Adhyaya 204

Verse 1

आनर्त उवाच । प्रोक्ताऽस्माकं त्वया विप्र शुद्धिर्नागरसंभवा । वंशजा विस्तरेणैव यथा पृष्टोऽसि सुव्रत

ਆਨਰਤ ਨੇ ਕਿਹਾ: ਹੇ ਬ੍ਰਾਹਮਣ, ਤੁਸੀਂ ਸਾਡੇ ਲਈ ਵੰਸ਼ ਤੋਂ ਪੈਦਾ ਹੋਣ ਵਾਲੀ ਨਾਗਰ ਸ਼ੁੱਧੀ ਦਾ ਵਿਸਥਾਰ ਨਾਲ ਵਰਣਨ ਕੀਤਾ ਹੈ, ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਹੇ ਉੱਤਮ ਵਰਤ ਰੱਖਣ ਵਾਲੇ, ਤੁਹਾਨੂੰ ਪੁੱਛਿਆ ਗਿਆ ਸੀ।

Verse 2

सांप्रतं शीलजां ब्रूहि नष्टवंशश्च यो भवेत् । पितामहं न जानाति न च मातामहीं निजाम् । तस्य शुद्धिः कथं कार्या नागरोऽस्मीति यो वदेत्

ਹੁਣ ਆਚਰਣ 'ਤੇ ਅਧਾਰਤ ਸ਼ੁੱਧੀ ਬਾਰੇ ਦੱਸੋ; ਜੇਕਰ ਕਿਸੇ ਦਾ ਵੰਸ਼ ਨਸ਼ਟ ਹੋ ਗਿਆ ਹੋਵੇ - ਉਹ ਆਪਣੇ ਦਾਦਾ ਜਾਂ ਆਪਣੀ ਨਾਨੀ ਨੂੰ ਨਹੀਂ ਜਾਣਦਾ - ਤਾਂ ਉਸ ਵਿਅਕਤੀ ਦੀ ਸ਼ੁੱਧੀ ਕਿਵੇਂ ਕੀਤੀ ਜਾਵੇ ਜੋ ਕਹਿੰਦਾ ਹੈ, 'ਮੈਂ ਨਾਗਰ ਹਾਂ'?

Verse 3

विश्वामित्र उवाच । एतदर्थं पुरा पृष्टो भर्तृयज्ञश्च नागरैः । नष्टवंशकृते राजन्यथा पृष्टोऽस्मि वै त्व या

ਵਿਸ਼ਵਾਮਿੱਤਰ ਨੇ ਕਿਹਾ: ਇਸੇ ਵਿਸ਼ੇ ਲਈ, ਪਹਿਲਾਂ ਨਾਗਰਾਂ ਦੁਆਰਾ ਭਰਤਰੀਯੱਗਿਆ ਨੂੰ ਵੀ ਗੁੰਮ ਹੋਏ ਵੰਸ਼ ਦੇ ਮਾਮਲੇ ਬਾਰੇ ਪੁੱਛਿਆ ਗਿਆ ਸੀ - ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਹੇ ਰਾਜਨ, ਤੁਸੀਂ ਮੈਨੂੰ ਪੁੱਛਿਆ ਹੈ।

Verse 4

भर्तृयज्ञ उवाच । नष्टवंशस्तु यो ब्रूयान्नागरोऽस्मीति संसदि । तस्य शीलं प्रविज्ञेयं ततः शुद्धिं समादिशेत्

ਭਰਤ੍ਰਿਯਜ੍ਞ ਨੇ ਕਿਹਾ: ਜੇ ਕੋਈ ਨਸ਼ਟ ਵੰਸ਼ ਵਾਲਾ ਸਭਾ ਵਿੱਚ ਕਹੇ, ‘ਮੈਂ ਨਾਗਰ ਹਾਂ’, ਤਾਂ ਪਹਿਲਾਂ ਉਸ ਦਾ ਸ਼ੀਲ-ਆਚਰਨ ਧਿਆਨ ਨਾਲ ਪਰਖਿਆ ਜਾਵੇ; ਫਿਰ ਉਸ ਲਈ ਯੋਗ ਸ਼ੁੱਧੀ ਦਾ ਵਿਧਾਨ ਕੀਤਾ ਜਾਵੇ।

