Adhyaya 212

Verse 1

ऋषय ऊचुः । श्रुतं तीर्थत्रयं पुण्यं हाटकेश्वरसंज्ञिते । क्षेत्रेऽत्र यत्त्वया प्रोक्तमस्माकं सूतनंदन

ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਨੇ ਕਿਹਾ: ਹਾਟਕੇਸ਼ਵਰ ਨਾਮਕ ਇਸ ਪਵਿੱਤਰ ਖੇਤਰ ਵਿੱਚ ਤਿੰਨ ਪੁੰਨਮਈ ਤੀਰਥਾਂ ਬਾਰੇ ਅਸੀਂ ਤੇਰੇ ਮੁਖੋਂ ਸੁਣ ਲਿਆ ਹੈ, ਹੇ ਸੂਤ-ਨੰਦਨ।

Verse 2

विश्वामित्रीयमाहात्म्यं श्रोतुमिच्छामहे वयम् । सांप्रतं तत्समाचक्ष्व परं कौतूहलं हि नः

ਅਸੀਂ ਵਿਸ਼ਵਾਮਿਤ੍ਰ ਨਾਲ ਸੰਬੰਧਿਤ ਮਾਹਾਤਮ੍ਯ ਸੁਣਨਾ ਚਾਹੁੰਦੇ ਹਾਂ। ਹੁਣ ਕਿਰਪਾ ਕਰਕੇ ਉਹ ਸਾਨੂੰ ਵਰਣਨ ਕਰੋ; ਸਾਡੀ ਜਿਗਿਆਸਾ ਅਤਿ ਮਹਾਨ ਹੈ।

Verse 3

सूत उवाच । समुद्रस्यापि पारोऽत्र लक्ष्यते च क्षितेरपि । तारकाणां मुनेस्तस्य न गुणानां द्विजोत्तमाः

ਸੂਤ ਜੀ ਨੇ ਕਿਹਾ: ਹੇ ਦ੍ਵਿਜੋਤਮੋ, ਇੱਥੇ ਸਮੁੰਦਰ ਦਾ ਵੀ ਪਾਰਲਾ ਕਿਨਾਰਾ ਅਤੇ ਧਰਤੀ ਦੀਆਂ ਹੱਦਾਂ ਤੱਕ ਦਿਸ ਪੈਂਦੀਆਂ ਹਨ; ਪਰ ਉਸ ਮੁਨੀ ਦੇ ਗੁਣ—ਤਾਰਿਆਂ ਤੋਂ ਵੀ ਉੱਚੇ—ਮਾਪੇ ਨਹੀਂ ਜਾ ਸਕਦੇ।

Verse 4

लक्ष्यते केनचित्पारो गाधेः पुत्रस्य धीमतः । क्षत्रियोऽपि द्विजत्वं यः संप्राप्तो द्विजसत्तमाः

ਗਾਧੀ ਦੇ ਉਸ ਬੁੱਧਿਮਾਨ ਪੁੱਤਰ ਦੀ ਹੱਦ ਕਿਸੇ ਨੇ ਕਿਵੇਂ ਲੱਭੀ ਹੈ? ਹੇ ਦ੍ਵਿਜਸੱਤਮੋ, ਜੋ ਕਸ਼ਤ੍ਰਿਯ ਹੋ ਕੇ ਵੀ ਦ੍ਵਿਜਤ੍ਵ, ਬ੍ਰਾਹਮਣ-ਪਦ ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੋਇਆ।

Verse 5

अंत्यजत्वं गतस्यापि त्रिशंकोः पृथिवीपतेः । यज्ञभागभुजो देवाः प्रत्यक्षेण विनिर्मिताः

ਤ੍ਰਿਸ਼ੰਕੂ ਧਰਤੀਪਤੀ, ਜੋ ਅੰਤ੍ਯਜਤਾ ਦੀ ਅਵਸਥਾ ਵਿੱਚ ਡਿੱਗ ਪਿਆ ਸੀ, ਉਸ ਲਈ ਵੀ ਯਜ੍ਞ-ਭਾਗ ਭੋਗਣ ਵਾਲੇ ਦੇਵਤਾ ਪ੍ਰਤੱਖ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਗਟ ਹੋ ਗਏ।

Verse 6

ब्रह्मणः स्पर्धया येन पुरा सृष्टिर्द्विजोत्तमाः । प्रारब्धा च ततो देवैः प्रणिपत्य निवारितः

ਹੇ ਦ੍ਵਿਜੋਤਮੋ, ਬ੍ਰਹਮਾ ਨਾਲ ਸਪರ್ಧਾ ਕਰਕੇ ਉਸ ਨੇ ਪੁਰਾਤਨ ਕਾਲ ਵਿੱਚ ਸ੍ਰਿਸ਼ਟੀ ਰਚਣੀ ਆਰੰਭ ਕੀਤੀ; ਤਦ ਦੇਵਤਿਆਂ ਨੇ ਨਮਸਕਾਰ ਕਰਕੇ ਉਸ ਨੂੰ ਰੋਕ ਦਿੱਤਾ।

Verse 7

तस्य तीर्थस्य माहात्म्यं साप्रतं वदतो मम । श्रूयतां ब्राह्मणश्रेष्ठाः सर्वपातकनाश नम्

ਹੁਣ ਮੇਰੇ ਮੁਖੋਂ ਉਸ ਪਵਿੱਤਰ ਤੀਰਥ ਦੀ ਮਹਿਮਾ ਸੁਣੋ, ਹੇ ਬ੍ਰਾਹਮਣ-ਸ਼੍ਰੇਸ਼ਠੋ—ਇਹ ਤੀਰਥ ਸਭ ਪਾਪਾਂ ਦਾ ਨਾਸ ਕਰਨ ਵਾਲਾ ਹੈ।

Verse 8

तेन तत्र कृतं कुण्डं स्वहस्तेन महात्मना । शस्त्रं विनापि भूपृष्ठं प्रविदार्य समंततः

ਉੱਥੇ ਉਸ ਮਹਾਤਮਾ ਨੇ ਆਪਣੇ ਹੀ ਹੱਥ ਨਾਲ ਇੱਕ ਪਵਿੱਤਰ ਕੁੰਡ ਬਣਾਇਆ; ਬਿਨਾ ਕਿਸੇ ਸ਼ਸਤ੍ਰ ਦੇ ਵੀ ਧਰਤੀ ਦੀ ਸਤ੍ਹਾ ਨੂੰ ਚੌਹੀਂ ਪਾਸੀਂ ਚੀਰ ਦਿੱਤਾ।

Verse 9

तत्र ध्यात्वा समानीता पातालाज्जाह्नवी नदी । मर्त्यलोके समायातं यस्यास्तोयं सुनिर्मलम्

ਉੱਥੇ ਧਿਆਨ ਕਰਕੇ ਪਾਤਾਲ ਤੋਂ ਜਾਹਨਵੀ ਨਦੀ ਨੂੰ ਉੱਪਰ ਲਿਆਂਦਾ ਗਿਆ; ਮਰਤ ਲੋਕ ਵਿੱਚ ਉਸ ਦਾ ਅਤਿ ਨਿਰਮਲ ਜਲ ਪ੍ਰਗਟ ਹੋ ਗਿਆ।

