Adhyaya 213

Verse 1

सूत उवाच । रत्नादित्यस्य माहात्म्यमेतद्वः परिकीर्तितम् । सर्वकुष्ठहरं यच्च सर्वपातकनाशनम् । भूयस्तथैव माहात्म्यं महद्वै श्रूयतां रवेः

ਸੂਤ ਨੇ ਕਿਹਾ: “ਰਤਨਾਦਿਤ੍ਯ ਦੀ ਮਹਿਮਾ ਤੁਹਾਨੂੰ ਬਿਆਨ ਕੀਤੀ ਗਈ ਹੈ—ਜੋ ਹਰ ਪ੍ਰਕਾਰ ਦੇ ਕੋਢ ਨੂੰ ਹਰ ਲੈਂਦੀ ਹੈ ਅਤੇ ਸਭ ਮਹਾਪਾਪਾਂ ਦਾ ਨਾਸ ਕਰਦੀ ਹੈ। ਹੁਣ ਫਿਰ ਰਵਿ (ਸੂਰਜ) ਦੀ ਮਹਾਨ ਮਹਿਮਾ ਸੁਣੋ।”

Verse 2

तेन चाराधितः सूर्यस्तत्रस्थेन द्विजोत्तमाः

ਹੇ ਦ੍ਵਿਜੋਤਮੋ, ਉੱਥੇ ਵੱਸਣ ਵਾਲੇ ਉਸ ਪੁਰਖ ਨੇ ਸੂਰਜਦੇਵ ਦੀ ਯਥਾਵਿਧਿ ਆਰਾਧਨਾ ਕੀਤੀ।

Verse 3

पूर्वदक्षिणदिग्भागे समासाद्य ततः परम् । रक्त चन्दनजां कृत्वा प्रतिमां भावितात्मना

ਫਿਰ ਉਹ ਦੱਖਣ-ਪੂਰਬ ਦਿਸ਼ਾ ਵੱਲ ਪਹੁੰਚ ਕੇ, ਮਨ ਨੂੰ ਧਿਆਨ ਵਿੱਚ ਟਿਕਾ ਕੇ, ਲਾਲ ਚੰਦਨ ਦੀ ਬਣੀ ਪਵਿੱਤਰ ਪ੍ਰਤਿਮਾ ਘੜੀ।

Verse 4

ततो वर्षसहस्रांते तुष्टस्तस्य दिवाकरः । वरदोऽस्मीति तं प्राह दृष्टिगोचरमागतः

ਫਿਰ ਹਜ਼ਾਰ ਵਰ੍ਹਿਆਂ ਦੇ ਅੰਤ ਤੇ, ਦਿਵਾਕਰ ਉਸ ਉੱਤੇ ਪ੍ਰਸੰਨ ਹੋਇਆ; ਦ੍ਰਿਸ਼ਟੀਗੋਚਰ ਹੋ ਕੇ ਕਿਹਾ, “ਮੈਂ ਵਰ ਦੇਣ ਵਾਲਾ ਹਾਂ।”

Verse 5

ब्राह्मण उवाच । यदि तुष्टोऽसि मे देव कुष्ठव्याधिं हर प्रभो । नान्येन कारणं मेऽस्ति राज्येनापि त्रिविष्टपे

ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਨੇ ਕਿਹਾ: “ਹੇ ਦੇਵ, ਹੇ ਪ੍ਰਭੂ! ਜੇ ਤੂੰ ਮੇਰੇ ਉੱਤੇ ਪ੍ਰਸੰਨ ਹੈਂ ਤਾਂ ਮੇਰਾ ਕੋੜ੍ਹ ਰੋਗ ਦੂਰ ਕਰ। ਮੈਨੂੰ ਹੋਰ ਕੋਈ ਇੱਛਾ ਨਹੀਂ—ਸੁਰਗ ਵਿੱਚ ਰਾਜਪਦ ਵੀ ਨਹੀਂ।”

Verse 6

श्रीभगवानुवाच । सप्तम्यां सूर्यवारेण कुरु विप्र प्रदक्षिणाम् । शतमष्टोत्तरं यावत्स्नात्वा पुण्यह्रदे शुभे । फलहस्तः पृथक्त्वेन ततः कुष्ठेन मुच्यसे

ਭਗਵਾਨ ਨੇ ਕਿਹਾ: “ਹੇ ਵਿਪ੍ਰ! ਸਪਤਮੀ ਨੂੰ, ਐਤਵਾਰ ਦੇ ਦਿਨ, ਪ੍ਰਦਕਸ਼ਿਣਾ ਕਰ। ਫਿਰ ਸ਼ੁਭ ਪੁਣ੍ਯਹ੍ਰਦ ਵਿੱਚ ਸਨਾਨ ਕਰਕੇ, ਹੱਥਾਂ ਵਿੱਚ ਫਲ ਧਾਰ ਕੇ ਵੱਖਰੀ ਭੇਟ ਵਜੋਂ ਇੱਕ ਸੌ ਅੱਠ ਪੂਰੇ ਕਰ; ਤਦ ਤੂੰ ਕੋੜ੍ਹ ਤੋਂ ਮੁਕਤ ਹੋਵੇਂਗਾ।”

Verse 7

अन्योऽत्र गां गतो योऽपि व्रतमेतत्करिष्यति । सर्वरोगविनिर्मुक्तो मम लोकं स गच्छति

“ਇੱਥੇ ਜੋ ਕੋਈ ਵੀ ਆ ਕੇ ਇਹ ਵਰਤ ਕਰੇਗਾ, ਉਹ ਸਭ ਰੋਗਾਂ ਤੋਂ ਨਿਰਮੁਕਤ ਹੋ ਕੇ ਮੇਰੇ ਲੋਕ ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰੇਗਾ।”

Verse 8

श्रीसूर्य उवाच । तच्छ्रुत्वा स तथा चक्रे ब्राह्मणः श्रद्धयाऽन्वितः । विमुक्तश्च तदा कुष्ठाद्दिव्यदेहमवाप्तवान्

ਸ਼੍ਰੀ ਸੂਰਯ ਨੇ ਕਿਹਾ: “ਇਹ ਸੁਣ ਕੇ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਨੇ ਸ਼ਰਧਾ ਨਾਲ ਓਹੀ ਕੀਤਾ। ਤਦ ਉਹ ਕੋੜ੍ਹ ਤੋਂ ਮੁਕਤ ਹੋਇਆ ਅਤੇ ਦਿਵ੍ਯ ਦੇਹ ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰ ਗਿਆ।”

Verse 9

अथ भूयोऽपि तं प्राह नीरोगं भगवान्रविः । किं ते प्रियं करोम्यन्यद्वद ब्राह्मणसत्तम

ਫਿਰ ਭਗਵਾਨ ਰਵਿ ਨੇ, ਜੋ ਹੁਣ ਨੀਰੋਗ ਸੀ, ਉਸ ਨੂੰ ਕਿਹਾ: “ਹੇ ਬ੍ਰਾਹਮਣਸੱਤਮ! ਦੱਸ, ਮੈਂ ਤੇਰੇ ਲਈ ਹੋਰ ਕਿਹੜਾ ਪ੍ਰਿਯ ਵਰ ਦੇਵਾਂ?”

Verse 10

सोऽब्रवीत्सर्वदैवात्र स्थातव्यं भगवन्विभो

ਉਸ ਨੇ ਆਖਿਆ: “ਹੇ ਪ੍ਰਭੂ, ਹੇ ਸਰਵਸ਼ਕਤੀਮਾਨ ਵਿਭੋ—ਕਿਰਪਾ ਕਰਕੇ ਇੱਥੇ ਸਦਾ ਲਈ ਨਿਵਾਸ ਕਰੋ।”

Verse 11

श्रीभगवानुवाच । अतः परं ममावासः स्थानेऽत्र च भविष्यति । नाम्ना कुहरवासाख्या संज्ञा मम भविष्यति

ਸ਼੍ਰੀ ਭਗਵਾਨ ਨੇ ਕਿਹਾ: “ਅੱਜ ਤੋਂ ਅੱਗੇ ਮੇਰਾ ਨਿਵਾਸ ਨਿਸਚਿਤ ਹੀ ਇਸ ਸਥਾਨ ਵਿੱਚ ਹੋਵੇਗਾ। ਅਤੇ ਇੱਥੇ ਮੇਰਾ ਨਾਮ ‘ਕੁਹਰਵਾਸ’ ਹੋਵੇਗਾ।”

Verse 12

कस्यचित्त्वथ कालस्य विष्णुपुत्रो बभूव ह । सांबोनाम सुरूपाढ्यो जांबवत्यां द्विजोत्तमाः

ਫਿਰ ਕੁਝ ਸਮੇਂ ਬਾਅਦ ਵਿਸ਼ਨੁ ਦਾ ਪੁੱਤਰ ਜਨਮਿਆ। ਉਸ ਦਾ ਨਾਮ ਸਾਂਬ ਸੀ, ਅਤਿ ਸੁੰਦਰਤਾ ਨਾਲ ਯੁਕਤ—ਜਾਂਬਵਤੀ ਤੋਂ (ਜਨਮਿਆ), ਹੇ ਸ਼੍ਰੇਸ਼ਠ ਬ੍ਰਾਹਮਣੋ।

Verse 13

अथ तं राजमार्गेण गच्छंतं यदुसत्तमम्

ਫਿਰ ਉਸ ਯਦੁਵੰਸ਼ ਦੇ ਸ਼੍ਰੇਸ਼ਠ ਨੂੰ ਰਾਜਮਾਰਗ ਰਾਹੀਂ ਜਾਂਦਿਆਂ (ਲੋਕਾਂ ਨੇ) ਵੇਖਿਆ।

Verse 14

पुरनार्योऽपि संतुष्टा वीक्षांचक्रुः सुकौतुकात् । गृहकार्याणि संत्यज्य समारूढा गवाक्षकान्

