Adhyaya 208

Verse 1

विश्वामित्र उवाच । एवं शक्रे दिवं प्राप्ते देवेषु सकलेषु च । गौतमः स्वाश्रमं प्रापत्कोपेन महता ज्वलन्

ਵਿਸ਼ਵਾਮਿਤ੍ਰ ਨੇ ਕਿਹਾ: ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਜਦੋਂ ਸ਼ਕ੍ਰ ਸਵਰਗ ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੋਇਆ ਅਤੇ ਸਾਰੇ ਦੇਵਤਾ ਵੀ ਚਲੇ ਗਏ, ਤਦ ਗੌਤਮ ਮਹਾਨ ਕ੍ਰੋਧ ਨਾਲ ਦਹਕਦਾ ਹੋਇਆ ਆਪਣੇ ਆਸ਼੍ਰਮ ਨੂੰ ਪਰਤ ਆਇਆ।

Verse 2

ततः स कथयामास सर्वं देवविचेष्टितम् । वरदानं च शक्राय शता नन्दस्य चाग्रतः

ਫਿਰ ਉਸ ਨੇ ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੀ ਸਾਰੀ ਕਰਤੂਤ ਦਾ ਵਰਣਨ ਕੀਤਾ ਅਤੇ ਸ਼ਕ੍ਰ ਨੂੰ ਦਿੱਤੇ ਵਰ ਦਾ ਵੀ, ਸ਼ਤਾਨੰਦ ਦੇ ਸਾਹਮਣੇ।

Verse 3

तच्छ्रुत्वा पितरं प्राह विनयावनतः स्थितः । तातांबाया न कस्मात्त्वं प्रसादं प्रकरोषि मे

ਇਹ ਸੁਣ ਕੇ ਉਹ ਨਿਮਰਤਾ ਨਾਲ ਝੁਕ ਕੇ ਖੜਾ ਹੋਇਆ ਅਤੇ ਪਿਤਾ ਨੂੰ ਕਿਹਾ: “ਪਿਤਾਜੀ, ਮੇਰੀ ਮਾਤਾ ਦੇ ਵਿਸ਼ੇ ਵਿੱਚ ਤੁਸੀਂ ਮੇਰੇ ਉੱਤੇ ਕਿਰਪਾ ਕਿਉਂ ਨਹੀਂ ਕਰਦੇ?”

Verse 4

उत्थापने न ते किञ्चिदसाध्यं विद्यते विभो । तस्मात्कुरु प्रसादं मे यथा स्यान्मम चांबया

ਹੇ ਪ੍ਰਭਾਵਸ਼ਾਲੀ ਵਿਭੋ, ਉੱਠਾ ਕੇ ਮੁੜ ਸਥਾਪਿਤ ਕਰਨ ਵਿੱਚ ਤੇਰੇ ਲਈ ਕੁਝ ਵੀ ਅਸੰਭਵ ਨਹੀਂ। ਇਸ ਲਈ ਮੇਰੇ ਉੱਤੇ ਕਿਰਪਾ ਕਰ, ਤਾਂ ਜੋ ਮੈਂ ਆਪਣੀ ਮਾਤਾ ਨਾਲ ਮੁੜ ਮਿਲ ਸਕਾਂ।

Verse 5

समागमो मुनिश्रेष्ठ दीनस्योत्कण्ठितस्य च । तस्मादुत्थाप्य तां तूर्णं प्रायश्चित्तविधिं ततः । तस्मादादिश मे क्षिप्रं येन शुद्धिः प्रजायते

ਹੇ ਮੁਨਿਸ਼੍ਰੇਠ! ਜੋ ਦੁਖੀ ਤੇ ਵਿਛੋੜੇ ਨਾਲ ਤਰਸਦਾ ਹੈ, ਉਸ ਲਈ ਮਿਲਾਪ ਹੀ ਆਸਰਾ ਹੈ। ਇਸ ਲਈ ਉਸ ਨੂੰ ਤੁਰੰਤ ਉਠਾ ਕੇ ਸੰਭਾਲੋ, ਫਿਰ ਪ੍ਰਾਇਸ਼ਚਿੱਤ ਦੀ ਵਿਧੀ ਨਿਰਧਾਰਤ ਕਰੋ। ਇਸ ਕਰਕੇ ਮੈਨੂੰ ਛੇਤੀ ਉਪਦੇਸ਼ ਦਿਓ, ਜਿਸ ਨਾਲ ਸ਼ੁੱਧਤਾ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੋਵੇ।

Verse 6

गौतम उवाच । मद्यावलिप्तभांडस्य यदि शुद्धिः प्रजायते । तत्स्त्रीणां जायतेशुद्धिर्योनौ शुक्राभिषेचनात्

ਗੌਤਮ ਨੇ ਕਿਹਾ: ਜੇ ਮਦਿਰਾ ਨਾਲ ਲਿਪਟਿਆ ਭਾਂਡਾ ਵੀ ਸ਼ੁੱਧ ਹੋ ਸਕਦਾ ਹੈ, ਤਾਂ ਇਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਇਸਤ੍ਰੀ ਵੀ ਸ਼ੁੱਧਤਾ ਪਾਂਦੀ ਹੈ, ਭਾਵੇਂ ਯੋਨੀ ਵਿੱਚ ਸ਼ੁਕਰ ਦਾ ਅਭਿਸੇਚਨ ਹੋਇਆ ਹੋਵੇ।

Verse 7

ब्राह्मणस्तु सुरां पीत्वा मौंजीहोमेन शुध्यति । तिंगिनीं साधयित्वा च न तु नारी विधर्मिता

ਪਰ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਤਾਂ ਸੁਰਾ ਪੀ ਕੇ ਵੀ ਮੌਂਜੀ-ਹੋਮ ਨਾਲ ਸ਼ੁੱਧ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ; ਪਰ ਤਿੰਗਿਨੀ-ਸਾਧਨਾ ਕਰ ਲੈਣ ਤੇ ਵੀ ਅਧਰਮ ਵਿੱਚ ਡਿੱਗੀ ਨਾਰੀ ਸ਼ੁੱਧ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦੀ।

Verse 8

मद्यभांडमपि प्रायो यथावद्वह्निशोधितम् । विशुध्यति तथा नारी वह्निदग्धा विशुध्यति । यस्या रेतोऽथ संक्रांत मुदरांतेऽन्यसंभवम्

ਜਿਵੇਂ ਮਦਿਰਾ-ਭਾਂਡਾ ਵੀ ਯਥਾਵਿਧ ਅੱਗ ਨਾਲ ਸ਼ੋਧਿਤ ਹੋ ਕੇ ਸ਼ੁੱਧ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਤਿਵੇਂ ਨਾਰੀ ਵੀ ਅੱਗ ਨਾਲ ਦਗਧ ਹੋ ਕੇ ਸ਼ੁੱਧ ਮੰਨੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ—ਉਹ ਨਾਰੀ ਜਿਸ ਦੇ ਗਰਭ ਵਿੱਚ ਪਰਾਏ ਬੀਜ ਦਾ ਸੰਚਾਰ ਹੋਇਆ ਹੋਵੇ ਅਤੇ ਉਦਰ ਅੰਦਰ ਹੋਰ ਮੂਲ ਦੀ ਸੰਤਾਨ ਧਾਰਿਤ ਹੋ ਗਈ ਹੋਵੇ।

Verse 9

एतस्मात्कारणान्माता मया ते पुत्र सा शिला । विहिता न हि तस्याश्च विशुद्धिस्तु कथञ्चन

ਇਸੇ ਕਾਰਣ, ਹੇ ਪੁੱਤਰ, ਤੇਰੀ ਮਾਤਾ ਨੂੰ ਮੈਂ ਉਸ ਪੱਥਰ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਨਿਯੁਕਤ ਕੀਤਾ ਹੈ; ਕਿਉਂਕਿ ਉਸ ਲਈ ਕਿਸੇ ਵੀ ਤਰੀਕੇ ਨਾਲ ਸ਼ੁੱਧਤਾ ਨਹੀਂ ਹੈ।

Verse 10

शतानन्द उवाच । यद्येवं साधयिष्यामि तत्कृतेऽहं हुताशनम् । विषं वा भक्षयिष्यामि पतिष्यामि जलाशये

ਸ਼ਤਾਨੰਦ ਨੇ ਕਿਹਾ: “ਜੇ ਐਸਾ ਹੀ ਹੈ, ਤਾਂ ਉਸ ਕਾਰਜ ਲਈ ਮੈਂ ਅਗਨੀ-ਪਰীক্ষਾ ਸਹਾਂਗਾ; ਜਾਂ ਵਿਸ਼ ਭੱਖ ਲਵਾਂਗਾ; ਜਾਂ ਸਰੋਵਰ ਵਿੱਚ ਡਿੱਗ ਪਵਾਂਗਾ—ਜੋ ਵੀ ਹੋਵੇ, ਇਸ ਨੂੰ ਸਿਧ ਕਰਨ ਲਈ।”

Verse 11

मातुर्वियोगतस्तात सत्यमेतन्मयोदितम् । धर्मद्रोणाः स्थिताश्चान्ये मन्वाद्या मुनयस्तथा

“ਪਿਆਰੇ, ਮਾਤਾ ਤੋਂ ਵਿਛੋੜੇ ਕਰਕੇ ਜੋ ਮੈਂ ਕਿਹਾ ਹੈ ਉਹ ਸੱਚ ਹੈ। ਹੋਰ ਵੀ ਸਾਕਸ਼ੀ ਵਜੋਂ ਖੜੇ ਹਨ—ਧਰਮ-ਦ੍ਰੋਣ ਅਤੇ ਮਨੁ ਆਦਿ ਮੁਨੀ।”