Verse 10

सुस्वादु च तथा स्नानात्सर्वपातकनाशनम् । तेनापि स्थापितस्तत्र भास्करो वारितस्करः

ਉਸ ਦਾ ਜਲ ਸੁਆਦ ਵਿੱਚ ਮਿੱਠਾ ਹੈ, ਅਤੇ ਉੱਥੇ ਸਨਾਨ ਕਰਨ ਨਾਲ ਸਭ ਪਾਪ ਨਾਸ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਉੱਥੇ ਉਸ ਨੇ ਭਾਸਕਰ ਨੂੰ ਵੀ ‘ਵਾਰਿਤਸਕਰ’ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਸਥਾਪਿਤ ਕੀਤਾ—ਚੋਰਾਂ ਤੇ ਅਪਸ਼ਕੁਨ ਨੂੰ ਦੂਰ ਕਰਨ ਵਾਲਾ।

Verse 11

यः सप्तम्यां सूर्यवारे स्नात्वा तस्य हृदे शुभे । माघमासे सिते पक्षे नमस्यति दिवाकरम् । स कुष्ठैर्मुच्यते सर्वैस्तथा पापैर्द्विजो त्तमाः

ਜੋ ਕੋਈ ਐਤਵਾਰ ਨੂੰ ਪੈਣ ਵਾਲੀ ਸਪਤਮੀ ਦੇ ਦਿਨ ਉਸ ਤੀਰਥ ਦੇ ਸ਼ੁਭ ਹਿਰਦੇ (ਮੱਧ ਸਥਾਨ) ਵਿੱਚ ਸਨਾਨ ਕਰੇ, ਅਤੇ ਮਾਘ ਮਾਸ ਦੇ ਸ਼ੁਕਲ ਪੱਖ ਵਿੱਚ ਦਿਵਾਕਰ ਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ ਕਰੇ—ਉਹ ਸਭ ਕੋੜ੍ਹ ਤੋਂ ਅਤੇ ਪਾਪਾਂ ਤੋਂ ਮੁਕਤ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਹੇ ਦ੍ਵਿਜ-ਸ਼੍ਰੇਸ਼ਠੋ।

Verse 12

पश्चिमोत्तरदिग्भागे तस्यास्ति जलसंभवा । धन्वंतरिकृता वापी सर्वरोगविनाशिनी

ਉਸ ਦੇ ਉੱਤਰ-ਪੱਛਮੀ ਭਾਗ ਵਿੱਚ ਜਲ ਦਾ ਸਰੋਤ ਹੈ—ਧਨਵੰਤਰੀ ਜੀ ਦੁਆਰਾ ਬਣਾਈ ਵਾਪੀ/ਕੁੰਡ—ਜੋ ਸਭ ਰੋਗਾਂ ਦਾ ਨਾਸ ਕਰਨ ਵਾਲੀ ਹੈ।

Verse 13

तत्र पूर्वं तपस्तेपे धन्वं तरिरुदारधीः । ववन्दे तपसा युक्तो ध्यायमानः समाहितः

ਉੱਥੇ ਪੁਰਾਤਨ ਸਮੇਂ ਮਹਾਨ-ਚਿੱਤ ਧਨਵੰਤਰੀ ਜੀ ਨੇ ਤਪ ਕੀਤਾ। ਤਪਸਿਆ ਨਾਲ ਸੰਯਮਿਤ, ਧਿਆਨ ਵਿੱਚ ਲੀਨ ਅਤੇ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਸਮਾਧਾਨ ਹੋ ਕੇ, ਉਸ ਨੇ ਭਕਤੀ ਨਾਲ ਵੰਦਨਾ ਕੀਤੀ।

Verse 14

ततः कालेन महता संतुष्टस्तस्य भास्करः । उवाच वरदोऽस्मीति प्रार्थयस्व महामते

ਫਿਰ ਬਹੁਤ ਸਮਾਂ ਬੀਤਣ ਉਪਰੰਤ ਭਾਸਕਰ (ਸੂਰਜ) ਉਸ ਤੋਂ ਪ੍ਰਸੰਨ ਹੋਇਆ ਅਤੇ ਬੋਲਾ: “ਮੈਂ ਵਰਦਾਨ ਦੇਣ ਵਾਲਾ ਹਾਂ; ਹੇ ਮਹਾਮਤੀ, ਜੋ ਚਾਹੁੰਦਾ ਹੈਂ ਮੰਗ ਲੈ।”

Verse 15

धन्वंतरिरुवाच । अत्र कुण्डे नरो भक्त्या यः स्नानं कुरुते विभो । तस्य स्यात्सर्वरोगाणां संक्षयः सुरसत्तम

ਧਨਵੰਤਰੀ ਜੀ ਨੇ ਕਿਹਾ: “ਹੇ ਪ੍ਰਭੂ, ਦੇਵਾਂ ਵਿੱਚ ਸ੍ਰੇਸ਼ਠ! ਜੋ ਮਨੁੱਖ ਭਕਤੀ ਨਾਲ ਇਸ ਕੁੰਡ ਵਿੱਚ ਸਨਾਨ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਉਸ ਦੇ ਸਭ ਰੋਗਾਂ ਦਾ ਨਾਸ ਹੋਵੇ।”

Verse 16

श्रीभगवानुवाच । अद्य शस्ते दिने योऽत्र सप्तम्यां रविवासरे । सूर्योदये नरः स्नानं करिष्यति समाहितः । व्याधिग्रस्तः स नीरोगस्तत्क्षणात्संभविष्यति

ਸ਼੍ਰੀ ਭਗਵਾਨ ਨੇ ਕਿਹਾ: “ਅੱਜ ਦੇ ਇਸ ਸ਼ੁਭ ਦਿਨ—ਸਪਤਮੀ ਨੂੰ, ਐਤਵਾਰ ਦੇ ਦਿਨ—ਜੋ ਮਨੁੱਖ ਸੂਰਜ ਉਗਣ ਵੇਲੇ ਇੱਥੇ ਇਕਾਗ੍ਰ ਮਨ ਨਾਲ ਸਨਾਨ ਕਰੇਗਾ, ਉਹ ਰੋਗੀ ਹੋਵੇ ਤਾਂ ਵੀ ਉਸੇ ਛਿਨ ਨੀਰੋਗ ਹੋ ਜਾਵੇਗਾ।”

Verse 18

एवमुक्त्वा सुरश्रे ष्ठोंऽतर्धानं स गतो रविः । धन्वन्तरिः प्रहृष्टात्मा स्वस्थानं च गतस्ततः

ਇਉਂ ਕਹਿ ਕੇ ਦੇਵਾਂ ਵਿਚ ਸ਼੍ਰੇਸ਼ਠ ਰਵਿ (ਸੂਰਜ) ਅਦ੍ਰਿਸ਼ ਹੋ ਗਿਆ। ਤਦ ਧਨਵੰਤਰੀ ਪ੍ਰਸੰਨ ਚਿੱਤ ਹੋ ਕੇ ਆਪਣੇ ਨਿਵਾਸ-ਧਾਮ ਨੂੰ ਪਰਤ ਗਿਆ।

Verse 19

कस्यचित्त्वथ कालस्य रत्नाक्षोऽथ महीपतिः । अयोध्याधि पतिः ख्यातः सूर्यवंशसमुद्भवः

ਕੁਝ ਸਮਾਂ ਬੀਤਣ ਉਪਰੰਤ ਰਤਨਾਖ੍ਸ਼ ਨਾਮ ਦਾ ਇੱਕ ਰਾਜਾ ਉੱਠਿਆ—ਅਯੋਧਿਆ ਦਾ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਅਧਿਪਤੀ, ਸੂਰਯਵੰਸ਼ ਤੋਂ ਉਤਪੰਨ।