ਸ਼ਹਿਰ ਦੀਆਂ ਇਸਤ੍ਰੀਆਂ ਵੀ ਪ੍ਰਸੰਨ ਹੋ ਕੇ, ਉਤਸੁਕਤਾ ਨਾਲ ਤੱਕਣ ਲੱਗੀਆਂ। ਘਰੇਲੂ ਕੰਮ ਛੱਡ ਕੇ, ਉਹ ਖਿੜਕੀਆਂ ਉੱਤੇ ਚੜ੍ਹ ਗਈਆਂ।

Verse 15

तस्य कामात्मदेहस्य दर्शनार्थं समुत्सुकाः । काश्चिदर्धानुलिप्तांग्यः काश्चिदेकांजितेक्षणाः

ਉਸ ਦੀ ਕਾਮ-ਮੋਹਣੀ ਦੇਹ ਦੇ ਦਰਸ਼ਨ ਲਈ ਉਤਸੁਕ ਹੋ ਕੇ, ਕੁਝ ਇਸਤ੍ਰੀਆਂ ਅਧ-ਲੇਪਿਤ ਅੰਗਾਂ ਨਾਲ ਦੌੜ ਪਈਆਂ, ਤੇ ਕੁਝ ਇਕੋ ਅੱਖ ਵਿੱਚ ਕਾਜਲ ਲਾ ਕੇ ਆ ਗਈਆਂ।

Verse 16

अर्धसंयमितैः केशैस्तथान्यास्त्यक्तबालकाः । एकस्मिंश्चरणे काश्चिन्नियोज्योपानहं द्रुताः

ਕੁਝ ਇਸਤ੍ਰੀਆਂ ਦੇ ਕੇਸ ਅਧ-ਬੰਨੇ ਰਹਿ ਗਏ, ਕੁਝ ਹੋਰ ਆਪਣੇ ਬਾਲਕਾਂ ਨੂੰ ਛੱਡ ਆਈਆਂ; ਅਤੇ ਕੁਝ ਨੇ ਇਕ ਪੈਰ ਵਿੱਚ ਜੁੱਤੀ ਪਾ ਕੇ ਤੁਰੰਤ ਦੌੜ ਲਾਈ।

Verse 17

पादुकां च द्वितीये तु पर्यधावन्नितंबिनीः । व्रजंतीषु तथान्यासु वनितासु गवाक्षकान्

ਅਤੇ ਦੂਜੇ ਪੈਰ ਵਿੱਚ ਪਾਦੁਕਾ ਪਾ ਕੇ ਉਹ ਨਿਤੰਬਿਨੀਆਂ ਦੌੜਦੀਆਂ ਫਿਰਦੀਆਂ ਸਨ; ਹੋਰ ਇਸਤ੍ਰੀਆਂ ਜਦੋਂ ਹੜਬੜਾਹਟ ਵਿੱਚ ਜਾ ਰਹੀਆਂ ਸਨ, ਤਾਂ ਖਿੜਕੀਆਂ ਵੱਲ ਵੀ ਦੌੜ ਪਈਆਂ।

Verse 18

व्याक्रोशंति क्रुधाविष्टाः शिशवो गुरवस्तथा । नीवीबन्धनविश्लेषसमाकुलितचेतसः

ਕ੍ਰੋਧ ਨਾਲ ਘਿਰੇ ਬੱਚੇ ਚੀਖ ਪਏ, ਅਤੇ ਵੱਡੇ ਵੀ; ਕਮਰਬੰਦਾਂ ਦੇ ਢਿੱਲੇ ਪੈ ਜਾਣ ਅਤੇ ਅਵਵਸਥਾ ਕਾਰਨ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਚਿੱਤ ਵਿਹਲ ਹੋ ਗਏ।

Verse 19

ययुरेवापराः स्वेषु गवाक्षेषु वरांगनाः । स चकर्ष तदा तासां पतितैर्नेत्ररश्मिभिः

ਹੋਰ ਸੁੰਦਰ ਵਰਾਂਗਨਾਵਾਂ ਆਪਣੇ ਆਪਣੇ ਗਵਾਖਿਆਂ (ਖਿੜਕੀਆਂ) ਵੱਲ ਗਈਆਂ; ਅਤੇ ਉਹ ਉਸ ਵੇਲੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀਆਂ ਝੁਕੀਆਂ ਨੈਣ-ਕਿਰਣਾਂ ਨਾਲ ਜਿਵੇਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਵੱਲ ਖਿੱਚ ਲੈਂਦਾ ਸੀ।

Verse 20

हृदयानि धरापृष्ठे कामदेवसमो युवा । काचिद्दृष्ट्वैव तद्रूपं तस्य सांबस्य कामिनी

ਧਰਤੀ ਦੇ ਪਿੱਠ ਉੱਤੇ ਕਾਮਦੇਵ ਵਰਗਾ ਇੱਕ ਨੌਜਵਾਨ ਖੜਾ ਸੀ; ਅਤੇ ਇੱਕ ਕਾਮਾਤੁਰ ਨਾਰੀ ਨੇ ਸਾਂਬਾ ਦੇ ਉਸ ਰੂਪ-ਸੌੰਦਰਯ ਨੂੰ ਕੇਵਲ ਵੇਖਦਿਆਂ ਹੀ ਮਨ ਹਾਰ ਦਿੱਤਾ।

Verse 21

निश्चला कामतप्तांगी लिखितेव विभाब्यते । काचिदग्निसमान्मुक्त्वा निश्वासान्कामपीडिता

ਇੱਕ, ਕਾਮ ਦੀ ਤਪਸ਼ ਨਾਲ ਸੜਦਾ ਅੰਗਾਂ ਵਾਲੀ, ਅਡੋਲ ਖੜੀ ਰਹੀ ਜਿਵੇਂ ਚਿੱਤਰ ਵਿੱਚ ਲਿਖੀ ਹੋਵੇ; ਦੂਜੀ, ਕਾਮ-ਪੀੜਤ, ਅੱਗ ਵਰਗੇ ਨਿਸ਼ਵਾਸ ਛੱਡਦੀ ਰਹੀ।

Verse 22

एकास्तं च समालोक्य रूपयौवनसंयुतम् । गवाक्षात्प्रपतंति स्म निश्चेष्टा धरणीतले

ਕਈਆਂ ਨੇ ਉਸ ਨੂੰ—ਰੂਪ ਅਤੇ ਯੌਵਨ ਨਾਲ ਯੁਕਤ—ਵੇਖ ਕੇ ਖਿੜਕੀਆਂ ਤੋਂ ਡਿੱਗ ਪਈਆਂ; ਧਰਤੀ ਉੱਤੇ ਨਿਸ਼ਚੇਸ਼ਟ, ਬੇਬਸ ਪਈਆਂ ਰਹੀਆਂ।

Verse 23

अन्याः परस्परालाप प्रकुर्वंति वरस्त्रियः । एका सा कामिनी धन्या यास्य चक्रेवगूहनम्

ਹੋਰ ਉੱਚ ਕੁਲ ਦੀਆਂ ਇਸਤ੍ਰੀਆਂ ਆਪਸ ਵਿੱਚ ਗੱਲਾਂ ਕਰਨ ਲੱਗ ਪਈਆਂ; ਪਰ ਇੱਕ ਧੰਨ ਕਾਮਿਨੀ ਐਸੀ ਸੀ ਜੋ ਜਿਵੇਂ ਉਸ ਨੂੰ ਬਾਹਾਂ ਵਿੱਚ ਭਰਣ ਲੱਗੀ ਹੋਵੇ।

Verse 24

निःशेषां रजनीं प्राप्य माघमाससमुद्भवाम् । आस्तां तावत्स्त्रियो याश्च नरा अपि निरर्गलम्

ਜਦ ਮਾਘ ਮਹੀਨੇ ਦੀ ਉਹ ਸਾਰੀ ਰਾਤ ਲੰਘ ਗਈ, ਤਦ ਤੱਕ ਉਹ ਇਸਤ੍ਰੀਆਂ ਅਤੇ ਨਰ ਵੀ—ਸਭ—ਬਿਨਾ ਰੋਕ-ਟੋਕ ਦੇ ਉਸੇ ਹਾਲ ਵਿੱਚ ਰਹੇ।

Verse 25

जल्पंति चेदृशं सर्वं तस्य रूपेण विस्मिताः । अत्रये वदन्ति सेवाम एनमर्थेन वर्जिताः

ਉਸ ਦੇ ਰੂਪ ਦੀ ਅਦਭੁਤ ਛਬਿ ਵੇਖ ਕੇ ਉਹ ਸਭ ਹੈਰਾਨ ਹੋ ਗਏ ਅਤੇ ਅਨੇਕਾਂ ਬੋਲ ਬੋਲਣ ਲੱਗੇ। ਫਿਰ ਅਤ੍ਰੀ ਮੁਨੀ ਨੂੰ ਕਹਿਣ ਲੱਗੇ—“ਆਓ, ਅਸੀਂ ਇਸ ਦੀ ਸੇਵਾ ਕਰੀਏ,” ਭਾਵੇਂ ਕੋਈ ਲੌਕਿਕ ਲਾਭ ਦਾ ਉਦੇਸ਼ ਨਾ ਸੀ।

Verse 26

वीक्ष्यामो वदनं येन नित्यमेवेंदुसंनिभम् । कर्णाभ्यां वारिता वृद्धिर्नेत्रयोरप्यसंशयम् । नो चेज्जानीमहे नैव कियती सं भविष्यति

