Adhyaya 217

Verse 1

आनर्त उवाच । विधिना येन कर्तव्यं श्राद्धं सर्वं मुनीश्वर । तमाचक्ष्वाऽद्य कार्त्स्न्येन श्रद्धा मे महती स्थिता

ਆਨਰਤ ਨੇ ਕਿਹਾ: ਹੇ ਮੁਨੀਸ਼ਵਰ, ਜਿਸ ਵਿਧੀ ਨਾਲ ਪੂਰਾ ਸ਼੍ਰਾਦ੍ਹ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਅੱਜ ਮੈਨੂੰ ਪੂਰਨਤਾ ਨਾਲ ਦੱਸੋ; ਮੇਰੇ ਅੰਦਰ ਮਹਾਨ ਸ਼ਰਧਾ ਦ੍ਰਿੜ੍ਹ ਹੋ ਗਈ ਹੈ।

Verse 2

भर्तृयज्ञ उवाच । शृणु राजन्प्रवक्ष्यामि श्राद्धस्य विधिमुत्तमम् । पितॄणां तुष्टिदं नित्यं सर्वकामप्रदं नृणाम्

ਭਰਤ੍ਰਿਯਜ੍ਞ ਨੇ ਕਿਹਾ: ਹੇ ਰਾਜਨ, ਸੁਣੋ; ਮੈਂ ਸ਼੍ਰਾਦ੍ਹ ਦੀ ਉੱਤਮ ਵਿਧੀ ਬਿਆਨ ਕਰਾਂਗਾ—ਜੋ ਪਿਤ੍ਰਾਂ ਨੂੰ ਨਿਤ ਤ੍ਰਿਪਤ ਕਰਨ ਵਾਲੀ ਅਤੇ ਮਨੁੱਖਾਂ ਨੂੰ ਸਭ ਧਰਮਸੰਗਤ ਕਾਮਨਾਵਾਂ ਦੇਣ ਵਾਲੀ ਹੈ।

Verse 4

स्वकर्मोपार्जितैर्वित्तैः श्राद्धकार्याणि चाहरेत् । मायादिभिर्न चौर्येण न च्छलाप्तैर्न वंचनैः । स्ववृत्त्योपार्जितैर्वित्तैः श्राद्धद्रव्यं समाहरेत् । सुप्रतिग्रहजैर्द्रव्यैर्ब्राह्मणानां विशिष्यते

ਸ਼੍ਰਾਦ੍ਹ ਲਈ ਸਮੱਗਰੀ ਆਪਣੀ ਧਰਮਿਕ ਕਿਰਤ ਨਾਲ ਕਮਾਈ ਹੋਈ ਧਨ-ਰਾਸ਼ੀ ਨਾਲ ਹੀ ਇਕੱਠੀ ਕਰੇ; ਮਾਇਆ-ਛਲ ਨਾਲ ਨਹੀਂ, ਚੋਰੀ ਨਾਲ ਨਹੀਂ, ਠੱਗੀ ਨਾਲ ਹਾਸਲ ਕੀਤੇ ਧਨ ਨਾਲ ਨਹੀਂ, ਨਾਂ ਹੀ ਵੰਚਨਾ ਨਾਲ। ਆਪਣੀ ਜੀਵਿਕਾ ਦੇ ਸ਼ੁੱਧ ਉਪਾਰਜਨ ਨਾਲ ਸ਼੍ਰਾਦ੍ਹ-ਦ੍ਰਵ੍ਯ ਸੰਭਾਲੇ। ਬ੍ਰਾਹਮਣਾਂ ਲਈ ਨਿਰਦੋਸ਼ ਪ੍ਰਤਿਗ੍ਰਹ (ਸੁਪ੍ਰਤਿਗ੍ਰਹ) ਨਾਲ ਪ੍ਰਾਪਤ ਦ੍ਰਵ੍ਯ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਪ੍ਰਸ਼ੰਸਿਤ ਹੈ।

Verse 5

रक्षणाप्तैर्नरेन्द्रस्य वैश्यस्य क्षेत्र संभवैः । शूद्रस्य पण्यलब्धैश्च श्राद्धं कर्तुं प्रयुज्यते

ਨਰੇੰਦਰ ਲਈ ਰੱਖਿਆ-ਧਰਮ (ਸ਼ਾਸਨ ਦੀ ਧਰਮਿਕ ਡਿਊਟੀ) ਨਾਲ ਪ੍ਰਾਪਤ ਧਨ ਸ਼੍ਰਾਦ੍ਹ ਵਿੱਚ ਲਗਾਇਆ ਜਾਵੇ; ਵੈਸ਼੍ਯ ਲਈ ਖੇਤੋਂ ਉਪਜਿਆ ਧਨ; ਅਤੇ ਸ਼ੂਦ੍ਰ ਲਈ ਵਪਾਰ-ਵਿਕਰੀ ਨਾਲ ਕਮਾਇਆ ਧਨ—ਇਹੀ ਸ਼੍ਰਾਦ੍ਹ ਕਰਨ ਦੇ ਯੋਗ ਸਾਧਨ ਹਨ।

Verse 6

एवं शुद्धिसमोपेते द्रव्ये प्राप्ते गृहांतिकम् । पूर्वेद्युः सायमासाद्य श्राद्धार्हाणां द्विजन्मनाम्

ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਜਦੋਂ ਸ਼ੁੱਧਤਾ ਨਾਲ ਯੁਕਤ ਅਤੇ ਯੋਗ ਦ੍ਰਵ੍ਯ ਘਰ ਦੇ ਅੰਦਰ ਲਿਆ ਆਇਆ ਜਾਵੇ, ਤਾਂ ਪਿਛਲੇ ਦਿਨ ਸ਼ਾਮ ਨੂੰ ਸ਼੍ਰਾਦ੍ਹ-ਯੋਗ ਦ੍ਵਿਜਾਂ (ਦੋ ਵਾਰ ਜਨਮੇ) ਕੋਲ ਜਾ ਕੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨਾਲ ਪ੍ਰਬੰਧ ਕਰੇ।

Verse 7

गृहं गत्वा शुचिर्भूत्वा कामक्रोधविवर्जितः । आमंत्रयेद्यतीन्पश्चात्स्नातकान्ब्रह्मकर्मिणः

ਘਰ ਜਾ ਕੇ, ਸ਼ੁੱਧ ਹੋ ਕੇ, ਕਾਮ ਤੇ ਕ੍ਰੋਧ ਤੋਂ ਰਹਿਤ ਹੋਵੋ; ਪਹਿਲਾਂ ਯਤੀਆਂ ਨੂੰ ਸੱਦੋ, ਫਿਰ ਸਨਾਤਕਾਂ ਨੂੰ—ਜੋ ਬ੍ਰਾਹਮਣੀ ਕਰਮ ਅਤੇ ਪਵਿੱਤਰ ਆਚਾਰ ਵਿੱਚ ਨਿਸ਼ਠ ਹਨ।

Verse 8

तदभावे गृहस्थांश्च । ब्रह्मज्ञानपरायणान् अग्निहोत्रपरान्विप्रान्वेदविद्याविचक्षणान्

ਜੇ ਉਹ (ਯਤੀ ਅਤੇ ਸਨਾਤਕ) ਨਾ ਮਿਲਣ, ਤਾਂ ਬ੍ਰਹਮ-ਜ੍ਞਾਨ ਵਿੱਚ ਪਰਾਇਣ ਗ੍ਰਿਹਸਥਾਂ ਨੂੰ ਸੱਦੋ—ਅਗਨਿਹੋਤ੍ਰ ਵਿੱਚ ਨਿਸ਼ਠ ਬ੍ਰਾਹਮਣਾਂ ਨੂੰ, ਜੋ ਵੇਦ-ਵਿਦਿਆ ਵਿੱਚ ਨਿਪੁੰਨ ਹਨ।