Verse 20

कृतज्ञश्च वदान्यश्च स्वदारनिरतः सदा । शूरः परमतेजस्वी सर्वशत्रुनिषूदनः

ਉਹ ਕ੍ਰਿਤਜ੍ਞ ਤੇ ਦਾਨੀ ਸੀ, ਸਦਾ ਆਪਣੀ ਧਰਮਪਤਨੀ ਨਾਲ ਨਿਭਾਉਂਦਾ। ਉਹ ਸ਼ੂਰਵੀਰ, ਅਤਿ ਤੇਜਸਵੀ, ਅਤੇ ਸਭ ਵੈਰੀਆਂ ਦਾ ਸੰਹਾਰਕ ਸੀ।

Verse 21

पूर्वकर्मविपाकेन तस्य भूमिपतेर्द्विजाः । कुष्ठव्याधिरभूद्रौद्रो दुश्चिकित्स्यो जगत्त्रये

ਹੇ ਦ੍ਵਿਜੋ, ਪੂਰਵ ਕਰਮਾਂ ਦੇ ਵਿਪਾਕ ਨਾਲ ਉਸ ਭੂਪਤੀ ਨੂੰ ਭਿਆਨਕ ਕੋਢ ਰੋਗ ਹੋ ਗਿਆ—ਜੋ ਤਿੰਨਾਂ ਲੋਕਾਂ ਵਿੱਚ ਵੀ ਦੁਸ਼ਚਿਕਿਤਸ੍ਯ, ਅਰਥਾਤ ਔਖਾ ਇਲਾਜਯੋਗ ਸੀ।

Verse 22

तदस्ति नौषधं लोके यत्तेन न कृतं द्विजाः । कुष्ठग्रस्तेन वा दानं यत्र दत्तं महात्मना

ਹੇ ਦ੍ਵਿਜੋ, ਲੋਕ ਵਿੱਚ ਕੋਈ ਐਸੀ ਔਖਧੀ ਨਾ ਸੀ ਜੋ ਉਸ ਨੇ ਨਾ ਅਜ਼ਮਾਈ ਹੋਵੇ। ਅਤੇ ਕੋਢ ਨਾਲ ਪੀੜਤ ਹੋ ਕੇ ਵੀ ਉਸ ਮਹਾਤਮਾ ਨੇ ਕੋਈ ਐਸਾ ਦਾਨ ਨਾ ਛੱਡਿਆ ਜੋ ਨਾ ਦਿੱਤਾ ਹੋਵੇ।

Verse 23

यथायथौषधान्येव स करोति ददाति च । तथातथा तस्य कायो व्याधिना क्षामितो भृशम्

ਜਿਹੜੀਆਂ ਜਿਹੜੀਆਂ ਔਖਧੀਆਂ ਉਸ ਨੇ ਵਰਤੀਆਂ ਅਤੇ ਜਿਹੜੇ ਜਿਹੜੇ ਦਾਨ ਉਸ ਨੇ ਦਿੱਤੇ, ਓਹੋ ਓਹੋ ਕਰਕੇ ਉਸ ਦਾ ਸਰੀਰ ਰੋਗ ਨਾਲ ਮੁੜ ਮੁੜ ਬਹੁਤ ਹੀ ਕਮਜ਼ੋਰ ਤੇ ਖ਼ਸਤਾਹਾਲ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਸੀ।

Verse 24

ततो वैराग्यमापन्नः स नृपो द्विजसत्तमाः । पुत्रं राज्येऽथ संस्थाप्य वांछयामास पावकम् । निषिद्धोऽपि हि तैः सर्वैः कलत्रैराप्तसेवकैः

ਤਦ, ਹੇ ਦਵਿਜ-ਸ਼੍ਰੇਸ਼ਠੋ, ਉਹ ਰਾਜਾ ਵੈਰਾਗ ਵਿੱਚ ਡੁੱਬ ਗਿਆ। ਪੁੱਤਰ ਨੂੰ ਰਾਜ-ਸਿੰਘਾਸਨ ਤੇ ਬਿਠਾ ਕੇ ਉਹ ਪਾਵਕ—ਚਿਤਾ ਦੀ ਅੱਗ—ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਵੇਸ਼ ਕਰਨ ਦੀ ਇੱਛਾ ਕਰਨ ਲੱਗਾ। ਪਤਨੀਆਂ ਅਤੇ ਨਿਸ਼ਠਾਵਾਨ ਸੇਵਕਾਂ ਸਮੇਤ ਸਭ ਨੇ ਰੋਕਿਆ, ਤਾਂ ਵੀ ਉਸ ਦੀ ਲਾਲਸਾ ਨਾ ਮੁੱਕੀ।

Verse 25

दत्त्वा दानानि विप्रेभ्यः पूजयित्वा सुरोत्तमान् । संभाष्य च सुहृद्वर्गं शासयित्वा निजं सुतम्

ਵਿਪ੍ਰਾਂ ਨੂੰ ਦਾਨ ਦੇ ਕੇ, ਦੇਵਾਂ ਵਿੱਚ ਸ਼੍ਰੇਸ਼ਠਾਂ ਦੀ ਪੂਜਾ ਕਰ ਕੇ, ਮਿੱਤਰ-ਮੰਡਲੀ ਨਾਲ ਸੰਵਾਦ ਕਰ ਕੇ, ਉਸ ਨੇ ਆਪਣੇ ਪੁੱਤਰ ਨੂੰ ਰਾਜਧਰਮ ਦੀ ਸਿੱਖਿਆ ਦੇ ਕੇ ਆਦੇਸ਼ ਦਿੱਤਾ।

Verse 26

एतस्मिन्नेव काले तु भ्रममाणे यदृच्छया । कश्चित्कार्पटिकः प्राप्तो दिव्यरूपवपुर्धरः

ਇਸੇ ਵੇਲੇ, ਜਦ ਉਹ ਯਦ੍ਰਿਚ্ছਾ ਭਟਕ ਰਿਹਾ ਸੀ, ਇਕ ਕਾਰਪਟਿਕ ਸੰਨਿਆਸੀ ਆ ਪਹੁੰਚਿਆ—ਜਿਸ ਦਾ ਦੇਹ-ਰੂਪ ਦਿਵ੍ਯ ਤੇ ਤੇਜਸਵੀ ਸੀ।

Verse 27

अथासौ व्याकुलं दृष्ट्वा तत्सर्वं नृपतेः पुरम् । अपृच्छद्विस्मयाविष्टो दृष्ट्वा कञ्चिन्नरं द्विजाः

ਫਿਰ ਉਸ ਨੇ ਰਾਜੇ ਦੇ ਸਾਰੇ ਨਗਰ ਨੂੰ ਵਿਹਲ ਤੇ ਵਿਅਾਕੁਲ ਦੇਖਿਆ। ਹੇ ਦਵਿਜੋ, ਉੱਥੇ ਕਿਸੇ ਇਕ ਪੁਰਸ਼ ਨੂੰ ਵੇਖ ਕੇ ਉਹ ਅਚੰਭੇ ਵਿੱਚ ਡੁੱਬਿਆ ਅਤੇ ਪੁੱਛਣ ਲੱਗਾ।

Verse 28

कार्पटिक उवाच । किमेषा व्याकुला भद्रे सर्वा जाता महापुरी । निरानन्दाऽश्रुपूर्णाक्षैर्बालवृद्धैर्निषेविता

ਕਾਰਪਟਿਕ ਨੇ ਕਿਹਾ: “ਹੇ ਭਦ੍ਰੇ ਦੇਵੀ, ਇਹ ਮਹਾਨਗਰੀ ਕਿਉਂ ਇੰਨੀ ਵਿਆਕੁਲ ਹੋ ਗਈ ਹੈ? ਸਭ ਪਾਸੇ ਆਨੰਦ ਰਹਿਤ ਹੈ, ਅਤੇ ਬਾਲਕ ਤੇ ਬੁੱਢੇ ਅੰਸੂਆਂ ਨਾਲ ਭਰੀਆਂ ਅੱਖਾਂ ਨਾਲ ਇੱਥੇ ਇਕੱਠੇ ਹੋ ਰਹੇ ਹਨ।”