Verse 12

इतिहासपुराणानि वेदांतानि बहूनि च । संचिंत्य तात सर्वाणि देहि शुद्धिं ममापि ताम् । मम मातुः करिष्यामि नो चेत्प्राणपरिक्षयम्

“ਇਤਿਹਾਸਾਂ ਤੇ ਪੁਰਾਣਾਂ, ਅਤੇ ਅਨੇਕਾਂ ਵੇਦਾਂਤ ਉਪਦੇਸ਼ਾਂ ਨੂੰ ਵੀ ਵਿਚਾਰ ਕੇ, ਹੇ ਪੂਜਨੀਯ, ਮੈਨੂੰ ਵੀ ਉਹੀ ਸ਼ੁੱਧੀ ਬਖ਼ਸ਼ੋ। ਮੈਂ ਆਪਣੀ ਮਾਤਾ ਲਈ ਇਹ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਾਂਗਾ; ਨਹੀਂ ਤਾਂ ਪ੍ਰਾਣ ਤਿਆਗ ਦਿਆਂਗਾ।”

Verse 13

विश्वामित्र उवाच । तच्छ्रुत्वा सुचिरं ध्यात्वा गौतमः प्राह तं सुतम् । परिष्वज्य स्वबाहुभ्यां मूर्ध्न्याघ्राय ततः परम्

ਵਿਸ਼ਵਾਮਿਤ੍ਰ ਨੇ ਕਿਹਾ: “ਇਹ ਸੁਣ ਕੇ ਅਤੇ ਬਹੁਤ ਦੇਰ ਧਿਆਨ ਕਰ ਕੇ, ਗੌਤਮ ਨੇ ਆਪਣੇ ਪੁੱਤਰ ਨੂੰ ਕਿਹਾ। ਆਪਣੇ ਬਾਹਾਂ ਨਾਲ ਉਸ ਨੂੰ ਗਲੇ ਲਾ ਕੇ, ਅਤੇ ਉਸ ਦੇ ਮੱਥੇ ਨੂੰ ਚੁੰਮ ਕੇ, ਫਿਰ ਅੱਗੇ ਕਿਹਾ।”

Verse 14

यद्येवं वत्स मा कार्षीः साहसं पापसंभवम् । आत्मदेहविघातेन श्रूयतां वचनं मम

“ਜੇ ਐਸਾ ਹੈ, ਵਤਸ, ਤਾਂ ਆਪਣੇ ਸਰੀਰ ਨੂੰ ਨੁਕਸਾਨ ਪਹੁੰਚਾ ਕੇ ਪਾਪ ਜਨਮਾਉਣ ਵਾਲਾ ਬੇਸੁਧ ਸਾਹਸ ਨਾ ਕਰ। ਮੇਰੀ ਗੱਲ ਸੁਣ।”

Verse 15

मेध्यत्वे तव मातुश्च शुद्धिर्ज्ञाता मया पुरा । यया सा मम हर्म्यार्हा भविष्यति न संशयः

ਮੈਂ ਪੁਰਾਤਨ ਸਮੇਂ ਹੀ ਉਹ ਸ਼ੁੱਧਿਕ੍ਰਿਆ ਜਾਣ ਲਈ ਹੈ, ਜਿਸ ਨਾਲ ਤੇਰੀ ਮਾਤਾ ਮੁੜ ਪਵਿਤ੍ਰਤਾ ਯੋਗ ਹੋਵੇਗੀ; ਉਸੇ ਨਾਲ ਉਹ ਮੇਰੇ ਗ੍ਰਿਹ ਦੀ ਅਰ੍ਹਤਾ ਪਾਵੇਗੀ—ਇਸ ਵਿੱਚ ਸੰਦੇਹ ਨਹੀਂ।

Verse 18

उत्पत्स्यते रवेर्वंशे रामरूपी जना र्दनः । रावणस्य वधार्थाय मानुषं रूपमास्थितः । तस्य पादस्य संस्पर्शाद्भूयः शुद्धा भविष्यति । तस्मात्प्रतीक्ष्य तावत्त्वमौत्सुक्यं व्रज पुत्रक । एतत्सम्यङ्मया ज्ञातं वत्स दिव्येन चक्षुषा

ਰਵਿਕੁਲ ਵਿੱਚ ਜਨਾਰਦਨ ਰਾਮ-ਰੂਪ ਧਾਰ ਕੇ ਜਨਮ ਲਏਗਾ, ਰਾਵਣ ਦੇ ਵਧ ਲਈ ਮਨੁੱਖੀ ਦੇਹ ਅੰਗੀਕਾਰ ਕਰੇਗਾ। ਉਸ ਦੇ ਚਰਨ-ਸਪਰਸ਼ ਨਾਲ ਇਹ ਮੁੜ ਪਵਿਤ੍ਰ ਹੋ ਜਾਵੇਗਾ। ਇਸ ਲਈ ਉਸ ਵੇਲੇ ਤੱਕ ਉਡੀਕ ਕਰ; ਹੇ ਪੁੱਤਰਕ, ਆਪਣੀ ਉਤਾਵਲਾਹਟ ਤਿਆਗ। ਵਤਸ, ਇਹ ਮੈਂ ਦਿਵ੍ਯ ਦ੍ਰਿਸ਼ਟੀ ਨਾਲ ਸੱਚੇ ਤੌਰ ਤੇ ਜਾਣਿਆ ਹੈ।

Verse 19

एतच्छ्रुत्वा तथेत्युक्त्वा शतानन्दः प्रहर्षितः । स्थितः प्रतीक्षमाणस्तु तं कालं मातृवत्सलः

ਇਹ ਸੁਣ ਕੇ ਸ਼ਤਾਨੰਦ ਨੇ ਪ੍ਰਸੰਨ ਹੋ ਕੇ ਕਿਹਾ, “ਤਥੇਤਿ—ਐਸਾ ਹੀ ਹੋਵੇ,” ਅਤੇ ਮਾਤਾ-ਪ੍ਰੇਮੀ ਵਾਂਗ ਕੋਮਲ ਭਾਵ ਨਾਲ ਉਸ ਨਿਯਤ ਕਾਲ ਦੀ ਉਡੀਕ ਕਰਦਾ ਉੱਥੇ ਹੀ ਟਿਕਿਆ ਰਿਹਾ।

Verse 20

ततः कालेन महता रामरूपी जनार्दनः । रावणस्य वधार्थाय जातो दशरथालये

ਫਿਰ ਬਹੁਤ ਲੰਮੇ ਸਮੇਂ ਬਾਅਦ ਰਾਮ-ਰੂਪ ਜਨਾਰਦਨ ਰਾਵਣ ਦੇ ਸੰਹਾਰ ਲਈ ਦਸ਼ਰਥ ਦੇ ਘਰ ਜਨਮਿਆ।

Verse 21

स मया भगवा विष्णुर्बालभावेन संस्थितः । निजयज्ञस्यरक्षार्थं समानीतः स्वमाश्रमम् । राक्षसानां विनाशाय यज्ञकर्मविनाशिनाम्

ਉਹ ਭਗਵਾਨ ਵਿਸ਼ਣੂ, ਬਾਲ-ਭਾਵ ਵਿੱਚ ਸਥਿਤ, ਮੇਰੇ ਦੁਆਰਾ ਆਪਣੇ ਹੀ ਆਸ਼੍ਰਮ ਵਿੱਚ ਲਿਆਂਦਾ ਗਿਆ, ਆਪਣੇ ਯਜ੍ਞ ਦੀ ਰੱਖਿਆ ਲਈ—ਉਨ੍ਹਾਂ ਰਾਖਸ਼ਾਂ ਦੇ ਵਿਨਾਸ਼ ਲਈ ਜੋ ਯਜ੍ਞ-ਕਰਮਾਂ ਨੂੰ ਨਾਸ ਕਰਦੇ ਹਨ।

Verse 22

हतैस्तै राक्षसै रौद्रैर्मम पूर्णोऽभवन्मखः । अयोध्यायाः समानीतः स मया रघुनंदनः

ਉਹ ਭਿਆਨਕ ਰਾਖਸ਼ ਮਾਰੇ ਗਏ ਤਾਂ ਮੇਰਾ ਯਜ੍ਞ ਪੂਰਨ ਹੋ ਗਿਆ। ਫਿਰ ਮੈਂ ਰਘੁਵੰਸ਼ ਦੇ ਆਨੰਦ ਰਾਮ ਨੂੰ ਅਯੋਧਿਆ ਤੱਕ ਸਨਮਾਨ ਨਾਲ ਲੈ ਗਿਆ।

Verse 23

सीतायाश्च विवाहार्थं लक्ष्मणेन समन्वितः । श्रुत्वा स्वयंवरं तस्याः पार्थिवानां समागमम्

ਲਕਸ਼ਮਣ ਨਾਲ ਸੰਗਤ ਹੋ ਕੇ, ਸੀਤਾ ਦੇ ਵਿਵਾਹ ਲਈ ਉਦੇਸ਼ ਰੱਖਦਿਆਂ, ਉਸਨੇ ਉਸਦੀ ਸਵਯੰਵਰ ਦੀ ਖ਼ਬਰ ਅਤੇ ਉੱਥੇ ਇਕੱਠੇ ਹੋਏ ਰਾਜਿਆਂ ਦੇ ਸਮਾਗਮ ਬਾਰੇ ਸੁਣਿਆ।