Verse 9

श्रोत्रियांश्च तथा वृद्धान्षट्कर्मनिरतान्सदा । बहुभृत्यकुटुम्बांश्च दरिद्रा्न्संयुतान्गुणैः

ਸ਼੍ਰੋਤ੍ਰਿਯਾਂ ਨੂੰ ਵੀ, ਅਤੇ ਬੁਜ਼ੁਰਗਾਂ ਨੂੰ, ਅਤੇ ਜੋ ਸਦਾ ਛੇ ਕਰਮਾਂ ਵਿੱਚ ਰਤ ਹਨ, ਸੱਦੋ; ਅਤੇ ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਵੀ ਜੋ ਵੱਡੇ ਪਰਿਵਾਰ ਤੇ ਆਸ਼੍ਰਿਤਾਂ ਦਾ ਭਾਰ ਝੱਲਦੇ ਹਨ—ਭਾਵੇਂ ਗਰੀਬ ਹੋਣ, ਪਰ ਗੁਣਾਂ ਨਾਲ ਯੁਕਤ ਹੋਣ।

Verse 10

अव्यंगान्रोगनिर्मुक्ताञ्जिताहारांस्तथा शुचीन् । एते स्युर्ब्राह्मणा राजञ्छ्राद्धार्हाः परिकीर्तिताः

ਹੇ ਰਾਜਨ! ਜੋ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਅੰਗ-ਵਿਕਾਰ ਤੋਂ ਰਹਿਤ, ਰੋਗ ਤੋਂ ਮੁਕਤ, ਆਹਾਰ ਵਿੱਚ ਸੰਯਮੀ ਅਤੇ ਸ਼ੁੱਧ ਹਨ—ਇਹੀ ਸ਼੍ਰਾਦ੍ਹ ਲਈ ਯੋਗ ਪਾਤਰ ਕਹੇ ਗਏ ਹਨ।

Verse 11

अनर्हा ये च निर्दिष्टाः शृणु तानपि वच्मि ते । हीनांगानधिकांगांश्च सर्वभाक्षन्निराकृतीन्

ਹੁਣ ਜੋ ਅਯੋਗ ਕਹੇ ਗਏ ਹਨ ਉਹ ਵੀ ਸੁਣੋ, ਮੈਂ ਤੁਹਾਨੂੰ ਦੱਸਦਾ ਹਾਂ: ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਅੰਗ ਘਾਟੇ ਹਨ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਅੰਗ ਵੱਧ ਹਨ, ਜੋ ਹਰ ਚੀਜ਼ ਬੇਵਿਚਾਰ ਖਾਂਦੇ ਹਨ, ਅਤੇ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਪ੍ਰਕ੍ਰਿਤੀ ਘਿਨੌਣੀ ਹੈ—ਉਹ ਤਿਆਗਣਯੋਗ ਹਨ।

Verse 12

श्यावदन्तान्वृथादन्तान्वेदविक्रयकारकान् । वेदविप्लवकान्वापि वेदशास्त्रविवर्जितान्

(ਤਿਆਗੋ) ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਦੰਦ ਕਾਲੇ ਹੋ ਗਏ ਹੋਣ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਦੰਦ ਰੋਗੀ ਜਾਂ ਨਿਕੰਮੇ ਹੋਣ; ਜੋ ਵੇਦ ਨੂੰ ਵੇਚ ਕੇ ਪਵਿੱਤਰ ਗਿਆਨ ਨੂੰ ਵਪਾਰ ਬਣਾਉਂਦੇ ਹਨ; ਜੋ ਵੇਦ ਦਾ ਵਿਘਨ ਪਾਂਦੇ ਹਨ; ਅਤੇ ਜੋ ਵੇਦ ਤੇ ਸ਼ਾਸਤਰ ਦੀ ਮਰਯਾਦਾ ਤੋਂ ਰਹਿਤ ਹਨ।

Verse 13

कुनखान्रोगसंयुक्तान्द्विर्नग्नान्परहिंसकान् । जनापवादसंयुक्तान्नास्तिकानृतकानपि

ਜੋ ਪਿਤ੍ਰਾਂ ਦੀ ਮਰਯਾਦਾ ਕਾਇਮ ਰੱਖਣਾ ਚਾਹੇ, ਉਹ ਸ਼੍ਰਾਦ੍ਹ ਵਿੱਚ ਇਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਨਾ ਬੁਲਾਏ: ਨਖਾਂ ਦੇ ਰੋਗ ਨਾਲ ਪੀੜਤ, ਜੋ ਸਦਾ ਦੋ ਵਾਰੀ ਨੰਗੇ ਰਹਿੰਦੇ, ਪਰ-ਹਿੰਸਕ, ਲੋਕ-ਨਿੰਦਾ ਵਿੱਚ ਫਸੇ, ਨਾਸਤਿਕ, ਅਤੇ ਝੂਠ ਉੱਤੇ ਜੀਊਣ ਵਾਲੇ।

Verse 14

वार्धुषिकान्विकर्मस्थाञ्छौचाचारविवर्जि तान् । अतिदीर्घान्कृशान्वापि स्थूलानपि च लोमशान्

ਸ਼੍ਰਾਦ੍ਹ ਵਿੱਚ ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਵੀ ਬਾਹਰ ਰੱਖੋ ਜੋ ਸੂਦਖੋਰੀ ਨਾਲ ਜੀਊਂਦੇ ਹਨ, ਜੋ ਨਿਸ਼ਿਧ ਕਰਮਾਂ ਵਿੱਚ ਲੱਗੇ ਹਨ, ਅਤੇ ਜੋ ਸ਼ੌਚ ਤੇ ਸਦਾਚਾਰ ਤੋਂ ਰਹਿਤ ਹਨ; ਇਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਜੋ ਅਤਿ ਲੰਮੇ, ਬਹੁਤ ਕ੍ਰਿਸ਼, ਬਹੁਤ ਮੋਟੇ, ਜਾਂ ਅਤਿ ਲੋਮਸ਼ ਮੰਨੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।

Verse 15

निर्लोमान्वर्जयेच्छ्राद्धे य इच्छेत्पितृगौरवम् । परदाररता ये च तथा यो वृषली पतिः

ਜੋ ਪਿਤ੍ਰਾਂ ਦਾ ਸੱਚਾ ਗੌਰਵ ਚਾਹੇ, ਉਹ ਸ਼੍ਰਾਦ੍ਹ ਵਿੱਚ ਨਿਰਲੋਮ (ਇੱਕ ਅਪਾਤਰ ਲੱਛਣ ਵਜੋਂ) ਨੂੰ ਤਿਆਗੇ; ਅਤੇ ਜੋ ਪਰਾਈ ਇਸਤ੍ਰੀ ਵਿੱਚ ਰਤ ਹਨ; ਅਤੇ ਉਹ ਜੋ ਵ੍ਰਿਸ਼ਲੀ ਦਾ ਪਤੀ ਹੈ।

Verse 16

वंध्या वै वृषली प्रोक्ता वृषली च मृतप्रजा । अपरा वृषली प्रोक्ता कुमारी या रजस्वला

