Adhyaya 219

Verse 1

भर्तृयज्ञ उवाच । काम्यानि तेऽधुना वच्मि श्राद्धानि पृथिवीपते । यैः कृतैः समवाप्नोति मर्त्यो हृदयसंस्थितम्

ਭਰਤ੍ਰਿਯਜ੍ਞ ਨੇ ਕਿਹਾ: ਹੇ ਧਰਤੀ ਦੇ ਨਾਥ! ਹੁਣ ਮੈਂ ਤੈਨੂੰ ਕਾਮ੍ਯ (ਇੱਛਾ-ਪੂਰਕ) ਸ਼੍ਰਾਦ੍ਹਾਂ ਬਾਰੇ ਦੱਸਦਾ ਹਾਂ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਕਰਕੇ ਮਰਤ੍ਯ ਮਨੁੱਖ ਆਪਣੇ ਹਿਰਦੇ ਵਿੱਚ ਵੱਸਦੀ ਇੱਛਿਤ ਪ੍ਰਾਪਤੀ ਕਰ ਲੈਂਦਾ ਹੈ।

Verse 2

यो नारीं वांछते क्ष्माप रूपाढ्यां शीलमण्डनाम् । इह लोके परे चैव तस्यार्हं प्रथमं दिनम्

ਹੇ ਰਾਜਨ! ਜੋ ਸੁੰਦਰਤਾ ਨਾਲ ਭਰਪੂਰ ਅਤੇ ਸੁਸ਼ੀਲਤਾ ਨਾਲ ਸਜੀ ਨਾਰੀ ਦੀ ਇੱਛਾ ਕਰੇ, ਉਹ ਇਸ ਲੋਕ ਅਤੇ ਪਰਲੋਕ ਦੋਵਾਂ ਵਿੱਚ ਫਲ ਲਈ ਪਹਿਲੇ ਦਿਨ ਆਪਣਾ ਨਿਯਤ ਵਿਧਾਨ ਅਨੁਸਾਰ ਕਰਮ ਕਰੇ।

Verse 3

श्राद्धीयप्रेतपक्षस्य मुख्यभूतं च यन्नृप । य इच्छेत्कन्यकां श्रेष्ठां सुशीलां रूपसंयु ताम् । द्वितीयादिवसे तेन श्राद्धं कार्यं महीपते

ਹੇ ਰਾਜਨ! ਪ੍ਰੇਤਪੱਖ ਦੇ ਸ਼੍ਰਾਦ੍ਹ ਕਰਮਾਂ ਵਿੱਚ ਇਹ ਮੁੱਖ ਆਚਾਰ ਮੰਨਿਆ ਗਿਆ ਹੈ: ਜੋ ਉੱਤਮ, ਸੁਸ਼ੀਲ ਅਤੇ ਰੂਪਵਤੀ ਕੁਆਰੀ ਦੀ ਇੱਛਾ ਕਰੇ, ਉਹ ਦੂਜੇ ਦਿਨ ਸ਼੍ਰਾਦ੍ਹ ਕਰੇ, ਹੇ ਧਰਤੀਪਾਲ।

Verse 4

यो वांछति नरोऽश्वांश्च वायुवेगसमाञ्जवे । तृतीयादिवसे श्राद्धं तेन कार्यं विपश्चिता

ਵਿਦਵਾਨ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ: ਜੋ ਮਨੁੱਖ ਹਵਾ ਦੀ ਤੇਜ਼ੀ ਵਰਗੇ ਜਵਾਨ ਘੋੜੇ ਚਾਹੇ, ਉਹ ਤੀਜੇ ਦਿਨ ਸ਼੍ਰਾਦ੍ਹ ਕਰੇ।

Verse 5

यो वांछति पशून्मुख्यान्कुप्याकुप्यधनानि च । चतुर्थ्यां तेन कर्तव्यं श्राद्धं पितृप्रतुष्टये

ਜੋ ਉੱਤਮ ਪਸ਼ੂ-ਧਨ ਅਤੇ ਟਿਕਾਊ ਤੇ ਨਾਸਵੰਤ ਦੋਵਾਂ ਕਿਸਮਾਂ ਦੇ ਕੀਮਤੀ ਧਨ ਦੀ ਇੱਛਾ ਕਰੇ, ਉਹ ਚੌਥੇ ਦਿਨ ਪਿਤਰਾਂ ਦੀ ਪੂਰੀ ਤ੍ਰਿਪਤੀ ਲਈ ਸ਼੍ਰਾਦ੍ਹ ਕਰੇ।