Verse 24

ततो मार्गे मया दृष्टा गौतमस्याश्रमे शुभे । अहिल्या सा शिला रूपा प्रमाणेन महत्तमा

ਫਿਰ ਰਸਤੇ ਵਿੱਚ ਮੈਂ ਗੌਤਮ ਦੇ ਸ਼ੁਭ ਆਸ਼੍ਰਮ ਵਿੱਚ ਅਹਿਲਿਆ ਨੂੰ ਵੇਖਿਆ—ਜੋ ਸ਼ਾਪ ਕਾਰਨ ਪੱਥਰ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਸੀ, ਆਕਾਰ ਤੇ ਮਾਪ ਵਿੱਚ ਅਤਿ ਵਿਸ਼ਾਲ।

Verse 25

ततः प्रोक्तो मया रामः स्पृशेमां वत्स पाणिना । मानुषत्वं लभेद्येन गौतमस्य प्रिया मुनेः । शापदोषेण संजाता शिलेयं तस्य सन्मुनेः

ਤਦ ਮੈਂ ਰਾਮ ਨੂੰ ਕਿਹਾ, “ਪਿਆਰੇ ਬੱਚੇ, ਆਪਣੇ ਹੱਥ ਨਾਲ ਇਸ ਨੂੰ ਛੂਹ; ਜਿਸ ਨਾਲ ਮੁਨੀ ਗੌਤਮ ਦੀ ਪ੍ਰਿਯਾ ਪਤਨੀ ਮਨੁੱਖ-ਰੂਪ ਮੁੜ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰੇ। ਸ਼ਾਪ ਦੇ ਦੋਸ਼ ਨਾਲ ਉਹ ਇਸ ਸਤਮੁਨੀ ਦੀ ਇਹ ਸ਼ਿਲਾ ਬਣ ਗਈ ਹੈ।”

Verse 26

अविकल्पं ततो रामो मम वाक्येन तां शिलाम् । पस्पर्श पार्थिवश्रेष्ठ कौतू हलसमन्वितः

ਤਦ ਮੇਰੇ ਬਚਨ ਅਨੁਸਾਰ, ਰਾਜਿਆਂ ਵਿੱਚ ਸ਼੍ਰੇਸ਼ਠ ਰਾਮ ਨੇ ਬਿਨਾ ਹਿਚਕ ਦੇ, ਗੰਭੀਰ ਅਦਭੁਤ ਭਾਵ ਨਾਲ ਭਰ ਕੇ, ਉਸ ਸ਼ਿਲਾ ਨੂੰ ਛੂਹ ਲਿਆ।

Verse 27

अथ रामेण संस्पृष्टा सहसैवांगना मुनेः । शुशुभे मानुषी जाता दिव्यरूपवपुर्धरा

ਤਦ ਰਾਮ ਦੇ ਸਪਰਸ਼ ਨਾਲ, ਮੁਨੀ ਦੀ ਪਤਨੀ ਤੁਰੰਤ ਹੀ ਮਨੁੱਖੀ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਪਰਤ ਆਈ ਅਤੇ ਦਿਵ੍ਯ ਸੁੰਦਰਤਾ ਤੇ ਆਕਾਰ ਵਾਲੇ ਦੇਹ ਨੂੰ ਧਾਰ ਕੇ ਚਮਕ ਉਠੀ।

Verse 28

ततः सा लज्जयाऽविष्टा प्रणिपत्य च गौतमम् । स्मरमाणाऽत्मनः कृत्यं यच्छक्रेण समन्वितम्

ਫਿਰ ਉਹ ਲੱਜਾ ਨਾਲ ਘਿਰੀ ਹੋਈ ਗੌਤਮ ਦੇ ਚਰਨਾਂ ਵਿੱਚ ਨਮਸਕਾਰ ਕਰ ਬੈਠੀ, ਅਤੇ ਆਪਣੇ ਕਰਤੂਤ ਨੂੰ ਯਾਦ ਕਰਨ ਲੱਗੀ ਜੋ ਸ਼ਕ੍ਰ (ਇੰਦਰ) ਨਾਲ ਸੰਬੰਧਿਤ ਸੀ।

Verse 29

प्रायश्चित्तं मम स्वामिन्देहि सर्वमशेषतः । यन्नरस्य समायोगे परस्याह प्रजापतिः

“ਹੇ ਸਵਾਮੀ, ਮੇਰੇ ਲਈ ਪ੍ਰਾਇਸ਼ਚਿੱਤ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਬਿਨਾ ਕਿਸੇ ਘਾਟ ਦੇ, ਦਿਓ—ਜਿਵੇਂ ਪ੍ਰਜਾਪਤੀ ਨੇ ਕਿਹਾ ਹੈ ਉਸ ਲਈ ਜੋ ਪਰਾਈ ਇਸਤਰੀ ਨਾਲ ਅਨੁਚਿਤ ਸੰਯੋਗ ਕਰ ਬੈਠੇ।”

Verse 30

अहं दुष्करमप्येतत्करिष्यामि न संशयः । येन शुद्धिर्भवेन्मह्यं पुरश्चरणसेवनात्

“ਭਾਵੇਂ ਇਹ ਬਹੁਤ ਔਖਾ ਹੋਵੇ, ਮੈਂ ਨਿਸ਼ਚੇ ਹੀ ਬਿਨਾ ਸੰਦੇਹ ਦੇ ਕਰਾਂਗੀ—ਨਿਯਤ ਪੁਰਸ਼ਚਰਣ ਦੇ ਅਨੁਸ਼ਾਸਨ ਸੇਵ ਕੇ, ਤਾਂ ਜੋ ਮੇਰੇ ਅੰਦਰ ਸ਼ੁੱਧੀ ਉਤਪੰਨ ਹੋਵੇ।”

Verse 31

ततः संचिंत्य सुचिरं प्रोवाच गौतमस्तदा । कुरु चान्द्रायणशतं कृच्छ्राणां च सहस्रकम्

ਤਦ ਗੌਤਮ ਨੇ ਬਹੁਤ ਦੇਰ ਤੱਕ ਵਿਚਾਰ ਕਰਕੇ ਕਿਹਾ: “ਚਾਂਦ੍ਰਾਯਣ ਦੇ ਸੌ ਵਰਤ ਕਰ ਅਤੇ ਕ੍ਰਿਛ੍ਰ ਪ੍ਰਾਯਸ਼ਚਿੱਤਾਂ ਦੇ ਹਜ਼ਾਰ ਕਰ।”

Verse 32

प्राजापत्यायुतं चापि तीर्थयात्रापरायणा । अष्टषष्टिषु तीर्थेषु यानि तीर्थानि भूतले । तेषां संदर्शनात्सम्यक्ततः शुद्धिमवाप्स्यसि

ਅਤੇ ਤੂੰ ਤੀਰਥ-ਯਾਤਰਾ ਵਿੱਚ ਲੀਨ ਹੋ ਕੇ ਦਸ ਹਜ਼ਾਰ ਪ੍ਰਾਜਾਪਤ੍ਯ ਪ੍ਰਾਯਸ਼ਚਿੱਤ ਵੀ ਕਰ। ਧਰਤੀ ਉੱਤੇ ਅਠਾਹਠ ਤੀਰਥ ਹਨ; ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਯਥਾਵਿਧ ਦਰਸ਼ਨ ਨਾਲ ਤੂੰ ਨਿਸ਼ਚਿਤ ਹੀ ਸ਼ੁੱਧੀ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰੇਂਗਾ।

Verse 33

सा तथैति प्रतिज्ञाय नित्यं व्रतपरायणा । अष्टषष्टिसु तीर्थेषु वाराणस्यादिषु क्रमात्

ਉਹ ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਪ੍ਰਤਿਗਿਆ ਕਰ ਕੇ, ਨਿੱਤ ਵ੍ਰਤਾਂ ਵਿੱਚ ਲੀਨ ਰਹੀ। ਫਿਰ ਕ੍ਰਮ ਅਨੁਸਾਰ ਵਾਰਾਣਸੀ ਆਦਿ ਤੋਂ ਸ਼ੁਰੂ ਕਰਕੇ ਅਠਾਹਠ ਤੀਰਥਾਂ ਨੂੰ ਗਈ।

Verse 34

बभ्राम तानि लिंगानि पूजयन्ती प्रभक्तितः । क्रमेणैव तु संप्राप्ता हाटकेश्वरसंभवम्

ਉਹ ਉਹਨਾਂ ਲਿੰਗਾਂ ਦੇ ਦਰਸ਼ਨ ਲਈ ਭਟਕਦੀ ਰਹੀ, ਗਹਿਰੀ ਭਕਤੀ ਨਾਲ ਪੂਜਾ ਕਰਦੀ। ਅਤੇ ਕ੍ਰਮ ਅਨੁਸਾਰ ਆਖ਼ਿਰਕਾਰ ਹਾਟਕੇਸ਼ਵਰ ਦੇ ਪਵਿੱਤਰ ਸਾਨਿਧ੍ਯ ਤੱਕ ਪਹੁੰਚ ਗਈ।

