਿਨ ਮਹੀਨੇ ਦੇ ਸ਼ੁਕਲ ਪੱਖ ਵਿੱਚ, ਦਸਮੀ ਤੋਂ ਕ੍ਰਮ ਅਨੁਸਾਰ—ਜੋ ਕੋਈ ਉੱਥੇ ਸ਼੍ਰਾਦ੍ਹ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਪੰਚਦਸ਼ੀ ਤਿਥੀ (ਪੂਰਨਿਮਾ) ਤੱਕ…

Verse 50

तीर्थानां स हि सर्वेषां स्नानजं लभते फलम् । श्राद्धस्य करणाद्वापि वाजिमेधफलं द्विजाः

ਉਹ ਨਿਸਚਿਤ ਹੀ ਸਭ ਤੀਰਥਾਂ ਦੇ ਸਨਾਨ ਦਾ ਫਲ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਅਤੇ ਸ਼੍ਰਾਦ੍ਹ ਕਰਨ ਨਾਲ ਵੀ, ਹੇ ਦ੍ਵਿਜੋ, ਅਸ਼ਵਮੇਧ ਯਜ੍ਞ ਦੇ ਸਮਾਨ ਪੁੰਨ ਲਭਦਾ ਹੈ।

Verse 51

तस्मिन्काले सहस्राक्षः समागच्छति भूतले । भागानां मर्त्यजातानां सेवनाय सदैव हि

ਉਸ ਵੇਲੇ ਸਹਸ੍ਰਾਖ਼ (ਇੰਦਰ) ਧਰਤੀ ਲੋਕ ਵਿੱਚ ਆਉਂਦਾ ਹੈ, ਮਨੁੱਖ ਜਾਤੀ ਦੇ ਨਿਯਤ ਭਾਗਾਂ (ਅਰਪਣ/ਪੁੰਨ) ਦਾ ਸੇਵਨ ਕਰਨ ਲਈ ਸਦਾ ਹੀ ਉਤਸੁਕ।

Verse 52

यावद्भूमितले शक्रस्तिष्ठत्येवं द्विजोत्तमाः । तीर्थे तीर्थानि सर्वाणि तावत्तिष्ठन्ति तत्र वै

ਜਦ ਤੱਕ ਸ਼ਕ੍ਰ ਧਰਤੀ ਉੱਤੇ ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਟਿਕਿਆ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ, ਹੇ ਦ੍ਵਿਜੋਤਮੋ, ਤਦ ਤੱਕ ਉਸੇ ਤੀਰਥ ਵਿੱਚ ਸਾਰੇ ਤੀਰਥ ਨਿਸਚਿਤ ਹੀ ਵੱਸਦੇ ਰਹਿੰਦੇ ਹਨ।

Verse 53

तस्मात्सर्वप्रयत्नेन तस्मिन्काले विशेषतः । स्नात्वा तत्र शुभे तीर्थै शक्रेश्वरमथाऽर्चयेत्

ਇਸ ਲਈ, ਪੂਰੇ ਯਤਨ ਨਾਲ—ਖ਼ਾਸ ਕਰਕੇ ਉਸ ਸਮੇਂ—ਉਸ ਸ਼ੁਭ ਤੀਰਥ ਵਿੱਚ ਸਨਾਨ ਕਰਕੇ, ਫਿਰ ਸ਼ਕ੍ਰੇਸ਼ਵਰ (ਸ਼ਕ੍ਰ ਦੇ ਪ੍ਰਭੂ) ਦੀ ਅਰਚਨਾ ਕਰਨੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ।

Verse 54

अत्र श्लोकौ पुरा गीतौ नारदैन सुर षिंणा । शृण्वंतु मुनयः सर्वे कीर्त्यमानौ मया हि तौ

ਇੱਥੇ ਪਹਿਲਾਂ ਦੋ ਸ਼ਲੋਕ ਨਾਰਦ ਨੇ ਗਾਏ ਸਨ, ਜੋ ਦੇਵਾਂ ਵਿਚੋਂ ਰਿਸ਼ੀ ਹਨ। ਸਾਰੇ ਮੁਨੀ ਸੁਣਨ, ਕਿਉਂਕਿ ਮੈਂ ਹੁਣ ਉਹ ਦੋਵੇਂ ਕੀਰਤਨ ਕਰ ਰਿਹਾ ਹਾਂ।

Verse 55

बालमंडनके स्नात्वा शक्रेश्वरमथेक्षयेत् । यः पुमानाश्विने मासि प्राप्ते श्रवण पञ्चके । स पापैर्मुच्यते सर्वैराजन्ममरणाद्भुवि

ਬਾਲਮੰਡਨ ਵਿੱਚ ਸਨਾਨ ਕਰਕੇ ਫਿਰ ਸ਼ਕ੍ਰੇਸ਼ਵਰ ਦੇ ਦਰਸ਼ਨ ਕਰਨੇ ਚਾਹੀਦੇ ਹਨ। ਜੋ ਪੁਰਖ ਆਸ਼ਵਿਨ ਮਹੀਨੇ ਵਿੱਚ, ਜਦੋਂ ‘ਸ਼੍ਰਵਣ-ਪੰਚਕ’ ਆ ਪਹੁੰਚੇ, ਇਹ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਧਰਤੀ ਉੱਤੇ ਜਨਮ ਤੋਂ ਮੌਤ ਤੱਕ ਦੇ ਸਭ ਪਾਪਾਂ ਤੋਂ ਮੁਕਤ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।

Verse 56

प्रभावात्तस्य तीर्थस्य सत्यमेतद्द्विजोत्तमाः

ਹੇ ਦ੍ਵਿਜੋਤਮੋ, ਇਹ ਨਿਸ਼ਚਿਤ ਹੀ ਸੱਚ ਹੈ; ਉਸ ਤੀਰਥ ਦੇ ਪ੍ਰਭਾਵ ਅਤੇ ਪਵਿਤ੍ਰ ਕਰਨ ਵਾਲੀ ਮਹਿਮਾ ਐਸੀ ਹੀ ਹੈ।