Verse 29

सोऽब्रवीन्नृपतिश्चायं कुष्ठव्याधिसमन्वितः । साधयिष्यति सन्दीप्तं सुनिर्विण्णो हुताशनम्

ਉਸ ਨੇ ਉੱਤਰ ਦਿੱਤਾ: “ਇਹ ਰਾਜਾ ਕੋਢ ਦੇ ਰੋਗ ਨਾਲ ਪੀੜਤ ਹੈ। ਅਤਿ ਨਿਰਾਸ ਹੋ ਕੇ ਉਹ ਪ੍ਰਜਵਲਿਤ ਅੱਗ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਵੇਸ਼ ਕਰਨ ਦਾ ਨਿਸ਼ਚਯ ਕਰ ਰਿਹਾ ਹੈ।”

Verse 30

तेनेयं नगरी कृत्स्ना परं दुःखमुपागता । गुणैरस्य समाविष्टा नूनं मृत्युं प्रयास्यति

ਉਸ ਕਰਕੇ ਇਹ ਸਾਰੀ ਨਗਰੀ ਪਰਮ ਦੁੱਖ ਵਿੱਚ ਡੁੱਬ ਗਈ ਹੈ। ਉਸ ਦੇ ਗੁਣਾਂ ਨਾਲ ਬੱਝੀ ਹੋਈ, ਲੱਗਦਾ ਹੈ ਕਿ ਇਹ ਨਿਸ਼ਚਿਤ ਹੀ ਮੌਤ ਤੱਕ ਉਸ ਦੇ ਪਿੱਛੇ ਜਾਵੇਗੀ।

Verse 31

तच्छ्रुत्वा सत्वरं गत्वा नृपं कार्पटिकोऽब्रवीत्

ਇਹ ਸੁਣ ਕੇ ਕਾਰਪਟਿਕ ਤੁਰੰਤ ਗਿਆ ਅਤੇ ਰਾਜੇ ਨੂੰ ਕਿਹਾ।

Verse 32

सर्वं जनं नरेन्द्रस्य मृतं जीवापयन्निव । मा नृपानेन दुःखेन व्याधिजेन हुताशनम् । प्रविश त्वं स्थिते तीर्थे सर्वव्याधिक्षयावहे

“ਹੇ ਨਰੇਂਦ੍ਰ! ਤੁਸੀਂ ਤਾਂ ਆਪਣੇ ਲੋਕਾਂ ਲਈ ਮਾਨੋ ਮਰੇ ਹੋਇਆਂ ਨੂੰ ਜੀਵਾਂ ਕਰ ਦੇਂਦੇ ਹੋ—ਇੰਨੇ ਪ੍ਰੀਤਮ ਹੋ। ਇਸ ਰੋਗ-ਜਨਿਤ ਦੁੱਖ ਕਰਕੇ ਅੱਗ (ਹੁਤਾਸ਼ਨ) ਵਿੱਚ ਨਾ ਪ੍ਰਵੇਸ਼ ਕਰੋ। ਇਸ ਦੀ ਥਾਂ ਇਸ ਸਥਾਪਿਤ ਤੀਰਥ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਵੇਸ਼ ਕਰੋ, ਜੋ ਸਭ ਰੋਗਾਂ ਦਾ ਨਾਸ ਕਰਨ ਵਾਲਾ ਹੈ।”

Verse 33

मदीयो भूपते देह ईदृगासीद्यथा तव । तत्र स्नातस्य सद्योऽथ जात ईदृक्पुनः प्रभो

ਹੇ ਰਾਜਨ, ਮੇਰਾ ਆਪਣਾ ਦੇਹ ਵੀ ਕਦੇ ਤੇਰੇ ਵਰਗਾ ਹੀ ਸੀ। ਪਰ ਉੱਥੇ ਸਨਾਨ ਕਰਦਿਆਂ ਹੀ, ਹੇ ਪ੍ਰਭੂ, ਮੈਂ ਤੁਰੰਤ ਫਿਰ ਇਸੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਪੁਨਰਸਥਾਪਿਤ ਹੋ ਗਿਆ।

Verse 34

सप्तम्यां सूर्यवारेण भास्करस्योदयं प्रति । यस्तत्र कुरुते स्नानं व्याधिग्रस्तो नरो भुवि

ਸਪਤਮੀ ਨੂੰ, ਜਦੋਂ ਐਤਵਾਰ ਹੋਵੇ, ਸੂਰਜ ਦੇ ਉਦਯ ਸਮੇਂ—ਜੋ ਕੋਈ ਉੱਥੇ ਸਨਾਨ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਭਾਵੇਂ ਧਰਤੀ ਉੱਤੇ ਰੋਗਾਂ ਨਾਲ ਪੀੜਤ ਮਨੁੱਖ ਹੀ ਕਿਉਂ ਨਾ ਹੋਵੇ,

Verse 35

स व्याधिना विनि र्मुक्तस्तत्क्षणात्कल्पतां व्रजेत् । तथा पापविनिर्मुक्तो यथाहं नृपसत्तम

ਉਹ ਉਸੇ ਪਲ ਰੋਗ ਤੋਂ ਮੁਕਤ ਹੋ ਕੇ ਸੁਸਥਤਾ ਤੇ ਯੋਗਤਾ ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰ ਲੈਂਦਾ ਹੈ। ਅਤੇ ਜਿਵੇਂ ਮੈਂ ਹੋਇਆ, ਹੇ ਨ੍ਰਿਪਸ਼੍ਰੇਸ਼ਠ, ਤਿਵੇਂ ਹੀ ਉਹ ਪਾਪਾਂ ਤੋਂ ਵੀ ਛੁਟਕਾਰਾ ਪਾ ਲੈਂਦਾ ਹੈ।

Verse 36

राजोवाच । कस्मिन्देशे महातीर्थं तादृशं वद मे द्रुतम्

ਰਾਜਾ ਬੋਲੇ: “ਕਿਹੜੇ ਦੇਸ਼ ਵਿੱਚ ਉਹੋ ਜਿਹਾ ਮਹਾਤੀਰਥ ਹੈ? ਮੈਨੂੰ ਤੁਰੰਤ ਦੱਸੋ।”

Verse 37

कार्पटिकौवाच । अस्ति भूमितले ख्यातं नागरं क्षेत्रमुत्तमम् । कुष्ठव्याधिसमाक्रांतो गतोऽहं तत्र भूपते

ਕਾਰਪਟਿਕ ਨੇ ਕਿਹਾ: “ਧਰਤੀ ਉੱਤੇ ‘ਨਾਗਰ’ ਨਾਮ ਦਾ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਤੇ ਉੱਤਮ ਪਵਿੱਤਰ ਖੇਤਰ ਹੈ। ਹੇ ਰਾਜਨ, ਕੋੜ੍ਹ ਦੇ ਰੋਗ ਨਾਲ ਪੀੜਤ ਹੋ ਕੇ ਮੈਂ ਉੱਥੇ ਗਿਆ ਸੀ।”

Verse 38

तस्य सन्दर्शनार्थाय तीर्थयात्रापरायणः । तत्र मां दीनमालोक्य व्याधिग्रस्तं सुदुःखितम् । कश्चित्तत्राश्रयः प्राह तपस्वी कृपयान्वितः