Verse 5

नागराणां तु ये धर्मा व्यवहाराश्च केवलाः । तेषु चेद्वर्तते नित्यं संभाव्यो नागरो हि सः

ਨਾਗਰਾਂ ਦੇ ਜੋ ਧਰਮ ਅਤੇ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਸਮਾਜਿਕ ਵਿਹਾਰ ਹਨ, ਜੇ ਕੋਈ ਸਦਾ ਉਨ੍ਹਾਂ ਅਨੁਸਾਰ ਜੀਊਂਦਾ ਰਹੇ, ਤਾਂ ਉਹ ਨਿਸ਼ਚੇ ਹੀ ਸੱਚਾ ਅਤੇ ਮਾਣਯੋਗ ਨਾਗਰ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।

Verse 6

तस्य शुद्धिकृते देयं धटं ब्राह्मणसत्तमाः । धटे तु शुद्धिमापन्ने ततोऽसौ शुद्धतां व्रजेत्

ਉਸ ਦੀ ਸ਼ੁੱਧੀ ਲਈ, ਹੇ ਸ਼੍ਰੇਸ਼ਠ ਬ੍ਰਾਹਮਣੋ, ਇੱਕ ਧਟ (dhaṭa) ਦਾਨ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ। ਜਦੋਂ ਉਹ ਧਟ ਸ਼ੁੱਧ ਹੋ ਜਾਵੇ, ਤਦ ਉਹ ਆਪ ਵੀ ਪਵਿੱਤਰਤਾ ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰ ਲੈਂਦਾ ਹੈ।

Verse 7

श्राद्धार्हः कन्यकार्हश्च सोमार्हश्च विशेषतः । सामान्यपदयोग्यश्च समस्ते स्थानकर्मणि

ਉਹ ਸ਼੍ਰਾਦ੍ਹ ਵਿੱਚ ਅਰਪਣ ਸਵੀਕਾਰ ਕਰਨ ਯੋਗ ਹੈ, ਕੁਆਰੀ-ਸੰਬੰਧੀ ਸੰਸਕਾਰਾਂ ਲਈ ਯੋਗ ਹੈ, ਅਤੇ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਕਰਕੇ ਸੋਮ-ਯਾਗ ਆਦਿ ਕਰਮਾਂ ਲਈ ਯੋਗ ਹੈ; ਅਤੇ ਸਭ ਥਾਂ-ਕਾਲ ਅਨੁਸਾਰ ਰੀਤੀਆਂ ਵਿੱਚ ਸਧਾਰਣ ਪਦ ਲਈ ਵੀ ਯੋਗ ਹੈ।

Verse 8

एतत्ते सर्वमाख्यातं यत्पृष्टोऽस्मि नरोत्तम । द्वितीया जायते शुद्धिर्यथा नष्टान्वये द्विजे । तस्माद्वद महाराज यद्भूयः श्रोतुमर्हसि

ਹੇ ਨਰੋਤਮ, ਜੋ ਕੁਝ ਤੂੰ ਪੁੱਛਿਆ ਸੀ ਉਹ ਸਭ ਮੈਂ ਕਹਿ ਦਿੱਤਾ—ਕਿਵੇਂ ਨਸ਼ਟ ਅਨ੍ਵਯ ਵਾਲੇ ਦ੍ਵਿਜ ਲਈ ਵੀ ਦੂਜੀ (ਪੁਨਰੁੱਥਾਨੀ) ਸ਼ੁੱਧੀ ਉਤਪੰਨ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਇਸ ਲਈ, ਹੇ ਮਹਾਰਾਜ, ਹੁਣ ਦੱਸੋ—ਹੋਰ ਕੀ ਸੁਣਨਾ ਚਾਹੁੰਦੇ ਹੋ?