ਬਾਂਝ ਇਸਤ੍ਰੀ ਨੂੰ ਵ੍ਰਿਸ਼ਲੀ ਕਿਹਾ ਗਿਆ ਹੈ; ਜਿਸ ਦੇ ਬੱਚੇ ਮਰ ਗਏ ਹੋਣ, ਉਹ ਵੀ ਵ੍ਰਿਸ਼ਲੀ ਕਹੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਹੋਰ ਵੀ ਵ੍ਰਿਸ਼ਲੀ ਕਹੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ ਉਹ ਕੁਆਰੀ ਜਿਸ ਨੂੰ ਰਜਸ੍ਰਾਵ ਸ਼ੁਰੂ ਹੋ ਗਿਆ ਹੋਵੇ।

Verse 17

षण्ढो मलिम्लुचो दम्भी राजपै शुन्यवृत्तयः । सगोत्रायाश्च संभूतस्तथैकप्रवरासुतः

ਸ਼੍ਰਾਦ੍ਹ ਵਿਚ ਇਹਨਾਂ ਨੂੰ ਦੂਰ ਰੱਖੋ—ਨਪੁੰਸਕ, ਮਲਿਮਲੁਚ (ਨੀਚ/ਬਹਿਸਕਾਰਿਆ), ਦੰਭੀ, ਅਤੇ ਜੋ ਰਾਜਸੀ ਜਾਸੂਸੀ ਨਾਲ ਜੀਵਨ ਗੁਜ਼ਾਰਦੇ ਹਨ; ਇਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਸਮਾਨ ਗੋਤ੍ਰਾ ਵਾਲੀ ਇਸਤ੍ਰੀ ਤੋਂ ਜਨਮਿਆ ਅਤੇ ਇਕੋ ਪ੍ਰਵਰ ਦੇ ਅੰਦਰ ਸੰਯੋਗ ਤੋਂ ਜਨਮਿਆ ਪੁੱਤਰ ਵੀ।

Verse 18

कनिष्ठः प्राक्कृताधानः कृतोद्वाहश्च प्राक्तु यः । तथा प्राग्दीक्षितो यश्च स त्याज्यो गृहसंयुतः

ਇਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਉਹ ਕਨਿੱਠ ਭਰਾ ਵੀ ਤਿਆਜਯ ਹੈ ਜਿਸ ਨੇ ਵੱਡੇ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਆਧਾਨ (ਅਗਨੀ-ਸੰਸਕਾਰ) ਕਰ ਲਿਆ ਹੋਵੇ, ਜਾਂ ਵੱਡੇ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਵਿਆਹ ਕਰ ਲਿਆ ਹੋਵੇ; ਅਤੇ ਜੋ ਵੱਡੇ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਦੀਕਸ਼ਾ ਲੈ ਚੁੱਕਾ ਹੋਵੇ—ਐਸਾ ਗ੍ਰਿਹਸਥ ਸ਼੍ਰਾਦ੍ਹ ਵਿਚ ਵਰਜਿਤ ਹੈ।

Verse 19

पितृमातृपरित्यागी तथाच गुरुतल्पगः । निर्द्दोषां यस्त्यजेत्पत्नीं कृतघ्नो यश्च कर्षुकः

ਸ਼੍ਰਾਦ੍ਹ ਵਿਚ ਉਸ ਨੂੰ ਤਿਆਗੋ ਜੋ ਪਿਤਾ-ਮਾਤਾ ਨੂੰ ਤਿਆਗ ਦੇਵੇ; ਅਤੇ ਜੋ ਗੁਰੂ-ਤਲਪਗ (ਗੁਰੂ ਦੀ ਸ਼ੈਯਾ ਦਾ ਅਪਰਾਧੀ) ਹੋਵੇ; ਜੋ ਨਿਰਦੋਸ਼ ਪਤਨੀ ਨੂੰ ਛੱਡ ਦੇਵੇ; ਜੋ ਕ੍ਰਿਤਘਨ ਹੋਵੇ; ਅਤੇ ਜੋ ਕ੍ਰਿਸ਼ੁਕ (ਇਥੇ ਨਿੰਦਿਤ, ਅਯੋਗ) ਹੋਵੇ।

Verse 20

शिल्पजीवी प्रमादी च पण्य जीवी कृतायुधः । एतान्विवर्जयेच्छ्राद्धे येषां नो ज्ञायते कुलम्

ਸ਼੍ਰਾਦ੍ਹ ਵਿਚ ਸ਼ਿਲਪ-ਜੀਵੀ (ਕਾਰੀਗਰ-ਵ੍ਰਿੱਤੀ), ਪ੍ਰਮਾਦੀ (ਲਾਪਰਵਾਹ), ਪਣ੍ਯ-ਜੀਵੀ (ਵਪਾਰ ਨਾਲ ਜੀਊਣ ਵਾਲਾ), ਅਤੇ ਕ੍ਰਿਤਾਯੁਧ (ਹਥਿਆਰ ਬਣਾਉਣ ਵਾਲਾ) ਨੂੰ ਵਰਜੋ; ਅਤੇ ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਵੀ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਕੁਲ-ਪਰਿਚਯ ਜਾਣਿਆ ਨਾ ਜਾਵੇ।

Verse 21

अत ऊर्ध्वं प्रवक्ष्यामि ये शस्ताः श्राद्धकर्मणि । ये ब्राह्मणाः पुरा ख्याताः पापानां पंक्तिपावनाः

ਹੁਣ ਅੱਗੇ ਮੈਂ ਉਹਨਾਂ ਦਾ ਵਰਣਨ ਕਰਾਂਗਾ ਜੋ ਸ਼੍ਰਾਦ੍ਹ-ਕਰਮ ਵਿਚ ਪ੍ਰਸ਼ੰਸਿਤ ਹਨ—ਉਹ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਜੋ ਪ੍ਰਾਚੀਨ ਕਾਲ ਤੋਂ ‘ਪੰਕਤਿ-ਪਾਵਨ’ ਨਾਮ ਨਾਲ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਹਨ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਸਿਰਫ਼ ਸਾਨਿਧ੍ਯ ਹੀ ਪਾਪਾਂ ਨੂੰ ਦੂਰ ਕਰ ਦੇਂਦੀ ਹੈ।

Verse 22

त्रिणाचिकेतस्त्रिमधुस्त्रिसुपर्णः षडंगवित् । यश्च विद्याव्रतस्नातो धर्मद्रोणस्य पाठकः

ਸ਼੍ਰਾਦ੍ਧ ਲਈ ਪ੍ਰਸ਼ੰਸਿਤ ਹਨ ਉਹ ਜੋ ਤ੍ਰਿਣਾਚਿਕੇਤ, ਤ੍ਰਿਮਧੁ ਅਤੇ ਤ੍ਰਿਸੁਪਰਨ ਦੇ ਅਨੁਸ਼ਾਸਨਾਂ ਵਿੱਚ ਨਿਪੁੰਨ ਹੋਣ, ਛੇ ਵੇਦਾਂਗਾਂ ਦੇ ਗਿਆਤਾ ਹੋਣ, ਵਿਦਿਆ-ਵ੍ਰਤ ਪੂਰਾ ਕਰ ਕੇ ਸਨਾਨ ਕਰ ਚੁੱਕੇ ਹੋਣ; ਅਤੇ ਧਰਮਦ੍ਰੋਣ ਦੇ ਪਾਠਕ/ਅਧਿਆਪਕ ਵੀ।

Verse 23

पुराणज्ञस्तथा ज्ञानी विज्ञेयो ज्येष्ठसामवित् । अथर्वशिरसो वेत्ता क्रतुगामी सुकर्मकृत्