ਉਸ ਪਵਿੱਤਰ ਤੀਰਥ ਦੇ ਦਰਸ਼ਨ ਲਈ ਤੀਰਥ-ਯਾਤਰਾ ਵਿੱਚ ਲੀਨ ਹੋ ਕੇ ਮੈਂ ਉੱਥੇ ਪਹੁੰਚਿਆ। ਮੈਨੂੰ ਦਇਆਣੇ—ਰੋਗ ਨਾਲ ਪੀੜਤ ਅਤੇ ਘੋਰ ਦੁੱਖੀ—ਵੇਖ ਕੇ ਉੱਥੇ ਵੱਸਦਾ ਇੱਕ ਕਰੁਣਾਮਈ ਤਪਸਵੀ ਮੈਨੂੰ ਬੋਲਿਆ।

Verse 39

पश्चिमोत्तरदिग्भागे देवस्य जलशायिनः । तीर्थमस्ति महापुण्यं विश्वामित्रजलावहम्

ਉੱਤਰ-ਪੱਛਮੀ ਦਿਸ਼ਾ ਦੇ ਭਾਗ ਵਿੱਚ, ਜਲਸ਼ਾਯਿਨ ਦੇਵ ਦੇ ਨੇੜੇ, ਇੱਕ ਮਹਾ-ਪੁਣ੍ਯ ਤੀਰਥ ਹੈ, ਜਿਸ ਦਾ ਨਾਮ ‘ਵਿਸ਼ਵਾਮਿਤ੍ਰ-ਜਲਾਵਹ’ ਹੈ।

Verse 40

तत्र गत्वा कुरु स्नानं सप्तम्यां रविवासरे । माघमासे तु संप्राप्ते शुक्लपक्षे विशेषतः

ਉੱਥੇ ਜਾ ਕੇ ਸਪਤਮੀ ਨੂੰ, ਜਦੋਂ ਐਤਵਾਰ ਹੋਵੇ, ਸਨਾਨ ਕਰ। ਖ਼ਾਸ ਕਰਕੇ ਮਾਘ ਮਹੀਨੇ ਦੇ ਆਉਣ ਤੇ, ਅਤੇ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਤੌਰ ‘ਤੇ ਸ਼ੁਕਲ ਪੱਖ ਵਿੱਚ।

Verse 41

येन निर्याति ते कुष्ठो भास्करस्योदयं प्रति । तच्छ्रुत्वाऽहं च तत्प्राप्तः सप्तम्यां सूर्यसंयुजि । ततश्च कृतवान्स्नानं निर्झरे तत्र शांभवे

“ਇਸ ਨਾਲ ਤੇਰਾ ਕੋੜ੍ਹ ਸੂਰਜ ਦੇ ਉਦਯ ਵੇਲੇ ਦੂਰ ਹੋ ਜਾਵੇਗਾ।” ਇਹ ਸੁਣ ਕੇ ਮੈਂ ਸੂਰਜ-ਸੰਯੁਕਤ ਸਪਤਮੀ (ਐਤਵਾਰ) ਨੂੰ ਉੱਥੇ ਪਹੁੰਚਿਆ; ਫਿਰ ਮੈਂ ਉੱਥੇ ਸ਼ਾਂਭਵ ਨਿਰਝਰ ਵਿੱਚ ਸਨਾਨ ਕੀਤਾ।

Verse 42

ततस्तस्माद्विनिष्क्रांतो यावत्पश्याम्यहं तनुम् । तावन्नृपेदृशी जाता सत्यमेतत्तवोदितम्

ਫਿਰ ਮੈਂ ਉਸ ਜਲ ਤੋਂ ਬਾਹਰ ਨਿਕਲਿਆ ਅਤੇ ਜਦੋਂ ਆਪਣਾ ਸਰੀਰ ਵੇਖਿਆ, ਓ ਰਾਜਨ, ਉਸੇ ਪਲ ਵਿੱਚ ਇਹੋ ਜਿਹਾ ਹੋ ਗਿਆ। ਜੋ ਤੈਨੂੰ ਕਿਹਾ ਗਿਆ ਸੀ, ਉਹ ਨਿਸ਼ਚੇ ਹੀ ਸੱਚ ਹੈ।

Verse 43

तस्मात्त्वमपि राजेंद्र तत्र स्नानं समाचर । सप्तम्यां सूर्यवारेण भास्करस्योदयं प्रति

ਇਸ ਲਈ, ਹੇ ਰਾਜਿੰਦ੍ਰ, ਤੂੰ ਵੀ ਉੱਥੇ ਸਨਾਨ ਕਰ; ਸਪਤਮੀ ਨੂੰ, ਐਤਵਾਰ ਦੇ ਦਿਨ, ਭਾਸਕਰ ਦੇ ਉਦਯ ਸਮੇਂ।

Verse 44

येन ते नश्यति व्याधिर्विशेषमपि पातकम् । तच्छ्रुत्वा स नृपस्तूर्णं तेनैव सहितो ययौ

ਜਿਸ ਨਾਲ ਤੇਰਾ ਰੋਗ ਨਾਸ ਹੋਵੇਗਾ ਅਤੇ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਕਰਕੇ ਭਾਰੀ ਪਾਪ ਵੀ ਮਿਟੇਗਾ—ਇਹ ਸੁਣ ਕੇ ਰਾਜਾ ਤੁਰੰਤ ਉਸੇ ਮਨੁੱਖ ਨਾਲ ਚਲ ਪਿਆ।

Verse 45

चकार स तथा स्नानं सप्तम्यां सूर्यवासरे । माघमासे तु संप्राप्ते विश्वामित्रजले शुभे

ਫਿਰ ਉਸ ਨੇ ਮਾਘ ਮਹੀਨਾ ਆਉਣ ਤੇ, ਵਿਸ਼ਵਾਮਿਤ੍ਰ ਦੇ ਸ਼ੁਭ ਜਲ ਵਿੱਚ, ਐਤਵਾਰ ਨੂੰ ਸਪਤਮੀ ਦੇ ਦਿਨ ਉਹੀ ਸਨਾਨ-ਵਿਧੀ ਕੀਤੀ।

Verse 46

ततः कुष्ठविनिर्मुक्तस्तत्क्षणात्समपद्यत । दिव्यरूपवपुर्द्धारी कामदेव इवापरः

ਤਦ ਉਹ ਕੋੜ੍ਹ ਤੋਂ ਮੁਕਤ ਹੋ ਗਿਆ ਅਤੇ ਉਸੇ ਪਲ ਰੂਪਾਂਤਰਿਤ ਹੋਇਆ; ਦਿਵ੍ਯ ਤੇ ਤੇਜਸਵੀ ਦੇਹ ਧਾਰਨ ਕਰਕੇ, ਜਿਵੇਂ ਦੂਜਾ ਕਾਮਦੇਵ ਹੋਵੇ।

Verse 47

अथ तुष्टो नरेंद्रस्तु तस्मै कार्पटिकाय च । ददौ कोटित्रयं हेम्नः प्रोवाच स ततो वचः

ਫਿਰ ਪ੍ਰਸੰਨ ਹੋ ਕੇ ਰਾਜੇ ਨੇ ਉਸ ਕਾਰਪਟਿਕ ਸੰਨਿਆਸੀ ਨੂੰ ਤਿੰਨ ਕਰੋੜ ਸੋਨਾ ਦਾਨ ਕੀਤਾ; ਅਤੇ ਤਦ ਉਸ ਨੇ ਇਹ ਬਚਨ ਕਹੇ।

Verse 48

त्वत्प्रसादाद्विमुक्तोऽस्मि रोगादस्मात्सुदारुणात् । तस्मात्त्वं गच्छ गेहं स्वं स्थास्येऽहं चात्र निर्भरम्