Verse 35

यावत्पश्यति सा साध्वी तावन्नागबिलो महान् । पूरितो नागरेणैव मार्गः पातालसंभवः

ਜਿਵੇਂ ਹੀ ਉਸ ਸਾਧਵੀ ਨੇ ਦਰਸ਼ਨ ਕੀਤਾ, ਤਿਵੇਂ ਹੀ ਇੱਕ ਵਿਸ਼ਾਲ ਨਾਗ-ਬਿਲ ਪ੍ਰਗਟ ਹੋ ਗਿਆ। ਪਾਤਾਲ ਤੋਂ ਉਤਪੰਨ ਕਿਹਾ ਜਾਣ ਵਾਲਾ ਉਹ ਮਾਰਗ ਨਾਗ ਦੇ ਹੀ ਸਰੀਰ ਨਾਲ ਭਰ ਗਿਆ ਸੀ।

Verse 36

गच्छंति येन पूर्वं तु तीर्थयात्रापरायणाः । हाटकेश्वरदेवस्य दर्शनार्थं मुनीश्वराः

ਉਸੇ ਮਾਰਗ ਰਾਹੀਂ ਪਹਿਲਾਂ ਤੀਰਥ-ਯਾਤਰਾ ਵਿੱਚ ਰਤ ਮਹਾਨ ਮੁਨੀਸ਼ਵਰ ਗਏ ਸਨ, ਹਾਟਕੇਸ਼ਵਰ ਦੇਵ ਦੇ ਦਰਸ਼ਨ ਦੀ ਇੱਛਾ ਨਾਲ।

Verse 37

अथ सा चिन्तयामास न दृष्टे तु सुरेश्वरे । हाटकेश्वरदेवे च न हि यात्राफलं लभेत्

ਤਦ ਉਹ ਮਨ ਹੀ ਮਨ ਵਿਚਾਰਣ ਲੱਗੀ: ਜੇ ਦੇਵਾਂ ਦੇ ਪ੍ਰਭੂ ਦਾ ਦਰਸ਼ਨ ਨਾ ਹੋਵੇ—ਜੇ ਪ੍ਰਭੂ ਹਾਟਕੇਸ਼ਵਰਦੇਵ ਨਜ਼ਰ ਨਾ ਆਵੇ—ਤਾਂ ਯਾਤਰਾ ਦਾ ਸੱਚਾ ਫਲ ਨਹੀਂ ਮਿਲਦਾ।

Verse 38

तस्मात्तपः करि ष्यामि स्थित्वा चैव सुदुष्करम् । येनाहं तत्प्रभावेन तं पश्यामि सुरेश्वरम्

“ਇਸ ਲਈ ਮੈਂ ਤਪੱਸਿਆ ਕਰਾਂਗੀ, ਅਤਿ ਕਠਿਨ ਵਰਤ ਵਿਚ ਅਡੋਲ ਖੜੀ ਰਹਾਂਗੀ; ਤਾਂ ਜੋ ਉਸ ਤਪ ਦੇ ਪ੍ਰਭਾਵ ਨਾਲ ਮੈਂ ਦੇਵਾਂ ਦੇ ਪ੍ਰਭੂ ਦਾ ਦਰਸ਼ਨ ਕਰ ਸਕਾਂ।”

Verse 39

एवं सा निश्चयं कृत्वा तपस्तेपे सुदुष्करम् । दर्शनार्थं हि देवस्य पातालनिलयस्य च

ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਨਿਸ਼ਚੈ ਕਰ ਕੇ ਉਸ ਨੇ ਅਤਿ ਕਠਿਨ ਤਪ ਕੀਤਾ, ਦੇਵ ਦੇ ਦਰਸ਼ਨ ਲਈ—ਉਸ ਦੇ ਵੀ ਜੋ ਪਾਤਾਲ ਨੂੰ ਆਪਣਾ ਨਿਵਾਸ ਬਣਾਉਂਦਾ ਹੈ।

Verse 40

पंचाग्निसाधका ग्रीष्मे हेमन्ते सलिलाश्रया । वर्षास्वाकाशशयना सा बभूव तपस्विनी

ਗਰਮੀ ਵਿੱਚ ਉਸ ਨੇ ਪੰਜ ਅੱਗਾਂ ਵਾਲਾ ਸਾਧਨ ਕੀਤਾ; ਸਰਦੀ ਵਿੱਚ ਪਾਣੀ ਦਾ ਆਸਰਾ ਲਿਆ; ਅਤੇ ਵਰਖਾ ਰੁੱਤ ਵਿੱਚ ਖੁੱਲ੍ਹੇ ਆਕਾਸ਼ ਹੇਠ ਸੁੱਤੀ—ਇਉਂ ਉਹ ਸੱਚੀ ਤਪਸਵਿਨੀ ਬਣ ਗਈ।

Verse 41

हरलिंगं प्रतिष्ठाप्य स्वनाम्ना चांतिके तदा । त्रिकालं पूजयामास गन्धपुष्पानुलेपनैः

ਫਿਰ ਉਸ ਨੇ ਨੇੜੇ ਹੀ ਹਰ-ਲਿੰਗ ਦੀ ਪ੍ਰਤਿਸ਼ਠਾ ਕਰ ਕੇ, ਉਸ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਨਾਮ ਨਾਲ ਨਾਮਿਤ ਕੀਤਾ; ਅਤੇ ਗੰਧ, ਫੁੱਲ ਤੇ ਲੇਪਾਂ ਨਾਲ ਤਿੰਨ ਵੇਲੇ ਪੂਜਾ ਕਰਦੀ ਰਹੀ।

Verse 42

एवं तपसि संस्थायास्तस्याः कालो महान्गतः । न च संदर्शनं जातं हाटकेश्वरसंभवम्

ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਤਪੱਸਿਆ ਵਿੱਚ ਲੀਨ ਰਹਿੰਦਿਆਂ ਉਸ ਨੂੰ ਬਹੁਤ ਸਮਾਂ ਬੀਤ ਗਿਆ; ਪਰ ਦਰਸ਼ਨ ਨਾ ਹੋਇਆ—ਹਾਟਕੇਸ਼ਵਰ ਦਾ ਕੋਈ ਪ੍ਰਾਕਟ੍ਯ ਉਸ ਨੂੰ ਨਹੀਂ ਦਿੱਸਿਆ।

Verse 43

कस्यचित्त्वथ कालस्य शतानन्दश्च तत्सुतः । स तामन्वेषमाणस्तु तस्मिन्क्षेत्रे समागतः । मातृस्नेह परीतात्मा तीर्थान्वेषणतत्परः

ਫਿਰ ਕੁਝ ਸਮੇਂ ਬਾਅਦ ਉਸ ਦਾ ਪੁੱਤਰ ਸ਼ਤਾਨੰਦ ਉਸ ਦੀ ਖੋਜ ਕਰਦਾ ਹੋਇਆ ਉਸ ਪਵਿੱਤਰ ਖੇਤਰ ਵਿੱਚ ਆ ਪਹੁੰਚਿਆ; ਮਾਂ ਦੇ ਸਨੇਹ ਨਾਲ ਭਰਿਆ ਮਨ, ਅਤੇ ਤੀਰਥਾਂ ਦੀ ਖੋਜ ਵਿੱਚ ਤਤਪਰ।

Verse 44

अथ तां तत्र संवीक्ष्य दारुणे तपसि स्थिताम् । प्रणिपत्य स्थितो दीनः सदुःखो वाक्यमब्रवीत्

ਉਥੇ ਉਸ ਨੂੰ ਕਠੋਰ ਤਪੱਸਿਆ ਵਿੱਚ ਅਡੋਲ ਵੇਖ ਕੇ, ਉਹ ਨਮਸਕਾਰ ਕਰ ਕੇ ਖੜਾ ਰਹਿਆ; ਦੁਖੀ ਤੇ ਵਿਹਲ ਹੋ ਕੇ ਇਹ ਬਚਨ ਬੋਲੇ।

Verse 45

किमत्र क्लिश्यते कायस्तपः कृत्वा सुदारुणम् । सप्तषष्टिषु तीर्थेषु यानि लिंगानि तेषु च

ਇੱਥੇ ਐਨੀ ਭਿਆਨਕ ਤਪੱਸਿਆ ਕਰ ਕੇ ਦੇਹ ਨੂੰ ਕਿਉਂ ਕਲੇਸ਼ ਦਿੱਤਾ ਜਾ ਰਿਹਾ ਹੈ? ਸਤਾਹਠ ਤੀਰਥਾਂ ਵਿੱਚ ਜੋ ਲਿੰਗ ਹਨ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚ ਵੀ—

Verse 46

माहेश्वराणि लिंगानि तानि दृष्टानि च त्वया । एतत्पातालसंस्थं च हाटकेश्वरसंज्ञितम्

ਉਹ ਮਹੇਸ਼ਵਰ ਲਿੰਗ ਤਾਂ ਤੂੰ ਵੇਖ ਹੀ ਲਏ ਹਨ। ਪਰ ਇਹ ਜੋ ਪਾਤਾਲ ਵਿੱਚ ਸਥਿਤ ਹੈ ਅਤੇ ਹਾਟਕੇਸ਼ਵਰ ਨਾਮ ਨਾਲ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਹੈ—

Verse 47

न पश्यति नरः कश्चिद्दृष्टं क्षेत्रे न केनचित् । तेन शुद्धिश्च संजाता स्वभर्त्रा विहिता तु या