ਜੋ ਪੁਰਾਣਾਂ ਦਾ ਗਿਆਤਾ ਅਤੇ ਵਿਦਵਾਨ ਹੋਵੇ, ਜ੍ਯੇਸ਼ਠ-ਸਾਮਨ ਦੇ ਮੰਤ੍ਰ-ਗਾਨ ਨੂੰ ਜਾਣਦਾ ਹੋਵੇ, ਅਥਰਵਸ਼ਿਰਸ ਦਾ ਵੇਤਾ ਹੋਵੇ, ਯਜ੍ਞ-ਕ੍ਰਿਆ ਵਿੱਚ ਨਿਪੁੰਨ ਹੋਵੇ ਅਤੇ ਸੁਕਰਮ ਕਰੇ—ਉਹੀ ਸੱਚਾ ਬ੍ਰਾਹਮਣ, ਪਵਿੱਤਰ ਕਰਮਾਂ ਲਈ ਯੋਗ, ਮੰਨਿਆ ਜਾਵੇ।

Verse 25

मृष्टान्नादो मृष्टवाक्यः सदा जपपरायणः । एते ब्राह्मणा ज्ञेया निःशेषाः पंक्तिपावनाः

ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਅੰਨ ਸ਼ੁੱਧ ਹੋਵੇ, ਬੋਲੀ ਮ੍ਰਿਦੁ ਤੇ ਸੁਸ਼ੀਲ ਹੋਵੇ, ਅਤੇ ਜੋ ਸਦਾ ਜਪ ਵਿੱਚ ਪਰਾਇਣ ਰਹਿੰਦੇ ਹੋਣ—ਉਹ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਨਿਸ਼ਚਿਤ ਹੀ ਪੰਕਤੀ-ਪਾਵਨ ਹਨ, ਪੂਰੀ ਸੰਗਤ ਨੂੰ ਪਵਿੱਤਰ ਕਰਨ ਵਾਲੇ।

Verse 26

एतैर्विमिश्रिताः सर्वे गर्हिता अपि ये द्विजाः । पितॄणां तेऽपि कुर्वंति तृप्तिं भुक्त्वा कुलोद्भवाः

ਇਹੋ ਜਿਹੇ ਯੋਗ ਪੁਰਸ਼ਾਂ ਦੇ ਨਾਲ ਮਿਲਾ ਕੇ ਬਿਠਾਏ ਜਾਣ ਤੇ, ਜੋ ਦ੍ਵਿਜ ਕਦੇ ਨਿੰਦਿਤ ਵੀ ਹੋਣ—ਉਹ ਵੀ ਭੋਜਨ ਕਰ ਲੈਣ ਮਗਰੋਂ, ਕੁਲ ਵਿੱਚ ਜਨਮੇ ਹੋਣ ਕਰਕੇ, ਪਿਤਰਾਂ ਨੂੰ ਤ੍ਰਿਪਤੀ ਪਹੁੰਚਾਉਂਦੇ ਹਨ।

Verse 27

तस्मात्सर्वप्रयत्नेन कुलं ज्ञेयं द्बिजन्मनाम् । शीलं पश्चाद्वयो नाम कन्यादानं ततः परम्

ਇਸ ਲਈ ਪੂਰੇ ਯਤਨ ਨਾਲ ਪਹਿਲਾਂ ਦ੍ਵਿਜਾਂ ਦੀ ਕੁਲ-ਪਰੰਪਰਾ ਜਾਣੀਏ; ਫਿਰ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਸ਼ੀਲ-ਸੁਭਾਉ; ਫਿਰ ਉਮਰ ਅਤੇ ਨਾਮ; ਅਤੇ ਉਸ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਕਨਿਆਦਾਨ ਆਦਿ ਵਿਆਹਕ ਸੰਬੰਧਾਂ ਦੇ ਮਾਮਲੇ।

Verse 28

श्रुतशीलविहीनाय धर्मज्ञायापि मानवः । श्राद्धं ददाति कन्यां च यस्तेनाग्निं विना हुतम्

ਜੋ ਮਨੁੱਖ ਵਿਦਿਆ ਤੇ ਸੁਚਰਿਤ੍ਰ ਤੋਂ ਰਹਿਤ, ਭਾਵੇਂ ਧਰਮ ਦੀ ਗੱਲ ਜਾਣਦਾ ਹੋਵੇ, ਉਸ ਨੂੰ ਸ਼੍ਰਾਦ੍ਹ ਦੇਵੇ ਜਾਂ ਧੀ ਦਾ ਵਿਵਾਹ ਕਰੇ—ਉਹ ਕਰਮ ਅਗਨੀ ਬਿਨਾ ਕੀਤੀ ਆਹੁਤੀ ਵਰਗਾ ਹੈ।

Verse 29

ऊषरे वापि तं सस्यं तुषाणां कण्डनं कृतम् । कुलाचारसमोपेतांस्तस्माच्छ्राद्धे नियोजयेत्

ਜਿਵੇਂ ਬੰਜਰ ਧਰਤੀ ਉੱਤੇ ਉੱਗਿਆ ਅਨਾਜ ਸਿਰਫ਼ ਭੂਸੀ ਕੁੱਟਣ ਵਰਗਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਤਿਵੇਂ ਰੀਤ-ਰਿਵਾਜ ਬਿਨਾ ਕਰਮ ਖੋਖਲੇ ਹਨ। ਇਸ ਲਈ ਸ਼੍ਰਾਦ੍ਹ ਵਿੱਚ ਕੁਲਾਚਾਰ ਨਾਲ ਯੁਕਤ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਹੀ ਨਿਯੁਕਤ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ।

Verse 30

ब्राह्मणान्नृपशार्दूल मन्दविद्याधरानपि । एवं विज्ञाय तान्विप्रान्गृहीत्वा चरणौ ततः

ਹੇ ਰਾਜਿਆਂ ਦੇ ਸ਼ੇਰ! ਬ੍ਰਾਹਮਣਾਂ ਵਿੱਚ ਵੀ ਕਈ ਮੰਦ-ਵਿਦਿਆ ਵਾਲੇ ਹੁੰਦੇ ਹਨ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਪਰਖ ਕਰਕੇ ਉਹਨਾਂ ਵਿਪ੍ਰਾਂ ਨੂੰ ਸਵੀਕਾਰ ਕਰ, ਫਿਰ ਸ਼ਰਧਾ ਨਾਲ ਉਹਨਾਂ ਦੇ ਚਰਨ ਪਕੜੇ।

Verse 31

प्रयत्नेन तु सव्येन पाणिना दक्षिणेन तु । युग्मानथ यथाशक्त्या नमस्कृत्य पुनःपुनः

ਫਿਰ ਯਤਨ ਨਾਲ—ਪਹਿਲਾਂ ਖੱਬੇ ਹੱਥ ਨਾਲ ਅਤੇ ਫਿਰ ਸੱਜੇ ਹੱਥ ਨਾਲ—ਉਹ ਜੋੜੇ (ਯੁਗਮ) ਯਥਾਸਕਤੀ ਸਨਮਾਨ ਨਾਲ ਸਵੀਕਾਰ ਕਰੇ, ਅਤੇ ਮੁੜ ਮੁੜ ਨਮਸਕਾਰ ਕਰੇ।

Verse 32

दक्षिणं जान्वथालभ्य मन्त्रमेनमुदीरयेत् । आगच्छंतु महाभागा विश्वेदेवा महाबलाः

ਸੱਜੇ ਘੁੱਟੇ ਨੂੰ ਛੂਹ ਕੇ ਇਹ ਮੰਤਰ ਉਚਾਰੇ: “ਹੇ ਮਹਾਭਾਗਾ, ਮਹਾਬਲਵਾਨ ਵਿਸ਼੍ਵੇਦੇਵੋ, ਆਓ।”