Verse 6

पुत्रान्वांछति योऽभीष्टान्सुशीलान्वंशमंडनान् । पञ्चम्यां तेन कर्तव्यं सदा श्राद्धं नराधिप

ਹੇ ਨਰਾਧਿਪ! ਜੋ ਮਨੁੱਖ ਮਨਭਾਉਂਦੇ, ਸੁਸ਼ੀਲ ਅਤੇ ਵੰਸ਼ ਦੀ ਸ਼ੋਭਾ ਬਣਨ ਵਾਲੇ ਪੁੱਤਰ ਚਾਹੇ, ਉਹ ਪੰਜਵੇਂ ਦਿਨ ਸਦਾ ਸ਼੍ਰਾਦ੍ਹ ਕਰਦਾ ਰਹੇ।

Verse 7

यः श्राद्धं वंशजैर्दत्तं परलोकगतो नृप । वांछते तेन कर्तव्यं षष्ठ्यां श्राद्धं विपश्चिता

ਹੇ ਰਾਜਨ! ਜੋ ਪਰਲੋਕ ਨੂੰ ਗਿਆ ਹੋਇਆ ਪਿਤਰ ਆਪਣੇ ਵੰਸ਼ਜਾਂ ਵੱਲੋਂ ਦਿੱਤੇ ਸ਼੍ਰਾਦ੍ਹ ਦੀ ਆਸ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਉਸ ਦੀ ਤ੍ਰਿਪਤੀ ਲਈ ਵਿਦਵਾਨ ਨੂੰ ਪ੍ਰੇਤਪੱਖ ਦੀ ਛੱਠੀ ਤਿਥੀ ਨੂੰ ਸ਼੍ਰਾਦ੍ਹ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ।

Verse 8

कृषिसिद्धिं य इच्छेत ग्रैष्मिकीं शारदीमपि । सप्तम्यां युज्यते तस्य श्राद्धं कर्तुं न संशयः

ਜੋ ਕੋਈ ਖੇਤੀ ਵਿੱਚ ਸਫਲਤਾ ਚਾਹੇ—ਚਾਹੇ ਗਰਮੀ ਦੀ ਫ਼ਸਲ ਹੋਵੇ ਜਾਂ ਸਰਦ ਰੁੱਤ ਦੀ ਪੈਦਾਵਾਰ—ਉਸ ਲਈ ਸੱਤਵੀਂ ਤਿਥੀ ਨੂੰ ਸ਼੍ਰਾਦ੍ਹ ਕਰਨਾ ਉਚਿਤ ਹੈ; ਇਸ ਵਿੱਚ ਕੋਈ ਸੰਦੇਹ ਨਹੀਂ।

Verse 9

य इच्छेत्पण्यसंसिद्धिं व्यवहारसमुद्भवाम् । अष्टम्यां युज्यते श्राद्धं तस्य कर्तुं नराधिप

ਹੇ ਨਰਾਧਿਪ! ਜੋ ਕੋਈ ਵਪਾਰ ਅਤੇ ਲੈਣ-ਦੇਣ ਤੋਂ ਉਪਜਣ ਵਾਲੇ ਲਾਭ ਵਿੱਚ ਸਫਲਤਾ ਚਾਹੇ, ਉਸ ਲਈ ਅੱਠਵੀਂ ਤਿਥੀ ਨੂੰ ਸ਼੍ਰਾਦ੍ਹ ਕਰਨਾ ਯੋਗ ਹੈ।

Verse 10

नवम्यां श्राद्धकृन्नाना चतुष्पदगणाल्लंभेत् । सौभाग्यं रोगनाशं च तथा वल्लभसंगमम्

ਨਵੀਂ ਤਿਥੀ ਨੂੰ ਸ਼੍ਰਾਦ੍ਹ ਕਰਨ ਨਾਲ ਮਨੁੱਖ ਨੂੰ ਅਨੇਕ ਪ੍ਰਕਾਰ ਦੇ ਚੌਪਾਏ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੁੰਦੇ ਹਨ; ਨਾਲ ਹੀ ਸੁਭਾਗ, ਰੋਗਾਂ ਦਾ ਨਾਸ ਅਤੇ ਆਪਣੇ ਪ੍ਰਿਯ ਨਾਲ ਮਿਲਾਪ ਵੀ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।