ਇਸ ਪਵਿੱਤਰ ਖੇਤਰ ਵਿੱਚ ਇਸ ਨੂੰ ਕੋਈ ਮਨੁੱਖ ਨਹੀਂ ਵੇਖਦਾ; ਕਿਸੇ ਨੇ ਵੀ ਨਹੀਂ ਵੇਖਿਆ। ਤਾਂ ਵੀ ਉਸੇ ਵਰਤ-ਅਨੁਸ਼ਠਾਨ ਨਾਲ, ਜੋ ਸ਼ੁੱਧੀ ਤੇਰੇ ਆਪਣੇ ਪਤੀ ਨੇ ਵਿਧਾਨ ਕੀਤੀ ਸੀ, ਉਹ ਨਿਸ਼ਚਿਤ ਹੀ ਸੰਪੰਨ ਹੋ ਗਈ ਹੈ।

Verse 48

तस्मादागच्छ गच्छामस्ताताश्रामपदे शुभे । त्वन्मार्गं वीक्षते तातः कर्षुको वर्षणं यथा

ਇਸ ਲਈ ਆ, ਚਲੀਂਏ ਉਸ ਸ਼ੁਭ ਆਸ਼੍ਰਮ-ਧਾਮ ਵੱਲ। ਤੇਰਾ ਪਿਤਾ ਤੇਰੇ ਰਾਹ ਨੂੰ ਤੱਕ ਰਿਹਾ ਹੈ, ਜਿਵੇਂ ਕਿਸਾਨ ਮੀਂਹ ਦੇ ਵਰ੍ਹਨ ਦੀ ਉਡੀਕ ਕਰਦਾ ਹੈ।

Verse 49

आहिल्योवाच । यावत्पश्यामि नो देवं हाटकेश्वरसंज्ञितम् । तावद्गच्छामि नो गेहं यदा पश्यामि तं हरम्

ਆਹਿਲਿਆ ਨੇ ਕਿਹਾ: ਜਦ ਤੱਕ ਮੈਂ ਹਾਟਕੇਸ਼ਵਰ ਨਾਮਕ ਦੇਵ ਨੂੰ ਨਹੀਂ ਵੇਖ ਲੈਂਦੀ, ਤਦ ਤੱਕ ਮੈਂ ਘਰ ਨਹੀਂ ਜਾਵਾਂਗੀ। ਜਦ ਮੈਂ ਉਸ ਹਰ—ਸ਼ਿਵ ਨੂੰ ਦਰਸ਼ਨ ਕਰ ਲਵਾਂਗੀ, ਤਦ ਹੀ ਵਾਪਸ ਮੁੜਾਂਗੀ।

Verse 50

तदा यास्ये गृहं पुत्र निश्चयोऽयं मया कृतः

ਤਦ ਮੈਂ ਘਰ ਜਾਵਾਂਗੀ, ਪੁੱਤਰ; ਇਹ ਨਿਸ਼ਚਯ ਮੈਂ ਕਰ ਲਿਆ ਹੈ।

Verse 51

तच्छ्रुत्वा सोऽपि तां प्राह ह्येष चेन्निश्चयस्तव । मयाऽपि तातपार्श्वे तु प्रगंतव्यं त्वयाप

ਇਹ ਸੁਣ ਕੇ ਉਹ ਵੀ ਉਸ ਨੂੰ ਬੋਲਾ: “ਜੇ ਇਹ ਤੇਰਾ ਪੱਕਾ ਨਿਸ਼ਚਯ ਹੈ, ਤਾਂ ਮੈਨੂੰ ਵੀ ਤੇਰੇ ਨਾਲ ਆਪਣੇ ਪਿਤਾ ਦੇ ਕੋਲ ਜਾਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ।”

Verse 52

एवमुक्त्वा ततः सोपि स्थापयामास शांभ वम् । लिंगं च पूजयामास त्रिकालं तपसि स्थितः

ਇਉਂ ਕਹਿ ਕੇ ਉਸ ਨੇ ਫਿਰ ਸ਼ਾਂਭਵ (ਸ਼ੈਵ) ਲਿੰਗ ਦੀ ਸਥਾਪਨਾ ਕੀਤੀ ਅਤੇ ਤਪੱਸਿਆ ਵਿੱਚ ਅਡਿੱਗ ਰਹਿੰਦਿਆਂ ਤਿੰਨ ਵੇਲਿਆਂ ਲਿੰਗ ਦੀ ਪੂਜਾ ਕੀਤੀ।

Verse 53

शतानन्दस्तु राजर्षिः गन्धपुष्पानुलेपनैः । नैवेद्यैर्विविधैः सूक्तैर्वेदोक्तैः पर्यतोषयत्

ਪਰ ਰਾਜਰਿਸ਼ੀ ਸ਼ਤਾਨੰਦ ਨੇ ਸੁਗੰਧ, ਫੁੱਲਾਂ ਅਤੇ ਲੇਪਾਂ ਨਾਲ, ਨਾਨਾ ਪ੍ਰਕਾਰ ਦੇ ਨੈਵੇਦਿਆਂ ਨਾਲ ਅਤੇ ਵੇਦ-ਵਿਹਿਤ ਸੂਕਤਾਂ ਨਾਲ ਪ੍ਰਭੂ ਨੂੰ ਪ੍ਰਸੰਨ ਕੀਤਾ।

Verse 54

षष्ठान्नकालभोज्यस्य व्रतचर्यारतस्य च । एवं तस्याऽपि संस्थस्य गतः कालो महान्मुने । न च तुष्यति देवेश स्ताभ्यां द्वाभ्यां कथञ्चन

ਛੇਵੇਂ ਭੋਜਨ-ਕਾਲ ਤੇ ਹੀ ਅਹਾਰ ਕਰਦਾ ਅਤੇ ਵ੍ਰਤ-ਚਰਿਆ ਦੇ ਅਨੁਸ਼ਾਸਨ ਵਿੱਚ ਰਮਿਆ ਰਹਿੰਦਾ ਸੀ; ਇਉਂ, ਹੇ ਮਹਾਮੁਨੇ, ਤਪ ਵਿੱਚ ਟਿਕੇ ਰਹਿੰਦਿਆਂ ਬਹੁਤ ਸਮਾਂ ਬੀਤ ਗਿਆ, ਪਰ ਕੇਵਲ ਉਹ ਦੋਹਾਂ ਨਾਲ ਦੇਵેશ ਕਤਈ ਤ੍ਰਿਪਤ ਨਾ ਹੋਇਆ।

Verse 55

ततः कालेन महता गौतमोऽपि महामुनिः । आजगाम स्वयं तत्र पुत्रदर्शनलालसः

ਫਿਰ ਬਹੁਤ ਸਮਾਂ ਬੀਤਣ ਉਪਰੰਤ ਮਹਾਮੁਨੀ ਗੌਤਮ ਆਪ ਹੀ ਉੱਥੇ ਆ ਪਹੁੰਚਿਆ, ਪੁੱਤਰ ਦੇ ਦਰਸ਼ਨ ਦੀ ਲਾਲਸਾ ਨਾਲ।

Verse 56

स दृष्ट्वा भार्यया सार्धं पुत्रं तपसि संस्थितम् । तुतोष प्रथमं तावत्पश्चादुःखसमन्वितः

ਉਸ ਨੇ ਆਪਣੀ ਪਤਨੀ ਸਮੇਤ ਪੁੱਤਰ ਨੂੰ ਤਪੱਸਿਆ ਵਿੱਚ ਅਡਿੱਗ ਵੇਖਿਆ; ਪਹਿਲਾਂ ਤਾਂ ਉਹ ਪ੍ਰਸੰਨ ਹੋਇਆ, ਪਰ ਫਿਰ ਦੁੱਖ ਨਾਲ ਭਰ ਗਿਆ।

Verse 57

अहो बत महत्कष्टं पुत्रो मे कृशतां गतः । तपसः संप्रभावेन नयामि स्वगृहं कथम् । भार्येयं च तथा मह्यं विवर्णा तु कृशा स्थिता

ਹਾਏ! ਇਹ ਤਾਂ ਵੱਡਾ ਦੁੱਖ ਹੈ; ਮੇਰਾ ਪੁੱਤਰ ਕ੍ਰਿਸ਼ ਹੋ ਗਿਆ ਹੈ। ਤਪੱਸਿਆ ਦੇ ਪ੍ਰਬਲ ਪ੍ਰਭਾਵ ਨਾਲ ਮੈਂ ਉਸ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਘਰ ਕਿਵੇਂ ਲੈ ਜਾਵਾਂ? ਅਤੇ ਮੇਰੀ ਇਹ ਪਤਨੀ ਵੀ ਇੱਥੇ ਫਿੱਕੀ ਤੇ ਸੁੱਕੀ ਖੜੀ ਹੈ।

Verse 58

एवं संचिंत्य मनसा तावुभौ प्रत्यभाषत । गम्यतां स्वगृहं कृत्वा तपसः संनिवर्तनम्

ਇਉਂ ਮਨ ਵਿੱਚ ਵਿਚਾਰ ਕਰਕੇ ਉਸ ਨੇ ਦੋਹਾਂ ਨੂੰ ਕਿਹਾ: “ਹੁਣ ਤਪੱਸਿਆ ਦਾ ਸੰਨਿਵਰਤਨ ਕਰਕੇ ਆਪਣੇ ਆਪਣੇ ਘਰ ਵੱਲ ਚੱਲੋ।”

Verse 59

शतानन्द उवाच । तातांबा बहुधा प्रोक्ता तपसः संनिवर्तने । नो गच्छति तथा हर्म्यमदृष्टे हाटकेश्वरे