Verse 33

भक्त्याहूता मया चैव त्वं चापि व्रतभाग्भव । एवं युग्मा न्समामंत्र्य विश्वेदेवकृते द्विजान्

ਭਗਤੀ ਨਾਲ ਮੈਂ ਤੈਨੂੰ ਬੁਲਾਇਆ ਹੈ; ਤੂੰ ਵੀ ਇਸ ਵਰਤ ਦਾ ਭਾਗੀ ਹੋ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਜੋੜਿਆਂ ਨੂੰ ਯਥਾਵਿਧਿ ਸੱਦ ਕੇ, ਵਿਸ਼੍ਵੇਦੇਵਾਂ ਦੀ ਓਰੋਂ ਦ੍ਵਿਜਾਂ ਨੂੰ ਨਿਮੰਤ੍ਰਣ ਕਰੇ।

Verse 34

अपसव्यं ततः कृत्वा पित्रर्थं चाभिमंत्रयेत् । ब्राह्मणांस्त्रीन्यथाशक्त्या एकैकस्य पृथक्पृथक्

ਫਿਰ ਅਪਸਵ੍ਯ ਕਰਕੇ, ਪਿਤ੍ਰਾਂ ਦੇ ਅਰਥ ਲਈ ਅਭਿਮੰਤ੍ਰਣ ਕਰੇ। ਆਪਣੀ ਸਮਰਥਾ ਅਨੁਸਾਰ ਤਿੰਨ ਬ੍ਰਾਹਮਣਾਂ ਨੂੰ—ਹਰ ਇਕ ਨੂੰ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਕਰਕੇ—ਨਿਮੰਤ੍ਰਣ ਦੇਵੇ।

Verse 35

एकैकं वा त्रयाणां वा एकमेवं निमंत्रयेत् । ब्राह्मणान्मातृपक्षे च एष एव विधिः स्मृतः

ਉਹ ਤਿੰਨਾਂ ਨੂੰ ਇਕ-ਇਕ ਕਰਕੇ ਵੀ ਸੱਦ ਸਕਦਾ ਹੈ, ਜਾਂ ਤਿੰਨਾਂ ਨੂੰ ਇਕੱਠੇ, ਜਾਂ ਇਸੇ ਢੰਗ ਨਾਲ ਕੇਵਲ ਇਕ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਨੂੰ। ਮਾਤ੍ਰ-ਪੱਖ ਲਈ ਭੀ ਇਹੀ ਵਿਧੀ ਨਿਯਮ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਸਿਮਰੀ ਗਈ ਹੈ।

Verse 36

ततः पादौ परिस्पृष्ट्वा द्विजस्येदमुदीरयेत् । श्रद्धा पूतेन मनसा पितृभक्तिपरायणः

ਫਿਰ ਦ੍ਵਿਜ ਦੇ ਚਰਨਾਂ ਨੂੰ ਆਦਰ ਨਾਲ ਛੂਹ ਕੇ ਇਹ ਉਚਾਰਨ ਕਰੇ—ਸ਼੍ਰੱਧਾ ਨਾਲ ਪਵਿੱਤਰ ਮਨ ਵਾਲਾ, ਪਿਤ੍ਰ-ਭਕਤੀ ਵਿੱਚ ਪੂਰਨ ਤਤਪਰ।

Verse 37

पिता मे तव कायेस्मिंस्तथा चैव पितामहः । स्वपित्रा सहितो ह्येतु त्वं च व्रतपरो भव

‘ਮੇਰਾ ਪਿਤਾ ਅਤੇ ਮੇਰਾ ਪਿਤਾਮਹ ਵੀ, ਆਪਣੇ-ਆਪਣੇ ਪਿਤਿਆਂ ਸਮੇਤ, ਤੇਰੇ ਇਸੀ ਦੇਹ ਵਿੱਚ ਇੱਥੇ ਆਉਣ। ਅਤੇ ਤੂੰ ਇਸ ਵਰਤ ਦੇ ਪਾਲਨ ਵਿੱਚ ਅਡੋਲ ਰਹੀਂ।’

Verse 38

एवं पितॄन्समाहूय तथा मातामहानथ । संमंत्रिताश्च ते विप्राः संयमात्मान एव ते

ਇਸ ਪ੍ਰਕਾਰ ਪਿਤ੍ਰਾਂ ਨੂੰ ਬੁਲਾ ਕੇ ਅਤੇ ਮਾਤਾ-ਪੱਖ ਦੇ ਮਹਾਨਥ/ਨਾਨਿਆਂ ਨੂੰ ਵੀ ਸੱਦ ਕੇ, ਉਹ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਮੰਤ੍ਰਾਂ ਨਾਲ ਸੰਮੰਤ੍ਰਿਤ ਹੋਏ—ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਸੰਯਮਿਤ ਤੇ ਨਿਯਮਵਾਨ।

Verse 39

यजमानः शांतमना ब्रह्मचर्यसमन्वितः । तां रात्रिं समतिक्रम्य प्रातरुत्थाय मानवः

ਯਜਮਾਨ ਸ਼ਾਂਤ ਮਨ ਵਾਲਾ, ਬ੍ਰਹਮਚਰਯ ਵਿੱਚ ਸਥਿਤ ਹੋ ਕੇ, ਉਹ ਰਾਤ ਇਸੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਬਿਤਾਵੇ; ਅਤੇ ਸਵੇਰੇ ਮਨੁੱਖ ਉੱਠ ਕੇ ਕਰਮ ਅੱਗੇ ਵਧਾਵੇ।

Verse 40

तदह्नि वर्जयेत्कोपं स्वाध्यायं कर्म कुत्सितम् । तैलाभ्यंगं श्रमं यानं वाहनं चाथ दूरतः

ਉਸ ਦਿਨ ਕ੍ਰੋਧ, (ਸਧਾਰਣ) ਸਵਾਧਿਆਇ ਅਤੇ ਨਿੰਦਣਯ ਕਰਮ ਤਿਆਗੇ; ਤੇਲ ਮਲਿਸ਼, ਅਤਿ-ਸ਼੍ਰਮ, ਯਾਤਰਾ ਅਤੇ ਵਾਹਨ-ਸਵਾਰੀ ਨੂੰ ਵੀ ਦੂਰ ਹੀ ਰੱਖੇ।

Verse 41

ततो मध्यं गते सूर्ये काले कुतपसंज्ञिते । स्नातः शुक्लांबरधरः सन्तर्प्य पितृदेवताः । सन्तुष्टांश्च समाहूतांस्तान्विप्राञ्छ्राद्धमाचरेत्

ਫਿਰ ਜਦ ਸੂਰਜ ਮੱਧਿਆਹਨ ਨੂੰ ਪਹੁੰਚੇ—ਕੁਟਪ ਕਾਲ ਵਿੱਚ—ਸਨਾਨ ਕਰ ਕੇ, ਸ਼ੁੱਧ ਚਿੱਟੇ ਵਸਤ੍ਰ ਧਾਰਨ ਕਰੇ; ਪਿਤ੍ਰ-ਦੇਵਤਿਆਂ ਨੂੰ ਤਰਪਣ ਨਾਲ ਤ੍ਰਿਪਤ ਕਰੇ; ਅਤੇ ਪ੍ਰਸੰਨ ਹੋ ਕੇ ਇਕੱਠੇ ਹੋਏ ਸੱਦੇ ਬ੍ਰਾਹਮਣਾਂ ਨਾਲ ਸ਼੍ਰਾਦ੍ਹ ਕਰੇ।

Verse 42

विविक्ते गृहमध्यस्थे मनोज्ञे दक्षिणाप्लवे । न यत्र जायते दृष्टिः पापानां क्रूरकर्मिणाम्