“ਅਸੀਂ ਉਸ ਮੁਖੜੇ ਨੂੰ ਨਿਹਾਰਾਂਗੇ ਜੋ ਸਦਾ ਚੰਦ੍ਰਮਾ ਵਰਗਾ ਦਿਸਦਾ ਹੈ। ਕੰਨਾਂ ਰਾਹੀਂ (ਸੰਯਮ ਨਾਲ) ਵਾਸਨਾ ਦੀ ਵਾਧਾ ਰੋਕੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਅਤੇ ਅੱਖਾਂ ਰਾਹੀਂ ਵੀ—ਨਿਸ਼ਚੇ ਹੀ। ਨਹੀਂ ਤਾਂ ਅਸੀਂ ਨਹੀਂ ਜਾਣਦੇ ਇਹ ਕਿੰਨੀ ਵੱਡੀ ਹੋ ਜਾਵੇਗੀ।”

Verse 27

एवं संवीक्ष्यमाणस्तु कामिनीभिर्नरैस्तथा । निर्ययौ राजमार्गेण पितृदर्शनलालसः

ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਕਾਮਾਤੁਰ ਇਸਤ੍ਰੀਆਂ ਅਤੇ ਪੁਰਸ਼ਾਂ ਵੱਲੋਂ ਨਿਹਾਰੇ ਜਾਂਦੇ ਹੋਏ, ਉਹ ਪਿਤਾ ਦੇ ਦਰਸ਼ਨ ਦੀ ਲਾਲਸਾ ਨਾਲ ਰਾਜਮਾਰਗ ਰਾਹੀਂ ਬਾਹਰ ਨਿਕਲ ਪਿਆ।

Verse 28

भगिन्यो मातरो याश्च भ्रातृपत्न्यश्च याः स्थिताः । अवस्थामीदृशीं प्राप्ता ब्राह्मणानामपि स्त्रियः । मातरोऽपि च यास्तस्य भगिन्यश्च विशेषतः

ਉੱਥੇ ਮੌਜੂਦ ਭੈਣਾਂ, ਮਾਵਾਂ ਅਤੇ ਭਰਾਵਾਂ ਦੀਆਂ ਪਤਨੀਆਂ—ਇੱਥੋਂ ਤੱਕ ਕਿ ਬ੍ਰਾਹਮਣਾਂ ਦੀਆਂ ਇਸਤ੍ਰੀਆਂ ਵੀ—ਇਸੇ ਹਾਲਤ ਨੂੰ ਪਹੁੰਚ ਗਈਆਂ। ਖ਼ਾਸ ਕਰਕੇ ਉਸ ਦੀਆਂ ਆਪਣੀਆਂ ਮਾਵਾਂ ਅਤੇ ਭੈਣਾਂ ਉੱਤੇ ਇਹ ਪ੍ਰਭਾਵ ਵਧੇਰੇ ਸੀ।

Verse 29

अन्यस्मिन्नहनि प्राप्ते प्रावृट्काले निशागमे । कृष्णपक्षे तमोभूते अलक्ष्येऽपि गते पुरः

ਫਿਰ ਇੱਕ ਹੋਰ ਦਿਨ ਆ ਪਹੁੰਚਿਆ—ਬਰਸਾਤ ਦੇ ਮੌਸਮ ਵਿੱਚ, ਰਾਤ ਦੇ ਆਉਣ ਵੇਲੇ। ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਪੱਖ ਸੀ, ਅੰਧਕਾਰ ਛਾਇਆ ਹੋਇਆ; ਅੱਗੇ ਪਿਆ ਸ਼ਹਿਰ ਵੀ ਮੁਸ਼ਕਲ ਨਾਲ ਦਿਸਦਾ ਸੀ…

Verse 30

तन्माता नन्दिनीनाम कामदेवशरार्दिता । तत्पत्न्या वेषमाधाय तच्छय्यायामुपस्थिता

ਉਸ ਦੀ ਮਾਤਾ—ਨੰਦਿਨੀ ਨਾਮ ਵਾਲੀ—ਕਾਮਦੇਵ ਦੇ ਬਾਣਾਂ ਨਾਲ ਵਿਹਲ ਹੋ ਕੇ, ਉਸ ਦੀ ਪਤਨੀ ਦਾ ਵੇਸ ਧਾਰ ਕੇ ਉਸ ਦੀ ਸੇਜ ਉੱਤੇ ਆ ਬੈਠੀ।

Verse 31

सोऽपि तां दयितां ज्ञात्वा सेवयामास कामिनीम् । रतोपचारैर्विविधैरश्रद्धेयविनिर्मितैः

ਉਹ ਵੀ ਉਸ ਨੂੰ ਆਪਣੀ ਪ੍ਰਿਯਾ ਸਮਝ ਕੇ, ਉਸ ਕਾਮਿਨੀ ਨਾਲ ਪ੍ਰੇਮ-ਕ੍ਰੀੜਾ ਕਰਨ ਲੱਗਾ—ਅਨੇਕਾਂ ਰਤਿ-ਉਪਚਾਰਾਂ ਨਾਲ, ਜੋ ਅਚੰਭੇਜਨਕ ਤਰੀਕੇ ਨਾਲ ਰਚੇ ਹੋਏ ਸਨ।

Verse 32

तया तत्र यदुश्रेष्ठो विकल्पमकरोत्तदा । अंगराजसुता या मे प्राणेभ्योऽपि गरीयसी

ਉਥੇ ਉਸ ਕਾਰਨ ਯਦੁਵੰਸ਼ ਦਾ ਸ਼੍ਰੇਸ਼ਠ ਪੁਰਖ ਉਸ ਵੇਲੇ ਸੰਦੇਹ ਵਿੱਚ ਪੈ ਗਿਆ: “ਅੰਗਰਾਜ ਦੀ ਉਹ ਪੁੱਤਰੀ, ਜੋ ਮੇਰੇ ਪ੍ਰਾਣਾਂ ਤੋਂ ਵੀ ਵਧ ਪਿਆਰੀ ਹੈ…”

Verse 33

नैवंविधं रतं वेद अनया यद्विनिर्मितम् । वेश्या अपि न जानंति रतमीदृक्कथञ्चन

ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੀ ਰਤਿ ਕੋਈ ਨਹੀਂ ਜਾਣਦਾ, ਜਿਹੋ ਜਿਹੀ ਉਸ ਨੇ ਰਚੀ। ਵੈਸ਼ਿਆਵਾਂ ਵੀ ਕਿਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਐਸਾ ਸੁਖ ਨਹੀਂ ਜਾਣਦੀਆਂ।

Verse 34

ततो गाढं करे धृत्वा दीपमानीय तत्क्षणात् । यावत्पश्यति सा माता नन्दिनीति च या स्मृता

ਫਿਰ ਉਸ ਨੇ ਉਸ ਦਾ ਹੱਥ ਘੁੱਟ ਕੇ ਫੜਿਆ ਅਤੇ ਤੁਰੰਤ ਦੀਵਾ ਲਿਆਈ; ਤਾਂ ਜੋ ਉਹ ਮਾਤਾ—ਜਿਸ ਨੂੰ ਨੰਦਿਨੀ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਸੀ—ਸਾਫ਼ ਦੇਖ ਸਕੇ।

Verse 35

ततश्च गर्हयामास रपे किमिदं कृतम् । गर्हितं सर्वलोकानां नर कार्तिप्रदं तथा

ਤਦ ਉਹ ਉਸ ਨੂੰ ਧਿਕਾਰ ਕੇ ਬੋਲੀ: “ਹੇ ਨੀਚ! ਇਹ ਕੀ ਕਰ ਬੈਠਿਆ? ਇਹ ਕਰਤੂਤ ਸਭ ਲੋਕਾਂ ਵੱਲੋਂ ਨਿੰਦਿਤ ਹੈ, ਹੇ ਮਨੁੱਖ, ਅਤੇ ਇਹ ਤੈਨੂੰ ਕੁਖਿਆਤੀ ਦੇਣ ਵਾਲੀ ਵੀ ਬਣੇਗੀ।”

Verse 36

सापि लज्जासमोपेता महाभयसमाकुला । प्रणष्टा तत्क्षणादेव भयेन महताऽन्विना

ਉਹ ਵੀ ਲਾਜ਼ ਨਾਲ ਭਰੀ ਹੋਈ ਅਤੇ ਮਹਾਨ ਡਰ ਨਾਲ ਕੰਬਦੀ ਹੋਈ, ਉਸੇ ਪਲ ਹੀ ਅਤਿਭਿਆਨਕ ਭੈ ਦੇ ਕਾਰਨ ਅਦ੍ਰਿਸ਼ ਹੋ ਗਈ।

Verse 37

सांबोऽपि प्रलपन्नार्तो निद्रां लेभे न वै द्विजाः । रात्रिशेषमभूत्तस्य तदा वर्षशतोपमम्

ਹੇ ਦਵਿਜੋ! ਸਾਂਬ ਵੀ ਦੁਖੀ ਹੋ ਕੇ ਵਿਲਾਪ ਕਰਦਾ ਰਿਹਾ; ਉਸ ਨੂੰ ਨੀਂਦ ਨਾ ਆਈ। ਉਸ ਲਈ ਉਸ ਰਾਤ ਦਾ ਬਾਕੀ ਹਿੱਸਾ ਸੌ ਵਰ੍ਹਿਆਂ ਵਰਗਾ ਲੱਗਿਆ।

Verse 38

अथ रात्र्यां व्यतीतायां प्रोद्गते रविमण्डले । दुःखेन महता युक्तः प्रोत्थितः स हरेः सुतः