Verse 9

आनर्त उवाच । तस्मात्ते नागरा भूत्वा विप्राश्चाष्टकुलोद्भवाः । सर्वेषामुत्तमा जाताः प्राधान्येन व्यवस्थिताः

ਆਨਰਤ ਨੇ ਕਿਹਾ: ‘ਇਸ ਲਈ ਉਹ ਨਾਗਰ ਬਣ ਕੇ, ਅੱਠ ਕੁਲਾਂ ਤੋਂ ਉਤਪੰਨ ਉਹ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਸਭਨਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਉੱਤਮ ਹੋ ਗਏ ਅਤੇ ਪ੍ਰਧਾਨਤਾ ਵਿੱਚ ਸਥਾਪਿਤ ਹੋਏ।’

Verse 10

तपसः किं प्रभावः स तेषां वा यजनोद्भवः । विद्योद्भवोऽथवा विप्र किं वा दानसमुद्भवः

ਉਹਨਾਂ ਦੀ ਮਹਾਨਤਾ ਤਪੱਸਿਆ ਦੇ ਪ੍ਰਭਾਵ ਨਾਲ ਹੈ, ਜਾਂ ਯਜ੍ਞ ਤੋਂ ਉਤਪੰਨ ਹੈ? ਜਾਂ ਹੇ ਬ੍ਰਾਹਮਣ, ਵਿਦਿਆ ਤੋਂ ਜਨਮ ਲੈਂਦੀ ਹੈ—ਅਥਵਾ ਦਾਨ-ਧਰਮ ਤੋਂ ਪੈਦਾ ਹੁੰਦੀ ਹੈ?

Verse 11

विश्वामित्र उवाच । ते सर्वे गुणसंपन्ना यथान्ये नागरास्तथा । विशेषश्चापरस्तेषां ते शक्रेण प्रतिष्ठिताः

ਵਿਸ਼ਵਾਮਿਤ੍ਰ ਨੇ ਕਿਹਾ: ‘ਉਹ ਸਭ ਗੁਣਾਂ ਨਾਲ ਸੰਪੰਨ ਹਨ, ਜਿਵੇਂ ਹੋਰ ਨਾਗਰ ਹਨ। ਪਰ ਉਹਨਾਂ ਦੀ ਇਕ ਹੋਰ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ਤਾ ਹੈ: ਉਹ ਸ਼ਕ੍ਰ (ਇੰਦਰ) ਵੱਲੋਂ ਸਥਾਪਿਤ ਕੀਤੇ ਗਏ।’

Verse 12

तेन ते गौरवं प्राप्ताः सर्वेषां तु द्विजन्मनाम्

ਉਸ (ਦਿਵ੍ਯ ਸਥਾਪਨਾ) ਕਰਕੇ ਉਹਨਾਂ ਨੇ ਸਭ ਦ੍ਵਿਜਾਂ ਵਿਚ ਆਦਰ-ਗੌਰਵ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤਾ।

Verse 13

आनर्त उवाच । कस्मिन्काले तु ते विप्राः शक्रे णात्र प्रतिष्ठिताः । किमर्थं च वदास्माकं विस्तरेण महामते

ਆਨਰਤ ਨੇ ਕਿਹਾ: ‘ਕਿਹੜੇ ਸਮੇਂ ਉਹ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਇੱਥੇ ਸ਼ਕ੍ਰ (ਇੰਦਰ) ਵੱਲੋਂ ਸਥਾਪਿਤ ਕੀਤੇ ਗਏ? ਅਤੇ ਕਿਸ ਕਾਰਨ? ਹੇ ਮਹਾਮਤੇ, ਸਾਨੂੰ ਵਿਸਤਾਰ ਨਾਲ ਦੱਸੋ।’

Verse 14

विश्वामित्र उवाच । हिरण्याक्ष इति ख्यातः पुराऽसीद्दानवो त्तमः । अभवत्तस्य संग्रामः शक्रेण सह दारुणः

ਵਿਸ਼ਵਾਮਿਤ੍ਰ ਨੇ ਕਿਹਾ: ਪੁਰਾਤਨ ਕਾਲ ਵਿੱਚ ਹਿਰਣ੍ਯਾਕ੍ਸ਼ ਨਾਮ ਦਾ ਇੱਕ ਉੱਤਮ ਦਾਨਵ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਸੀ। ਉਸ ਦਾ ਸ਼ਕ੍ਰ (ਇੰਦਰ) ਨਾਲ ਭਿਆਨਕ ਯੁੱਧ ਹੋਇਆ।