ਸ਼ਤਾਨੰਦ ਨੇ ਕਿਹਾ: “ਹੇ ਪੂਜਨੀਯ ਪਿਤਾ ਤੇ ਮਾਤਾ, ਤੁਸੀਂ ਤਪੱਸਿਆ ਸਮਾਪਤ ਕਰਨ ਬਾਰੇ ਬਹੁਤ ਵਾਰ ਕਿਹਾ ਹੈ; ਪਰ ਹਾਟਕੇਸ਼ਵਰ ਦੇ ਦਰਸ਼ਨ ਕੀਤੇ ਬਿਨਾ ਮੈਂ ਘਰ ਨਹੀਂ ਜਾਵਾਂਗਾ।”

Verse 60

अहं तया विहीनस्तु नैव यास्यामि निश्चितम् । एवं ज्ञात्वा महाभाग यद्युक्तं तत्समाचर

“ਅਤੇ ਮੈਂ, ਉਸ ਤੋਂ ਵਿਛੁੜ ਕੇ, ਨਿਸਚਿਤ ਹੀ ਨਹੀਂ ਜਾਵਾਂਗਾ। ਇਹ ਜਾਣ ਕੇ, ਹੇ ਮਹਾਨ ਭਾਗ ਵਾਲੇ, ਜੋ ਯੋਗ ਹੋਵੇ ਉਹੀ ਕਰੋ।”

Verse 61

गौतम उवाच । यद्येवं निश्चयो वत्स तव मातुश्च संस्थितः । अहं ते दर्शयिष्यामि तपसा हाटकेश्वरम्

ਗੌਤਮ ਨੇ ਕਿਹਾ: “ਜੇ, ਪਿਆਰੇ ਬੱਚੇ, ਤੇਰੇ ਅਤੇ ਤੇਰੀ ਮਾਤਾ ਦੇ ਹਿਰਦੇ ਵਿੱਚ ਇਹੋ ਜਿਹਾ ਨਿਸਚਯ ਪੱਕਾ ਹੋ ਗਿਆ ਹੈ, ਤਾਂ ਮੈਂ ਆਪਣੀ ਤਪੱਸਿਆ ਨਾਲ ਤੈਨੂੰ ਹਾਟਕੇਸ਼ਵਰ ਦੇ ਦਰਸ਼ਨ ਕਰਾਵਾਂਗਾ।”

Verse 62

एवमुक्त्वा ततः सोऽपि तपश्चक्रे महामुनिः । एकांतरोपवासस्तु स्थितो वर्षशतं मुनिः । षष्ठान्नकालभोजी च तावत्काले ततोऽभवत्

ਇਉਂ ਕਹਿ ਕੇ ਉਸ ਮਹਾਮੁਨੀ ਨੇ ਤਪੱਸਿਆ ਆਰੰਭੀ। ਮੁਨੀ ਸੌ ਵਰ੍ਹੇ ਇਕ ਦਿਨ ਛੱਡ ਕੇ ਉਪਵਾਸ ਕਰਦਾ ਰਿਹਾ; ਫਿਰ ਉਤਨੇ ਹੀ ਸਮੇਂ ਤੱਕ ਛੇਵੇਂ ਅੰਨ-ਕਾਲ ਦੇ ਅੰਤਰਾਲ ਉਪਰੰਤ ਹੀ ਭੋਜਨ ਕਰਦਾ ਰਿਹਾ।

Verse 63

त्रिरात्रभोजी पश्चाच्च स बभूव मुनीश्वरः । तावत्कालं फलैर्निन्ये तावत्कालं जलाशनः । वायुभक्षस्ततो भूयस्तावत्कालमभून्मुनिः

ਫਿਰ ਉਹ ਮੁਨੀਸ਼ਵਰ ਤਿੰਨ ਰਾਤਾਂ ਬਾਅਦ ਹੀ ਭੋਜਨ ਕਰਨ ਵਾਲਾ ਹੋ ਗਿਆ। ਉਤਨੇ ਹੀ ਸਮੇਂ ਤੱਕ ਫਲਾਂ ਨਾਲ ਜੀਵਿਆ, ਉਤਨੇ ਹੀ ਸਮੇਂ ਤੱਕ ਕੇਵਲ ਜਲ ਹੀ ਆਹਾਰ ਕੀਤਾ; ਅਤੇ ਫਿਰ ਉਤਨੇ ਹੀ ਸਮੇਂ ਤੱਕ ਮੁਨੀ ਵਾਯੁਭਕਸ਼—ਹਵਾ ਨੂੰ ਹੀ ਆਹਾਰ ਬਣਾਉਣ ਵਾਲਾ—ਰਿਹਾ।

Verse 64

ततो वर्षसहस्रांते परमे संव्यवस्थिते । प्रभिद्य मेदिनीपृष्ठं निष्क्रांतं लिंगमुत्तमम्

ਫਿਰ ਹਜ਼ਾਰ ਵਰ੍ਹਿਆਂ ਦੇ ਅੰਤ ਤੇ, ਜਦ ਤਪੱਸਿਆ ਪਰਮ ਸਿੱਧੀ ਨੂੰ ਪਹੁੰਚੀ, ਧਰਤੀ ਦੀ ਪਿੱਠ ਨੂੰ ਚੀਰ ਕੇ ਇੱਕ ਉੱਤਮ ਲਿੰਗ ਪ੍ਰਗਟ ਹੋਇਆ।

Verse 65

द्वादशार्कप्रतीकाशं सर्वलक्षणलक्षितम । एतस्मिन्नंतरे देवः शंभुः प्रत्यक्षतां गतः

ਉਹ ਬਾਰਾਂ ਸੂਰਜਾਂ ਵਰਗਾ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਮਾਨ ਸੀ ਅਤੇ ਸਭ ਸ਼ੁਭ ਲੱਛਣਾਂ ਨਾਲ ਚਿੰਨ੍ਹਿਤ ਸੀ। ਉਸੇ ਪਲ ਦੇਵ ਸ਼ੰਭੂ ਪ੍ਰਤੱਖ ਹੋ ਗਿਆ।

Verse 66

एतस्मिन्नेव काले तु भगवाञ्छशिशेखरः । तस्य दृष्टिपथं गत्वा वाक्यमेतदुवाच ह

ਉਸੇ ਵੇਲੇ ਭਗਵਾਨ ਸ਼ਸ਼ੀਸ਼ੇਖਰ ਉਸ ਦੀ ਨਜ਼ਰ ਦੇ ਪੱਥ ਵਿੱਚ ਆਏ ਅਤੇ ਇਹ ਬਚਨ ਉਚਾਰੇ।

Verse 67

गौतमाऽहं प्रतुष्टस्ते तपसाऽनेन सुव्रत

ਹੇ ਗੌਤਮ! ਤੇਰੇ ਇਸ ਤਪੱਸਿਆ ਕਰਕੇ ਮੈਂ ਤੈਥੋਂ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਪ੍ਰਸੰਨ ਹਾਂ, ਹੇ ਉੱਤਮ ਵਰਤਾਂ ਵਾਲੇ।

Verse 68

एतच्च मामकं लिंगं हाटकेश्वरसंज्ञितम् । पातालाच्च विनिष्क्रांतं तव भक्त्या महामुने

ਇਹ ਮੇਰਾ ਲਿੰਗ ਹੈ, ਜੋ ਹਾਟਕੇਸ਼ਵਰ ਨਾਮ ਨਾਲ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਹੈ; ਹੇ ਮਹਾਮੁਨੀ, ਤੇਰੀ ਭਕਤੀ ਕਰਕੇ ਇਹ ਪਾਤਾਲ ਤੋਂ ਪ੍ਰਗਟ ਹੋਇਆ ਹੈ।

Verse 69

एतदर्थं तपस्तप्तं सभार्येण त्वया हि तत् । सपुत्रेणाखिलं जातं फलं तस्य यथेप्सितम्

ਇਸੇ ਉਦੇਸ਼ ਲਈ ਤੂੰ ਆਪਣੀ ਪਤਨੀ ਸਮੇਤ ਤਪ ਕੀਤਾ ਸੀ; ਅਤੇ ਪੁੱਤਰ ਸਮੇਤ ਉਸ ਤਪ ਦਾ ਸਾਰਾ ਫਲ ਜਿਵੇਂ ਚਾਹਿਆ ਸੀ ਤਿਵੇਂ ਹੀ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੋ ਗਿਆ।

Verse 70

एतत्पश्यतु ते भार्या अहिल्या दिव्यरूपिणी । अष्टषष्ट्युद्भवं येन यात्राफलमवाप्नुयात्

ਤੇਰੀ ਦਿਵ੍ਯ ਰੂਪ ਵਾਲੀ ਭਾਰਿਆ ਅਹਿਲਿਆ ਵੀ ਇਹ ਦੇਖੇ; ਜਿਸ ਦੇ ਦਰਸ਼ਨ ਨਾਲ ‘ਅਠਾਹਠ’ ਪਵਿੱਤਰ ਪ੍ਰਕਟਾਵਾਂ ਨਾਲ ਸੰਬੰਧਿਤ ਯਾਤਰਾ-ਫਲ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।

Verse 71

त्वं चापि प्रार्थय वरं येन सर्वं ददामि ते

ਅਤੇ ਤੂੰ ਵੀ ਇੱਕ ਵਰ ਮੰਗ, ਜਿਸ ਨਾਲ ਮੈਂ ਤੈਨੂੰ ਸਭ ਕੁਝ ਪ੍ਰਦਾਨ ਕਰਾਂਗਾ।

Verse 72

गौतम उवाच । हाटकेश्वरसंज्ञे तु सकृद्दृष्टे च यत्फलम् । पातालस्थे च यत्पुण्यं नराणां जायते फलम् । दृष्टेनानेन तत्पुण्यं पूजितेन विशेषतः