ਫਿਰ ਜਦ ਰਾਤ ਬੀਤ ਗਈ ਅਤੇ ਸੂਰਜ ਦਾ ਮੰਡਲ ਉਗ ਆਇਆ, ਤਾਂ ਹਰੀ ਦਾ ਪੁੱਤਰ ਉਹ ਸਾਂਬ ਘੋਰ ਦੁੱਖ ਨਾਲ ਭਰਿਆ ਹੋਇਆ ਉੱਠ ਖੜਾ ਹੋਇਆ।

Verse 39

आवश्यकमपि त्यक्त्वा कंचिद्ब्राह्मणसत्तमम् । धर्मशास्त्रविधानज्ञं समानीयाथ चाब्रवीत्

ਉਸ ਨੇ ਆਪਣੇ ਨਿੱਤਕਰਮ ਤੱਕ ਨੂੰ ਇਕ ਪਾਸੇ ਰੱਖ ਕੇ, ਧਰਮਸ਼ਾਸਤਰਾਂ ਦੇ ਵਿਧਾਨ ਜਾਣਨ ਵਾਲੇ ਕਿਸੇ ਉੱਤਮ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਨੂੰ ਬੁਲਾਇਆ ਅਤੇ ਫਿਰ ਕਿਹਾ।

Verse 40

रहस्ये विनयोपेतः कृतांजलिपुटः स्थितः । सांब उवाच । मात्रा स्वस्रा दुहित्रा वा स्वयं स्याद्यदि मोहनम्

ਗੁਪਤ ਵਿਚ, ਨਿਮਰਤਾ ਨਾਲ, ਜੋੜੇ ਹੱਥਾਂ ਖੜ੍ਹਾ ਸਾਂਬ ਬੋਲਿਆ: “ਜੇ ਮੋਹ ਉੱਠ ਪਵੇ—ਮਾਤਾ, ਭੈਣ ਜਾਂ ਧੀ ਵੱਲ—ਤਾਂ ਫਿਰ ਕੀ ਹੋਵੇ?”

Verse 41

कथं शुद्धिर्भवेत्तस्य परमार्थेन मे वद । धर्मशास्त्राणि संवीक्ष्य सर्वाणि च यथाक्रमम्

“ਮੈਨੂੰ ਪਰਮ ਸੱਚਾਈ ਨਾਲ ਦੱਸੋ ਕਿ ਐਸੇ ਮਾਮਲੇ ਵਿੱਚ ਸ਼ੁੱਧੀ ਕਿਵੇਂ ਹੋਵੇ; ਧਰਮਸ਼ਾਸਤਰਾਂ ਨੂੰ ਕ੍ਰਮਵਾਰ ਸਭ ਵੇਖ ਕੇ।”

Verse 42

ब्राह्मण उवाच । परनार्याः कृते वत्स प्रायश्चित्तं विनिर्मितम् । धर्म द्रोणेषु सर्वेषु वर्णानां च पृथग्विधम्

ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਨੇ ਕਿਹਾ: “ਪੁੱਤਰ, ਪਰਾਈ ਇਸਤ੍ਰੀ ਨਾਲ ਅਪਰਾਧ ਲਈ ਪ੍ਰਾਯਸ਼ਚਿੱਤ ਧਰਮ-ਗ੍ਰੰਥਾਂ ਦੇ ਸਭ ਸੰਗ੍ਰਹਾਂ ਵਿੱਚ ਨਿਰਧਾਰਿਤ ਹੈ, ਅਤੇ ਵਰਣਾਂ ਅਨੁਸਾਰ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਰੂਪਾਂ ਵਿੱਚ।”

Verse 43

आसां च तिसृणां चैव त्रयाणां परिकीर्तितम् । एवमेवं विनिर्दिष्टं प्रायश्चित्तं विशुदये

“ਅਤੇ ਇਨ੍ਹਾਂ ਤਿੰਨਾਂ ਲਈ ਵੀ ਪ੍ਰਾਯਸ਼ਚਿੱਤ ਕਿਹਾ ਗਿਆ ਹੈ। ਇਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਸ਼ੁੱਧੀ ਲਈ ਪ੍ਰਾਯਸ਼ਚਿੱਤ ਨਿਰਧਾਰਿਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ।”

Verse 44

मात्रा मोहनमासाद्य भगिन्या वाथ यादव । दुहित्रा वा प्रमादाच्च कार्यं संशोधनं बुधैः । शुद्ध्यर्थं तिंगिनीमेकां नान्यज्जानाम्यहं यतः

“ਹੇ ਯਾਦਵ, ਜੇ ਮੋਹ ਕਰਕੇ—ਮਾਤਾ ਨਾਲ, ਜਾਂ ਭੈਣ ਨਾਲ, ਜਾਂ ਅਣਧਿਆਨ ਵਿੱਚ ਧੀ ਨਾਲ—ਕੁਝ ਹੋ ਜਾਵੇ, ਤਾਂ ਬੁੱਧਿਮਾਨ ਸੁਧਾਰ-ਕਰਮ ਦੱਸਦੇ ਹਨ। ਸ਼ੁੱਧੀ ਲਈ ਮੈਂ ਕੇਵਲ ਇੱਕ ਹੀ ਸਾਧਨ ਜਾਣਦਾ ਹਾਂ: ਤਿੰਗਿਨੀ; ਹੋਰ ਕੋਈ ਨਹੀਂ।”

Verse 45

धर्मद्रोणेषु सर्वेषु निर्णयोऽयमुदाहृतः । यो मया तव संदिष्टो नान्योस्ति यदुपुंगव

ਸਾਰੇ ਧਰਮ-ਗ੍ਰੰਥਾਂ ਵਿੱਚ ਇਹੀ ਨਿਰਣਯ ਉਚਾਰਿਆ ਗਿਆ ਹੈ; ਹੇ ਯਦੁ-ਸ਼੍ਰੇਸ਼ਠ, ਜੋ ਉਪਾਯ ਮੈਂ ਤੈਨੂੰ ਦੱਸਿਆ ਹੈ, ਉਸ ਤੋਂ ਬਿਨਾ ਹੋਰ ਕੋਈ ਨਹੀਂ।

Verse 46

अन्यथा यो वदेत्पृष्टः प्रायाश्चित्तं स्वच्छन्द तः । तस्य पापस्य भागी स्याद्यथा कर्ता तथैव सः

ਜੇ ਪੁੱਛੇ ਜਾਣ ‘ਤੇ ਕੋਈ ਮਨਮਰਜ਼ੀ ਨਾਲ ਗਲਤ ਪ੍ਰਾਯਸ਼ਚਿੱਤ ਦੱਸੇ, ਤਾਂ ਉਹ ਉਸ ਪਾਪ ਦਾ ਭਾਗੀ ਹੁੰਦਾ ਹੈ—ਜਿਵੇਂ ਕਰਤੂਤ ਕਰਨ ਵਾਲਾ, ਓਹੋ ਜਿਹਾ ਹੀ ਉਹ।

Verse 47

सांब उवाच । तिंगिन्याः किं स्वरूपं च किं प्रमाणं द्विजोत्तम । सर्वं विस्तरतो ब्रूहि ममास्त्यत्र प्रयोजनम्

ਸਾਂਬ ਨੇ ਕਿਹਾ: ਹੇ ਦਵਿਜੋਤਮ, ਤਿੰਗਿਨੀ ਦਾ ਅਸਲ ਸਰੂਪ ਕੀ ਹੈ ਅਤੇ ਉਸ ਦਾ ਪ੍ਰਮਾਣ (ਮਾਪ/ਨਿਯਮ) ਕੀ ਹੈ? ਮੇਰੇ ਲਈ ਇੱਥੇ ਕਾਰਜ ਹੈ; ਸਭ ਕੁਝ ਵਿਸਥਾਰ ਨਾਲ ਦੱਸੋ।

Verse 48

ब्राह्मण उवाच । गोवाटचूर्णमादाय गर्तां भृत्वा स्वमानजाम् । शयनं तत्र कर्तव्यं यावद्वक्त्रेण यादव

ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਨੇ ਕਿਹਾ: ਗੋਵਾਟ ਤੋਂ ਉਪਜਿਆ ਚੂਰਨ ਲੈ ਕੇ, ਆਪਣੇ ਮਾਪ ਅਨੁਸਾਰ ਖੱਡਾ ਭਰੋ; ਹੇ ਯਾਦਵ, ਉੱਥੇ ਲੇਟਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ—ਮੂੰਹ ਦੇ ਮਾਪ ਤੱਕ।

Verse 49

उपरिष्टात्तच्च चूर्णं धार्यं गोवाटसंभवम् । यावद्वक्त्रप्रमाणं च वर्जयित्वा स्वमाननम्

ਅਤੇ ਉਪਰੋਂ ਵੀ ਗੋਵਾਟ ਤੋਂ ਬਣਿਆ ਉਹੀ ਚੂਰਨ ਰੱਖੋ—ਮੂੰਹ ਦੇ ਮਾਪ ਤੱਕ; ਪਰ ਆਪਣੇ ਪੂਰੇ ਮਾਪ (ਸਿਰ ਸਮੇਤ) ਨੂੰ ਛੱਡ ਕੇ।

Verse 50

ततः पादप्रदेशे तु ज्वालयेद्धव्यवाहनम् । यथा शनैः शनैर्दाहः शरीरस्य प्रजायते

ਫਿਰ ਪੈਰਾਂ ਦੇ ਪ੍ਰਦੇਸ਼ ਵਿੱਚ ਹਵਨ-ਅਗਨੀ ਪ੍ਰਜ੍ਵਲਿਤ ਕਰੇ, ਤਾਂ ਜੋ ਦੇਹ ਵਿੱਚ ਸੜਨ ਦੀ ਤਪਸ਼ ਹੌਲੇ-ਹੌਲੇ, ਕ੍ਰਮਸ਼਼ ਉਤਪੰਨ ਹੋਵੇ।

