Adhyaya 205

Verse 1

विष्णुरुवाच । एवं ज्ञात्वा सहस्राक्ष मम वाक्यं समाचर । यदि ते वल्लभास्ते च ये हता रणमूर्धनि

ਵਿਸ਼ਨੂ ਨੇ ਕਿਹਾ: ਇਹ ਜਾਣ ਕੇ, ਹੇ ਸਹਸ੍ਰਾਖ (ਇੰਦਰ), ਮੇਰਾ ਬਚਨ ਅਮਲ ਵਿੱਚ ਲਿਆ। ਜੇ ਤੇਰੇ ਪ੍ਰਿਯ ਜਨ ਯੁੱਧ ਦੇ ਅਗਲੇ ਮੋਰਚੇ ਵਿੱਚ ਮਾਰੇ ਗਏ ਹੋਣ…

Verse 2

युध्यमानास्तवाग्रे च गयाश्राद्धेन तर्पय । तान्सर्वान्प्रेतभावाच्च येन मुक्तिं भजंति ते

ਜੋ ਤੇਰੇ ਅੱਗੇ ਲੜਦੇ ਰਹੇ, ਉਹਨਾਂ ਸਭ ਨੂੰ ਗਯਾ-ਸ਼੍ਰਾਦ੍ਹ ਨਾਲ ਤ੍ਰਿਪਤ ਕਰ। ਇਸ ਨਾਲ ਉਹ ਪ੍ਰੇਤ-ਭਾਵ ਤੋਂ ਮੁਕਤ ਹੋ ਕੇ ਮੋਖਸ਼ ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਦੇ ਹਨ।

Verse 3

पलायनपरा ये च पृष्ठदेशे हता मृताः

ਅਤੇ ਜੋ ਭੱਜਣ ਨੂੰ ਤਤਪਰ ਸਨ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਪਿੱਠ ਵੱਲ ਘਾਵ ਲੱਗੇ ਅਤੇ ਜੋ ਮਾਰੇ ਜਾ ਕੇ ਮਰ ਗਏ…

Verse 4

इन्द्र उवाच । वर्षेवर्षे तदा श्राद्धं प्रकरोति पितामहः । गयां गत्वा दिने तस्मिन्पितॄणां दिव्यरूपिणाम्

ਇੰਦਰ ਨੇ ਕਿਹਾ: ਇਸੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਸਾਲ ਦਰ ਸਾਲ ਪਿਤਾਮਹ (ਬ੍ਰਹਮਾ) ਸ਼੍ਰਾਦ੍ਹ ਕਰਦੇ ਹਨ—ਉਸ ਦਿਨ ਗਯਾ ਜਾ ਕੇ—ਦਿਵ੍ਯ ਰੂਪ ਵਾਲੇ ਪਿਤ੍ਰਾਂ ਲਈ।

Verse 5

तत्कथं देव गच्छामि तत्राहं श्राद्धसिद्धये । तस्मात्कथय मे तेषां किंचिच्छ्राद्धाय भूतले । मुक्तिदं येन गच्छामि तव वाक्याज्जनार्दन

ਤਾਂ ਹੇ ਦੇਵ, ਮੈਂ ਉੱਥੇ ਸ਼੍ਰਾਦ੍ਹ ਦੀ ਸਿੱਧੀ ਲਈ ਕਿਵੇਂ ਜਾਵਾਂ? ਇਸ ਲਈ ਧਰਤੀ ਉੱਤੇ ਹੀ ਉਹਨਾਂ ਦੇ ਸ਼੍ਰਾਦ੍ਹ ਲਈ ਕੋਈ ਉਪਾਯ ਮੈਨੂੰ ਦੱਸੋ—ਜੋ ਮੋਖਸ਼ ਦੇਣ ਵਾਲਾ ਹੋਵੇ—ਤਾਂ ਕਿ ਤੇਰੇ ਬਚਨ ਅਨੁਸਾਰ, ਹੇ ਜਨਾਰਦਨ, ਮੈਂ ਕਰ ਸਕਾਂ।

Verse 6

विश्वामित्र उवाच । ततः स सुचिरं ध्यात्वा तमुवाच जनार्दनः । अस्ति तीर्थं महत्पुण्यं तस्मादप्यधिकं च यत्

ਵਿਸ਼ਵਾਮਿਤ੍ਰ ਨੇ ਕਿਹਾ: ਤਦੋਂ ਜਨਾਰਦਨ ਨੇ ਬਹੁਤ ਦੇਰ ਧਿਆਨ ਕਰ ਕੇ ਉਸ ਨੂੰ ਆਖਿਆ—“ਇੱਕ ਮਹਾਨ ਤੇ ਅਤਿ-ਪੁਣ੍ਯ ਤੀਰਥ ਹੈ, ਜੋ ਉਸ ਤੋਂ ਵੀ ਵਧ ਕਰ ਉੱਤਮ ਹੈ।”

Verse 7

हाटकेश्वरजे क्षेत्रे कूपिकामध्यसंस्थितम् । अमावास्यादिने तत्र चतुर्दश्याश्च देवप । गया संक्रमते सम्यक्सर्वतीर्थसमन्विता

ਹਾਟਕੇਸ਼ਵਰ ਦੇ ਪਵਿੱਤਰ ਖੇਤਰ ਵਿੱਚ, ਕੂਪਿਕਾ ਦੇ ਮੱਧ ਸਥਿਤ ਉਸ ਥਾਂ ਤੇ, ਅਮਾਵਸ ਦੇ ਦਿਨ ਅਤੇ ਚੌਦਵੀਂ ਨੂੰ ਵੀ, ਹੇ ਦੇਵਪਤੀ, ਗਯਾ ਆਪ ਹੀ ਸਭ ਤੀਰਥਾਂ ਦੇ ਸਾਰ ਸਮੇਤ ਓਥੇ ਸਮ੍ਯਕ ਰੂਪ ਨਾਲ ਸੰਕ੍ਰਮਿਤ ਹੁੰਦੀ ਹੈ।

Verse 8

कन्यासंस्थे रवौ तत्र यः श्राद्धं कुरुते नरः । अष्टवंशोद्भवैर्विप्रैः स पितॄंस्तारयेन्निजान्

ਜਦੋਂ ਸੂਰਜ ਕਨਿਆ ਰਾਸ਼ੀ ਵਿੱਚ ਹੋਵੇ, ਜੋ ਮਨੁੱਖ ਓਥੇ ਅੱਠ ਵੰਸ਼ਾਂ ਤੋਂ ਉਤਪੰਨ ਬ੍ਰਾਹਮਣਾਂ ਨਾਲ ਸ਼੍ਰਾਦ੍ਹ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਆਪਣੇ ਪਿਤਰਾਂ ਨੂੰ ਤਾਰ ਕੇ ਕਲਿਆਣ ਲੋਕਾਂ ਵੱਲ ਪਹੁੰਚਾਂਦਾ ਹੈ।

Verse 9

अपि प्रेतत्वमापन्नान्किं पुनः स्वर्गसंस्थितान् । तत्क्षेत्रप्रभवा विप्रा अष्टवंशसमुद्भवाः

ਜੇ ਪ੍ਰੇਤ-ਅਵਸਥਾ ਨੂੰ ਪਹੁੰਚੇ ਹੋਏ ਵੀ ਉੱਧਰ ਸਕਦੇ ਹਨ, ਤਾਂ ਫਿਰ ਸਵਰਗ ਵਿੱਚ ਸਥਿਤਾਂ ਦੀ ਤਾਂ ਗੱਲ ਹੀ ਕੀ! ਉਹ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਉਸ ਖੇਤਰ ਤੋਂ ਉਤਪੰਨ ਹਨ, ਅੱਠ ਵੰਸ਼ਾਂ ਤੋਂ ਜਨਮੇ ਹੋਏ।

Verse 10

तप उग्रं समास्थाय वर्तंते हिमपर्वते । आनर्ताधिपतेर्दानाद्भीतास्तत्र समागताः

ਉਗ੍ਰ ਤਪੱਸਿਆ ਧਾਰਨ ਕਰ ਕੇ ਉਹ ਹਿਮ ਪਰਬਤ ਉੱਤੇ ਵੱਸਦੇ ਹਨ। ਆਨਰਤ ਦੇ ਅਧਿਪਤੀ ਦੇ ਦਾਨ (ਅਤੇ ਪ੍ਰਭਾਵ) ਤੋਂ ਡਰ ਕੇ ਉਹ ਓਥੇ ਇਕੱਠੇ ਹੋ ਗਏ।

Verse 11

तान्गृहीत्वा द्रुतं गच्छ तत्र संबोध्य गौरवात् । सामपूर्वैरुपायैस्तैस्तेषामग्रे समाचर

ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਨਾਲ ਲੈ ਕੇ ਤੁਰੰਤ ਚੱਲ; ਉੱਥੇ ਗੌਰਵ ਨਾਲ ਆਦਰ-ਸਹਿਤ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਸੰਬੋਧਨ ਕਰ। ਫਿਰ ਪਹਿਲਾਂ ਸਾਮ-ਉਪਾਯਾਂ ਨਾਲ ਸਮਝਾ ਕੇ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਸਾਹਮਣੇ ਯਥੋਚਿਤ ਵਰਤਾਵ ਕਰ।