Verse 15

तत्र देवासुरे युद्धे मृता भूरिदिवौकसः । दानवाश्च महाराज परस्परजिगीषवः

ਉਸ ਦੇਵ-ਅਸੁਰ ਯੁੱਧ ਵਿੱਚ ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਦਿਵਲੋਕ ਦੇ ਵਾਸੀ ਮਾਰੇ ਗਏ। ਅਤੇ ਦਾਨਵ ਵੀ, ਹੇ ਮਹਾਰਾਜ, ਇਕ ਦੂਜੇ ਨੂੰ ਜਿੱਤਣ ਦੀ ਲਾਲਸਾ ਨਾਲ ਡਿੱਗ ਪਏ।

Verse 16

अथ ते दानवाः संख्ये शक्रेण विनिपातिताः । विद्याबलेन ताञ्छुक्रः सजीवान्कुरुते पुनः

ਫਿਰ ਉਹ ਦਾਨਵ, ਜੋ ਰਣ ਵਿੱਚ ਸ਼ਕ੍ਰ ਵੱਲੋਂ ਡਾਹੇ ਗਏ ਸਨ, ਸ਼ੁਕ੍ਰ ਨੇ ਆਪਣੀ ਵਿਦਿਆ-ਸ਼ਕਤੀ ਨਾਲ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਮੁੜ ਜੀਵਤ ਕਰ ਦਿੱਤਾ।

Verse 17

देवाश्च निधनं प्राप्ता न जीवंति कथंचन । कस्यचित्त्वथ कालस्य विष्णुं प्रोवाच वृत्रहा

ਪਰ ਦੇਵਤਾ ਜੋ ਮੌਤ ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੋਏ, ਉਹ ਕਿਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਵੀ ਜੀਵਤ ਨਾ ਹੋਏ। ਕੁਝ ਸਮੇਂ ਬਾਅਦ ਵ੍ਰਿਤ੍ਰਹਾ (ਇੰਦਰ) ਨੇ ਵਿਸ਼ਣੂ ਨੂੰ ਸੰਬੋਧਨ ਕੀਤਾ।

Verse 18

धारातीर्थमृतानां च प्रहारैः सन्मुखैः प्रभो । या गतिश्च समादिष्टा तां मे वद जनार्दन

ਹੇ ਪ੍ਰਭੂ! ਧਾਰਾਤੀਰਥ ਵਿੱਚ ਜੋ ਯੋਧੇ ਸਾਹਮਣੇ ਤੋਂ ਪ੍ਰਹਾਰ ਸਹਿੰਦੇ ਹੋਏ ਮਰਦੇ ਹਨ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਲਈ ਕਿਹੋ ਜਿਹੀ ਗਤੀ ਨਿਰਧਾਰਿਤ ਕੀਤੀ ਗਈ ਹੈ—ਮੈਨੂੰ ਦੱਸੋ, ਹੇ ਜਨਾਰਦਨ।

Verse 19

पराङ्मुखा मृता ये च पलायनपरायणाः । तेषामपि गतिं ब्रूहि यादृग्जायेतवाच्युत

ਅਤੇ ਜੋ ਪਿੱਠ ਮੋੜ ਕੇ ਮਰਦੇ ਹਨ, ਭੱਜਣ ਨੂੰ ਹੀ ਧਿਆਨ ਰੱਖਦੇ—ਹੇ ਅਚ੍ਯੁਤ, ਉਹਨਾਂ ਦੀ ਭੀ ਗਤੀ ਦੱਸੋ; ਉਹ ਕਿਹੋ ਜਿਹੀ ਅਵਸਥਾ ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੁੰਦੇ ਹਨ?

Verse 20

विष्णुरुवाच । धारातीर्थमृतानां च सन्मुखानां महाहवे । यथा चोच्छिन्नबीजानां पुनर्जन्म न विद्यते

ਵਿਸ਼ਣੂ ਜੀ ਨੇ ਕਿਹਾ: ਧਾਰਾਤੀਰਥ ਵਿੱਚ ਜੋ ਮਹਾਂਯੁੱਧ ਵਿਚ ਵੈਰੀ ਦੇ ਸਾਹਮਣੇ ਮੁਖ ਕਰਕੇ ਮਰਦੇ ਹਨ, ਉਹਨਾਂ ਲਈ ਪੁਨਰਜਨਮ ਨਹੀਂ—ਜਿਵੇਂ ਕੱਟੇ ਹੋਏ ਬੀਜ ਮੁੜ ਅੰਕੁਰ ਨਹੀਂ ਫੁੱਟਦੇ।