Verse 11

दशमीदिवसे श्राद्धं यः करोति समाहितः । तस्य स्याद्वांछिता सिद्धिः सर्वकृत्येषु सर्वदा

ਜੋ ਕੋਈ ਦਸਵੀਂ ਤਿਥੀ ਦੇ ਦਿਨ ਇਕਾਗ੍ਰ ਚਿੱਤ ਨਾਲ ਸ਼੍ਰਾਦ੍ਹ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਉਸ ਨੂੰ ਹਰ ਵੇਲੇ, ਹਰ ਕਾਰਜ ਵਿੱਚ, ਆਪਣੀ ਇੱਛਿਤ ਸਿੱਧੀ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੁੰਦੀ ਹੈ।

Verse 12

एकादश्यां धनं धान्यं श्राद्धकर्ता लभेन्नरः । तथा भूपप्रसादं च यच्चान्यन्मनसि स्थितम्

ਏਕਾਦਸ਼ੀ ਦੇ ਦਿਨ ਜੋ ਨਰ ਸ਼ਰਧਾ ਨਾਲ ਸ਼੍ਰਾਦ੍ਹ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਧਨ ਤੇ ਧਾਨ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਦਾ ਹੈ; ਰਾਜਾ ਦੀ ਕਿਰਪਾ ਵੀ ਮਿਲਦੀ ਹੈ ਅਤੇ ਮਨ ਵਿਚ ਜੋ ਹੋਰ ਇੱਛਾ ਹੋਵੇ ਉਹ ਭੀ ਪੂਰੀ ਹੁੰਦੀ ਹੈ।

Verse 13

यः करोति च द्वादश्यां श्राद्धं श्रद्धासमन्वितः । पुत्रांस्तु प्रवरांश्चैव स पशून्वांछिताल्लंभेत्

ਜੋ ਕੋਈ ਦ੍ਵਾਦਸ਼ੀ ਦੇ ਦਿਨ ਸ਼ਰਧਾ-ਭਾਵ ਨਾਲ ਸ਼੍ਰਾਦ੍ਹ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਉੱਤਮ ਪੁੱਤਰਾਂ ਨੂੰ ਅਤੇ ਮਨਚਾਹੇ ਪਸ਼ੂ-ਧਨ (ਸਮ੍ਰਿੱਧੀ) ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਦਾ ਹੈ।

Verse 14

यो वांछति नरो मुक्तिं पितृभिः सह चात्मनः । असंतानश्च यस्तस्य श्राद्धे प्रोक्ता त्रयोदशी

ਜੋ ਨਰ ਆਪਣੇ ਲਈ ਅਤੇ ਪਿਤਰਾਂ ਸਮੇਤ ਮੁਕਤੀ ਦੀ ਇੱਛਾ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਅਤੇ ਜੋ ਸੰਤਾਨਹੀਨ ਹੈ—ਉਸ ਦੇ ਸ਼੍ਰਾਦ੍ਹ ਲਈ ਤ੍ਰਯੋਦਸ਼ੀ ਦਾ ਦਿਨ ਵਿਧਾਨ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ।

Verse 15

संतानकामो यः कुर्यात्तस्य वंशक्षयो भवेत् । न संतानविवृद्धयै च तस्य प्रोक्ता त्रयोदशी

ਜੇ ਸੰਤਾਨ ਦੀ ਕਾਮਨਾ ਕਰਨ ਵਾਲਾ ਤ੍ਰਯੋਦਸ਼ੀ-ਸ਼੍ਰਾਦ੍ਹ ਕਰੇ, ਤਾਂ ਉਸ ਦਾ ਵੰਸ਼ ਘਟਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਲਈ ਸੰਤਾਨ-ਵ੍ਰਿਧੀ ਲਈ ਉਸ ਨੂੰ ਤ੍ਰਯੋਦਸ਼ੀ ਵਿਧਾਨ ਨਹੀਂ ਕੀਤੀ ਗਈ।