Verse 51

न चैव चालयेदंगं कथंचित्तत्र संस्थितः । नैवाक्रंदं तथा कुर्याद्ध्यायेदेकं जनार्दनम्

ਅਤੇ ਉੱਥੇ ਟਿਕਿਆ ਹੋਇਆ ਕਿਸੇ ਭੀ ਤਰੀਕੇ ਨਾਲ ਅੰਗਾਂ ਨੂੰ ਨਾ ਹਿਲਾਵੇ; ਨਾ ਹੀ ਚੀਖ ਪੁਕਾਰੇ। ਇਸ ਪ੍ਰਕਾਰ ਇਕਮਾਤ੍ਰ ਜਨਾਰਦਨ ਦਾ ਧਿਆਨ ਕਰੇ।

Verse 52

ततो जीवितनाशेन गात्रशुद्धिः प्रजायते

ਫਿਰ ਜੀਵਨ ਦੇ ਨਾਸ ਨਾਲ ਦੇਹ ਦੀ ਸ਼ੁੱਧੀ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੁੰਦੀ ਹੈ।

Verse 53

तिंगिन्या यत्स्वरूपं च तन्मया परिकीर्तितम् । प्रायश्चित्तमिदं सम्यङ्महापातकनाशनम्

ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਤਿੰਿਗਨੀ ਦਾ ਜੋ ਸਵਰੂਪ ਹੈ, ਉਹ ਮੈਂ ਵਰਣਨ ਕੀਤਾ ਹੈ। ਇਹ ਪ੍ਰਾਇਸ਼ਚਿੱਤ ਜੇ ਠੀਕ ਤਰ੍ਹਾਂ ਕੀਤਾ ਜਾਵੇ ਤਾਂ ਮਹਾਪਾਤਕਾਂ ਤੱਕ ਦਾ ਨਾਸ ਕਰ ਦਿੰਦਾ ਹੈ।

Verse 54

तच्छ्रुत्वा वचनं तस्य सांबो जांबवतीसुतः । हृदये निश्चयं कृत्वा तिंगिनीसाधकोद्भवम्

ਉਸ ਦੇ ਬਚਨ ਸੁਣ ਕੇ ਜਾਂਬਵਤੀ ਦਾ ਪੁੱਤਰ ਸਾਂਬ ਨੇ ਹਿਰਦੇ ਵਿੱਚ ਦ੍ਰਿੜ ਨਿਸ਼ਚਯ ਕੀਤਾ ਕਿ ਤਿੰਿਗਨੀ-ਸਾਧਨਾ ਕਰਕੇ ਉਸ ਦੀ ਸਿੱਧੀ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰੇ।

Verse 55

ततः प्रोवाच विजने वासुदेवं घृणान्वितः । ताताहं विप्रलब्धस्तु नंदिन्या तव भार्यया

ਫਿਰ ਇਕਾਂਤ ਥਾਂ ਵਿੱਚ, ਕਰੁਣਾ ਨਾਲ ਭਰਿਆ ਹੋਇਆ, ਉਸ ਨੇ ਵਾਸੁਦੇਵ ਨੂੰ ਕਿਹਾ: “ਪਿਤਾ ਜੀ, ਨੰਦਿਨੀ—ਤੁਹਾਡੀ ਪਤਨੀ—ਨੇ ਮੈਨੂੰ ਨਿਸ਼ਚੇ ਹੀ ਠੱਗ ਲਿਆ ਹੈ।”

Verse 56

भार्याया रूपमाधाय पापया तमसि स्थिते । सा मया निजभार्येयमिति मत्वा निषेविता

ਅੰਧਕਾਰ ਛਾ ਜਾਣ ‘ਤੇ, ਉਸ ਪਾਪਣ ਨੇ ਮੇਰੀ ਪਤਨੀ ਦਾ ਰੂਪ ਧਾਰ ਲਿਆ। ‘ਇਹ ਮੇਰੀ ਹੀ ਪਤਨੀ ਹੈ’ ਸਮਝ ਕੇ ਮੈਂ ਉਸ ਨਾਲ ਸੰਬੰਧ ਕੀਤਾ।

Verse 57

ततस्तु चेष्टितैर्ज्ञात्वा गर्हयित्वा विसर्जिता । ततःप्रभृति गात्रे मे कुष्ठव्याधिरयं स्थितः

ਪਰ ਫਿਰ ਉਸ ਦੀਆਂ ਹਰਕਤਾਂ ਤੋਂ ਪਛਾਣ ਕੇ, ਮੈਂ ਉਸ ਨੂੰ ਡਾਂਟਿਆ ਤੇ ਤਿਆਗ ਦਿੱਤਾ। ਉਸੇ ਵੇਲੇ ਤੋਂ ਮੇਰੇ ਸਰੀਰ ‘ਤੇ ਇਹ ਕੋੜ੍ਹ ਦਾ ਰੋਗ ਟਿਕ ਗਿਆ ਹੈ।

Verse 58

मयाथ धर्मशास्त्रज्ञः कश्चित्पृष्टो द्विजोत्तमः । प्रायश्चित्तं यथोक्तं मे वद मातृनिषेवणात्

ਇਸ ਲਈ ਮੈਂ ਧਰਮ-ਸ਼ਾਸਤਰਾਂ ਦੇ ਗਿਆਨੀ ਇਕ ਉੱਤਮ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਨੂੰ ਪੁੱਛਿਆ: “ਮਾਤਾ-ਸਮਾਨ ਨਾਲ ਅਣਜਾਣੇ ਕੀਤੇ ਸੰਗ ਲਈ ਯਥਾਵਿਧ ਪ੍ਰਾਯਸ਼ਚਿੱਤ ਮੈਨੂੰ ਦੱਸੋ।”

Verse 59

तेनोक्तं साधनं सम्यक्तिंगिन्या मम शुद्धये । सोऽहं तां साधयिष्यामि तस्य पापस्य शुद्धये

ਉਸ ਨੇ ਮੇਰੀ ਸ਼ੁੱਧੀ ਲਈ ਟਿੰਿਗਨੀ-ਵ੍ਰਤ/ਸਾਧਨਾ ਰਾਹੀਂ ਇਕ ਯਥੋਚਿਤ ਉਪਾਯ ਦੱਸਿਆ। ਉਸ ਪਾਪ ਦੀ ਸ਼ੁੱਧੀ ਲਈ ਮੈਂ ਉਹੀ ਸਾਧਨਾ ਕਰਾਂਗਾ।

Verse 60

अनुज्ञां देहि मे शीघ्रं कार्यं येन करोम्यहम् । क्षंतव्यं च मया बाल्ये यत्किंचित्कुकृतं कृतम्

ਮੈਨੂੰ ਤੁਰੰਤ ਆਗਿਆ ਬਖ਼ਸ਼ੋ, ਤਾਂ ਜੋ ਮੈਂ ਆਪਣਾ ਕਰਤੱਬ ਕਰ ਸਕਾਂ। ਅਤੇ ਬਾਲਕਾਲ ਵਿੱਚ ਜੋ ਕੁਝ ਵੀ ਅਕਰਮ ਕੀਤਾ ਹੋਵੇ, ਉਸ ਲਈ ਮੈਨੂੰ ਖ਼ਿਮਾ ਕਰੋ।

Verse 61

मम माता यथा दुःखं न कुर्यात्त्वं तथा कुरु

ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਕਰਿਓ ਕਿ ਮੇਰੀ ਮਾਤਾ ਨੂੰ ਦੁੱਖ ਨਾ ਹੋਵੇ।

Verse 62

तच्छ्रुत्वा वचनं तस्य वज्रपातोपमं हरिः । बाष्पपूर्णेक्षणो दीनस्ततः प्रोवाच गद्गदम्

ਉਸ ਦੇ ਬਚਨ ਸੁਣ ਕੇ—ਵਜ੍ਰਪਾਤ ਵਰਗੇ—ਹਰੀ ਦੁਖੀ ਹੋ ਗਿਆ; ਅੱਖਾਂ ਅੰਸੂਆਂ ਨਾਲ ਭਰ ਗਈਆਂ, ਫਿਰ ਉਹ ਗਲ੍ਹਾ ਭਰ ਕੇ ਬੋਲਿਆ।

Verse 63

न त्वया कामतः पुत्र कृत्यमेतदनुष्ठितम् । न ज्ञानेन कृतं यस्मात्तत्स्मात्स्वल्पं हि पातकम्

ਪੁੱਤਰ, ਤੂੰ ਇਹ ਕਰਮ ਕਾਮਨਾ ਨਾਲ ਨਹੀਂ ਕੀਤਾ; ਅਤੇ ਕਿਉਂਕਿ ਇਹ ਜਾਣ-ਬੁੱਝ ਕੇ ਨਹੀਂ ਹੋਇਆ, ਇਸ ਲਈ ਇਹ ਪਾਪ ਨਿਸ਼ਚੇ ਹੀ ਥੋੜ੍ਹਾ ਹੈ।

Verse 64

जानता यत्कृतं पापं तच्चैवाक्षयतां व्रजेत् । न करोति महीपालो यदि तस्य विनिग्रहम्

ਪਰ ਜੋ ਪਾਪ ਜਾਣ-ਬੁੱਝ ਕੇ ਕੀਤਾ ਜਾਵੇ, ਉਹ ਅਖੰਡ ਫਲ ਵੱਲ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਜੇ ਧਰਤੀ ਦਾ ਰਾਜਾ ਉਸ ਮਨੁੱਖ ਨੂੰ ਰੋਕ ਕੇ ਦੰਡ ਨਾ ਦੇਵੇ।

Verse 65

तस्मात्ते कीर्तयिष्यामि प्रायश्चित्तं विशुद्धये । दानं चैव महाभाग येन कुष्ठं प्रणश्यति