Verse 21

ये पुनः पृष्ठदेशे तु हन्यते भयविक्लवाः । भुज्यमानाः परैस्ते च प्रेताः स्युस्त्रिदशाधिप

ਪਰ ਜੋ ਡਰ ਨਾਲ ਕੰਬਦੇ ਹੋਏ ਪਿੱਠ ਪਾਸੋਂ ਮਾਰੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ, ਅਤੇ ਵੈਰੀਆਂ ਵੱਲੋਂ ਦਬਾਏ ਜਾਂਦੇ ਹਨ—ਹੇ ਤ੍ਰਿਦਸ਼ਾਂ ਦੇ ਅਧਿਪਤੀ, ਉਹ ਪ੍ਰੇਤ ਬਣਦੇ ਹਨ।

Verse 22

इन्द्र उवाच । केचिद्देवा मृता युद्धे युध्यमानाश्च सन्मुखाः । तथैवान्ये मया दृष्टा हन्यमानाः पराङ्मुखाः । प्रेतत्वं दानवानां च सर्वेषां स्यान्न वा प्रभो

ਇੰਦਰ ਨੇ ਕਿਹਾ: ਕੁਝ ਦੇਵ ਯੁੱਧ ਵਿੱਚ ਸਾਮ੍ਹਣੇ ਮੁਖ ਹੋ ਕੇ ਲੜਦੇ ਲੜਦੇ ਮਰ ਗਏ; ਅਤੇ ਕੁਝ ਹੋਰ ਮੈਂ ਵੇਖੇ ਜੋ ਪਿੱਠ ਮੋੜੇ ਹੋਏ ਮਾਰੇ ਜਾ ਰਹੇ ਸਨ। ਹੇ ਪ੍ਰਭੂ, ਦਾਨਵਾਂ ਦੇ ਵਿਸ਼ੇ ਵਿੱਚ—ਕੀ ਸਭ ਨੂੰ ਪ੍ਰੇਤਤਾ ਮਿਲੇਗੀ ਜਾਂ ਨਹੀਂ?

Verse 23

विष्णुरुवाच । असंशयं सहस्राक्ष हता युद्धे पराङ्मुखाः । प्रेतत्वे यांति ते सर्वे देवा वा मानुषा यदि

ਵਿਸ਼ਣੂ ਜੀ ਨੇ ਕਿਹਾ: ਹੇ ਸਹਸ੍ਰਾਖ੍ਸ਼, ਨਿਸ਼ਚਿਤ ਹੀ ਜੋ ਯੁੱਧ ਵਿੱਚ ਪਿੱਠ ਮੋੜ ਕੇ ਮਾਰੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ, ਉਹ ਸਭ ਪ੍ਰੇਤਤਾ ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੁੰਦੇ ਹਨ—ਚਾਹੇ ਦੇਵ ਹੋਣ ਜਾਂ ਮਨੁੱਖ।

Verse 24

विषादग्नेः कुलघ्नानां तया चैवात्मघातिनाम् । दंष्ट्रिभिर्हतदेहानां शृंगिभिश्च सुरेश्वर । प्रेतत्वं जायते नूनं सत्यमेतदसंशयम्

ਵਿਸਾਦ ਦੀ ਅੱਗ ਨਾਲ ਸੜੇ ਹੋਏ, ਕੁਲ-ਘਾਤੀ ਅਤੇ ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਮਾਰਨ ਵਾਲੇ; ਦੰਦਾਂ ਵਾਲੇ ਪਸ਼ੂਆਂ ਅਤੇ ਸਿੰਗਾਂ ਵਾਲੇ ਜੀਵਾਂ ਦੁਆਰਾ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਦੇਹ ਨਾਸ ਹੋਏ—ਹੇ ਦੇਵਾਂ ਦੇ ਪ੍ਰਭੂ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਨਿਸ਼ਚਿਤ ਹੀ ਪ੍ਰੇਤ-ਭਾਵ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਸੱਚ ਹੈ, ਬਿਨਾ ਸੰਦੇਹ।

Verse 25

इन्द्र उवाच । कथं तेषां भवेन्मुक्तिः प्रेतत्वाद्दारुणाद्विभो । एतन्मे सर्वमाचक्ष्व येन यत्नं करोम्यहम्