Verse 16

श्राद्धकर्मणि राजेंद्र श्रुतिरेषा पुरातनी । अपि नः स कुले भूयाद्यो नो दद्यात्त्रयोदशीम्

ਹੇ ਰਾਜੇਂਦ੍ਰ! ਸ਼੍ਰਾਦ੍ਹ-ਕਰਮ ਵਿਚ ਇਹ ਪੁਰਾਤਨ ਸ਼੍ਰੁਤੀ-ਪਰੰਪਰਾ ਹੈ: ਸਾਡੇ ਕੁਲ ਵਿਚ ਉਹ ਜਨਮ ਹੀ ਨਾ ਲਵੇ ਜੋ ਸਾਨੂੰ ਤ੍ਰਯੋਦਸ਼ੀ ਦਾ ਅਰਪਣ ਨਾ ਕਰੇ।

Verse 17

पायसं मधुसर्पिर्भ्यां वर्षासु च मघासु च । मघात्रयोदशीयोगे पायसेन यजेत्पितॄन्

ਸ਼ਹਿਦ ਅਤੇ ਘੀ ਨਾਲ ਬਣੇ ਪਾਇਸ (ਖੀਰ) ਨਾਲ—ਖ਼ਾਸ ਕਰਕੇ ਵਰਖਾ ਰੁੱਤ ਵਿੱਚ ਅਤੇ ਮਘਾ ਨਕਸ਼ਤਰ ਦੇ ਸਮੇਂ—ਜਦ ਮਘਾ ਤ੍ਰਯੋਦਸ਼ੀ ਨਾਲ ਮਿਲੇ, ਤਦ ਪਾਇਸ ਨਾਲ ਪਿਤਰਾਂ ਦੀ ਪੂਜਾ ਕਰਨੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ।

Verse 18

पितरस्तस्य नेच्छंति तद्वर्षं श्राद्धसत्क्रियाम् । पुण्यातिशयभीतेन पिंडदानं निराकृतम्

ਉਸ ਦੇ ਪਿਤਰ ਉਸ ਸਾਲ ਦੀ ਸ਼੍ਰਾਦ੍ਹ-ਸੇਵਾ ਨੂੰ ਸਵੀਕਾਰ ਨਹੀਂ ਕਰਦੇ; ਪੁੰਨ ਦੇ ਅਤਿਸ਼ਯ ਵਾਧੇ ਤੋਂ ਡਰ ਕੇ ਪਿੰਡ-ਦਾਨ ਨੂੰ ਰੋਕ ਦਿੱਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ (ਅਸਵੀਕਾਰ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ)।

Verse 19

शक्रेण तद्दिने पुत्रमरणं दर्शितं भयम् । येषां च शस्त्रमृत्युः स्यादपमृत्युरथापि वा

ਉਸ ਦਿਨ ਸ਼ਕ੍ਰ (ਇੰਦਰ) ਨੇ ਪੁੱਤਰ ਦੀ ਮੌਤ ਦਾ ਭਿਆਨਕ ਖਤਰਾ ਦਿਖਾਇਆ; ਅਤੇ ਕੁਝ ਲੋਕਾਂ ਲਈ ਸ਼ਸਤ੍ਰਾਂ ਨਾਲ ਮੌਤ, ਜਾਂ ਅਕਾਲ ਮੌਤ ਵੀ ਹੋ ਸਕਦੀ ਹੈ।

Verse 20

उपसर्गमृतानां च विषमृत्युमुपेयुषाम् । वह्निना तु प्रदग्धानां जलमृत्यु मुपेयुषाम्

ਅਤੇ ਜੋ ਮਹਾਮਾਰੀ ਨਾਲ ਮਰੇ, ਜਾਂ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਵਿਸ਼ ਨਾਲ ਮੌਤ ਪਾਈ; ਜੋ ਅੱਗ ਨਾਲ ਸੜੇ, ਅਤੇ ਜੋ ਪਾਣੀ ਵਿੱਚ ਮਰੇ—ਉਨ੍ਹਾਂ ਲਈ (ਸ਼੍ਰਾਦ੍ਹ ਵਿੱਚ) ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਧਿਆਨ ਸਮਝਿਆ ਗਿਆ ਹੈ।

Verse 21

सर्पव्यालहतानां च शृंगैरुद्बन्धनैरपि । एकोद्दिष्टं प्रकर्तव्यं चतुर्दश्यां नराधिप