ਗੌਤਮ ਨੇ ਕਿਹਾ: “ਹਾਟਕੇਸ਼ਵਰ ਦੇ ਕੇਵਲ ਇਕ ਵਾਰ ਦਰਸ਼ਨ ਕਰਨ ਨਾਲ ਜੋ ਫਲ ਮਿਲਦਾ ਹੈ, ਅਤੇ ਪਾਤਾਲ ਵਿੱਚ ਉਸ ਦੇ ਵਸਣ ਕਰਕੇ ਮਨੁੱਖਾਂ ਨੂੰ ਜੋ ਪੁੰਨ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੁੰਦਾ ਹੈ—ਉਹੀ ਪੁੰਨ ਇਸ ਪ੍ਰਗਟ ਲਿੰਗ ਦੇ ਦਰਸ਼ਨ ਨਾਲ ਮਿਲਦਾ ਹੈ, ਅਤੇ ਇਸ ਦੀ ਪੂਜਾ ਕਰਨ ਨਾਲ ਤਾਂ ਹੋਰ ਵੀ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਫਲ ਮਿਲਦਾ ਹੈ।”

Verse 73

अन्येऽपि ये जनास्तच्च पूजयंति प्रभक्तितः । चैत्रशुक्लचतुर्दश्यां ते प्रयांतु त्रिविष्टपम्

“ਅਤੇ ਹੋਰ ਲੋਕ ਵੀ, ਜੋ ਚੈਤਰ ਮਹੀਨੇ ਦੇ ਸ਼ੁਕਲ ਪੱਖ ਦੀ ਚੌਦਵੀਂ ਤਿਥੀ ਨੂੰ ਗਹਿਰੀ ਭਕਤੀ ਨਾਲ ਇਸ ਦੀ ਪੂਜਾ ਕਰਦੇ ਹਨ—ਉਹ ਤ੍ਰਿਵਿਸ਼ਟਪ (ਸਵਰਗ) ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੋਣ।”

Verse 74

एतल्लिंगं न जानंति नराः सिद्ध्यभिकांक्षिणः । विशंति विवरं तेन हाटकेश्वरकांक्षया

“ਸਿੱਧੀ ਦੀ ਆਕਾਂਛਾ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਮਨੁੱਖ ਇਸ ਲਿੰਗ ਨੂੰ ਨਹੀਂ ਪਛਾਣਦੇ; ਅਤੇ ਹਾਟਕੇਸ਼ਵਰ ਦੀ ਲਾਲਸਾ ਕਰਕੇ, ਉਸ ਭ੍ਰਮ ਦੇ ਕਾਰਨ, ਉਹ ਇਕ ਦਰਾਰ/ਗੁਫ਼ਾ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਵੇਸ਼ ਕਰ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।”

Verse 76

मुच्यंते मानवास्तद्वच्छतानंदेश्वरादपि । तस्मिन्दिने विहितया ताभ्यां चैव प्रपूजया

“ਇਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਉਸੇ ਦਿਨ ਨਿਯਮ ਅਨੁਸਾਰ ਦੋਹਾਂ ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੀ ਵਿਧਿਵਤ ਪੂਜਾ ਕਰਨ ਨਾਲ, ਮਨੁੱਖ ਸ਼ਤਾਨੰਦೇಶਵਰ ਰਾਹੀਂ ਵੀ ਮੁਕਤ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।”

Verse 77

विश्वामित्र उवाच । एतस्मिन्नेव काले तु व्याप्तः स्वर्गोऽखिलो नृप । मानुषैरपि पापाढ्यैः सर्वधर्मविवर्जितैः

ਵਿਸ਼ਵਾਮਿਤ੍ਰ ਨੇ ਕਿਹਾ: “ਹੇ ਰਾਜਨ, ਇਸੇ ਸਮੇਂ ਸਾਰਾ ਸਵਰਗ ਵਿਆਪਤ ਹੋ ਗਿਆ ਹੈ—ਇੱਥੋਂ ਤੱਕ ਕਿ ਪਾਪਾਂ ਨਾਲ ਲਦੇ ਹੋਏ, ਹਰ ਧਰਮ ਤੋਂ ਰਹਿਤ ਮਨੁੱਖਾਂ ਨਾਲ ਵੀ।”

Verse 78

न कश्चित्कुरुते यज्ञं तीर्थ यात्रामथापरम् । न व्रतं नियमं चैव दानस्यापि कथामपि

ਕੋਈ ਯਜ੍ਞ ਨਹੀਂ ਕਰਦਾ, ਨਾਂ ਹੀ ਤੀਰਥਾਂ ਦੀ ਯਾਤਰਾ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਨ ਵ੍ਰਤ ਨਿਯਮ ਪਾਲੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ, ਦਾਨ ਦੀ ਗੱਲ ਤੱਕ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦੀ।

Verse 79

अपि पापसमोपेता लिंगस्यास्य प्रभावतः । परदारोद्भवा त्पापादहिल्येश्वरदर्शनात्

ਪਾਪਾਂ ਨਾਲ ਲੱਦਿਆ ਹੋਇਆ ਮਨੁੱਖ ਵੀ—ਇਸ ਲਿੰਗ ਦੇ ਪ੍ਰਭਾਵ ਨਾਲ—ਅਹਿਲ੍ਯੇਸ਼ਵਰ ਦੇ ਦਰਸ਼ਨ ਮਾਤ੍ਰ ਨਾਲ ਪਰ-ਸਤ੍ਰੀ-ਗਮਨ ਤੋਂ ਉਪਜੇ ਪਾਪ ਤੋਂ ਮੁਕਤ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।

Verse 80

ततो भीताः सुराः सर्वे सस्पर्धैर्मानुषैर्वृताः । प्रोचुः पुरंदरं गत्वा व्यथया प्रया युताः

ਤਦ ਸਭ ਦੇਵਤਾ ਡਰ ਗਏ; ਈਰਖਾ-ਭਰੇ ਮਨੁੱਖਾਂ ਨਾਲ ਘਿਰੇ ਹੋਏ। ਉਹ ਚਿੰਤਾ ਨਾਲ ਵਿਆਕੁਲ ਹੋ ਕੇ ਪੁਰੰਦਰ (ਇੰਦਰ) ਕੋਲ ਜਾ ਕੇ ਆਪਣਾ ਦੁੱਖ ਕਹਿਣ ਲੱਗੇ।

Verse 81

मर्त्यलोके सहस्राक्ष सर्वे धर्माः क्षयं गताः । अपि पापसमाचारा अभ्येत्य पुरुषा इह

‘ਹੇ ਸਹਸ੍ਰਾਖ (ਇੰਦਰ), ਮਰਤ੍ਯ ਲੋਕ ਵਿੱਚ ਸਭ ਧਰਮ ਨਾਸ ਵੱਲ ਜਾ ਰਹੇ ਹਨ। ਪਾਪਾਚਾਰੀ ਮਨੁੱਖ ਵੀ ਇੱਥੇ (ਇਸ ਪਵਿੱਤਰ ਸਥਾਨ) ਆ ਪਹੁੰਚ ਰਹੇ ਹਨ।’

Verse 82

अस्माभिः सह गर्वाढ्याः स्पर्धां कुर्वंति सर्वदा । हाटकेश्वरजे क्षेत्रे लिंगत्रयमनुत्तमम्

‘ਅਹੰਕਾਰ ਨਾਲ ਫੂਲੇ ਹੋਏ ਉਹ ਸਦਾ ਸਾਡੇ ਨਾਲ ਵੀ ਸਪರ್ಧਾ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਹਾਟਕੇਸ਼ਵਰ ਦੇ ਪਵਿੱਤਰ ਖੇਤਰ ਵਿੱਚ ਲਿੰਗਾਂ ਦੀ ਅਨੁੱਤਮ ਤ੍ਰਿਯੁਗਲਤਾ ਹੈ।’

Verse 83

यत्स्थितं स्थापितं तत्र गौतमेन महात्मना । सपुत्रेण सदारेण तस्य पूजाप्रभावतः

ਉੱਥੇ ਜੋ ਪਵਿੱਤਰ ਲਿੰਗ ਸਥਾਪਿਤ ਹੋ ਕੇ ਖੜਾ ਹੈ, ਉਹ ਮਹਾਤਮਾ ਗੌਤਮ ਨੇ ਆਪਣੇ ਪੁੱਤਰ ਅਤੇ ਪਤਨੀ ਸਮੇਤ ਸਥਾਪਿਆ; ਅਤੇ ਉਸ ਦੀ ਪੂਜਾ ਦੇ ਪ੍ਰਭਾਵ ਨਾਲ…

Verse 84

अपि पापसमाचारा इहागच्छंति तेऽखिलाः । यमस्य नरकाः सर्वे सांप्रतं शून्यतां गताः

ਪਾਪੀ ਆਚਰਨ ਵਾਲੇ ਭੀ ਇੱਥੇ ਸਭ ਆ ਜਾਂਦੇ ਹਨ; ਇਸ ਕਾਰਣ ਯਮ ਦੇ ਸਾਰੇ ਨਰਕ ਇਸ ਵੇਲੇ ਖਾਲੀ ਹੋ ਗਏ ਹਨ।