ਇਸ ਲਈ ਮੈਂ ਤੈਨੂੰ ਪੂਰਨ ਸ਼ੁੱਧੀ ਲਈ ਪ੍ਰਾਯਸ਼ਚਿੱਤ ਅਤੇ, ਹੇ ਮਹਾਭਾਗ, ਉਹ ਦਾਨ ਵੀ ਦੱਸਾਂਗਾ ਜਿਸ ਨਾਲ ਕੋੜ ਨਾਸ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।

Verse 66

उक्तानि प्रतिषिद्धानि पुनः संभावितानि च । सापेक्षनिरपेक्षाणि मुनिवाक्यान्यशेषतः

ਮੁਨੀਆਂ ਦੇ ਸਾਰੇ ਵਚਨ—ਜੋ ਵਿਧਿਤ ਹਨ, ਜੋ ਨਿਸ਼ਿਧ ਹਨ, ਜੋ ਮੁੜ ਪੁਸ਼ਟ ਕੀਤੇ ਗਏ ਹਨ, ਅਤੇ ਜੋ ਸ਼ਰਤਸਹਿਤ ਜਾਂ ਨਿਰਸ਼ਰਤ ਕਹੇ ਗਏ ਹਨ—ਇੱਥੇ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਕਹੇ ਗਏ ਹਨ।

Verse 67

तदत्र विषये पुत्र मम वाक्यं समाचर । भविष्यति महच्छ्रेय इह लोके परत्र च

ਇਸ ਲਈ, ਹੇ ਪੁੱਤਰ, ਇਸ ਵਿਸ਼ੇ ਵਿੱਚ ਮੇਰੇ ਬਚਨ ਅਨੁਸਾਰ ਆਚਰਨ ਕਰ; ਇਸ ਲੋਕ ਵਿੱਚ ਵੀ ਅਤੇ ਪਰਲੋਕ ਵਿੱਚ ਵੀ ਮਹਾਨ ਸ਼੍ਰੇਯ ਹੋਵੇਗਾ।

Verse 68

हाटकेश्वरजे क्षेत्रे विश्वामित्रप्रतिष्ठितः । मार्तण्डोऽस्ति सुविख्यातः सर्वकुष्ठविनाशकः

ਹਾਟਕੇਸ਼ਵਰ ਦੇ ਪਵਿੱਤਰ ਖੇਤਰ ਵਿੱਚ ਵਿਸ਼ਵਾਮਿਤ੍ਰ ਦੁਆਰਾ ਪ੍ਰਤਿਸ਼ਠਿਤ ਇੱਕ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਮਾਰਤੰਡ (ਸੂਰ੍ਯਦੇਵ) ਹੈ, ਜੋ ਹਰ ਪ੍ਰਕਾਰ ਦੇ ਕੋੜ ਨੂੰ ਨਾਸ ਕਰਨ ਵਾਲਾ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।

Verse 69

सूर्यवारेण सप्तम्यां संप्राप्ते मासि माधवे । नक्षत्रे पितृदैवत्ये शुक्लपक्षे समागते

ਜਦੋਂ ਐਤਵਾਰ ਨੂੰ ਮਾਧਵ (ਵੈਸ਼ਾਖ) ਮਹੀਨੇ ਦੀ ਸਪਤਮੀ ਆਵੇ, ਪਿਤ੍ਰਦੇਵਤਾ ਵਾਲੇ ਨਕਸ਼ਤਰ ਵਿੱਚ, ਅਤੇ ਸ਼ੁਕਲ ਪੱਖ ਦੇ ਆਗਮਨ ਸਮੇਂ—

Verse 70

भास्करस्योदये प्राप्ते श्रद्धापूतेन चेतसा । शतमष्टोत्तरं यावत्कुरुते च प्रदक्षिणाम्

ਭਾਸਕਰ ਦੇ ਉਦਯ ਵੇਲੇ, ਸ਼ਰਧਾ ਨਾਲ ਪਵਿੱਤਰ ਹੋਏ ਚਿੱਤ ਨਾਲ, ਇਕ ਸੌ ਅੱਠ ਤੱਕ ਪ੍ਰਦਕਸ਼ਿਣਾ ਕਰੇ।

Verse 71

फलैः श्रेष्ठतमैश्चैव तत्प्रमाणैः पृथक्पृथक् । तस्य कुष्ठं विनिर्याति सद्य एव न संशयः

ਅਤੇ ਉੱਤਮ ਫਲਾਂ ਨੂੰ, ਨਿਰਧਾਰਿਤ ਮਾਪ ਅਨੁਸਾਰ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਅਰਪਣ ਕਰਨ ਨਾਲ, ਉਸ ਦਾ ਕੋੜ੍ਹ ਤੁਰੰਤ ਦੂਰ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ—ਇਸ ਵਿੱਚ ਸੰਦੇਹ ਨਹੀਂ।

Verse 72

नीरोगः कुरुते यस्तु रवेस्तस्य प्रदक्षिणाः । तावद्युगं पुमानेष सूर्यलोके महीयते

ਜੋ ਨੀਰੋਗ ਹੋ ਕੇ ਵੀ ਰਵੀ ਦੀਆਂ ਇਹ ਪ੍ਰਦਕਸ਼ਿਣਾਵਾਂ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਮਨੁੱਖ ਉਨ੍ਹਾਂ ਹੀ ਯੁਗਾਂ ਤੱਕ ਸੂਰਯ ਲੋਕ ਵਿੱਚ ਮਹਿਮਾ ਪਾਂਦਾ ਹੈ।

Verse 73

सूर्यवारेण यो मर्त्यस्तस्य कृत्वा ण्दक्षिणाम् । नमस्करोति सद्भक्त्या सोऽपि रोगैः प्रमुच्यते

ਜੋ ਮਨੁੱਖ ਐਤਵਾਰ ਨੂੰ ਪ੍ਰਦਕਸ਼ਿਣਾ ਕਰ ਕੇ ਸੱਚੀ ਭਕਤੀ ਨਾਲ ਨਮਸਕਾਰ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਵੀ ਰੋਗਾਂ ਤੋਂ ਮੁਕਤ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।

Verse 74

तस्मात्त्वं हि महाराज तमाराधय भास्करम् । देवं वै विधिनानेन यो मयोक्तोऽखिलस्तव

ਇਸ ਲਈ, ਹੇ ਮਹਾਰਾਜ, ਤੂੰ ਉਸ ਭਾਸਕਰ ਦੇਵ ਦੀ ਉਪਾਸਨਾ ਕਰ, ਇਸੇ ਵਿਧੀ ਨਾਲ ਜੋ ਮੈਂ ਤੈਨੂੰ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੱਸੀ ਹੈ।

Verse 75

अविकल्पेन मनसा समाराधय सत्वरम् । मुक्तरोगे विपाप्माथ दिब्यदेहमवाप्स्यसि

ਅਵਿਕਲਪ ਮਨ ਨਾਲ ਤੁਰੰਤ ਭਗਵਾਨ ਦੀ ਆਰਾਧਨਾ ਕਰ; ਰੋਗ ਤੇ ਪਾਪ ਤੋਂ ਮੁਕਤ ਹੋ ਕੇ ਤੂੰ ਦਿਵ੍ਯ ਦੇਹ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰੇਂਗਾ।

Verse 76

मा कुरुष्व विषादं त्वं कुष्ठव्याधिसमुद्रवम् । तस्मिन्क्षेत्रे स्थिते देवे कुहराश्रयसंज्ञिते

ਤੂੰ ਵਿਸਾਦ ਨਾ ਕਰ, ਭਾਵੇਂ ਕੋੜ੍ਹ ਦੀ ਵਿਆਧੀ ਨਾਲ ਪੀੜਤ ਹੋਵੇਂ; ਉਸ ਪਵਿੱਤਰ ਖੇਤਰ ਵਿੱਚ ਕੁਹਰਾਸ਼੍ਰਯ ਨਾਮਕ ਪ੍ਰਭੂ ਵੱਸਦਾ ਹੈ।

Verse 77

अथ तद्वचनं श्रुत्वा प्रस्थितो विष्णुनन्दनः

ਫਿਰ ਉਹ ਬਚਨ ਸੁਣ ਕੇ, ਵਿਸ਼ਣੁ-ਨੰਦਨ (ਵਿਸ਼ਣੁ ਦਾ ਪੁੱਤਰ) ਯਾਤਰਾ ਲਈ ਪ੍ਰਸਥਾਨ ਕਰ ਗਿਆ।

Verse 78

सूत उवाच । एतच्छ्रुत्वा वचस्तस्य देवदेवस्य चक्रिणः । चकार गमने बुद्धियोगं सांबोऽर्बुदं प्रति

ਸੂਤ ਨੇ ਕਿਹਾ: ਦੇਵਾਂ ਦੇ ਦੇਵ, ਚਕ੍ਰਧਾਰੀ ਪ੍ਰਭੂ ਦੇ ਇਹ ਬਚਨ ਸੁਣ ਕੇ, ਸਾਂਬ ਨੇ ਮਨ ਵਿੱਚ ਜਾਣ ਦਾ ਨਿਸ਼ਚਯ ਕੀਤਾ ਅਤੇ ਅਰਬੁਦ ਵੱਲ ਰੁਖ ਕੀਤਾ।

Verse 79

ततः शुभेऽहनि प्राप्ते हस्त्यश्वरथसंयुतः । प्रतस्थे स सुतो विष्णोः सेनया परिवारितः