Verse 12

श्राद्धं चैव यथान्यायं ततः प्राप्स्यसि वांछितम् । ते चाऽपि सुखिनः सर्वे भविष्यंति समागताः

ਅਤੇ ਜਦ ਤੂੰ ਵਿਧੀ ਅਨੁਸਾਰ ਸ਼੍ਰਾਦ੍ਹ ਕਰੇਂਗਾ, ਤਦ ਤੈਨੂੰ ਇੱਛਿਤ ਫਲ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੋਵੇਗਾ। ਉਹ ਸਭ ਵੀ—ਇਕੱਠੇ ਹੋ ਕੇ ਯਥੋਚਿਤ ਸਤਿਕਾਰੇ ਗਏ—ਸੁਖੀ ਹੋ ਜਾਣਗੇ।

Verse 13

त्वया सह प्रपूज्याश्च ह्यस्माभिः श्राद्धकारणात् । तच्छ्रुत्वा सहसा शक्रः सन्तोषं परमं गतः

‘ਸ਼੍ਰਾਦ੍ਹ ਦੇ ਕਾਰਣ, ਤੇਰੇ ਨਾਲ ਮਿਲ ਕੇ ਉਹਨਾਂ ਦੀ ਵੀ ਸਾਡੇ ਵੱਲੋਂ ਯਥਾਵਿਧਿ ਪੂਜਾ ਹੋਣੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ।’ ਇਹ ਸੁਣ ਕੇ ਸ਼ਕ੍ਰ (ਇੰਦਰ) ਤੁਰੰਤ ਪਰਮ ਸੰਤੋਖ ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੋਇਆ।

Verse 14

हिमवंतं समुद्दिश्य प्रस्थितस्त्वरयाऽन्वितः । वासुदेवोऽपि राजेंद्र क्षीराब्धिमगमत्तदा

ਹਿਮਵਾਨ ਵੱਲ ਦ੍ਰੁਤ ਗਤੀ ਨਾਲ ਪ੍ਰਸਥਾਨ ਕਰ ਕੇ ਉਹ ਰਵਾਨਾ ਹੋਇਆ। ਅਤੇ ਹੇ ਰਾਜੇ, ਉਸੇ ਵੇਲੇ ਵਾਸੁਦੇਵ ਵੀ ਖੀਰ-ਸਮੁੰਦਰ ਨੂੰ ਗਿਆ।

Verse 15

हिमवन्तं समाश्रित्य शक्रोऽपि ददृशे द्विजान् । अष्टवंशसमुद्भूतान्विष्णुना समुदाहृतान्

ਹਿਮਵਾਨ ਦੇ ਆਸਰੇ ਰਹਿ ਕੇ ਸ਼ਕ੍ਰ ਨੇ ਵੀ ਉਹ ਦਵਿਜ ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਨੂੰ ਵੇਖਿਆ—ਅੱਠ ਵੰਸ਼ਾਂ ਤੋਂ ਉਤਪੰਨ—ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਵਿਸ਼ਣੂ ਨੇ ਬੁਲਾਇਆ ਸੀ।

Verse 205

इति श्रीस्कान्दे महापुराण एकाशीतिसाहस्र्यां संहितायां षष्ठे नागरखण्डे हाटकेश्वरक्षेत्रमाहात्म्ये शक्रविष्णुसंवादे गयाश्राद्धफलमाहात्म्य वर्णनंनाम पञ्चोत्तरशततमोऽध्यायः

ਇਸ ਪ੍ਰਕਾਰ ਸ਼੍ਰੀ ਸਕੰਦ ਮਹਾਪੁਰਾਣ ਦੀ ਏਕਾਸ਼ੀਤੀ-ਸਾਹਸ੍ਰੀ ਸੰਹਿਤਾ ਦੇ ਛੇਵੇਂ ਨਾਗਰਖੰਡ ਵਿੱਚ, ਹਾਟਕੇਸ਼ਵਰ-ਖੇਤਰ ਮਾਹਾਤਮ੍ਯ ਅਧੀਨ, ਸ਼ਕ੍ਰ–ਵਿਸ਼ਣੁ ਸੰਵਾਦ ਵਿੱਚ ‘ਗਯਾ-ਸ਼੍ਰਾਦ੍ਧ ਦੇ ਫਲ ਦੀ ਮਹਿਮਾ ਦਾ ਵਰਣਨ’ ਨਾਮ ਦੋ ਸੌ ਪੰਜਵਾਂ ਅਧਿਆਇ ਸਮਾਪਤ ਹੋਇਆ।