ਤੇਰੀ ਕਿਰਪਾ ਨਾਲ ਮੈਂ ਇਸ ਅਤਿ ਭਿਆਨਕ ਰੋਗ ਤੋਂ ਮੁਕਤ ਹੋ ਗਿਆ ਹਾਂ। ਇਸ ਲਈ ਤੂੰ ਆਪਣੇ ਘਰ ਨੂੰ ਜਾ; ਮੈਂ ਇੱਥੇ ਨਿਸ਼ਚਿੰਤ ਹੋ ਕੇ ਟਿਕਾਂਗਾ।

Verse 49

करिष्यामि तपो नित्यं स्वकलत्रसम न्वितः । राज्ये संस्थापितः पुत्रः समर्थो राज्यकर्मणि

ਮੈਂ ਆਪਣੀ ਰਾਣੀ ਸਮੇਤ ਨਿੱਤ ਤਪੱਸਿਆ ਕਰਾਂਗਾ। ਮੈਂ ਆਪਣੇ ਪੁੱਤਰ ਨੂੰ ਰਾਜ ਵਿੱਚ ਸਥਾਪਿਤ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਹੈ; ਉਹ ਰਾਜਕਾਜ ਦੇ ਕਰਤੱਬਾਂ ਵਿੱਚ ਸਮਰੱਥ ਹੈ।

Verse 50

इत्युक्त्वा प्रेरयामास तं तथान्यान्समागतान् । सेवकास्वगृहायैव स्वयं तत्रैव संस्थितः

ਇਹ ਕਹਿ ਕੇ ਉਸ ਨੇ ਉਸ ਨੂੰ ਅਤੇ ਉੱਥੇ ਇਕੱਠੇ ਹੋਏ ਹੋਰਾਂ ਨੂੰ, ਸੇਵਕਾਂ ਸਮੇਤ, ਆਪਣੇ-ਆਪਣੇ ਘਰਾਂ ਵੱਲ ਰਵਾਨਾ ਕਰ ਦਿੱਤਾ; ਅਤੇ ਆਪ ਉੱਥੇ ਹੀ ਟਿਕਿਆ ਰਿਹਾ।

Verse 51

कृत्वाऽश्रमपदं रम्यं स्वकलत्रसमन्वितः । संप्राप्तश्च परां सिद्धिं कालेन द्विजसत्तमाः

ਰਾਣੀ ਸਮੇਤ ਉਸ ਨੇ ਇੱਕ ਸੁਹਾਵਣਾ ਆਸ਼੍ਰਮ-ਸਥਾਨ ਬਣਾਇਆ। ਹੇ ਦਵਿਜ-ਸ਼੍ਰੇਸ਼ਠੋ, ਸਮੇਂ ਦੇ ਨਾਲ ਉਸ ਨੇ ਪਰਮ ਸਿੱਧੀ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰ ਲਈ।

Verse 52

तस्य नाम्ना ततः ख्यातं तीर्थ मेतत्त्रिविष्टपे । सर्वव्याधिहरं रम्यं सर्वपातकनाशनम्

ਫਿਰ ਇਹ ਤੀਰਥ ਉਸ ਦੇ ਨਾਮ ਨਾਲ ਤਿੰਨਾਂ ਲੋਕਾਂ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਹੋ ਗਿਆ—ਸੁਹਾਵਣਾ, ਸਭ ਰੋਗਾਂ ਨੂੰ ਹਰਣ ਵਾਲਾ ਅਤੇ ਸਭ ਪਾਪਾਂ ਦਾ ਨਾਸ ਕਰਨ ਵਾਲਾ।

Verse 53

तेन संस्थापितस्तत्र देवदेवो दिवाकरः । रत्नादित्य इति ख्यातो निजनाम्ना महा त्मना

ਉਸ ਨੇ ਉੱਥੇ ਦੇਵਾਂ ਦੇ ਦੇਵ ਦਿਵਾਕਰ ਸੂਰਜ ਨੂੰ ਪ੍ਰਤਿਸ਼ਠਿਤ ਕੀਤਾ; ਅਤੇ ਉਹ ਮਹਾਤਮਾ ਆਪਣੇ ਹੀ ਨਾਮ ਨਾਲ ‘ਰਤਨਾਦਿਤ੍ਯ’ ਵਜੋਂ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਹੋਇਆ।

Verse 54

सप्तम्यां सूर्यवारेण तत्र स्नात्वा प्रपश्यति । यस्तु पापविनिर्मुक्तः सूर्यलोकं स गच्छति

ਜੋ ਕੋਈ ਉੱਥੇ ਸਪਤਮੀ ਨੂੰ, ਐਤਵਾਰ ਦੇ ਦਿਨ, ਸਨਾਨ ਕਰ ਕੇ ਦਰਸ਼ਨ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਪਾਪਾਂ ਤੋਂ ਮੁਕਤ ਹੋ ਕੇ ਸੂਰ੍ਯਲੋਕ ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।

Verse 55

यदन्यत्तत्र संवृत्तं क्षेत्रजातं द्विजो त्तमाः । तदहं कीर्तयिष्यामि शृणुध्वं सुसमाहिताः

ਹੇ ਦ੍ਵਿਜੋਤਮੋ, ਉਸ ਪਵਿੱਤਰ ਖੇਤਰ ਵਿੱਚ ਹੋਰ ਜੋ ਕੁਝ ਵਾਪਰਿਆ—ਖੇਤਰਜਾਤ ਘਟਨਾ—ਉਹ ਮੈਂ ਹੁਣ ਵਰਣਨ ਕਰਾਂਗਾ; ਤੁਸੀਂ ਪੂਰੀ ਏਕਾਗ੍ਰਤਾ ਨਾਲ ਸੁਣੋ।

Verse 56

आसीत्तत्र पुमान्कश्चिद्देशे ग्राम्यो जरात्मकः । कुष्ठी तथापि नित्यं स करोति पशु रक्षणम्

ਉਸ ਦੇਸ਼ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਪਿੰਡ ਦਾ ਬੰਦਾ ਰਹਿੰਦਾ ਸੀ, ਬੁੱਢਾ ਤੇ ਕਮਜ਼ੋਰ। ਕੋੜ੍ਹ ਨਾਲ ਪੀੜਤ ਹੋਣ ਬਾਵਜੂਦ ਵੀ ਉਹ ਹਰ ਰੋਜ਼ ਪਸ਼ੂਆਂ ਦੀ ਰੱਖਿਆ ਕਰਦਾ ਸੀ।

Verse 57

एकदा रक्षतस्तस्य पशूंस्तत्र गिरेरधः । एकः पशुर्विनिष्क्रांतः सत्पथात्तृणलोभतः

ਇੱਕ ਵਾਰ ਜਦੋਂ ਉਹ ਪਹਾੜ ਦੇ ਹੇਠਾਂ ਉੱਥੇ ਪਸ਼ੂ ਚਰਾ ਕੇ ਰੱਖਿਆ ਕਰ ਰਿਹਾ ਸੀ, ਤਾਂ ਘਾਹ ਦੇ ਲਾਲਚ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਪਸ਼ੂ ਸਹੀ ਰਾਹ ਤੋਂ ਭਟਕ ਕੇ ਬਾਹਰ ਨਿਕਲ ਗਿਆ।

Verse 58

सप्तम्यां रविवारेण पतितस्तस्य निर्झरे । न च संलक्षितस्तेन गच्छमानः कथंचन

ਸਪਤਮੀ ਨੂੰ, ਐਤਵਾਰ ਦੇ ਦਿਨ, ਉਹ ਪਸ਼ੂ ਉਸ ਪਹਾੜੀ ਝਰਨੇ ਦੇ ਕੁੰਡ ਵਿੱਚ ਡਿੱਗ ਪਿਆ; ਅਤੇ ਉਹ ਜਦੋਂ ਰਾਹੀਂ ਲੰਘਦਾ ਗਿਆ, ਉਸ ਨੇ ਕਿਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਵੀ ਉਸ ਨੂੰ ਨਹੀਂ ਵੇਖਿਆ।