ਸੱਪਾਂ ਜਾਂ ਜੰਗਲੀ ਜਾਨਵਰਾਂ ਨਾਲ ਮਾਰੇ ਗਏ, ਅਤੇ ਸਿੰਗਾਂ ਨਾਲ ਘਾਇਲ ਹੋ ਕੇ ਜਾਂ ਫਾਹੇ ਨਾਲ ਮਰੇ ਹੋਏ—ਉਨ੍ਹਾਂ ਲਈ, ਹੇ ਨਰਾਧਿਪ (ਰਾਜਾ), ਚਤੁਰਦਸ਼ੀ ਨੂੰ ਏਕੋੱਦਿਸ਼ਟ ਸ਼੍ਰਾਦ੍ਹ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ।

Verse 22

तेषां तस्मिन्कृते तृप्तिस्ततस्तत्पक्षजा भवेत्

ਜਦ ਇਹ ਕਰਮ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਤ੍ਰਿਪਤੀ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੁੰਦੀ ਹੈ, ਅਤੇ ਉਸੇ ਪੱਖ ਵਿੱਚ ਉਸ ਅਨੁਸਾਰ ਫਲ ਮਿਲਦਾ ਹੈ।

Verse 23

सर्वे कामाः पुरः प्रोक्ता युष्माकं ये मया नृप । अमावास्यादिने श्राद्धात्तानाप्नोति न संश यः

ਹੇ ਰਾਜਨ, ਜੋ ਸਾਰੇ ਕਾਮ ਮੈਂ ਪਹਿਲਾਂ ਤੁਹਾਨੂੰ ਦੱਸੇ ਸਨ, ਅਮਾਵਸਿਆ ਦੇ ਦਿਨ ਸ਼੍ਰਾਦ੍ਹ ਕਰਨ ਨਾਲ ਨਿਸ਼ਚੇ ਹੀ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੁੰਦੇ ਹਨ; ਇਸ ਵਿੱਚ ਸੰਦੇਹ ਨਹੀਂ।

Verse 24

एतत्ते सर्वमाख्यातं काम्यश्राद्धफलं नृप । यच्छ्रुत्वा वांछितान्कामान्सर्वानाप्नोति मानवः

ਹੇ ਰਾਜਨ, ਮੈਂ ਤੁਹਾਨੂੰ ਕਾਮਨਾ-ਪੂਰਕ ਸ਼੍ਰਾਦ੍ਹ ਦਾ ਸਾਰਾ ਫਲ ਕਹਿ ਦਿੱਤਾ ਹੈ; ਇਹ ਸੁਣ ਕੇ ਮਨੁੱਖ ਆਪਣੀਆਂ ਸਭ ਇੱਛਤ ਕਾਮਨਾਵਾਂ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰ ਲੈਂਦਾ ਹੈ।

Verse 219

इति श्रीस्कांदे महापुराण एकाशीतिसाहस्र्यां संहितायां षष्ठे नागरखण्डे हाटकेश्वरक्षेत्रमाहात्म्ये श्राद्धकल्पे काम्यश्राद्धवर्णनंनामैकोनविंशोत्तरद्विशततमोऽ ध्यायः

ਇਸ ਪ੍ਰਕਾਰ ਸ਼੍ਰੀ ਸਕੰਦ ਮਹਾਪੁਰਾਣ ਦੀ ਇਕਿਆਸੀ ਹਜ਼ਾਰ ਸ਼ਲੋਕਾਂ ਵਾਲੀ ਸੰਹਿਤਾ ਦੇ ਛੇਵੇਂ ਭਾਗ ਨਾਗਰਖੰਡ ਵਿੱਚ, ਹਾਟਕੇਸ਼ਵਰ ਖੇਤਰ-ਮਾਹਾਤਮ੍ਯ ਦੇ ਸ਼੍ਰਾਦ੍ਹ-ਕਲਪ ਅਧਿਆਇ ਵਿੱਚ “ਕਾਮ੍ਯ ਸ਼੍ਰਾਦ੍ਹ ਦਾ ਵਰਣਨ” ਨਾਮਕ ੨੧੯ਵਾਂ ਅਧਿਆਇ ਸਮਾਪਤ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।