ਇੰਦਰ ਨੇ ਕਿਹਾ: “ਹੇ ਸਰਵਵਿਆਪੀ ਪ੍ਰਭੂ, ਉਸ ਭਿਆਨਕ ਪ੍ਰੇਤ-ਅਵਸਥਾ ਤੋਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਮੁਕਤੀ ਕਿਵੇਂ ਹੋਵੇ? ਇਹ ਸਭ ਮੈਨੂੰ ਦੱਸੋ, ਤਾਂ ਜੋ ਮੈਂ ਉਸ ਅਨੁਸਾਰ ਯਤਨ ਕਰਾਂ।”

Verse 26

श्रीभगवानुवाच । तेषां संयुज्यते श्राद्धं कन्यासंस्थे दिवाकरे । कृष्णपक्षे चतुर्दश्यां नभस्यस्य सुरेश्वर

ਸ਼੍ਰੀ ਭਗਵਾਨ ਨੇ ਕਿਹਾ: “ਹੇ ਸੁਰੇਸ਼ਵਰ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਲਈ ਸ਼੍ਰਾਦ੍ਹ ਵਿਧੀਪੂਰਵਕ ਤਦੋਂ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ ਜਦੋਂ ਸੂਰਜ ਕਨਿਆ ਰਾਸ਼ੀ ਵਿੱਚ ਹੋਵੇ, ਅਤੇ ਨਭੱਸ੍ਯ (ਭਾਦਰਪਦ) ਮਹੀਨੇ ਦੇ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਪੱਖ ਦੀ ਚਤੁਰਦਸ਼ੀ ਨੂੰ।”

Verse 27

गयायां भक्तिपूर्वं तु पितामहवचो यथा । ततः प्रयांति ते मोक्षं सत्यमेतदसंशयम्

ਪਰ ਗਯਾ ਵਿੱਚ ਭਕਤੀ ਨਾਲ, ਪਿਤਾਮਹ (ਬ੍ਰਹਮਾ) ਦੇ ਆਦੇਸ਼ ਅਨੁਸਾਰ ਜਦੋਂ ਇਹ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਤਦ ਉਹ ਮੋਖਸ਼ ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੁੰਦੇ ਹਨ। ਇਹ ਸੱਚ ਹੈ, ਬਿਨਾ ਸੰਦੇਹ।

Verse 28

इन्द्र उवाच । कस्मात्तत्र दिने श्राद्धं क्रियते मधुसूदन । शस्त्रैर्विनिहतानां च सर्वं मे विस्तराद्वद

ਇੰਦਰ ਨੇ ਕਿਹਾ: “ਹੇ ਮਧੁਸੂਦਨ, ਉਸੇ ਦਿਨ ਸ਼੍ਰਾਦ੍ਹ ਕਿਉਂ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ? ਅਤੇ ਜੋ ਸ਼ਸਤ੍ਰਾਂ ਨਾਲ ਮਾਰੇ ਗਏ ਹਨ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਬਾਰੇ ਵੀ—ਮੈਨੂੰ ਸਭ ਕੁਝ ਵਿਸਥਾਰ ਨਾਲ ਦੱਸੋ।”

Verse 29

श्रीभगवानुवाच । भूतप्रेतपिशाचैश्च कूष्मांडै राक्षसैरपि । पुरा संप्रार्थितः शंभुर्दिने तत्र समागते । अद्यैकं दिवसं देव कन्यासंस्थे दिवाकरे

ਸ਼੍ਰੀ ਭਗਵਾਨ ਨੇ ਕਿਹਾ: ਪੁਰਾਤਨ ਸਮੇਂ, ਜਦ ਉਹ ਦਿਨ ਆਇਆ, ਭੂਤ, ਪ੍ਰੇਤ, ਪਿਸ਼ਾਚ, ਕੂਸ਼ਮਾਂਡ ਅਤੇ ਰਾਖਸ਼ਾਂ ਨੇ ਸ਼ੰਭੂ ਨੂੰ ਬੜੀ ਬੇਨਤੀ ਕੀਤੀ—‘ਹੇ ਦੇਵ! ਅੱਜ, ਜਦ ਸੂਰਜ ਕਨਿਆ ਰਾਸ਼ੀ ਵਿੱਚ ਹੈ, ਸਾਨੂੰ ਇਕ ਦਿਨ ਦੀ ਕਿਰਪਾ ਬਖ਼ਸ਼ੋ…’