Verse 59

अथ यावद्गृहे सोऽथ भोजनाथं समुद्यतः । तावत्तस्य पशोः स्वामी भर्त्सयन्समुपागतः

ਫਿਰ ਜਦੋਂ ਉਹ ਘਰ ਵੱਲ ਭੋਜਨ ਕਰਨ ਲਈ ਤੁਰਿਆ, ਤਦੋਂ ਉਸ ਪਸ਼ੂ ਦਾ ਮਾਲਕ ਉਸ ਨੂੰ ਡਾਂਟਦਾ ਹੋਇਆ ਆ ਪਹੁੰਚਿਆ।

Verse 60

नायातः स पशुः कस्मान्मदीयो मामके गृहे । तस्मादानय तं शीघ्रं नो चेत्प्राणान्हरामि ते

“ਮੇਰਾ ਪਸ਼ੂ ਮੇਰੇ ਘਰ ਕਿਉਂ ਨਹੀਂ ਆਇਆ? ਇਸ ਲਈ ਉਸ ਨੂੰ ਤੁਰੰਤ ਲਿਆ ਆ—ਨਹੀਂ ਤਾਂ ਮੈਂ ਤੇਰੀ ਜਾਨ ਲੈ ਲਵਾਂਗਾ!”

Verse 61

सूत उवाच । तच्छ्रुत्वा भय संत्रस्तः स कुष्ठी सत्वरं ययौ । तेन मार्गेण येनैव दिवा भ्रांतो महीतले

ਸੂਤ ਜੀ ਬੋਲੇ: ਇਹ ਸੁਣ ਕੇ ਉਹ ਕੋੜ੍ਹੀ ਡਰ ਨਾਲ ਕੰਬਦਾ ਹੋਇਆ ਤੁਰੰਤ ਦੌੜ ਪਿਆ—ਉਸੇ ਰਾਹੀਂ ਜਿਸ ਰਾਹੀਂ ਉਹ ਦਿਨ ਵੇਲੇ ਧਰਤੀ ਉੱਤੇ ਭਟਕਦਾ ਫਿਰਿਆ ਸੀ।

Verse 62

अथ दूरात्स शुश्राव तस्य रावं पशोस्तदा । पतितस्य महागर्ते निशांते तमसि स्थिते

ਫਿਰ ਦੂਰੋਂ ਉਸ ਨੇ ਉਸ ਪਸ਼ੂ ਦੀ ਚੀਖ ਸੁਣੀ—ਜੋ ਇੱਕ ਵੱਡੇ ਖੱਡ ਵਿੱਚ ਡਿੱਗਿਆ ਪਿਆ ਸੀ—ਰਾਤ ਦੇ ਅੰਤ ਵੇਲੇ, ਜਦੋਂ ਹਨੇਰਾ ਹਾਲੇ ਕਾਇਮ ਸੀ।

Verse 63

ततो गत्वाऽथ तं गर्तं प्रविश्य जलमध्यतः । चकर्ष तं पशुं कृच्छ्रात्पंकमध्यात्सुदारुणात् । समादायाथ तं हर्म्यं प्रजगाम शनैःशनैः

ਤਦ ਉਹ ਉਸ ਖੱਡ ਵੱਲ ਗਿਆ; ਜਲ ਦੇ ਮੱਧ ਵਿਚ ਉਤਰ ਕੇ, ਭਿਆਨਕ ਕੀਚੜ ਦੇ ਵਿਚਕਾਰੋਂ ਵੱਡੀ ਮੁਸ਼ਕਲ ਨਾਲ ਉਸ ਪਸ਼ੂ ਨੂੰ ਘਸੀਟ ਕੇ ਬਾਹਰ ਕੱਢ ਲਿਆ। ਉਸ ਨੂੰ ਚੁੱਕ ਕੇ ਉਹ ਹੌਲੀ-ਹੌਲੀ ਘਰ ਵੱਲ ਮੁੜ ਪਿਆ।

Verse 64

अर्पयित्वाथ तं तस्य स्वकीयं त्वाश्रमं गतः

ਉਸ ਨੂੰ ਉਸ ਵਿਅਕਤੀ ਦੇ ਹਵਾਲੇ ਕਰ ਕੇ, ਫਿਰ ਉਹ ਆਪਣੇ ਹੀ ਆਸ਼੍ਰਮ ਨੂੰ ਚਲਾ ਗਿਆ।

Verse 65

ततः सुप्तो महाभागाः स प्रबुद्धः पुनर्यदा । प्रभाते वीक्षते गात्रं यावत्कुष्ठविवर्जितम्

ਫਿਰ ਉਹ ਭਾਗਾਂ ਵਾਲਾ ਮਨੁੱਖ ਸੁੱਤ ਗਿਆ; ਅਤੇ ਜਦੋਂ ਸਵੇਰ ਵੇਲੇ ਮੁੜ ਜਾਗਿਆ, ਤਾਂ ਉਸ ਨੇ ਆਪਣਾ ਸਰੀਰ ਵੇਖਿਆ—ਉਹ ਕੋੜ੍ਹ ਤੋਂ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਰਹਿਤ ਸੀ।

Verse 66

शोभया परया युक्तं विस्मयोत्फुल्ललोचनः । चिंतयामास किं ह्येतदकस्माद्रोगसंक्षयः

ਅਲੌਕਿਕ ਕਾਂਤੀ ਨਾਲ ਸੁਸ਼ੋਭਿਤ, ਅਚੰਭੇ ਨਾਲ ਉਸ ਦੀਆਂ ਅੱਖਾਂ ਖਿੜ ਗਈਆਂ। ਉਹ ਸੋਚਣ ਲੱਗਾ, “ਇਹ ਕੀ ਹੈ? ਅਚਾਨਕ ਰੋਗ ਦਾ ਨਾਸ ਕਿਵੇਂ ਹੋ ਗਿਆ?”

Verse 67

नूनं तस्य प्रभावोऽयं तीर्थस्याद्य निशागमे । मयावगाहितं यच्च पशोरर्थं सुकर्द्दमम्

ਨਿਸ਼ਚਿਤ ਹੀ ਇਹ ਉਸ ਤੀਰਥ ਦਾ ਪ੍ਰਭਾਵ ਹੈ, ਜੋ ਅੱਜ ਰਾਤ ਪ੍ਰਗਟ ਹੋਇਆ; ਕਿਉਂਕਿ ਪਸ਼ੂ ਦੀ ਖਾਤਰ ਮੈਂ ਉਸ ਸੁਖਦਾਇਕ ਕੀਚੜ-ਭਰੇ ਜਲ ਵਿੱਚ ਵੀ ਉਤਰ ਗਿਆ ਸੀ।

Verse 68

ततश्च वीक्षयामास तेन गत्वा सुकौतुकात् । यावत्कंडूविनिर्मुक्तस्तेजसा परिवारितः

ਫਿਰ ਉਹ ਉਤਸੁਕ ਕੌਤੁਕ ਨਾਲ ਉੱਥੇ ਗਿਆ ਅਤੇ ਥਾਂ ਨੂੰ ਵੇਖਿਆ; ਅਤੇ ਉਸ ਦੀ ਖੁਜਲੀ ਦੂਰ ਹੋ ਗਈ, ਜਿਵੇਂ ਤੇਜਸਵੀ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ ਨੇ ਉਸ ਨੂੰ ਚਾਰੋਂ ਪਾਸੇ ਘੇਰ ਲਿਆ ਹੋਵੇ।