ਫਿਰ ਜਦੋਂ ਸ਼ੁਭ ਦਿਨ ਆ ਪਹੁੰਚਿਆ, ਹਾਥੀਆਂ, ਘੋੜਿਆਂ ਅਤੇ ਰਥਾਂ ਨਾਲ ਸਜਿਆ ਹੋਇਆ, ਵਿਸ਼ਣੁ ਦਾ ਪੁੱਤਰ ਸੈਨਾ ਨਾਲ ਘਿਰਿਆ ਹੋਇਆ ਪ੍ਰਸਥਾਨ ਕਰ ਗਿਆ।

Verse 80

अनुयातः सुदूरं च कृष्णेनाक्लिष्टकर्मणा । बाष्पपूर्णे क्षणेनैव सर्वमातृजनेन च

ਅਕਲਿਸ਼ਟ ਕਰਮਾਂ ਵਾਲੇ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਨੇ ਉਸਨੂੰ ਬਹੁਤ ਦੂਰ ਤੱਕ ਸਾਥ ਦਿੱਤਾ; ਅਤੇ ਘਰਾਣੇ ਦੀਆਂ ਸਭ ਮਾਤਾਵਾਂ ਵੀ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦੀਆਂ ਅੱਖਾਂ ਪਲ ਵਿੱਚ ਅੰਸੂਆਂ ਨਾਲ ਭਰ ਆਈਆਂ।

Verse 81

बलभद्रेण वीरेण चारुदेष्णेन धीमता । युयुधानानिरुद्धाभ्यां प्रद्युम्नेन च धीमता

ਉਸਦੇ ਨਾਲ ਵੀਰ ਬਲਭਦ੍ਰ, ਬੁੱਧਿਮਾਨ ਚਾਰੁਦੇਸ਼ਣ, ਯੁਯੁਧਾਨ ਅਤੇ ਅਨਿਰੁੱਧ, ਅਤੇ ਬੁੱਧਿਮਾਨ ਪ੍ਰਦ੍ਯੁਮਨ ਵੀ ਸਾਥ ਚਲੇ।

Verse 82

ततो जांबवती पुत्रं दृष्ट्वा तीर्थोन्मुखं तदा । गच्छमानं प्रचक्रेऽथ प्रलापान्कुररी यथा

ਤਦੋਂ ਜਾਂਬਵਤੀ ਨੇ ਆਪਣੇ ਪੁੱਤਰ ਨੂੰ ਤੀਰਥ-ਯਾਤਰਾ ਵੱਲ ਮੁਖ ਕਰਕੇ ਜਾਂਦਾ ਵੇਖਿਆ, ਤਾਂ ਉਹ ਕੁਰਰੀ ਪੰਛੀ ਵਾਂਗ ਵਿਲਾਪ ਕਰਨ ਲੱਗ ਪਈ।

Verse 83

हा हतास्मि विनष्टास्मि मंदभाग्या ह्यभागिनी । एकोपि तनयो यस्या ममाप्येनां दशां गतः

‘ਹਾਏ! ਮੈਂ ਮਾਰੀ ਗਈ, ਮੈਂ ਨਾਸ ਹੋ ਗਈ—ਮੈਂ ਮੰਦ-ਭਾਗੀ, ਸੱਚਮੁੱਚ ਭਾਗ-ਹੀਣ! ਜਿਸਦੀ ਕੇਵਲ ਇੱਕੋ ਪੁੱਤਰ ਸੀ, ਮੇਰਾ ਉਹੀ ਪੁੱਤਰ ਮੈਨੂੰ ਵੀ ਇਸ ਹਾਲਤ ਤੱਕ ਲੈ ਆਇਆ।’

Verse 84

अथ तां रुदतीं दृष्ट्वा प्रोवाच मधुसूदनः । किममंगलमेतस्य प्रस्थितस्य करिष्यसि

ਉਸਨੂੰ ਰੋਂਦੀ ਵੇਖ ਕੇ ਮਧੁਸੂਦਨ ਨੇ ਕਿਹਾ: ‘ਜੋ ਪ੍ਰਸਥਾਨ ਕਰ ਚੁੱਕਾ ਹੈ, ਉਸ ਲਈ ਤੂੰ ਕਿਹੜਾ ਅਮੰਗਲ ਕਰਨ ਦਾ ਇਰਾਦਾ ਰੱਖਦੀ ਹੈਂ?’

Verse 85

बाष्पपूर्णेक्षणा दीना मुक्तकेशी विशेषतः । एष व्याधिविनिर्मुक्तस्तीर्थयात्राफलान्वितः । कुष्ठव्याधिपरित्यक्तः पुनरेष्यति तेंऽतिकम्

ਅੱਖਾਂ ਅੰਸੂਆਂ ਨਾਲ ਭਰੀਆਂ, ਉਹ ਦਿਨੀ ਤੇ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਕਰਕੇ ਖੁੱਲ੍ਹੇ ਕੇਸਾਂ ਵਾਲੀ ਹੋ ਕੇ ਵਿਲਾਪ ਕਰਨ ਲੱਗੀ। “ਉਹ ਰੋਗ ਤੋਂ ਮੁਕਤ ਹੋਵੇਗਾ, ਤੀਰਥ-ਯਾਤਰਾ ਦੇ ਫਲ ਨਾਲ ਯੁਕਤ; ਕੋੜ੍ਹ ਦੀ ਪੀੜਾ ਤਿਆਗ ਕੇ ਫਿਰ ਤੇਰੇ ਕੋਲ ਹੀ ਆ ਜਾਵੇਗਾ।”

Verse 86

एतस्मिन्नंतरे यानादवतीर्य त्वरान्वितः । सांबोऽसौ प्रस्थितस्तत्र यत्र जांबवती स्थिता

ਉਸੇ ਵੇਲੇ ਸਾਂਬ ਆਪਣੇ ਵਾਹਨ ਤੋਂ ਉਤਰ ਕੇ, ਤੁਰੰਤਤਾ ਨਾਲ ਭਰਿਆ ਹੋਇਆ, ਉੱਥੇ ਰਵਾਨਾ ਹੋਇਆ ਜਿੱਥੇ ਜਾਂਬਵਤੀ ਟਿਕੀ ਹੋਈ ਸੀ।

Verse 87

स तां प्रणम्य हृष्टात्मा कृतांजलिपुटः स्थितः । प्रणिपत्य विहस्यो च्चैर्वाक्यमेतदुवाच ह

ਉਸ ਨੇ ਖੁਸ਼ ਮਨ ਨਾਲ ਉਸ ਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ ਕੀਤਾ, ਹੱਥ ਜੋੜ ਕੇ ਖੜ੍ਹਾ ਹੋਇਆ; ਫਿਰ ਸਾਸ਼ਟਾਂਗ ਪ੍ਰਣਾਮ ਕਰ ਕੇ ਅਤੇ ਮੁਸਕਰਾ ਕੇ ਉੱਚੀ ਆਵਾਜ਼ ਵਿੱਚ ਇਹ ਬਚਨ ਕਹੇ।

Verse 88

मा त्वं मातर्वृथा दुःखमस्मदर्थे करिष्यसि । आगमिष्याम्यहं शीघ्रं तीर्थयात्रां विधाय वै

“ਮਾਤਾ, ਮੇਰੇ ਕਾਰਨ ਵਿਅਰਥ ਦੁੱਖ ਨਾ ਕਰ। ਮੈਂ ਤੀਰਥਾਂ ਦੀ ਯਾਤਰਾ ਵਿਧੀਪੂਰਵਕ ਕਰ ਕੇ ਜਲਦੀ ਹੀ ਵਾਪਸ ਆਵਾਂਗਾ।”

Verse 89

जांबवत्युवाच । रक्षतु त्वां वने वत्स सर्वास्ता वनदेवताः । श्वापदेभ्यः पिशाचेभ्यो दुष्टेभ्यः पुत्र सर्वतः

ਜਾਂਬਵਤੀ ਨੇ ਕਿਹਾ: “ਪੁੱਤਰ, ਜੰਗਲ ਵਿੱਚ ਤੈਨੂੰ ਉਹ ਸਾਰੀਆਂ ਵਨ-ਦੇਵਤਾਵਾਂ ਰੱਖਿਆ ਕਰਨ। ਜੰਗਲੀ ਦਰਿੰਦਿਆਂ ਤੋਂ, ਪਿਸ਼ਾਚਾਂ ਤੋਂ ਅਤੇ ਹਰ ਪਾਸੇ ਦੇ ਦੁਸ਼ਟ ਬਲਾਂ ਤੋਂ, ਹੇ ਬਾਲਕ, ਤੂੰ ਸੁਰੱਖਿਅਤ ਰਹੀਂ।”

Verse 91

जठरं पुंडरीकाक्षः कटिं पातु गदाधरः । जानुनोर्युगलं कृष्णः पादौ च धरणीधरः

ਪੁੰਡਰੀਕਾਖ਼੍ਸ਼ ਤੇਰੇ ਜਠਰ ਦੀ ਰੱਖਿਆ ਕਰੇ; ਗਦਾਧਰ ਤੇਰੀ ਕਮਰ ਦੀ ਰਾਖੀ ਹੋਵੇ। ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਤੇਰੇ ਦੋਵੇਂ ਘੁੱਟਣਾਂ ਦੀ ਰੱਖਿਆ ਕਰੇ; ਅਤੇ ਧਰਣੀਧਰ ਤੇਰੇ ਚਰਨਾਂ ਦੀ ਸੁਰੱਖਿਆ ਕਰੇ।

Verse 92

एवं संस्पृश्य हस्तेन निजेनांगानि तस्य सा । समालिंग्य समाघ्राय मूर्धदेशे मुहुर्मुहुः

ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਉਹ ਆਪਣੇ ਹੀ ਹੱਥ ਨਾਲ ਉਸ ਦੇ ਅੰਗਾਂ ਨੂੰ ਛੂਹਦੀ ਰਹੀ। ਫਿਰ ਉਸ ਨੂੰ ਗਲੇ ਲਾ ਕੇ, ਸਿਰ ਦੇ ਮੱਥੇ ਉੱਤੇ ਮੁੜ ਮੁੜ ਚੁੰਮਿਆ।

Verse 93

प्रेषयामास तं पुत्रं कृतरक्षं यशस्विनी । सा सर्वांतःपुरीयुक्ता निवृता तदनन्तरम्

ਫਿਰ ਉਹ ਯਸ਼ਸਵਿਨੀ ਨਾਰੀ ਨੇ ਆਪਣੇ ਪੁੱਤਰ ਨੂੰ—ਆਸ਼ੀਰਵਾਦਾਂ ਨਾਲ ਰੱਖਿਆ ਕੀਤਾ ਹੋਇਆ—ਅੱਗੇ ਰਵਾਨਾ ਕਰ ਦਿੱਤਾ। ਇਸ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਉਹ ਅੰਦਰੂਨੀ ਮਹਲ ਦੇ ਸਾਰੇ ਸਹਾਇਕਾਂ ਸਮੇਤ ਵਾਪਸ ਮੁੜ ਗਈ।

Verse 94

अश्रुपूर्णेक्षणा दीना निःश्वसन्ती यथोरगी । तथा च भगवान्विष्णुर्यादवैः सकलैः सह

ਅੰਸੂਆਂ ਨਾਲ ਭਰੀਆਂ ਅੱਖਾਂ ਵਾਲੀ ਉਹ ਦੁਖੀ ਹੋ ਗਈ, ਅਤੇ ਵਿਹਲ ਸੱਪਣੀ ਵਾਂਗ ਹਾਏ ਭਰਦੀ ਰਹੀ। ਇਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਭਗਵਾਨ ਵਿਸ਼ਣੂ ਵੀ, ਸਾਰੇ ਯਾਦਵਾਂ ਸਮੇਤ, ਸ਼ੋਕ ਨਾਲ ਘਿਰ ਗਏ।

Verse 95

प्रविष्टो द्वारकापुर्या सांबं प्रोष्य ततः परम् । अश्रुपूर्णेक्षणो दीनो बलभद्रपुरःसरः

ਸਾਂਬ ਨੂੰ ਵਿਦਾ ਕਰ ਕੇ, ਉਹ ਫਿਰ ਦਵਾਰਕਾ ਨਗਰੀ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਵੇਸ਼ ਕਰ ਗਿਆ। ਅੱਖਾਂ ਅੰਸੂਆਂ ਨਾਲ ਭਰੀਆਂ, ਮਨ ਭਾਰੀ—ਅੱਗੇ ਅੱਗੇ ਬਲਭਦ੍ਰ ਚੱਲ ਰਿਹਾ ਸੀ।

Verse 96

पुत्रैः पौत्रैस्तथा मित्रैर्बांधवैरपरैरपि । द्वारकाया विनिष्क्रम्य सांबोऽपि द्विजसत्तमाः

ਹੇ ਸ਼੍ਰੇਸ਼ਠ ਦ੍ਵਿਜੋ! ਸਾਂਬ ਵੀ ਦ੍ਵਾਰਕਾ ਤੋਂ ਨਿਕਲ ਕੇ ਪੁੱਤਰਾਂ, ਪੌਤਰਾਂ, ਮਿੱਤਰਾਂ ਅਤੇ ਹੋਰ ਬਾਂਧਵਾਂ ਸਮੇਤ ਅੱਗੇ ਵਧਿਆ।

Verse 97

संप्राप्तश्च क्रमेणाथ सिंधुसागरसंगमे । यत्र योगीश्वरः साक्षादंबरीषप्रतिष्ठितः

ਫਿਰ ਕ੍ਰਮਵਾਰ ਉਹ ਸਿੰਧੂ ਨਦੀ ਅਤੇ ਸਮੁੰਦਰ ਦੇ ਸੰਗਮ ਤੇ ਪਹੁੰਚਿਆ, ਜਿੱਥੇ ਯੋਗੀਸ਼ਵਰ ਪ੍ਰਭੂ ਸਾਖਾਤ ਅੰਬਰੀਸ਼ ਰਾਜਾ ਵੱਲੋਂ ਪ੍ਰਤਿਸ਼ਠਿਤ ਹਨ।

Verse 98

अद्यापि तिष्ठते विष्णुर्जंतूनां पापनाशनः । तत्र स्नात्वा समभ्यर्च्य देवं योगीश्वरं ततः

ਅੱਜ ਵੀ ਉੱਥੇ ਵਿਸ਼ਨੂ ਜੀਵਾਂ ਦੇ ਪਾਪ ਨਾਸ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਹੋ ਕੇ ਵਿਦਮਾਨ ਹਨ। ਉੱਥੇ ਸਨਾਨ ਕਰ ਕੇ, ਫਿਰ ਦੇਵ ਯੋਗੀਸ਼ਵਰ ਦੀ ਯਥਾਵਿਧੀ ਅਰਚਨਾ ਕਰ ਕੇ—

Verse 99

ददौ दानानि विप्रेभ्यो नानारूपाणि शक्तितः । दीनांधकृपणेभ्यश्च तथैवान्येभ्य एव च

ਉਸ ਨੇ ਆਪਣੀ ਸਮਰਥਾ ਅਨੁਸਾਰ ਬ੍ਰਾਹਮਣਾਂ ਨੂੰ ਨਾਨਾ ਪ੍ਰਕਾਰ ਦੇ ਦਾਨ ਦਿੱਤੇ; ਅਤੇ ਇਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਗਰੀਬਾਂ, ਅੰਨ੍ਹਿਆਂ, ਕੰਗਾਲਾਂ ਅਤੇ ਹੋਰਾਂ ਨੂੰ ਵੀ।

Verse 100

यानानि वस्त्ररत्नानि यद्यच्च येन वांछितम् । स त्रिरात्रं हरेः पुत्रः स्थित्वा तत्र समाहितः

ਰਥ-ਵਾਹਨ, ਵਸਤ੍ਰ ਅਤੇ ਰਤਨ—ਜੋ ਕੁਝ ਵੀ ਜਿਸ ਨੇ ਚਾਹਿਆ—ਉਸ ਨੇ ਦਿੱਤਾ। ਫਿਰ ਹਰੀ ਦਾ ਪੁੱਤਰ ਤਿੰਨ ਰਾਤਾਂ ਉੱਥੇ ਇਕਾਗ੍ਰ ਚਿੱਤ ਹੋ ਕੇ ਟਿਕਿਆ।

Verse 110

तत्र क्षणेऽभवत्तस्य चित्ते सांबस्य धीमतः । मुक्तोऽहं कुष्ठरोगेण निर्विकल्पं द्विजोत्तमाः

ਉਸੇ ਪਲ ਬੁੱਧਿਮਾਨ ਸਾਂਬ ਦੇ ਚਿੱਤ ਵਿੱਚ ਇਹ ਨਿਸ਼ਚਯ ਉਪਜਿਆ: ‘ਹੇ ਦਵਿਜੋਤਮੋ, ਮੈਂ ਕੋੜ੍ਹ ਦੇ ਰੋਗ ਤੋਂ ਮੁਕਤ ਹੋ ਗਿਆ ਹਾਂ, ਨਿਸ਼ਚਿਤ ਹੀ।’

Verse 116

सूत उवाच । एतद्वः सर्वमाख्यातं विश्वामित्रीयमुत्तमम् । चतुर्थं च पुण्यतीर्थं स्त्रीणां चैव शुभावहम्

ਸੂਤ ਨੇ ਕਿਹਾ: ‘ਇਹ ਸਭ ਕੁਝ ਮੈਂ ਤੁਹਾਨੂੰ ਸੁਣਾਇਆ ਹੈ—ਉੱਤਮ ਵਿਸ਼ਵਾਮਿਤ੍ਰੀਯ ਮਹਾਤਮ੍ਯ। ਇਹ ਚੌਥਾ ਪੁੰਨ੍ਯ ਤੀਰਥ ਹੈ ਅਤੇ ਇਸਤ੍ਰੀਆਂ ਲਈ ਵੀ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਮੰਗਲਕਾਰੀ ਹੈ।’

Verse 213

इति श्रीस्कांदे महापुराण एकाशीतिसाहस्र्यां संहितायां षष्ठे नागरखण्डे हाटकेश्वरक्षेत्रमाहात्म्ये विश्वामित्रीयमाहात्म्ये कुहरवासिसांबादित्यप्रभाववर्णनंनाम त्रयोदशोत्तरद्विशततमोऽध्यायः

ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਸ਼੍ਰੀ ਸਕੰਦ ਮਹਾਪੁਰਾਣ ਦੀ ਏਕਾਸ਼ੀਤਿਸਾਹਸ੍ਰੀ ਸੰਹਿਤਾ ਦੇ ਛੇਵੇਂ ਭਾਗ ਨਾਗਰਖੰਡ ਵਿੱਚ, ਹਾਟਕੇਸ਼ਵਰ ਖੇਤਰ-ਮਾਹਾਤਮ੍ਯ ਅਤੇ ਵਿਸ਼ਵਾਮਿਤ੍ਰੀਯ-ਮਾਹਾਤਮ੍ਯ ਅੰਦਰ ‘ਗੁਫਾ-ਵਾਸੀ ਸਾਂਬਾਦਿਤ੍ਯ ਦੀ ਸ਼ਕਤੀ ਤੇ ਮਹਿਮਾ ਦਾ ਵਰਣਨ’ ਨਾਮਕ ਅਧਿਆਇ, ਅਧਿਆਇ 213, ਸਮਾਪਤ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।