Verse 30

अस्माकं देहि येन स्यात्तृप्तिर्वर्षसमुद्भवा । प्रदत्ते वंशजैः श्राद्धे दीनानां त्वं दयां कुरु

‘ਸਾਨੂੰ ਉਹ ਦਾਨ ਦਿਓ ਜਿਸ ਨਾਲ ਸਾਲ ਭਰ ਲਈ ਤ੍ਰਿਪਤੀ ਉਪਜੇ। ਜਦ ਸਾਡੇ ਵੰਸ਼ਜ ਸ਼੍ਰਾਦ੍ਹ ਅਰਪਣ ਕਰਨ, ਤਦ ਹੇ ਪ੍ਰਭੂ, ਅਸੀਂ ਦਿਨਾਂ ਉੱਤੇ ਦਇਆ ਕਰੋ।’

Verse 31

श्रीभगवानुवाच । यः करिष्यति वै श्राद्धमस्मिन्नहनि संस्थिते । कृष्णपक्षे चतुर्दश्यां नभस्यस्य च वंशजः । भविष्यति परा प्रीतिर्यावत्संवत्सरः स्थितः

ਸ਼੍ਰੀ ਭਗਵਾਨ ਨੇ ਕਿਹਾ: ਜੋ ਕੋਈ ਵੰਸ਼ਜ ਇਸੇ ਦਿਨ—ਨਭਸ੍ਯ (ਭਾਦ੍ਰਪਦ) ਦੇ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਪੱਖ ਦੀ ਚਤੁਰਦਸ਼ੀ ਨੂੰ—ਸ਼੍ਰਾਦ੍ਹ ਕਰੇਗਾ, ਉਸ ਨਾਲ ਸਾਲ ਭਰ ਤੱਕ ਪਰਮ ਪ੍ਰੀਤੀ (ਤ੍ਰਿਪਤੀ) ਬਣੀ ਰਹੇਗੀ।

Verse 32

यः पुनस्तु गयां गत्वा युष्मद्वंशसमुद्भवः । करिष्यति तथा श्राद्धं तेन मुक्तिमवाप्स्यथ

ਪਰ ਜੇ ਤੁਹਾਡੇ ਵੰਸ਼ ਵਿੱਚ ਜਨਮਿਆ ਕੋਈ ਵੰਸ਼ਜ ਗਯਾ ਜਾ ਕੇ ਉਸੇ ਰੀਤ ਨਾਲ ਉੱਥੇ ਸ਼੍ਰਾਦ੍ਹ ਕਰੇ, ਤਾਂ ਉਸ ਦੇ ਪ੍ਰਭਾਵ ਨਾਲ ਤੁਸੀਂ ਮੁਕਤੀ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰੋਗੇ।

Verse 33

शस्त्रेण निहतानां च स्वर्गस्थानामपि ध्रुवम् । न करिष्यति यः श्राद्धं तस्मिन्नहनि संस्थिते

ਅਤੇ ਜੋ ਸ਼ਸਤ੍ਰ ਨਾਲ ਮਾਰੇ ਗਏ ਹਨ—ਭਾਵੇਂ ਉਹ ਨਿਸਚਿਤ ਹੀ ਸਵਰਗ ਵਿੱਚ ਵੱਸਦੇ ਹੋਣ—ਜੇ ਕੋਈ ਉਸ ਆਏ ਹੋਏ ਦਿਨ ਸ਼੍ਰਾਦ੍ਹ ਨਹੀਂ ਕਰਦਾ…

Verse 34

क्षुत्पिपासार्तदेहाश्च पितरस्तस्य दुःखिताः । स्थास्यंति वत्सरं यावदेतदाह पितामहः

ਉਸ ਦੇ ਪਿਤਰ ਭੁੱਖ ਤੇ ਤ੍ਰਿਸ਼ਨਾ ਨਾਲ ਪੀੜਤ ਦੇਹਾਂ ਵਾਲੇ ਦੁਖੀ ਰਹਿਣਗੇ; ਪਿਤਾਮਹ ਬ੍ਰਹਮਾ ਨੇ ਕਿਹਾ ਹੈ ਕਿ ਉਹ ਇੱਕ ਵਰ੍ਹੇ ਤੱਕ ਐਸੇ ਹੀ ਕਲੇਸ਼ ਵਿੱਚ ਟਿਕੇ ਰਹਿਣਗੇ।

Verse 35

तस्मात्सर्वप्रयत्नेन तस्मिन्नहनि कारयेत् । अन्यमुद्दिश्य तत्सर्वं प्रेतानामिह जायते

ਇਸ ਲਈ ਪੂਰੇ ਯਤਨ ਨਾਲ ਉਸੇ ਦਿਨ ਕਰਮ ਕਰਵਾਉਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ; ਕਿਉਂਕਿ ਇੱਥੇ ਜੋ ਕੁਝ ਕਿਸੇ ਹੋਰ ਦੇ ਨਾਮ ਉੱਤੇ ਅਰਪਿਤ ਕਰਕੇ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਅਸਲ ਵਿੱਚ ਕੇਵਲ ਪ੍ਰੇਤਾਂ ਲਈ ਹੀ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।

Verse 36

ततो भगवता दत्ता तेषां चैव तु सा तिथिः श्रा । द्धकर्मणि संजाते विना शस्त्रहतं जनम्

ਫਿਰ ਭਗਵਾਨ ਨੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਲਈ ਉਹੀ ਤਿਥੀ ਨਿਯਤ ਕਰ ਦਿੱਤੀ; ਜਦੋਂ ਸ਼੍ਰਾਦ੍ਹ-ਕਰਮ ਕੀਤਾ ਜਾਵੇ, ਤਾਂ ਉਹ ਸ਼ਸਤ੍ਰ ਨਾਲ ਮਾਰੇ ਗਏ ਮਨੁੱਖ ਤੋਂ ਬਿਨਾ (ਉਸ ਨੂੰ ਛੱਡ ਕੇ) ਕੀਤਾ ਜਾਵੇ।

Verse 37

संमुखस्यापि संग्रामे युध्यमानस्य देहिनः । कदाचिच्चलते चित्तं तीक्ष्णशस्त्रहतस्य च

ਸਾਮ੍ਹਣੇ-ਸਾਮ੍ਹਣੇ ਯੁੱਧ ਵਿੱਚ ਲੜ ਰਹੇ ਯੋਧੇ ਦਾ ਵੀ ਮਨ ਕਦੇ ਕਦੇ ਡੋਲ ਜਾਂਦਾ ਹੈ; ਖ਼ਾਸ ਕਰਕੇ ਉਸ ਦਾ ਜੋ ਤਿੱਖੇ ਸ਼ਸਤ੍ਰ ਨਾਲ ਘਾਇਲ ਹੋ ਕੇ ਡਿੱਗ ਪਵੇ।

Verse 204

इति श्रीस्कांदे महापुराण एकाशीतिसाहस्र्यां संहितायां षष्ठे नागरखण्डे श्रीहाटकेश्वरक्षेत्र माहात्म्ये शक्रविष्णुसंवादे प्रेतश्राद्धकथनंनाम चतुरधिकद्विशततमोऽध्यायः

ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਸ਼੍ਰੀ ਸਕੰਦ ਮਹਾਪੁਰਾਣ ਦੀ ਏਕਾਸ਼ੀਤੀ-ਸਾਹਸ੍ਰੀ ਸੰਹਿਤਾ ਦੇ ਛੇਵੇਂ ਭਾਗ ਨਾਗਰਖੰਡ ਵਿੱਚ, ਸ਼੍ਰੀ ਹਾਟਕੇਸ਼ਵਰ-ਖੇਤਰ ਮਾਹਾਤਮ੍ਯ ਦੇ ਅੰਦਰ, ਸ਼ਕ੍ਰ ਅਤੇ ਵਿਸ਼ਣੂ ਦੇ ਸੰਵਾਦ ਵਿੱਚ, “ਪ੍ਰੇਤ-ਸ਼੍ਰਾਦ੍ਹ ਦਾ ਵਰਣਨ” ਨਾਮਕ ਦੋ ਸੌ ਚੌਥਾ ਅਧਿਆਇ ਸਮਾਪਤ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।