Verse 85

गौतमेन समानीतः पातालाद्धाटकेश्वरः । तपसा तोषयित्वा तु तत्र स्थाने सुरेश्वरः

ਗੌਤਮ ਨੇ ਪਾਤਾਲ ਤੋਂ ਹਾਟਕੇਸ਼ਵਰ ਨੂੰ ਉੱਪਰ ਲਿਆਇਆ; ਅਤੇ ਤਪੱਸਿਆ ਨਾਲ ਪ੍ਰਸੰਨ ਹੋ ਕੇ ਦੇਵਾਂ ਦਾ ਪ੍ਰਭੂ ਉਸੇ ਸਥਾਨ ਵਿੱਚ ਵੱਸਦਾ ਹੈ।

Verse 86

तत्प्रभावादयं जातो व्यवहारो धरातले

ਉਸ ਪਵਿੱਤਰ ਪ੍ਰਭਾਵ ਨਾਲ ਹੀ ਧਰਤੀ ਉੱਤੇ ਇਹ ਵਰਤਾਰਾ ਉਤਪੰਨ ਹੋਇਆ ਹੈ।

Verse 87

एवं ज्ञात्वा प्रवर्तंते यथा यज्ञास्तथा कुरु । तैर्विना नैव तृप्तिः स्यादस्माकं च कथंचन

ਇਹ ਜਾਣ ਕੇ ਉਹ ਉਸੇ ਅਨੁਸਾਰ ਵਰਤਦੇ ਹਨ; ਇਸ ਲਈ ਯਜਨਾਂ ਨੂੰ ਜਿਵੇਂ ਵਿਧੀ ਹੈ ਤਿਵੇਂ ਹੀ ਕਰੋ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਯਜਨਾਂ ਤੋਂ ਬਿਨਾ ਸਾਨੂੰ ਕਿਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਭੀ ਤ੍ਰਿਪਤੀ ਨਹੀਂ ਹੋ ਸਕਦੀ।

Verse 89

गत्वा धरातलं सर्वे ममादेशाद्द्रुतं ततः । स्वशक्त्या वारयध्वं भो गौतमेश्वरपूजकान्

ਇਸ ਲਈ ਮੇਰੇ ਹੁਕਮ ਨਾਲ ਤੁਸੀਂ ਸਭ ਤੁਰੰਤ ਧਰਤੀ ਉੱਤੇ ਜਾਓ ਅਤੇ ਆਪਣੀ ਸ਼ਕਤੀ ਨਾਲ, ਹੇ ਦੇਵੋ, ਗੌਤਮੇਸ਼ਵਰ ਦੇ ਪੂਜਕਾਂ ਨੂੰ ਰੋਕੋ।

Verse 90

अहिल्येश्वरदेवस्य शतानंदेश्वरस्य च । शक्रादेशं तु संप्राप्य ते गता धरणीतले

ਸ਼ਕਰ (ਇੰਦਰ) ਦਾ ਹੁਕਮ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਕੇ ਉਹ ਧਰਤੀ ਉੱਤੇ ਉਤਰ ਗਏ—ਭਗਵਾਨ ਅਹਿਲ੍ਯੇਸ਼ਵਰ ਅਤੇ ਸ਼ਤਾਨੰਦੇਸ਼ਵਰ ਦੇ ਧਾਮਾਂ ਵੱਲ।

Verse 91

कामादिका नरान्भेजुर्गौतमेश्वरपूजकान् । तथाऽहिल्येश्वरस्यापि शतानंदेश्वरस्य च

ਕਾਮ ਆਦਿ ਵਿਕਾਰਾਂ ਨੇ ਮਨੁੱਖਾਂ ਨੂੰ ਘੇਰ ਲਿਆ—ਗੌਤਮੇਸ਼ਵਰ ਦੇ ਪੂਜਕਾਂ ਨੂੰ ਵੀ; ਅਤੇ ਅਹਿਲ੍ਯੇਸ਼ਵਰ ਤੇ ਸ਼ਤਾਨੰਦੇਸ਼ਵਰ ਦੇ ਭਗਤਾਂ ਨੂੰ ਭੀ।

Verse 92

ततो भूयो मखा जाताः समग्रे धरणीतले । संपूर्णदक्षिणाः सर्वे वतानि नियमास्तथा

ਫਿਰ ਦੁਬਾਰਾ ਸਾਰੀ ਧਰਤੀ ਉੱਤੇ ਯਜ್ಞ ਉੱਠ ਖੜੇ ਹੋਏ; ਸਭ ਯਜ್ಞ ਪੂਰੀ ਦਕਸ਼ਿਣਾ ਸਮੇਤ ਸਨ, ਅਤੇ ਵਰਤ ਤੇ ਨਿਯਮ-ਸੰਯਮ ਵੀ ਚਲ ਪਏ।

Verse 93

तीर्थयात्रा जपो होमो याश्चान्याः सुकृतक्रियाः । एतत्सर्वं मया ख्यातं यत्पृष्टोऽस्मि धराधिप

ਤੀਰਥ-ਯਾਤਰਾ, ਜਪ, ਹੋਮ ਅਤੇ ਹੋਰ ਜੋ ਵੀ ਪੁੰਨ ਕਰਮ ਹਨ—ਇਹ ਸਭ ਮੈਂ ਵਰਣਨ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਹੈ, ਕਿਉਂਕਿ ਤੁਸੀਂ ਪੁੱਛਿਆ ਸੀ, ਹੇ ਧਰਤੀ ਦੇ ਅਧਿਪਤੀ।

Verse 94

गयाकूप्यनुषंगेण शक्रगौतमचेष्टितम् । बालमण्डनमाहात्म्यं शक्रेश्वरसमन्वितम्

ਗਯਾਕੂਪੀ ਦੇ ਪ੍ਰਸੰਗ ਨਾਲ ਮੈਂ ਸ਼ਕ੍ਰ ਅਤੇ ਗੌਤਮ ਦੇ ਚਰਿਤ੍ਰ ਵਰਣਨ ਕੀਤੇ; ਅਤੇ ਬਾਲਮੰਡਨ ਦੀ ਮਹਿਮਾ, ਸ਼ਕ੍ਰੇਸ਼ਵਰ ਦੇ ਵਰਤਾਂਤ ਸਮੇਤ, ਕਹੀ।

Verse 95

इन्द्रस्य स्थापनं मर्त्ये अहिल्याख्यानमेव च । गौतमेश्वरमाहात्म्यं तथाहिल्येश्वरस्य च

ਮੈਂ ਇੰਦਰ ਦਾ ਮਰਤ ਲੋਕ ਵਿੱਚ ਸਥਾਪਨ, ਅਹਿਲਿਆ ਦੀ ਕਥਾ, ਗੌਤਮੇਸ਼ਵਰ ਦੀ ਮਹਿਮਾ ਅਤੇ ਅਹਿਲ੍ਯੇਸ਼ਵਰ ਦੀ ਮਹਾਨਤਾ ਵੀ ਵਰਣਨ ਕੀਤੀ ਹੈ।

Verse 96

यश्चैतच्छृणुयान्नित्यं श्रद्धया परया युतः । स मुच्येत्पातकात्सद्यः परदारसमुद्भवात्

ਜੋ ਕੋਈ ਪਰਮ ਸ਼ਰਧਾ ਨਾਲ ਇਹ ਨਿੱਤ ਸੁਣਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਤੁਰੰਤ ਪਰਾਈ ਇਸਤਰੀ ਨਾਲ ਸੰਬੰਧ ਤੋਂ ਉਪਜੇ ਪਾਪ ਤੋਂ ਮੁਕਤ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।

Verse 98

तच्छ्रुत्वा वासवस्तत्र समाहूय च मन्मथम् । क्रोधं लोभं तथा दंभं मत्सरं द्वेषसंयुतम्

ਇਹ ਸੁਣ ਕੇ ਵਾਸਵ (ਇੰਦਰ) ਨੇ ਉੱਥੇ ਮੰਮਥ (ਕਾਮ) ਨੂੰ ਬੁਲਾਇਆ, ਅਤੇ ਨਾਲ ਹੀ ਕ੍ਰੋਧ, ਲੋਭ, ਦੰਭ, ਮਤਸਰ ਤੇ ਦ੍ਵੈਸ਼ ਨੂੰ ਵੀ।

Verse 208

इति श्रीस्कांदे महापुराण एकाशीतिसाहस्र्यां संहितायां षष्ठे नागरखण्डे हाटकेश्वरक्षेत्रमाहात्म्ये गौतमेश्वराहिल्येश्वर शतानन्देश्वरमाहात्म्यवर्णनंनामाष्टोत्तरद्विशततमोऽध्यायः

ਇਸ ਪ੍ਰਕਾਰ ਸ਼੍ਰੀ ਸਕੰਦ ਮਹਾਪੁਰਾਣ ਦੀ ਏਕਾਸ਼ੀਤਿਸਾਹਸ੍ਰੀ ਸੰਹਿਤਾ ਦੇ ਛੇਵੇਂ ਨਾਗਰਖੰਡ ਵਿੱਚ ਹਾਟਕੇਸ਼ਵਰ-ਖੇਤਰ ਮਾਹਾਤਮ੍ਯ ਅੰਦਰ ‘ਗੌਤਮੇਸ਼ਵਰ, ਅਹਿਲ੍ਯੇਸ਼ਵਰ ਅਤੇ ਸ਼ਤਾਨੰਦੇਸ਼ਵਰ ਦੀ ਮਹਿਮਾ ਦਾ ਵਰਣਨ’ ਨਾਮ ਦੋ ਸੌ ਅੱਠਵਾਂ ਅਧਿਆਇ ਸਮਾਪਤ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।