ਘਰ ਦੇ ਅੰਦਰ ਇਕਾਂਤ, ਮਨੋਹਰ ਸਥਾਨ ਵਿੱਚ—ਦੱਖਣ ਵੱਲ ਢਲਾਨ ਵਾਲੀ ਭੂਮੀ ਉੱਤੇ—ਜਿੱਥੇ ਪਾਪੀ ਤੇ ਕ੍ਰੂਰ ਕਰਮੀ ਲੋਕਾਂ ਦੀ ਨਜ਼ਰ ਨਾ ਪਵੇ, ਉੱਥੇ ਇਹ ਕਰਮ ਕਰੇ।

Verse 43

यच्छ्राद्धं वीक्षते श्वा वा नारी वाऽथ रजस्वला । पतितो वा वराहो वा तच्छ्राद्धं व्यर्थतां व्रजेत्

ਜੇ ਸ਼੍ਰਾਦ੍ਹ ਨੂੰ ਕੁੱਤਾ, ਜਾਂ ਰਜਸਵਲਾ ਇਸਤ੍ਰੀ, ਜਾਂ ਪਤਿਤ ਮਨੁੱਖ, ਜਾਂ ਵਰਾਹ ਤੱਕ ਲਵੇ, ਤਾਂ ਉਹ ਸ਼੍ਰਾਦ੍ਹ ਨਿਸਫਲ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।

Verse 44

अन्नं पर्युषितं यच्च तैलाक्तं वा प्रदीयते । सकेशं वा सनिंद्यं च तच्छ्राद्धं व्यर्थतां व्रजेत्

ਜੇ ਸ਼੍ਰਾਦ੍ਹ ਵਿੱਚ ਬਾਸੀ ਅੰਨ, ਜਾਂ ਤੇਲ ਲੱਗਿਆ ਅੰਨ ਦਿੱਤਾ ਜਾਵੇ, ਜਾਂ ਵਾਲਾਂ ਸਮੇਤ, ਜਾਂ ਨਿੰਦਣਯ/ਅਪਵਿਤ੍ਰ ਹਾਲਤ ਵਿੱਚ ਹੋਵੇ, ਤਾਂ ਉਹ ਸ਼੍ਰਾਦ੍ਹ ਵਿਅਰਥ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।

Verse 45

विभक्तिरहितं श्राद्धं तथा मौनविवर्जितम् । दक्षिणारहितं यच्च तच्छ्राद्धं व्यर्थतां व्रजेत्

ਜੋ ਸ਼੍ਰਾਦ੍ਹ ਢੰਗ ਨਾਲ ਵੰਡ-ਵਿਭਾਗ ਤੋਂ ਰਹਿਤ ਹੋਵੇ, ਜਾਂ ਨਿਯਤ ਮੌਨ ਤੇ ਸੰਯਮ ਤੋਂ ਵਿਹੂਣਾ ਹੋਵੇ, ਜਾਂ ਦਕਸ਼ਿਣਾ ਤੋਂ ਰਹਿਤ ਹੋਵੇ—ਉਹ ਸ਼੍ਰਾਦ੍ਹ ਨਿਸਫਲ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।

Verse 46

घरट्टोलूखलोत्थौ च यत्र शब्दौ व्यवस्थितौ । शूर्पस्य वा विशेषेण तच्छ्राद्धं व्यर्थतां व्रजेत्

ਜਿੱਥੇ ਚੱਕੀ ਤੇ ਓਖਲੀ ਦੇ ਸ਼ਬਦ ਗੂੰਜਦੇ ਹੋਣ, ਅਤੇ ਖ਼ਾਸ ਕਰਕੇ ਸੂਪ (ਛਾਜ) ਨਾਲ ਫਟਕਣ ਦੀ ਆਵਾਜ਼ ਸੁਣਾਈ ਦੇਵੇ—ਉੱਥੇ ਸ਼੍ਰਾਦ੍ਹ ਵਿਅਰਥ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।

Verse 47

यत्र संस्क्रियमाणे च कलहः संप्रजायते । पंक्तिभेदो विशेषेण तच्छ्राद्धं व्यर्थतां व्रजेत्

ਜਿੱਥੇ ਤਿਆਰੀਆਂ ਦੌਰਾਨ ਝਗੜਾ ਪੈਦਾ ਹੋ ਜਾਵੇ, ਅਤੇ ਖ਼ਾਸ ਕਰਕੇ ਪੰਕਤੀ-ਭੇਦ (ਭੋਜਨ-ਪੰਕਤੀ ਦੀ ਟੁੱਟ-ਫੁੱਟ) ਹੋਵੇ—ਉੱਥੇ ਉਹ ਸ਼੍ਰਾਦ੍ਹ ਨਿਸਫਲ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।

Verse 48

पूर्वाह्णे क्रियते यच्च रात्रौ वा संध्ययोरपि । पर्याकाशे तथा देशे तच्छ्राद्धं व्यर्थतां व्रजेत

ਜੋ ਸ਼੍ਰਾਦ੍ਹ ਪੂਰਵਾਹਣੇ, ਜਾਂ ਰਾਤ ਨੂੰ, ਜਾਂ ਦੋਵੇਂ ਸੰਧਿਆ ਵੇਲਿਆਂ ਕਰਿਆ ਜਾਵੇ—ਅਤੇ ਖੁੱਲ੍ਹੇ/ਬਿਨਾ ਆਸਰੇ ਸਥਾਨ ਵਿੱਚ ਵੀ—ਉਹ ਸ਼੍ਰਾਦ੍ਹ ਨਿਸ਼ਫਲ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।

Verse 49

ब्राह्मणो यजमानो वा ब्रह्मचर्यं विना यदि । भुंक्ते दद्याच्च यच्छ्राद्धं तद्राजन्व्यर्थतां व्रजेत्

ਹੇ ਰਾਜਨ! ਜੇ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਜਾਂ ਯਜਮਾਨ ਬ੍ਰਹਮਚਰਯ ਤੋਂ ਬਿਨਾ ਸ਼੍ਰਾਦ੍ਹ ਵਿੱਚ ਭੋਜਨ ਕਰੇ ਜਾਂ ਦਾਨ ਦੇਵੇ, ਤਾਂ ਉਹ ਸ਼੍ਰਾਦ੍ਹ ਨਿਸ਼ਫਲ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।

Verse 50

तुषधान्यं सनिष्पावं यच्चोच्छिष्टं च दीयते । अर्धभुक्तं घृतं क्षीरं तच्छ्राद्धं व्यर्थतां व्रजेत्

ਜੇ ਭੁੱਸੇ ਵਾਲਾ ਅਨਾਜ, ਮਿਲਾਵਟ ਵਾਲਾ ਭੋਜਨ, ਜਾਂ ਜੂਠਾ ਅਰਪਣ ਕੀਤਾ ਜਾਵੇ; ਜਾਂ ਅੱਧਾ ਪੀਤਾ ਘਿਉ ਤੇ ਦੁੱਧ ਦਿੱਤਾ ਜਾਵੇ—ਤਾਂ ਉਹ ਸ਼੍ਰਾਦ੍ਹ ਨਿਸ਼ਫਲ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।

Verse 51

येषु कालेषु यद्दत्तं श्राद्धमक्षयतां व्रजेत् । तानहं संप्रवक्ष्यामि शृणुष्वैकमना नृप

ਹੇ ਨ੍ਰਿਪ! ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਸਮਿਆਂ ਵਿੱਚ ਦਿੱਤਾ ਸ਼੍ਰਾਦ੍ਹ ਅਖੰਡ ਪੁੰਨ ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਮੈਂ ਹੁਣ ਦੱਸਾਂਗਾ; ਇਕਾਗ੍ਰ ਚਿੱਤ ਨਾਲ ਸੁਣੋ।

Verse 52

मन्वादीरपि ते वच्मि ताः शृणुष्व नराधिप । पितॄणां वल्लभा नित्यं सर्वपापक्षयावहाः

ਹੇ ਨਰਾਧਿਪ! ਮੈਂ ਮਨਵਾਦੀ ਆਦਿ ਹੋਰ ਪਵਿੱਤਰ ਅਵਸਰ ਵੀ ਦੱਸਦਾ ਹਾਂ; ਸੁਣੋ। ਇਹ ਪਿਤ੍ਰਾਂ ਨੂੰ ਸਦਾ ਪ੍ਰਿਯ ਹਨ ਅਤੇ ਸਭ ਪਾਪਾਂ ਦਾ ਨਾਸ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਹਨ।

Verse 53

यासु तोयमपि क्ष्मायां प्रदत्तं तिलमिश्रितम् । पितृभ्योऽक्षयतां याति श्रद्धापूतेन चेतसा

ਉਹਨਾਂ ਅਵਸਰਾਂ ਤੇ, ਧਰਤੀ ਉੱਤੇ ਤਿਲਾਂ ਨਾਲ ਮਿਲਾ ਕੇ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ ਜਲ ਵੀ—ਸ਼ਰਧਾ ਨਾਲ ਪਵਿੱਤਰ ਕੀਤੇ ਮਨ ਨਾਲ ਅਰਪਿਤ ਹੋਵੇ ਤਾਂ—ਪਿਤ੍ਰਾਂ ਤੱਕ ਅਖੰਡ ਫਲ ਦੇ ਨਾਲ ਪਹੁੰਚਦਾ ਹੈ।

Verse 54

अश्वयुक्छुक्लनवमी द्वादशी कार्तिकस्य च । तृतीयापि च माघस्य तथा भाद्रपदस्य च

ਆਸ਼ਵਯੁਜ ਦੀ ਸ਼ੁਕਲ ਨਵਮੀ, ਕਾਰਤਿਕ ਦੀ ਦ੍ਵਾਦਸ਼ੀ, ਮਾਘ ਦੀ ਤ੍ਰਿਤੀਆ ਅਤੇ ਇਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਭਾਦ੍ਰਪਦ ਦੀ (ਉਚਿਤ ਤਿਥੀ)—ਇਹ ਪਿਤ੍ਰ-ਕਰਮ ਲਈ ਸ਼ੁਭ ਅਵਸਰ ਕਹੇ ਗਏ ਹਨ।

Verse 55

अमावास्या तपस्यस्य पौषस्यैकादशी तथा । तथाऽषाढस्य दशमी माघमासस्य सप्तमी

ਤਪੱਸਿਆ (ਫਾਲਗੁਨ) ਦੀ ਅਮਾਵਸਿਆ, ਪੌਸ਼ ਦੀ ਏਕਾਦਸ਼ੀ, ਆਸ਼ਾਢ ਦੀ ਦਸ਼ਮੀ ਅਤੇ ਮਾਘ ਮਹੀਨੇ ਦੀ ਸਪਤਮੀ—ਇਹ ਵੀ ਪਿਤ੍ਰਾਂ ਦੇ ਸ਼੍ਰਾਦ੍ਹ ਆਦਿ ਕਰਮਾਂ ਲਈ ਪ੍ਰਸ਼ੰਸਿਤ ਹਨ।

Verse 56

श्रावणस्याष्टमी कृष्णा तथाऽषाढी व पूर्णिमा । तथा कार्तिकमासस्य या चान्या फाल्गुनस्य च

ਸ਼੍ਰਾਵਣ ਦੀ ਕ੍ਰਿਸ਼ਣ ਅਸ਼ਟਮੀ, ਆਸ਼ਾਢ ਦੀ ਪੂਰਨਿਮਾ, ਅਤੇ ਇਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਕਾਰਤਿਕ ਮਹੀਨੇ ਦੀ (ਸ਼ੁਭ) ਪੂਰਨਿਮਾ—ਅਤੇ ਫਾਲਗੁਨ ਦੀ ਵੀ—ਪਿਤ੍ਰ-ਅਨੁਸ਼ਠਾਨਾਂ ਲਈ ਪ੍ਰਸ਼ੰਸਿਤ ਹਨ।

Verse 57

चैत्रस्य ज्येष्ठमासस्य पंचैताः पूर्णिमा नृप । मनूनामादयः प्रोक्तास्तिथयस्ते मया नृप

ਹੇ ਰਾਜਨ, ਚੈਤਰ ਅਤੇ ਜ੍ਯੇਸ਼ਠ ਦੀਆਂ ਪੂਰਨਿਮਾਵਾਂ ਸਮੇਤ ਇਹ ਪੰਜ ਪੂਰਨਿਮਾ-ਤਿਥੀਆਂ—ਮਨੂਆਂ ਨੂੰ ਪ੍ਰਿਯ ਆਦਿ ਸਭ ਤਿਥੀਆਂ ਵਿੱਚੋਂ—ਮੈਂ ਤੁਹਾਨੂੰ ਸਰਵੋਤਮ ਕਹਿ ਕੇ ਦੱਸੀਆਂ ਹਨ।

Verse 58

आसु तोयमपि स्नात्वा तिल दर्भविमिश्रितम् । पितॄनुद्दिश्य यो दद्यात्स याति परमां गतिम्

ਉਹਨਾਂ ਪਵਿੱਤਰ ਜਲਾਂ ਵਿੱਚ ਸਨਾਨ ਕਰਕੇ ਜੋ ਕੋਈ ਤਿਲ ਅਤੇ ਦર્ભਾ-ਘਾਹ ਮਿਲਾ ਕੇ ਪਿਤ੍ਰਾਂ ਨੂੰ ਉਦੇਸ਼ ਕਰ ਤਰਪਣ ਅਰਪੇ, ਉਹ ਪਰਮ ਗਤੀ ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।

Verse 59

इह लोके परे चैव पितॄणां च प्रसादतः । किं पुनर्विविधैरन्नै रसैर्वस्त्रैः सदक्षिणैः

ਪਿਤ੍ਰਾਂ ਦੀ ਕਿਰਪਾ ਨਾਲ ਇਸ ਲੋਕ ਅਤੇ ਪਰਲੋਕ ਦੋਹਾਂ ਵਿੱਚ ਕਲਿਆਣ ਹੁੰਦਾ ਹੈ; ਫਿਰ ਨਾਨਾ ਪ੍ਰਕਾਰ ਦੇ ਅੰਨ, ਰਸ, ਵਸਤ੍ਰ ਅਤੇ ਯੋਗ ਦਕਸ਼ਿਣਾ ਨਾਲ ਕਰਨ ਤੇ ਕਿੰਨਾ ਵਧੇਰੇ ਫਲ ਮਿਲੇਗਾ!

Verse 60

अधुना शृणु राजेन्द्र युगाद्याः पितृवल्लभाः । यासां संकीर्तनेनापि क्षीयते पापसंचयः

ਹੁਣ ਸੁਣੋ, ਹੇ ਰਾਜੇਸ਼ਵਰ, ਯੁਗਾਂ ਦੇ ਆਦਿ ਦਿਨ ਜੋ ਪਿਤ੍ਰਾਂ ਨੂੰ ਪ੍ਰਿਯ ਹਨ; ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਨਾਮਾਂ ਦਾ ਸਿਰਫ਼ ਸੰਕੀਰਤਨ ਕਰਨ ਨਾਲ ਹੀ ਪਾਪਾਂ ਦਾ ਸੰਚਯ ਘਟ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।

Verse 61

नवमी कार्तिके शुक्ला तृतीया माधवे सिता । अमावास्या च तपसो नभस्यस्य त्रयोदशी

ਕਾਰਤਿਕ ਮਹੀਨੇ ਦੀ ਸ਼ੁਕਲ ਨਵਮੀ, ਮਾਧਵ (ਵੈਸ਼ਾਖ) ਦੀ ਸ਼ੁਕਲ ਤ੍ਰਿਤੀਆ, ਤਪਸ੍ਯ (ਫਾਲਗੁਨ) ਦੀ ਅਮਾਵਸਿਆ, ਅਤੇ ਨਭਸ੍ਯ (ਭਾਦ੍ਰਪਦ) ਦੀ ਤ੍ਰਯੋਦਸ਼ੀ—ਇਹੀ ਪਿਤ੍ਰਪ੍ਰਿਯ ਯੁਗਾਦਿ ਦਿਨ ਹਨ।

Verse 62

त्रेताकृतकलीनां तु द्वापरस्यादयः क्रमात् । स्नाने दाने जपे होमे विशेषात्पितृतर्पणे

ਤ੍ਰੇਤਾ, ਕ੍ਰਿਤ ਅਤੇ ਕਲੀ ਯੁਗਾਂ ਦੇ—ਅਤੇ ਕ੍ਰਮ ਅਨੁਸਾਰ ਦ੍ਵਾਪਰ ਦੇ ਭੀ—ਇਹ ਆਦਿ ਦਿਨ ਸਨਾਨ, ਦਾਨ, ਜਪ, ਹੋਮ ਵਿੱਚ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਫਲਦਾਇਕ ਹਨ, ਅਤੇ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਧ ਪਿਤ੍ਰ-ਤਰਪਣ ਲਈ।

Verse 63

कृतस्याक्षयकारिण्यः सुकृतस्य महाफलाः । यदा स्यान्मेषगो भानुस्तुलां वाथ यदा व्रजेत्

ਇਹ ਪੁੰਨ ਕਰਮਾਂ ਨੂੰ ਅਖੰਡ (ਅਕ੍ਸ਼ਯ) ਬਣਾਉਂਦੀਆਂ ਹਨ ਅਤੇ ਸਤਕਰਮਾਂ ਦਾ ਮਹਾਨ ਫਲ ਦਿੰਦੀਆਂ ਹਨ—ਜਦੋਂ ਸੂਰਜ ਮੇਸ਼ ਰਾਸ਼ੀ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਵੇਸ਼ ਕਰੇ, ਜਾਂ ਫਿਰ ਜਦੋਂ ਉਹ ਤੁਲਾ ਵਿੱਚ ਜਾਵੇ।

Verse 64

तदा स्याद्विषुवाख्यस्तु कालश्चाक्षयकारकः । मकरे कर्कटे चैव यदा भानुर्व्रजेन्नृप

ਹੇ ਰਾਜਨ, ਉਸ ਸਮੇਂ ਨੂੰ ‘ਵਿਸ਼ੁਵ’ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ—ਇਹ ਕਾਲ ਅਕ੍ਸ਼ਯ ਪੁੰਨ ਦਾ ਕਾਰਕ ਬਣਦਾ ਹੈ। ਖ਼ਾਸ ਕਰਕੇ ਜਦੋਂ ਸੂਰਜ ਮਕਰ ਅਤੇ ਕਰਕ ਰਾਸ਼ੀ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਵੇਸ਼ ਕਰੇ।

Verse 65

तदायनाभिधानस्तु विषुवोऽथ विशिष्यते । रवेः संक्रमणं राशौ संक्रांतिरिति कथ्यते

ਉਹੀ ਵਿਸ਼ੁਵ ਅੱਗੇ ‘ਆਯਨ’ ਨਾਮ ਨਾਲ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਰਵੀ ਦਾ ਕਿਸੇ ਰਾਸ਼ੀ ਵਿੱਚ ਸੰਕ੍ਰਮਣ ‘ਸੰਕ੍ਰਾਂਤੀ’ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।

Verse 66

स्नानदानजपश्राद्धहोमादिषु महाफलाः । त्रेताद्याः क्रमशः प्रोक्ताः कालाः संक्रांतिपूर्वकाः । नैतेषु विद्यते विघ्नं दत्तस्याक्षयसंज्ञिताः

ਸਨਾਨ, ਦਾਨ, ਜਪ, ਸ਼੍ਰਾਦ੍ਹ, ਹੋਮ ਆਦਿ ਵਿੱਚ ਇਹ ਕਾਲ—‘ਤ੍ਰੇਤਾ’ ਆਦਿ ਕ੍ਰਮ ਅਨੁਸਾਰ ਕਹੇ ਗਏ ਅਤੇ ਸੰਕ੍ਰਾਂਤੀ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਆਉਣ ਵਾਲੇ—ਮਹਾਨ ਫਲ ਦਿੰਦੇ ਹਨ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚ ਕੋਈ ਵਿਘਨ ਨਹੀਂ; ਉਸ ਵੇਲੇ ਦਿੱਤਾ ਦਾਨ ‘ਅਕ੍ਸ਼ਯ’ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।

Verse 67

अश्रद्धयाऽपि यद्दत्तं कुपात्रेभ्योऽपि मानवैः । अकालेऽपि हि तत्सर्वं सद्यो ह्यक्षयतां व्रजेत्

ਸ਼ਰਧਾ ਤੋਂ ਬਿਨਾਂ ਵੀ ਜੋ ਕੁਝ ਮਨੁੱਖ ਦਿੰਦੇ ਹਨ—ਅਯੋਗ ਪਾਤਰਾਂ ਨੂੰ ਵੀ, ਅਤੇ ਅਕਾਲ ਵਿੱਚ ਵੀ—ਉਹ ਸਭ ਤੁਰੰਤ ਹੀ ‘ਅਕ੍ਸ਼ਯਤਾ’ ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।

Verse 217

इति श्रीस्कांदे महापुराण एकाशीतिसाहस्र्यां संहितायां षष्ठे नागरखण्डे हाटकेश्वरक्षेत्रमाहात्म्ये श्राद्धकल्पे श्राद्धार्हपदार्थब्राह्मणकालनिर्णय वर्णनंनाम सप्तदशोत्तरद्विशततमोऽध्यायः

ਇਸ ਪ੍ਰਕਾਰ ਸ਼੍ਰੀ ਸਕੰਦ ਮਹਾਪੁਰਾਣ ਦੀ ਏਕਾਸ਼ੀਤਿਸਾਹਸ੍ਰੀ ਸੰਹਿਤਾ ਦੇ ਛੇਵੇਂ ਨਾਗਰਖੰਡ ਵਿੱਚ, ਹਾਟਕੇਸ਼ਵਰ-ਖੇਤਰ ਮਾਹਾਤਮ੍ਯ ਦੇ ਸ਼੍ਰਾਦ੍ਧ-ਕਲਪ ਅੰਦਰ ‘ਸ਼੍ਰਾਦ੍ਧ-ਯੋਗ ਦਾਨ-ਪਦਾਰਥਾਂ, ਯੋਗ ਬ੍ਰਾਹਮਣਾਂ ਅਤੇ ਯੋਗ ਕਾਲ ਦੇ ਨਿਰਣਯ’ ਦੇ ਵਰਣਨ ਨਾਮ ਦੋ ਸੌ ਸਤਾਰ੍ਹਵਾਂ ਅਧਿਆਇ ਸਮਾਪਤ ਹੋਇਆ।