Verse 69

तत्र स्थाने स्वयं गत्वा ज्ञात्वा च तीर्थमुत्तमम् । तपस्तेपे स तत्रैव ध्यायमानो दिवाकरम्

ਉਸ ਥਾਂ ਆਪ ਜਾ ਕੇ ਅਤੇ ਉਸ ਨੂੰ ਉੱਤਮ ਤੀਰਥ ਜਾਣ ਕੇ, ਉਹ ਓਥੇ ਹੀ ਤਪੱਸਿਆ ਕਰਨ ਲੱਗਾ, ਦਿਵਾਕਰ ਸੂਰਜ ਦਾ ਧਿਆਨ ਕਰਦਾ ਹੋਇਆ।

Verse 70

अरण्यवासिनं सम्यग्दिवारात्रमतंद्रितः । गतश्च परमां सिद्धिं दुर्लभां त्रिदशैरपि

ਜੰਗਲ-ਵਾਸੀ ਵਾਂਗ ਧਰਮ ਨਾਲ ਰਹਿੰਦਾ, ਦਿਨ ਰਾਤ ਬਿਨਾ ਥੱਕੇ, ਉਹ ਪਰਮ ਸਿੱਧੀ ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੋਇਆ—ਜੋ ਦੇਵਤਿਆਂ ਲਈ ਵੀ ਦੁਰਲਭ ਹੈ।

Verse 71

तस्मात्सर्वप्रयत्नेन तत्र स्नानं समाचरेत्

ਇਸ ਲਈ, ਹਰ ਪ੍ਰਯਤਨ ਨਾਲ, ਉਸ ਪਵਿੱਤਰ ਥਾਂ ਤੇ ਸਨਾਨ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ।

Verse 72

पूजयेच्चापि तं देवं भास्करं वारितस्करम् । अद्यापि कलिकालेऽपि तत्र स्नातो नरः शुचिः

ਅਤੇ ਉਸ ਦੇਵ ਭਾਸਕਰ ਦੀ ਭੀ ਪੂਜਾ ਕਰੇ, ਜੋ ‘ਜਲ-ਚੋਰ’ ਵਰਗੇ ਪਾਪ-ਕਲੇਸ਼ਾਂ ਨੂੰ ਦੂਰ ਕਰਨ ਵਾਲਾ ਹੈ; ਅੱਜ ਵੀ, ਕਲਿਯੁਗ ਵਿੱਚ ਭੀ, ਜੋ ਮਨੁੱਖ ਉੱਥੇ ਸਨਾਨ ਕਰਦਾ ਹੈ ਉਹ ਪਵਿੱਤਰ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।

Verse 73

तत्र पुण्यजले कुण्डे सप्तम्यां सूर्यवासरे । यस्तं पूजयते भक्त्या सोऽपि पापैः प्रमुच्यते

ਉੱਥੇ ਉਸ ਪੁੰਨ-ਜਲ ਭਰੇ ਕੁੰਡ ਵਿੱਚ, ਸਪਤਮੀ ਨੂੰ ਜਦੋਂ ਐਤਵਾਰ ਹੋਵੇ, ਜੋ ਭਗਤੀ ਨਾਲ ਉਸ ਦੀ ਪੂਜਾ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਵੀ ਪਾਪਾਂ ਤੋਂ ਮੁਕਤ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।

Verse 74

गायत्र्यष्टसहस्रं यो जपेत्तत्पुरतः स्थितः । सोऽपि रोगविनिर्मुक्तो मुच्यते सर्वपातकैः

ਜੋ ਉਸ ਪਵਿੱਤਰ ਸਾਨਿਧ੍ਯ ਦੇ ਸਾਹਮਣੇ ਖੜ੍ਹ ਕੇ ਗਾਇਤ੍ਰੀ ਦਾ ਅੱਠ ਹਜ਼ਾਰ ਵਾਰ ਜਪ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਵੀ ਰੋਗਾਂ ਤੋਂ ਰਹਿਤ ਹੋ ਕੇ ਸਭ ਮਹਾਪਾਪਾਂ ਤੋਂ ਛੁਟਕਾਰਾ ਪਾਂਦਾ ਹੈ।

Verse 76

एतद्वः सर्वमाख्यातं मयादित्यस्य संभवम् । माहात्म्यं श्रवणाद्यस्य नरः पापाद्विमुच्यते

ਇਸ ਪ੍ਰਕਾਰ ਮੈਂ ਤੁਹਾਨੂੰ ਆਦਿਤ੍ਯ (ਸੂਰਜਦੇਵ) ਦੇ ਉਤਪੱਤੀ-ਪ੍ਰਸੰਗ ਦਾ ਸਭ ਕੁਝ ਕਹਿ ਸੁਣਾਇਆ। ਇਸ ਮਹਿਮਾ ਨੂੰ ਸੁਣਨ ਆਦਿ (ਪਾਠ, ਸਿਮਰਨ) ਨਾਲ ਮਨੁੱਖ ਪਾਪ ਤੋਂ ਮੁਕਤ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।

Verse 117

नीरोगश्चेप्सितान्कामान्निष्कामो मोक्षमेष्यति

ਜੇ ਕੋਈ ਇੱਛਿਤ ਫਲਾਂ ਦੀ ਕਾਮਨਾ ਕਰੇ, ਤਾਂ ਉਹ ਨੀਰੋਗ ਹੋ ਕੇ ਮਨਚਾਹੇ ਭੋਗ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਦਾ ਹੈ; ਪਰ ਜੋ ਨਿਸ਼ਕਾਮ ਹੈ, ਉਹ ਮੋਖਸ਼ ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।

Verse 212

इति श्रीस्कांदे महापुराण एकाशीतिसाहस्र्यां संहितायां षष्ठे नागरखण्डे हाटकेश्वरक्षेत्र माहात्म्ये रत्नादित्यमाहात्म्यवर्णनंनाम द्वादशोत्तरद्विशततमोऽध्यायः

ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਸ਼੍ਰੀ ਸਕਾਂਦ ਮਹਾਪੁਰਾਣ ਦੀ ਇਕਾਸੀ ਹਜ਼ਾਰ ਸ਼ਲੋਕਾਂ ਵਾਲੀ ਸੰਹਿਤਾ ਦੇ ਛੇਵੇਂ ਨਾਗਰਖੰਡ ਵਿੱਚ, ਹਾਟਕੇਸ਼ਵਰ-ਖੇਤਰ ਮਾਹਾਤਮ੍ਯ ਦੇ ਅੰਦਰ ‘ਰਤਨਾਦਿਤ੍ਯ-ਮਾਹਾਤਮ੍ਯ ਵਰਣਨ’ ਨਾਮਕ ਦੋ ਸੌ ਬਾਰ੍ਹਵਾਂ ਅਧਿਆਇ ਸਮਾਪਤ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।

Verse 785

तस्योद्देशेन यो दद्याद्धेनुं श्रद्धासमन्वितः । न तस्यान्वयजातोऽपि व्याधिना परिगृह्यते

ਜੋ ਕੋਈ ਉਸ ਪਵਿੱਤਰ ਦੇ ਨਾਮ ਉੱਤੇ, ਸ਼ਰਧਾ ਨਾਲ ਗਾਂ ਦਾ ਦਾਨ ਕਰੇ, ਉਸ ਦੀ ਵੰਸ਼-ਪਰੰਪਰਾ ਵਿੱਚ ਜੰਮਿਆ ਹੋਇਆ ਵੀ ਰੋਗ ਨਾਲ ਗ੍ਰਸਤ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦਾ।