Adhyaya 199

Verse 1

ऋषय ऊचुः । तिस्रःकोट्योर्धकोटी च तीर्थानामिह भूतले । श्रूयते सूत कार्त्स्न्येन कीर्त्यमाना मुनीश्वरैः

ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਨੇ ਕਿਹਾ: ਹੇ ਸੂਤ! ਧਰਤੀ ਉੱਤੇ ਤੀਰਥਾਂ ਦੀ ਤਿੰਨ ਕਰੋੜ ਅਤੇ ਅੱਧ ਕਰੋੜ ਗਿਣਤੀ ਸੁਣੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਜੋ ਮੁਨੀਸ਼ਵਰਾਂ ਵੱਲੋਂ ਪੂਰਨ ਰੂਪ ਨਾਲ ਕੀਰਤਿਤ ਕੀਤੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।

Verse 2

कथं लभ्येत सर्वेषां तीर्थानां स्नानजं फलम् । अल्पायुर्भिर्महाभाग कलिकाल उपस्थिते

ਹੇ ਮਹਾਭਾਗ! ਕਲਿਯੁਗ ਦੇ ਆ ਪਹੁੰਚਣ ਤੇ ਅਤੇ ਅਲਪ ਆਯੁ ਵਾਲਿਆਂ ਲਈ, ਸਭ ਤੀਰਥਾਂ ਦੇ ਸਨਾਨ ਤੋਂ ਉਪਜਣ ਵਾਲਾ ਫਲ ਕਿਵੇਂ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੋ ਸਕਦਾ ਹੈ?

Verse 3

सूत उवाच । क्षेत्रत्रयमिहाख्यातं तथारण्यत्रयं महत् । पुरीत्रयं वनान्येव त्रीणि ग्रामास्तथात्रयः

ਸੂਤ ਨੇ ਕਿਹਾ: ਇੱਥੇ ਤਿੰਨ ਪਵਿੱਤਰ ਖੇਤਰ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਹਨ, ਅਤੇ ਇਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਤਿੰਨ ਮਹਾਨ ਅਰਣ੍ਯ; ਤਿੰਨ ਪੁਣ੍ਯ ਪੁਰੀਆਂ, ਤਿੰਨ ਵਨ-ਭਾਗ, ਅਤੇ ਤਿੰਨ ਹੀ ਪਿੰਡ ਵੀ।

Verse 4

तथा तीर्थत्रयं चान्यत्पर्वतत्रितयान्वितम् । महानदीत्रयं चैव सर्वपातकनाशनम्

ਇਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਤੀਰਥਾਂ ਦੀ ਹੋਰ ਇਕ ਤ੍ਰਿਯਾ ਹੈ, ਜੋ ਤਿੰਨ ਪਰਬਤਾਂ ਦੀ ਤ੍ਰਿਯਾ ਨਾਲ ਯੁਕਤ ਹੈ; ਅਤੇ ਤਿੰਨ ਮਹਾਨਦੀਆਂ ਦੀ ਤ੍ਰਿਯਾ ਭੀ ਹੈ—ਜੋ ਸਭ ਪਾਪਾਂ ਦਾ ਨਾਸ ਕਰਨ ਵਾਲੀ ਹੈ।

Verse 5

मर्त्यलोकेस्थितं विप्राः सर्वतीर्थफलप्रदम् । सर्वेष्वेतेषु यः स्नाति स सर्वेषां फलं लभेत्

ਹੇ ਬ੍ਰਾਹਮਣੋ, ਮਰਤ ਲੋਕ ਵਿੱਚ ਹੀ ਉਹ ਸਥਾਪਿਤ ਹੈ ਜੋ ਸਭ ਤੀਰਥਾਂ ਦੇ ਫਲ ਪ੍ਰਦਾਨ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਜੋ ਇਨ੍ਹਾਂ ਸਭ ਵਿੱਚ ਸਨਾਨ ਕਰੇ, ਉਹ ਸਭ ਦਾ ਪੂਰਨ ਪੁੰਨ-ਫਲ ਪਾ ਲੈਂਦਾ ਹੈ।

Verse 6

चतुर्विंशतिसंख्यानामिदमाह प्रजापतिः । य एकस्मिंस्त्रिके स्नाति सर्व त्रिकफलं लभेत्

ਚੌਵੀ ਦੀ ਗਿਣਤੀ ਵਾਲੇ ਇਸ ਸਮੂਹ ਬਾਰੇ ਪ੍ਰਜਾਪਤੀ ਨੇ ਇਹ ਕਿਹਾ: ਜੋ ਇਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਕਿਸੇ ਇਕ ਤ੍ਰਿਕ ਵਿੱਚ ਸਨਾਨ ਕਰੇ, ਉਹ ਸਾਰੇ ਤ੍ਰਿਕਾਂ ਦਾ ਫਲ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰ ਲੈਂਦਾ ਹੈ।

Verse 7

ऋषय ऊचुः त्रीणि क्षेत्राणि कानीह तथारण्यानि कानि च । पुर्यस्तिस्रो महाभाग काःख्याताश्च वनानि च

ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਨੇ ਕਿਹਾ: ਇੱਥੇ ਤਿੰਨ ਪਵਿੱਤਰ ਖੇਤਰ ਕਿਹੜੇ ਹਨ, ਅਤੇ ਤਿੰਨ ਆਰਣ੍ਯ (ਵਨ-ਆਸ਼੍ਰਮ) ਕਿਹੜੇ ਹਨ? ਹੇ ਮਹਾਭਾਗ, ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਤਿੰਨ ਪੁਰੀਆਂ ਕਿਹੜੀਆਂ ਹਨ, ਅਤੇ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਵਨ ਕਿਹੜੇ ਹਨ?

Verse 8

के ग्रामाः कानि तीर्थानि के नगाः सरितश्च काः । नामभिर्वद नः सूत सर्वाण्येतानि विस्तरात्

ਕਿਹੜੇ ਪਿੰਡ ਹਨ, ਕਿਹੜੇ ਤੀਰਥ ਹਨ, ਕਿਹੜੇ ਪਰਬਤ ਹਨ ਅਤੇ ਕਿਹੜੀਆਂ ਨਦੀਆਂ ਹਨ? ਹੇ ਸੂਤ, ਇਨ੍ਹਾਂ ਸਭ ਨੂੰ ਨਾਮਾਂ ਸਮੇਤ ਸਾਨੂੰ ਵਿਸਤਾਰ ਨਾਲ ਦੱਸੋ।

Verse 9

सूत उवाच कुरुक्षेत्रमिति ख्यातं प्रथमं क्षेत्रमुत्तमम् । हाटकेश्वरजं क्षेत्रं द्वितीयं परिकीर्तितम्

ਸੂਤ ਜੀ ਨੇ ਕਿਹਾ: ਪਹਿਲਾ ਅਤੇ ਸਭ ਤੋਂ ਉੱਤਮ ਪਵਿੱਤਰ ਖੇਤਰ ‘ਕੁਰੂਕਸ਼ੇਤਰ’ ਨਾਮ ਨਾਲ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਹੈ। ਦੂਜਾ ‘ਹਾਟਕੇਸ਼ਵਰ’ ਤੋਂ ਉਤਪੰਨ ਖੇਤਰ ਕਿਹਾ ਗਿਆ ਹੈ।

Verse 10

प्राभासिकं तृतीयं तु क्षेत्रं हि द्विजसत्तमाः । एतत्क्षेत्रत्रयं पुण्यं सर्वपातकनाशनम्

ਅਤੇ ਤੀਜਾ ਖੇਤਰ ‘ਪ੍ਰਾਭਾਸਿਕ’ ਹੈ, ਹੇ ਦਵਿਜ-ਸ਼੍ਰੇਸ਼ਠੋ। ਇਹ ਤਿੰਨ ਖੇਤਰਾਂ ਦਾ ਸਮੂਹ ਪਵਿੱਤਰ ਹੈ ਅਤੇ ਸਭ ਪਾਪਾਂ ਦਾ ਨਾਸ ਕਰਨ ਵਾਲਾ ਹੈ।

Verse 11

यथोक्तविधिना दृष्ट्वा नरः पापात्प्रमुच्यते । यो यं काममभिध्यायन्क्षेत्रेष्वेतेषु भक्तितः

ਜਿਵੇਂ ਵਿਧੀ ਦੱਸੀ ਗਈ ਹੈ, ਉਸ ਅਨੁਸਾਰ ਦਰਸ਼ਨ ਕਰਨ ਨਾਲ ਮਨੁੱਖ ਪਾਪ ਤੋਂ ਮੁਕਤ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਅਤੇ ਜੋ ਕੋਈ ਭਕਤੀ ਨਾਲ ਇਨ੍ਹਾਂ ਖੇਤਰਾਂ ਵਿੱਚ ਕਿਸੇ ਇੱਛਾ ਦਾ ਧਿਆਨ ਕਰਦਾ ਹੈ—

Verse 12

स्नानं करोति तस्येष्टं मनसो जायते फलम् । चतुर्विंशतिमानेषु स्नातो भवति स द्विजाः

—ਅਤੇ ਸਨਾਨ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਉਸ ਲਈ ਮਨ ਦੀ ਇੱਛਾ ਅਨੁਸਾਰ ਫਲ ਉਪਜਦਾ ਹੈ। ਹੇ ਦਵਿਜੋ, ਉਹ ਚੌਵੀਹਾਂ ਦੇ ਪੂਰੇ ਸਮੂਹ ਵਿੱਚ ਸਨਾਨ ਕੀਤਾ ਹੋਇਆ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।

Verse 13

एकं तु पुष्करारण्यं नैमिषारण्यमेव च । धर्मारण्यं तृतीयं तु तेषां संकीर्त्यते द्विजाः

ਇੱਕ ‘ਪੁਸ਼ਕਰ-ਆਰਣ੍ਯ’ ਹੈ ਅਤੇ ਦੂਜਾ ਨਿਸ਼ਚਿਤ ਹੀ ‘ਨੈਮਿਸ਼-ਆਰਣ੍ਯ’ ਹੈ। ਤੀਜਾ ‘ਧਰਮ-ਆਰਣ੍ਯ’ ਹੈ—ਹੇ ਦਵਿਜੋ, ਇਹਨਾਂ ਦਾ ਉਚਾਰਣ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।

Verse 14

त्रिष्वेतेषु च यः स्नाति चतुर्विंशतिभाग्भवेत्

ਇਨ੍ਹਾਂ ਤਿੰਨਾਂ ਵਿੱਚ ਜੋ ਭੀ ਸਨਾਨ ਕਰੇ, ਉਹ ਚੌਵੀਹ ਹਿੱਸਿਆਂ ਵਾਲੇ ਪੁੰਨ ਦਾ ਭਾਗੀ ਬਣਦਾ ਹੈ।

Verse 15

वाराणसी पुरीत्येका द्वितीया द्वारकापुरी । अवन्त्याख्या तृतीया च विश्रुता भुवनत्रये

ਵਾਰਾਣਸੀ ਪੁਰੀ ਪਹਿਲੀ ਪਵਿੱਤਰ ਨਗਰੀ ਵਜੋਂ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਹੈ; ਦੂਜੀ ਦਵਾਰਕਾਪੁਰੀ ਹੈ; ਅਤੇ ਤੀਜੀ, ਤਿੰਨਾਂ ਲੋਕਾਂ ਵਿੱਚ ਵਿਖਿਆਤ, ਅਵੰਤੀ (ਉੱਜਯਿਨੀ) ਕਹਾਂਦੀ ਹੈ।

Verse 16

एतासु यो नरः स्नाति चतुर्विंशतिभाग्भवेत्

ਇਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚ ਜੋ ਮਨੁੱਖ ਸਨਾਨ ਕਰੇ, ਉਹ ਚੌਵੀਹ ਹਿੱਸਿਆਂ ਵਾਲੇ ਪੁੰਨ ਦਾ ਭਾਗੀ ਬਣਦਾ ਹੈ।

Verse 17

वृन्दावनं वनं चैकं द्वितीयं खांडवं वनम् । ख्यातं द्वैतवनं चान्यत्तृतीयं धरणीतले

ਵ੍ਰਿੰਦਾਵਨ ਇੱਕ (ਸਰਵੋਤਮ) ਪਵਿੱਤਰ ਵਨ ਹੈ; ਦੂਜਾ ਖਾਂਡਵ ਵਨ ਹੈ; ਅਤੇ ਤੀਜਾ, ਧਰਤੀ ਉੱਤੇ ਵੀ ਪ੍ਰਸਿੱਧ, ਖਿਆਤ ਦ੍ਵੈਤਵਨ ਹੈ।

Verse 18

त्रिष्वेतेषु च यः स्नाति चतुर्विंशतिभाग्भवेत्

ਇਨ੍ਹਾਂ ਤਿੰਨਾਂ ਵਿੱਚ ਜੋ ਭੀ ਸਨਾਨ ਕਰੇ, ਉਹ ਚੌਵੀਹ ਹਿੱਸਿਆਂ ਵਾਲੇ ਪੁੰਨ ਦਾ ਭਾਗੀ ਬਣਦਾ ਹੈ।

Verse 19

कल्पग्रामः स्मृतश्चैकः शालिग्रामो द्वितीयकः । नंदिग्रामस्तृतीयस्तु विश्रुतो द्विजसत्तमाः

ਕਲਪਗ੍ਰਾਮ ਪਹਿਲਾ ਮੰਨਿਆ ਗਿਆ ਹੈ; ਦੂਜਾ ਸ਼ਾਲਿਗ੍ਰਾਮ ਹੈ; ਅਤੇ ਤੀਜਾ, ਹੇ ਦ੍ਵਿਜ-ਸ਼੍ਰੇਸ਼ਠੋ, ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਨੰਦਿਗ੍ਰਾਮ ਹੈ।

Verse 20

त्रिष्वेतेषु च यः स्नाति चतुर्विंशतिभाग्भवेत्

ਅਤੇ ਜੋ ਕੋਈ ਇਨ੍ਹਾਂ ਤਿੰਨਾਂ ਵਿੱਚ ਸਨਾਨ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਪੁੰਨ ਦੇ ਚੌਵੀ ਗੁਣਾ ਭਾਗ ਦਾ ਹੱਕਦਾਰ ਬਣਦਾ ਹੈ।

Verse 21

अग्नितीर्थं स्मृतं चैकं शुक्लतीर्थमथापरम् । तृतीयं पितृतीर्थं तु पितॄणामतिवल्लभम्

ਅਗ્નਿਤੀਰਥ ਇੱਕ ਮੰਨਿਆ ਗਿਆ ਹੈ; ਦੂਜਾ ਸ਼ੁਕਲਤੀਰਥ ਹੈ; ਅਤੇ ਤੀਜਾ ਪਿਤ੍ਰਤੀਰਥ—ਜੋ ਪਿਤਰਾਂ ਨੂੰ ਅਤਿ ਪ੍ਰਿਯ ਹੈ।

Verse 22

त्रिष्वेतेषु च यः स्नाति चतुर्विंशतिभाग्भवेत्

ਅਤੇ ਜੋ ਕੋਈ ਇਨ੍ਹਾਂ ਤਿੰਨਾਂ ਤੀਰਥਾਂ ਵਿੱਚ ਸਨਾਨ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਪੁੰਨ ਦੇ ਚੌਵੀ ਗੁਣਾ ਭਾਗ ਦਾ ਹੱਕਦਾਰ ਬਣਦਾ ਹੈ।

Verse 23

श्रीपर्वतः स्मृतश्चैको द्वितीयश्चार्बुदस्तथा । तृतीयो रैवताख्योऽत्र विख्यातः पर्वतोत्तमाः

ਸ਼੍ਰੀਪਰਵਤ ਪਹਿਲਾ ਮੰਨਿਆ ਗਿਆ ਹੈ; ਦੂਜਾ ਅਰਬੁਦ (ਆਬੂ ਪਰਬਤ) ਹੈ; ਅਤੇ ਇੱਥੇ ਤੀਜਾ ਰੈਵਤ ਨਾਮਕ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਪਰਬਤ ਹੈ—ਹੇ ਪਰਬਤਾਂ ਦੇ ਸ਼੍ਰੇਸ਼ਠੋ।

Verse 24

त्रिष्वेतेषु च यः स्नाति चतुर्विंशतिभाग्भवेत्

ਇਨ੍ਹਾਂ ਤਿੰਨਾਂ ਤੀਰਥਾਂ ਵਿੱਚ ਜੋ ਭੀ ਸਨਾਨ ਕਰੇ, ਉਹ ਚੌਵੀ ਗੁਣਾ ਪੁੰਨ-ਭਾਗ ਦਾ ਅਧਿਕਾਰੀ ਬਣਦਾ ਹੈ।

Verse 25

गंगा नदी स्मृता पूर्वा नर्मदाख्या तथा परा । सरस्वती तृतीया तु नदी प्लक्षसमुद्भवा

ਪਹਿਲਾਂ ਗੰਗਾ ਨਦੀ ਦਾ ਸਿਮਰਨ ਹੁੰਦਾ ਹੈ; ਫਿਰ ਨਰਮਦਾ ਨਾਮੀ ਨਦੀ। ਤੀਜੀ ਸਰਸਵਤੀ ਹੈ, ਜੋ ਪਲਕਸ਼ ਤੋਂ ਉਤਪੰਨ ਮੰਨੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।

Verse 26

आसु सर्वासु यः स्नाति चतुर्विंशतिभाग्भवेत्

ਇਨ੍ਹਾਂ ਸਭਨਾਂ ਵਿੱਚ ਜੋ ਸਨਾਨ ਕਰੇ, ਉਹ ਚੌਵੀ ਭਾਗਾਂ ਅਨੁਸਾਰ ਨਿਰਧਾਰਿਤ ਪੁੰਨ-ਭਾਗ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਦਾ ਹੈ।

Verse 27

एतेष्वेव हि सर्वेषु यः स्नानं कुरुते नरः । सार्धकोटित्रयस्यात्र स कृत्स्नं फलमाप्नुयात्

ਇਨ੍ਹਾਂ ਸਭਨਾਂ ਵਿੱਚ ਹੀ ਜੋ ਨਰ ਸਨਾਨ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਇੱਥੇ ਤਿੰਨ ਸਾਢੇ ਕਰੋੜ ਦੇ ਬਰਾਬਰ ਪੁੰਨ-ਫਲ ਪੂਰਨ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰ ਲੈਂਦਾ ਹੈ।

Verse 28

यश्चैकस्मिन्नरः स्नाति स त्रिकस्य फलं लभेत्

ਅਤੇ ਜੋ ਨਰ ਕੇਵਲ ਇੱਕ ਵਿੱਚ ਸਨਾਨ ਕਰੇ, ਉਹ ਤ੍ਰਿਯਾਦ ਦੇ ਬਰਾਬਰ ਪੁੰਨ-ਫਲ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਦਾ ਹੈ।

Verse 29

एतद्वः सर्वमाख्यातं यत्पृष्टोऽस्मि द्विजोत्तमाः । संक्षेपात्तीर्थजं पुण्यं लभ्यते यन्नरैर्भुवि

ਹੇ ਦ੍ਵਿਜੋਤਮੋ, ਜੋ ਕੁਝ ਤੁਸੀਂ ਪੁੱਛਿਆ ਸੀ ਉਹ ਸਭ ਮੈਂ ਕਹਿ ਦਿੱਤਾ। ਸੰਖੇਪ ਵਿੱਚ, ਧਰਤੀ ਉੱਤੇ ਮਨੁੱਖ ਤੀਰਥਾਂ ਤੋਂ ਉਤਪੰਨ ਪੁੰਨ ਇਸੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਦੇ ਹਨ।

Verse 30

सांप्रतं किं नु वो वच्मि यत्तद्वदत मा चिरम्

ਹੁਣ ਦੱਸੋ, ਮੈਂ ਤੁਹਾਨੂੰ ਹੋਰ ਕੀ ਕਹਾਂ? ਜੋ ਪੁੱਛਣਾ ਚਾਹੁੰਦੇ ਹੋ, ਦੇਰ ਨਾ ਕਰੋ—ਤੁਰੰਤ ਕਹੋ।

Verse 31

ऋषय ऊचुः हाटकेश्वरजे क्षेत्रे यानि तीर्थानि सूतज । तानि प्रोक्तानि सर्वाणि त्वयाऽस्माकं सुविस्तरात्

ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਨੇ ਕਿਹਾ: ਹੇ ਸੂਤ-ਪੁੱਤਰ, ਹਾਟਕੇਸ਼ਵਰ ਦੇ ਪਵਿੱਤਰ ਖੇਤਰ ਵਿੱਚ ਜੋ ਤੀਰਥ ਹਨ, ਉਹ ਸਭ ਤੁਸੀਂ ਸਾਨੂੰ ਵਿਸਥਾਰ ਨਾਲ ਸਮਝਾ ਦਿੱਤੇ ਹਨ।

Verse 32

तथा चायतनान्येव संख्यया रहितानि च । अपि वर्षशतेनात्र स्नानं कर्तुं न शक्यते

ਇਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਇੱਥੇ ਦੇ ਆਯਤਨ (ਮੰਦਰ-ਧਾਮ) ਵੀ ਗਿਣਤੀ ਤੋਂ ਪਰੇ ਹਨ; ਸੌ ਵਰ੍ਹਿਆਂ ਵਿੱਚ ਵੀ ਇੱਥੇ ਸਭ ਥਾਵਾਂ ਤੇ ਸਨਾਨ ਕਰਨਾ ਸੰਭਵ ਨਹੀਂ।

Verse 33

तेषु सर्वेषु मर्त्येन यथोक्तविधिना स्फुटम् । देवतायतनान्येव तथा द्रष्टुं महा मते

ਹੇ ਮਹਾਮਤੀ, ਉਹਨਾਂ ਸਭ ਵਿੱਚ ਮਰਤਭੂਤ ਮਨੁੱਖ ਲਈ ਯਥੋਕਤ ਵਿਧੀ ਅਨੁਸਾਰ ਸਪਸ਼ਟ ਰੂਪ ਨਾਲ ਕਰਮ ਕਰਨਾ, ਅਤੇ ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੇ ਧਾਮਾਂ ਨੂੰ ਦਰਸ਼ਨ ਕਰਨਾ ਵੀ (ਅਤਿ ਕਠਿਨ ਹੈ)।

Verse 34

यस्मिन्स्नातो दिने चैव तस्य व्युष्टिः प्रकीर्तिता । अल्पायुषस्तदा मर्त्याः कृतेऽपि परिकीर्तिताः

ਜਿਸ ਦਿਨ ਮਨੁੱਖ ਸਨਾਨ ਕਰੇ, ਉਸ ਦਿਨ ਦੀ ‘ਵਿਉਸ਼ਟੀ’ (ਗਿਣਤੀ ਦਾ ਵਰਤ/ਅਵਧੀ) ਘੋਸ਼ਿਤ ਕੀਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਪਰ ਉਸ ਸਮੇਂ ਮਰਤਭੂਤ ਜੀਵ ਅਲਪ-ਆਯੁ ਵਾਲੇ ਹੀ ਕਹੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ, ਭਾਵੇਂ ਯਤਨ ਵੀ ਕੀਤਾ ਜਾਵੇ।

Verse 35

त्रेतायां द्वापरे चापि किमु प्राप्ते कलौ युगे । एवमल्पायुषो ज्ञात्वा मानवान्सूतनंदन

ਤ੍ਰੇਤਾ ਅਤੇ ਦ੍ਵਾਪਰ ਯੁਗ ਵਿੱਚ ਵੀ—ਅਤੇ ਕਲਿਯੁਗ ਦੇ ਆ ਪਹੁੰਚਣ ਤੇ ਤਾਂ ਹੋਰ ਵੀ—ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਮਨੁੱਖਾਂ ਨੂੰ ਅਲਪ-ਆਯੁ ਜਾਣ ਕੇ, ਹੇ ਸੂਤ-ਨੰਦਨ, (ਉਹਨਾਂ ਲਈ ਸੌਖਾ ਉਪਾਯ ਖੋਜਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ)।

Verse 36

लभेरंश्च कथं सर्वतीर्थानां स्नानजं फलम् । देवदर्शनजं वापि विशेषान्निर्धनाश्च ये

ਉਹ ਕਿਵੇਂ ਸਭ ਤੀਰਥਾਂ ਦੇ ਸਨਾਨ ਤੋਂ ਉਪਜਿਆ ਫਲ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਨ? ਅਤੇ ਦੇਵ-ਦਰਸ਼ਨ ਤੋਂ ਜਨਮਿਆ ਪੁੰਨ ਵੀ ਕਿਵੇਂ ਮਿਲੇ—ਖ਼ਾਸ ਕਰਕੇ ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਜੋ ਨਿਰਧਨ ਤੇ ਸਾਧਨ-ਹੀਨ ਹਨ?

Verse 37

अस्ति कश्चिदुपायोऽत्र दैवो वा मानुषोऽपि वा । येन तेषां भवेत्पुण्यं सर्वेषामेव हेलया

ਕੀ ਇੱਥੇ ਕੋਈ ਉਪਾਯ ਹੈ—ਦੈਵੀ ਹੋਵੇ ਜਾਂ ਮਾਨਵੀ—ਜਿਸ ਨਾਲ ਉਹਨਾਂ ਸਭ ਨੂੰ ਸਾਰੇ ਤੀਰਥਾਂ ਦਾ ਪੁੰਨ ਆਸਾਨੀ ਨਾਲ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੋ ਜਾਵੇ?

Verse 38

सूत उवाच । अस्मिन्नर्थे पुरा पृष्टो विश्वामित्रो महामुनिः । समुपेत्याश्रमं तस्य आनर्तेन महीभुजा

ਸੂਤ ਨੇ ਕਿਹਾ: ਇਸੀ ਅਰਥ ਬਾਰੇ ਪੁਰਾਤਨ ਸਮੇਂ ਮਹਾਮੁਨੀ ਵਿਸ਼ਵਾਮਿਤ੍ਰ ਨੂੰ ਪੁੱਛਿਆ ਗਿਆ ਸੀ, ਜਦੋਂ ਆਨਰਤ ਦੇ ਰਾਜਾ ਨੇ ਆ ਕੇ ਉਸ ਦੇ ਆਸ਼੍ਰਮ ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤਾ।

Verse 39

राजोवाच । भगवन्नत्र तीर्थानि संख्यया रहितानि च । तेषु स्नानविधिः प्रोक्तः सर्वेष्वेव पृथक्पृथक्

ਰਾਜਾ ਬੋਲਿਆ: ਹੇ ਭਗਵਨ! ਇੱਥੇ ਤੀਰਥ ਅਣਗਿਣਤ ਹਨ; ਅਤੇ ਹਰ ਇਕ ਲਈ ਸਨਾਨ ਦੀ ਵਿਧੀ ਵੱਖ-ਵੱਖ, ਇਕ-ਇਕ ਕਰਕੇ ਉਪਦੇਸ਼ਿਤ ਕੀਤੀ ਗਈ ਹੈ।

Verse 40

मासे वारे दिने चैव कुत्रचिन्मुनिसत्तमैः । दानानि च तथोक्तानि यथा स्नान विधिस्तथा

ਕਿਤੇ-ਕਿਤੇ, ਹੇ ਮੁਨਿਸੱਤਮੋ, ਮਹਾਨ ਰਿਸ਼ੀ ਮਹੀਨੇ, ਵਾਰ ਅਤੇ ਦਿਨ ਅਨੁਸਾਰ ਵਰਤ-ਨਿਯਮ ਦੱਸਦੇ ਹਨ; ਅਤੇ ਦਾਨ ਵੀ ਓਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਕਹੇ ਗਏ ਹਨ, ਜਿਵੇਂ ਸਨਾਨ ਦੀ ਵਿਧੀ।

Verse 41

देवानां दर्शनं चापि पृथक्तेन प्रकीर्तितम् । न शक्यते फलं प्राप्तुं सर्वेषां केनचिन्मुने

ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੇ ਦਰਸ਼ਨ ਵੀ ਹਰ ਇਕ ਲਈ ਵੱਖਰੇ ਤੌਰ ਤੇ ਪ੍ਰਕੀਰਤਿਤ ਹਨ; ਇਸ ਲਈ, ਹੇ ਮੁਨੇ, ਕਿਸੇ ਇਕ ਲਈ ਸਭ ਦੇ ਫਲ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਨਾ ਸੰਭਵ ਨਹੀਂ।

Verse 42

अपि वर्षशतेनापि किं पुनः स्तोकवासरैः । तस्माद्वद महाभाग सुखोपायं च देहिनाम्

ਸੌ ਵਰ੍ਹਿਆਂ ਵਿੱਚ ਵੀ—ਫਿਰ ਥੋੜ੍ਹੇ ਦਿਨਾਂ ਦੀ ਤਾਂ ਗੱਲ ਹੀ ਕੀ—ਇਹ ਸੰਭਵ ਨਹੀਂ। ਇਸ ਲਈ, ਹੇ ਮਹਾਭਾਗ, ਦੇਹਧਾਰੀਆਂ ਲਈ ਕੋਈ ਸੁਖਲਾ ਉਪਾਯ ਦੱਸੋ।

Verse 43

एकस्मिन्नपि च स्नातस्तीर्थे प्राप्नोति मानवः । सर्वेषामेव तीर्थानां स्नानजं सकलं फलम्

ਇੱਕ ਹੀ ਤੀਰਥ ਵਿੱਚ ਸਨਾਨ ਕਰ ਲੈਣ ਨਾਲ ਮਨੁੱਖ ਸਭ ਤੀਰਥਾਂ ਵਿੱਚ ਸਨਾਨ ਤੋਂ ਉਤਪੰਨ ਹੋਣ ਵਾਲਾ ਪੂਰਾ ਫਲ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰ ਲੈਂਦਾ ਹੈ।

Verse 45

सूत उवाच । तच्छ्रुत्वा सुचिरं ध्यात्वा विश्वामित्रो महामुनिः । अब्रवीच्छृणु राजेंद्र सरहस्यं वदामि ते

ਸੂਤ ਜੀ ਬੋਲੇ: ਇਹ ਸੁਣ ਕੇ ਮਹਾਮੁਨੀ ਵਿਸ਼ਵਾਮਿਤ੍ਰ ਨੇ ਬਹੁਤ ਦੇਰ ਧਿਆਨ ਕੀਤਾ, ਫਿਰ ਕਿਹਾ—ਹੇ ਰਾਜਿੰਦ੍ਰ, ਸੁਣੋ; ਮੈਂ ਤੈਨੂੰ ਇਸ ਦਾ ਗੁਪਤ ਰਹੱਸ ਸਮੇਤ ਉਪਦੇਸ਼ ਦੱਸਦਾ ਹਾਂ।

Verse 46

चत्वार्यत्र प्रकृष्टानि मुख्यतीर्थानि पार्थिव । येषु स्नाने कृते राजञ्छ्राद्धे च तदनंतरम् । सर्वेषामेव तीर्थानां स्नानजं लभ्यते फलम्

ਹੇ ਪਾਰਥਿਵ ਰਾਜਾ, ਇੱਥੇ ਚਾਰ ਅਤਿ-ਉਤਕ੍ਰਿਸ਼ਟ ਮੁੱਖ ਤੀਰਥ ਹਨ। ਜੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚ ਸਨਾਨ ਕਰਕੇ ਤੁਰੰਤ ਪਿੱਛੋਂ ਸ਼੍ਰਾਦ੍ਹ ਕੀਤਾ ਜਾਵੇ, ਤਾਂ ਸਭ ਤੀਰਥਾਂ ਦੇ ਸਨਾਨ ਤੋਂ ਉਪਜਿਆ ਪੁੰਨ-ਫਲ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।

Verse 47

सप्तविंशतिलिंगानि तथात्रैव स्थितानि च । सिद्धेश्वरप्रपूर्वाणि सर्वपापहराणि च

ਅਤੇ ਇੱਥੇ ਹੀ ਸਤਾਈ ਲਿੰਗ ਪ੍ਰਤਿਸ਼ਠਿਤ ਹਨ—ਸਿੱਧੇਸ਼ਵਰ ਤੋਂ ਆਰੰਭ—ਜੋ ਸਭ ਪਾਪਾਂ ਨੂੰ ਹਰਣ ਵਾਲੇ ਹਨ।

Verse 48

तेषु सर्वेषु दृष्टेषु भक्त्या पूतेन चेतसा । सर्वेषामेव देवानां भवेद्दर्शनजं फलम्

ਉਨ੍ਹਾਂ ਸਭ ਦੇ ਦਰਸ਼ਨ ਜਦੋਂ ਭਕਤੀ ਨਾਲ ਪਵਿੱਤਰ ਹੋਏ ਚਿੱਤ ਨਾਲ ਕੀਤੇ ਜਾਣ, ਤਾਂ ਸਭ ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੇ ਦਰਸ਼ਨ ਤੋਂ ਉਪਜਿਆ ਫਲ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।

Verse 49

तथैकस्मिन्सुरे दृष्टे सर्वदेवसमुद्भवम् । फलं दर्शनजं भावि नराणां द्विजसत्तम

ਹੇ ਦ੍ਵਿਜ-ਸੱਤਮ, ਇੱਥੇ ਇਕ ਹੀ ਦੇਵਤਾ ਦੇ ਦਰਸ਼ਨ ਨਾਲ ਵੀ—ਜੋ ਸਭ ਦੇਵਤਿਆਂ ਦਾ ਮੂਲ ਸਰੋਤ ਹੈ—ਮਨੁੱਖਾਂ ਨੂੰ (ਸਭ ਦੇਵਾਂ ਦੇ) ਦਰਸ਼ਨ ਤੋਂ ਉਪਜਣ ਵਾਲਾ ਫਲ ਨਿਸ਼ਚਿਤ ਹੀ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।

Verse 50

राजोवाच । कानि चत्वारि तीर्थानि तत्र मुख्यानि सन्मुने । येषु स्नातो नरः सम्यक्सर्वेषां लभते फलम्

ਰਾਜਾ ਬੋਲਿਆ: ਹੇ ਪਵਿੱਤਰ ਮੁਨੀ, ਉੱਥੇ ਕਿਹੜੇ ਚਾਰ ਮੁੱਖ ਤੀਰਥ ਹਨ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚ ਯਥਾਵਿਧਿ ਸਨਾਨ ਕਰਨ ਨਾਲ ਮਨੁੱਖ ਸਭ ਤੀਰਥਾਂ ਦਾ ਫਲ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਦਾ ਹੈ?

Verse 51

विश्वामित्र उवाच । अत्रास्ति कूपिका पुण्या यस्यां संश्रयते गया । कृष्णपक्षे चतुर्दश्याममावास्यादिने तथा

ਵਿਸ਼ਵਾਮਿਤ੍ਰ ਨੇ ਕਿਹਾ: ਇੱਥੇ ਇੱਕ ਪੁੰਨਮਈ ਕੂਪਿਕਾ (ਕੂਆਂ) ਹੈ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਗਯਾ ਦਾ ਨਿਵਾਸ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ—ਖ਼ਾਸ ਕਰਕੇ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਪੱਖ ਦੀ ਚੌਦਵੀਂ ਅਤੇ ਅਮਾਵਸਿਆ ਦੇ ਦਿਨ।

Verse 52

विशेषेण महाभाग कन्यासंस्थे दिवाकरे । निर्विण्णा भूमिलोकानां कृतैः श्राद्धैरनेकधा

ਹੇ ਮਹਾਭਾਗ, ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਕਰਕੇ ਜਦੋਂ ਸੂਰਜ ਕਨਿਆ ਰਾਸ਼ੀ ਵਿੱਚ ਹੋਵੇ, ਤਦ ਗਯਾ ਧਰਤੀ ਲੋਕ ਦੇ ਲੋਕਾਂ ਨਾਲ ਅਨੇਕ ਪ੍ਰਕਾਰ ਦੇ ਕੀਤੇ ਸ਼ਰਾਧਾਂ ਦੁਆਰਾ ਤ੍ਰਿਪਤ ਹੋ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।

Verse 53

यस्तस्यां कुरुते श्राद्धं सम्यक्छ्रद्धासमन्वितः

ਜੋ ਕੋਈ ਉੱਥੇ ਸ਼ਰਧਾ ਨਾਲ ਯੁਕਤ ਹੋ ਕੇ ਯਥਾਵਿਧਿ ਸ਼ਰਾਧ ਕਰਦਾ ਹੈ,

Verse 54

तस्मिन्नहनि राजेंद्र स संतारयते पितॄन् । तथा तीर्थं द्वितीयं तु शंखतीर्थमिति स्मृतम्

ਉਸੇ ਦਿਨ, ਹੇ ਰਾਜੇਂਦ੍ਰ, ਉਹ ਆਪਣੇ ਪਿਤਰਾਂ ਦਾ ਉੱਧਾਰ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਅਤੇ ਦੂਜਾ ਤੀਰਥ ‘ਸ਼ੰਖ-ਤੀਰਥ’ ਨਾਮ ਨਾਲ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਹੈ।

Verse 55

तत्र स्नात्वा नरो यस्तु पश्येच्छंखेश्वरं ततः । सर्वेषां फलमाप्नोति माघस्य प्रथमेऽहनि

ਉੱਥੇ ਸਨਾਨ ਕਰ ਕੇ ਜੋ ਮਨੁੱਖ ਫਿਰ ਸ਼ੰਖੇਸ਼ਵਰ ਦੇ ਦਰਸ਼ਨ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਮਾਘ ਮਹੀਨੇ ਦੇ ਪਹਿਲੇ ਦਿਨ ਸਭ ਤੀਰਥਾਂ ਤੇ ਕਰਮਾਂ ਦਾ ਫਲ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰ ਲੈਂਦਾ ਹੈ।

Verse 56

तथा मन्नामकं तीर्थे तृतीयं मुख्यतां गतम् । अत्र स्नात्वा तु यः पश्येन्मया संस्थापितं हरम्

ਇਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਮੇਰੇ ਨਾਮ ਵਾਲਾ ਤੀਜਾ ਤੀਰਥ ਸਭ ਤੋਂ ਮੁੱਖ ਮਹਿਮਾ ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੋਇਆ ਹੈ। ਇੱਥੇ ਸਨਾਨ ਕਰ ਕੇ ਜੋ ਮੇਰੇ ਦੁਆਰਾ ਸਥਾਪਿਤ ਹਰ (ਸ਼ਿਵ) ਦੇ ਦਰਸ਼ਨ ਕਰੇ…

Verse 57

विश्वामित्रेश्वरं नाम सर्वेषां स फलं लभेत् । नभस्यस्य सिताष्टम्यां सर्वेषां लभते फलम्

ਉਸ ਦਾ ਨਾਮ ਵਿਸ਼ਵਾਮਿਤ੍ਰੇਸ਼ਵਰ ਹੈ; ਉਸ ਦੇ ਦਰਸ਼ਨ/ਪੂਜਾ ਨਾਲ ਸਭ ਦਾ ਫਲ ਮਿਲਦਾ ਹੈ। ਨਭਸ੍ਯ (ਭਾਦ੍ਰਪਦ) ਮਹੀਨੇ ਦੀ ਸ਼ੁਕਲ ਅਸ਼ਟਮੀ ਨੂੰ ਵੀ ਸਭ ਪੁੰਨ ਕਰਮਾਂ ਦਾ ਫਲ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।

Verse 58

शक्रतीर्थमिति ख्यातं चतुर्थं बालमण्डनम् । तत्र स्नात्वा च पंचाहं शक्रेश्वरमवेक्ष्य च । आश्विनस्य सितेऽष्टम्यां सर्वेषां लभते फलम्

ਚੌਥਾ ਤੀਰਥ ‘ਸ਼ਕ੍ਰਤੀਰਥ’ ਨਾਮ ਨਾਲ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਹੈ, ਜੋ ‘ਬਾਲਮੰਡਨ’—ਬਾਲਕਾਂ ਨੂੰ ਸ਼ੋਭਾ ਤੇ ਕਲਿਆਣ ਦੇਣ ਵਾਲਾ—ਹੈ। ਉੱਥੇ ਪੰਜ ਦਿਨ ਸਨਾਨ ਕਰ ਕੇ ਅਤੇ ਸ਼ਕ੍ਰੇਸ਼ਵਰ ਦੇ ਦਰਸ਼ਨ ਕਰ ਕੇ, ਆਸ਼ਵਿਨ ਮਹੀਨੇ ਦੀ ਸ਼ੁਕਲ ਅਸ਼ਟਮੀ ਨੂੰ ਸਭ ਪੁੰਨ ਦਾ ਫਲ ਮਿਲਦਾ ਹੈ।

Verse 59

राजोवाच । विधानं वद मे विप्र गयाकूप्याः समुद्भवम् । विस्तरेण महाभाग श्रद्धा मे महती स्थिता

ਰਾਜਾ ਬੋਲੇ: “ਹੇ ਵਿਪ੍ਰ (ਬ੍ਰਾਹਮਣ), ਮੈਨੂੰ ਗਯਾਕੂਪੀ ਦੀ ਵਿਧੀ ਅਤੇ ਉਸ ਦਾ ਉਤਪੱਤੀ-ਵ੍ਰਿਤਾਂਤ ਦੱਸੋ। ਹੇ ਮਹਾਭਾਗ, ਵਿਸਤਾਰ ਨਾਲ ਸਮਝਾਓ—ਮੇਰੀ ਸ਼ਰਧਾ ਬਹੁਤ ਦ੍ਰਿੜ੍ਹ ਹੋ ਚੁੱਕੀ ਹੈ।”

Verse 60

विश्वामित्र उवाच । अमावास्यादिने प्राप्ते तत्र कन्यागते रवौ । यः श्राद्धं कुरुते भक्त्या स पितॄंस्तारयेन्निजान्

ਵਿਸ਼ਵਾਮਿਤ੍ਰ ਨੇ ਕਿਹਾ: ਜਦ ਅਮਾਵਸ ਦਾ ਦਿਨ ਆਵੇ ਅਤੇ ਸੂਰਜ ਕਨਿਆ ਰਾਸ਼ੀ ਵਿੱਚ ਹੋਵੇ, ਜੋ ਭਕਤੀ ਨਾਲ ਉੱਥੇ ਸ਼੍ਰਾਦ੍ਹ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਆਪਣੇ ਪਿਤਰਾਂ ਨੂੰ ਤਾਰ ਦਿੰਦਾ ਹੈ।

Verse 61

भर्तृयज्ञविधानेन शुद्धैः स्थानोद्भवैर्द्विजैः । भर्तृयज्ञविधिं त्यक्त्वा योऽन्येन विधिना नरः

ਭਰਤ੍ਰਿ-ਯਜ್ಞ ਦੇ ਨਿਯਮ ਅਨੁਸਾਰ, ਉਸੇ ਥਾਂ ਦੇ ਜਨਮੇ ਸ਼ੁੱਧ ਦਵਿਜ ਬ੍ਰਾਹਮਣਾਂ ਨਾਲ (ਸ਼੍ਰਾਦ੍ਹ) ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ। ਪਰ ਜੋ ਮਨੁੱਖ ਉਸ ਵਿਧੀ ਨੂੰ ਛੱਡ ਕੇ ਕਿਸੇ ਹੋਰ ਤਰੀਕੇ ਨਾਲ ਕਰੇ…

Verse 62

श्राद्धं करोति मूढात्मा विहीनं स्थानजैर्द्विजैः । स्थानजैरपि वाऽशुद्धैस्तस्य तद्व्यर्थतां व्रजेत्

ਮੂੜ੍ਹ ਮਨ ਵਾਲਾ ਮਨੁੱਖ ਸਥਾਨਕ ਬ੍ਰਾਹਮਣਾਂ ਤੋਂ ਬਿਨਾਂ ਸ਼੍ਰਾਦ੍ਹ ਕਰਦਾ ਹੈ; ਜਾਂ ਸਥਾਨਕ ਪਰ ਅਸ਼ੁੱਧ ਬ੍ਰਾਹਮਣਾਂ ਨਾਲ ਕਰੇ—ਤਾਂ ਉਸ ਲਈ ਉਹ ਕਰਮ ਨਿਸ਼ਫਲ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।

Verse 63

वृष्टिः स्यादूषरे यद्वत्सत्यमेतन्मयोदितम् । अंधस्याग्रे यथा नृत्यं प्रगीतं बधिरस्य च । तथा च व्यर्थतां याति अन्यस्थानोद्भवैर्द्विजैः

ਜਿਵੇਂ ਬੰਜਰ ਧਰਤੀ ਉੱਤੇ ਵਰਖਾ—ਇਹ ਸੱਚ ਮੈਂ ਕਿਹਾ ਹੈ; ਅਤੇ ਜਿਵੇਂ ਅੰਨ੍ਹੇ ਅੱਗੇ ਨਾਚ, ਜਾਂ ਬਹਿਰੇ ਲਈ ਗੀਤ—ਉਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਹੋਰ ਥਾਂ ਦੇ ਜਨਮੇ ਬ੍ਰਾਹਮਣਾਂ ਨਾਲ ਕੀਤਾ (ਸ਼੍ਰਾਦ੍ਹ) ਵੀ ਨਿਸ਼ਫਲ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।

Verse 64

ब्राह्मणैः कारयेच्छ्राद्धं मूर्खैरपि द्विजोत्तमाः । चतुर्वेदा अपि त्याज्या अन्यस्थानसमुद्भवाः

ਹੇ ਦਵਿਜੋਤਮੋ, ਸ਼੍ਰਾਦ੍ਹ ਬ੍ਰਾਹਮਣਾਂ ਨਾਲ ਹੀ ਕਰਵਾਉਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ, ਭਾਵੇਂ ਉਹ ਅਲਪ-ਵਿਦਿਆ ਹੋਣ; ਪਰ ਜੋ ਹੋਰ ਥਾਂ ਦੇ ਜਨਮੇ ਹਨ, ਉਹ ਚਾਹੇ ਚਾਰੋਂ ਵੇਦਾਂ ਦੇ ਗਿਆਨੀ ਹੀ ਕਿਉਂ ਨਾ ਹੋਣ, ਤਿਆਗਣਯੋਗ ਹਨ।

Verse 65

दवे कर्मणि पित्र्ये वा सोमपाने विशेषतः । देशांतरगतो यस्तु श्राद्धं च कुरुते नरः । वैश्वानरपुरस्तेन कार्यं नान्यद्विजस्य च

ਦਾਨ-ਕਰਮ ਜਾਂ ਪਿਤ੍ਰ-ਕ੍ਰਿਆ ਵਿੱਚ, ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਕਰਕੇ ਸੋਮਪਾਨ ਦੇ ਯਜ੍ਞ ਵਿੱਚ—ਜੇ ਕੋਈ ਮਨੁੱਖ ਪਰਦੇਸ ਜਾ ਕੇ ਸ਼੍ਰਾਦ੍ਹ ਕਰੇ, ਤਾਂ ਪਹਿਲਾਂ ਵੈਸ਼ਵਾਨਰ (ਅਗਨੀ) ਦੇ ਅੱਗੇ ਵਿਧੀ ਕਰੇ; ਅਤੇ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਲਈ ਹੋਰ ਅਣਉਚਿਤ ਦਵਿਜ ਨੂੰ ਨਾ ਲਏ।

Verse 66

संनिवेश्य दर्भबटूञ्छ्राद्धं कुर्याद्द्विजोत्तमाः । दक्षिणा भोजनं देयं स्थानिकानां चिरादपि

ਦਰਭਾ-ਘਾਹ ਦੇ ਪ੍ਰਤੀਕ ਬਟੂ ਬਿਠਾ ਕੇ, ਉੱਤਮ ਦਵਿਜ ਸ਼੍ਰਾਦ੍ਹ ਕਰੇ। ਦਕਸ਼ਿਣਾ ਅਤੇ ਭੋਜਨ ਵੀ ਦੇਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ—ਹਾਂ, ਸਥਾਨਕ ਨਿਵਾਸੀਆਂ ਨੂੰ ਵੀ—ਤਾਂ ਜੋ ਤੀਰਥ-ਧਰਮ ਅਨੁਸਾਰ ਕਰਮ ਪੂਰਾ ਹੋਵੇ।

Verse 67

पंचगव्यस्य संपूर्णो यथा कुम्भः प्रदुष्यति । बिंदुनैकेन मद्यस्य पतितेन नृपोत्तम

ਹੇ ਨ੍ਰਿਪੋਤਮ! ਜਿਵੇਂ ਪੰਚਗਵ੍ਯ ਨਾਲ ਭਰਿਆ ਘੜਾ ਮਦਿਰਾ ਦੀ ਇਕ ਬੂੰਦ ਪੈਣ ਨਾਲ ਭੀ ਅਸ਼ੁੱਧ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਤਿਵੇਂ ਹੀ ਪਵਿੱਤਰ ਕਰਮ ਥੋੜ੍ਹੀ ਜਿਹੀ ਅਪਵਿਤ੍ਰ ਮਿਲਾਵਟ ਨਾਲ ਨਸ਼ਟ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।

Verse 68

एकेनापि च बाह्येन बहूनामपि भूपते । मध्ये समुपविष्टेन तच्छ्राद्धं दोषमाप्नुयात्

ਹੇ ਭੂਪਤੇ! ਭਾਵੇਂ ਬਹੁਤੇ ਬੈਠੇ ਹੋਣ, ਪਰ ਜੇ ਇਕ ਵੀ ਬਾਹਰੀ—ਜੋ ਯੋਗ ਨਹੀਂ—ਵਿਚਕਾਰ ਬੈਠ ਜਾਵੇ, ਤਾਂ ਉਹ ਸ਼੍ਰਾਦ੍ਹ ਦੋਸ਼ੀ ਹੋ ਕੇ ਮਲਿਨ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।

Verse 69

स्थानजोऽपि चतुर्वेदो यद्यपि स्यान्न शुद्धिभाक् । बहूनामपि शुद्धानां मध्ये श्राद्धं विनाशयेत्

ਸਥਾਨਕ ਹੋ ਕੇ ਭੀ, ਜੇ ਚਤੁਰਵੇਦੀ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਸ਼ੁੱਧੀ ਤੋਂ ਰਹਿਤ ਹੋਵੇ, ਤਾਂ ਬਹੁਤਿਆਂ ਸ਼ੁੱਧਾਂ ਦੇ ਵਿਚਕਾਰ ਬੈਠ ਕੇ ਵੀ ਉਹ ਸ਼੍ਰਾਦ੍ਹ ਨੂੰ ਨਸ਼ਟ ਕਰ ਸਕਦਾ ਹੈ।

Verse 70

तस्मात्सर्वप्रयत्नेन शुद्धं ब्राह्मणमानयेत्

ਇਸ ਲਈ ਪੂਰੇ ਯਤਨ ਨਾਲ ਕਰਮ ਲਈ ਇੱਕ ਸ਼ੁੱਧ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਨੂੰ ਬੁਲਾਇਆ ਜਾਵੇ।

Verse 71

स्थानिकं मूर्खमप्येवमलाभे गुणिनामपि । हीनांगमधिकांगं वा दूषितं नो तथा परम्

ਜੇ ਗੁਣੀ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਨਾ ਮਿਲਣ, ਤਾਂ ਸਥਾਨਕ—even ਅਗਿਆਨੀ—ਵੀ ਮੰਨਿਆ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ; ਕਿਉਂਕਿ ਅਸ਼ੁੱਧ, ਅੰਗਾਂ ਵਿੱਚ ਘਾਟ ਜਾਂ ਵਾਧ ਵਾਲੇ ਦੂਸ਼ਿਤ ਮਨੁੱਖ ਜਿਤਨਾ ਹਾਨਿਕਾਰਕ ਉਹ ਨਹੀਂ।

Verse 72

कन्यादाने तथा श्राद्धे कुलीनो ब्राह्मणः सदा । आहर्तव्यः प्रयत्नेन य इच्छेच्छुभमात्मनः । सोऽपि शुद्धिसमायुक्तो यदि स्यान्नृपसत्तम

ਕਨਿਆਦਾਨ ਅਤੇ ਸ਼੍ਰਾਦ੍ਹ ਵਿੱਚ ਸਦਾ ਯਤਨ ਨਾਲ ਕੁਲੀਨ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਲਿਆਉਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ—ਜੇ ਕੋਈ ਆਪਣੇ ਲਈ ਸ਼ੁਭਤਾ ਚਾਹੇ, ਹੇ ਨ੍ਰਿਪਸ਼੍ਰੇਸ਼ਠ—ਪਰ ਉਹ ਸ਼ੁੱਧਤਾ ਨਾਲ ਯੁਕਤ ਹੋਵੇ।

Verse 73

वृक्षाणां च यथाऽश्वत्थो देवतानां यथा हरिः । श्रेष्ठस्थानजविप्राणां तथा चाष्टकुलोद्भवः

ਜਿਵੇਂ ਰੁੱਖਾਂ ਵਿੱਚ ਅਸ਼ਵਤ्थ ਪ੍ਰਧਾਨ ਹੈ ਅਤੇ ਦੇਵਤਿਆਂ ਵਿੱਚ ਹਰਿ, ਤਿਵੇਂ ਸ੍ਰੇਸ਼ਠ ਸਥਾਨਕ ਬ੍ਰਾਹਮਣਾਂ ਵਿੱਚ ਅੱਠ ਕੁਲਾਂ ਤੋਂ ਜਨਮਿਆ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਸਰਵੋਤਮ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।

Verse 74

आयुधानां यथा वज्रं सरसां सागरो यथा । श्रेष्ठस्थानजविप्राणां तथाष्टकुलसंभवः

ਜਿਵੇਂ ਹਥਿਆਰਾਂ ਵਿੱਚ ਵਜ੍ਰ ਪ੍ਰਧਾਨ ਹੈ ਅਤੇ ਸਰੋਵਰਾਂ ਵਿੱਚ ਸਾਗਰ, ਤਿਵੇਂ ਸ੍ਰੇਸ਼ਠ ਸਥਾਨਕ ਬ੍ਰਾਹਮਣਾਂ ਵਿੱਚ ਅੱਠ ਕੁਲਾਂ ਤੋਂ ਉਤਪੰਨ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਸਭ ਤੋਂ ਉੱਚਾ ਹੈ।

Verse 75

उच्चैःश्रवा यथाऽश्वानां गजानां शक्रवाहनः । श्रेष्ठस्थानजविप्राणां तथाष्टकुलसंभवः

ਜਿਵੇਂ ਘੋੜਿਆਂ ਵਿੱਚ ਉੱਚੈਸ਼੍ਰਵਾ ਅਗੇਵਾਨ ਹੈ ਅਤੇ ਹਾਥੀਆਂ ਵਿੱਚ ਸ਼ਕ੍ਰ ਦੇ ਵਾਹਨ ਐਰਾਵਤ ਪ੍ਰਧਾਨ ਹੈ, ਤਿਵੇਂ ਉਸ ਪਵਿੱਤਰ ਸਥਾਨ ਦੇ ਉੱਤਮ ਸਥਾਨਕ ਬ੍ਰਾਹਮਣਾਂ ਵਿੱਚ ਅਸ਼ਟਕੁਲ-ਜਨਮਿਆ ਸਭ ਤੋਂ ਸ਼੍ਰੇਸ਼ਠ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।

Verse 76

नदीनां च यथा गंगा सतीनां चाप्यरुंधती । तद्वत्स्थानजविप्राणां श्रेष्ठोऽष्टकुलिकः स्मृतः

ਜਿਵੇਂ ਨਦੀਆਂ ਵਿੱਚ ਗੰਗਾ ਅਗੇਵਾਨ ਹੈ ਅਤੇ ਪਤਿਵ੍ਰਤਾ ਸਤੀਆਂ ਵਿੱਚ ਅਰੁੰਧਤੀ ਪ੍ਰਧਾਨ ਹੈ, ਤਿਵੇਂ ਉਸ ਪਵਿੱਤਰ ਸਥਾਨ ਦੇ ਸਥਾਨਕ ਬ੍ਰਾਹਮਣਾਂ ਵਿੱਚ ਅਸ਼ਟਕੁਲਿਕ ਨੂੰ ਸ਼੍ਰੇਸ਼ਠ—ਪਰਮ ਪ੍ਰਧਾਨ—ਸਮਝਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।

Verse 77

ग्रहाणां भास्करो यद्वन्नक्षत्राणां निशाकरः । तद्वत्स्थानजविप्राणां श्रेष्ठोऽष्टकुलिकः स्मृतः

ਜਿਵੇਂ ਗ੍ਰਹਾਂ ਵਿੱਚ ਭਾਸਕਰ (ਸੂਰਜ) ਪ੍ਰਧਾਨ ਹੈ ਅਤੇ ਨਕਸ਼ਤਰਾਂ ਵਿੱਚ ਨਿਸ਼ਾਕਰ (ਚੰਦਰਮਾ) ਅਗੇਵਾਨ ਹੈ, ਤਿਵੇਂ ਉਸ ਪਵਿੱਤਰ ਸਥਾਨ ਦੇ ਸਥਾਨਕ ਬ੍ਰਾਹਮਣਾਂ ਵਿੱਚ ਅਸ਼ਟਕੁਲਿਕ ਨੂੰ ਸਭ ਤੋਂ ਸ਼੍ਰੇਸ਼ਠ ਯਾਦ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।

Verse 78

पर्वतानां यथा मेरुर्द्विपदानां द्विजोत्तमः । स्थानजानां तु विप्राणां श्रेष्ठोऽष्टकुलिकस्तथा

ਜਿਵੇਂ ਪਹਾੜਾਂ ਵਿੱਚ ਮੇਰੁ ਸਰਵੋਚ ਹੈ ਅਤੇ ਦੋ ਪੈਰਾਂ ਵਾਲਿਆਂ ਵਿੱਚ ਦ੍ਵਿਜੋਤਮ (ਉੱਤਮ ਦ੍ਵਿਜ) ਪ੍ਰਧਾਨ ਹੈ, ਤਿਵੇਂ ਉਸ ਸਥਾਨ ਦੇ ਸਥਾਨਕ ਵਿਪ੍ਰਾਂ ਵਿੱਚ ਅਸ਼ਟਕੁਲਿਕ ਵੀ ਓਹੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਸ਼੍ਰੇਸ਼ਠ ਹੈ।

Verse 79

पक्षिणां गरुडो यद्वत्सिंहोऽरण्यनिवासिनाम् । स्थानजानां तु विप्राणां श्रेष्ठोऽष्टकुलिकस्तथा

ਜਿਵੇਂ ਪੰਛੀਆਂ ਵਿੱਚ ਗਰੁੜ ਪ੍ਰਧਾਨ ਹੈ ਅਤੇ ਜੰਗਲ-ਵਾਸੀਆਂ ਵਿੱਚ ਸਿੰਘ ਰਾਜਾ ਹੈ, ਤਿਵੇਂ ਉਸ ਸਥਾਨ ਦੇ ਸਥਾਨਕ ਵਿਪ੍ਰਾਂ ਵਿੱਚ ਅਸ਼ਟਕੁਲਿਕ ਵੀ ਓਹੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਸਭ ਤੋਂ ਸ਼੍ਰੇਸ਼ਠ ਹੈ।

Verse 80

एवं ज्ञात्वा प्रयत्नेन श्राद्धे यज्ञे च पार्थिव । कन्यादाने विशेषेण योज्यश्चाष्टकुलोद्भवः

ਇਹ ਜਾਣ ਕੇ, ਹੇ ਰਾਜਨ, ਸ਼ਰਾਧ ਅਤੇ ਯਜ્ઞ ਵਿੱਚ ਧਿਆਨ ਨਾਲ, ਅਤੇ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਕਰਕੇ ਕਨਿਆਦਾਨ ਵੇਲੇ, ਅਸ਼ਟਕੁਲ ਤੋਂ ਉਤਪੰਨ ਵੰਸ਼ਜ ਨੂੰ ਹੀ ਨਿਯੁਕਤ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ।

Verse 81

नृत्यंति पितरस्तस्य गर्जंति च पितामहाः । वेदिमूले समालोक्य प्राप्तमष्टकुलं नृप

ਹੇ ਰਾਜਨ, ਜਦੋਂ ਵੇਦੀ ਦੇ ਮੂਲ ਤੇ ਅਸ਼ਟਕੁਲ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਦੇ ਆਉਣ ਨੂੰ ਵੇਖਦੇ ਹਨ, ਤਾਂ ਉਸ ਦੇ ਪਿਤਰ ਨੱਚਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਪਿਤਾਮਹ ਖੁਸ਼ੀ ਨਾਲ ਗੱਜ ਉਠਦੇ ਹਨ।

Verse 82

पुनर्वदंति संहृष्टाः किमस्माकं प्रदास्यति । दौहित्रश्चापसव्येन जलं दर्भतिलान्वितम्

ਉਹ ਪ੍ਰਸੰਨ ਹੋ ਕੇ ਫਿਰ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ, ‘ਇਹ ਸਾਨੂੰ ਕੀ ਭੇਟ ਦੇਵੇਗਾ?’—ਜਦੋਂ ਧੀ ਦਾ ਪੁੱਤਰ ਅਪਸਵ੍ਯ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਜਨੇਊ ਧਾਰ ਕੇ, ਦર્ભਾ ਘਾਹ ਅਤੇ ਤਿਲ ਸਮੇਤ ਜਲ ਅਰਪਿਤ ਕਰਦਾ ਹੈ।

Verse 83

राजोवाच । यदेतद्भवता प्रोक्तं श्रैष्ठ्यमष्टकुलोद्भवम् । सर्वेषां नागराणां च तत्किं वद महामते

ਰਾਜਾ ਬੋਲਾ: ‘ਤੁਸੀਂ ਅਸ਼ਟਕੁਲ-ਜਨਮ ਦੀ ਇਹ ਸ਼੍ਰੇਸ਼ਠਤਾ ਦੱਸੀ ਹੈ। ਪਰ ਸਾਰੇ ਨਾਗਰ ਬ੍ਰਾਹਮਣਾਂ ਵਿੱਚ ਇਹ ਕਿਉਂ ਹੈ? ਹੇ ਮਹਾਮਤਿ, ਮੈਨੂੰ ਦੱਸੋ।’

Verse 84

न ह्यत्र कारणं स्वल्पं भविष्यति द्विजोत्तम

ਹੇ ਦ੍ਵਿਜੋਤਮ, ਨਿਸ਼ਚਿਤ ਹੀ ਇਸ ਦਾ ਕਾਰਣ ਛੋਟਾ ਨਹੀਂ ਹੋਵੇਗਾ।

Verse 85

विश्वामित्र उवाच । सत्यमेतन्महाराज यत्त्वया व्याहृतं वचः । अन्येऽपि नागराः संति वेदवेदांगपारगाः

ਵਿਸ਼ਵਾਮਿਤ੍ਰ ਨੇ ਕਿਹਾ: ਹੇ ਮਹਾਰਾਜ, ਜੋ ਬਚਨ ਤੁਸੀਂ ਉਚਾਰਿਆ ਹੈ ਉਹ ਨਿਸ਼ਚੇ ਹੀ ਸਤ੍ਯ ਹੈ। ਹੋਰ ਵੀ ਨਾਗਰ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਹਨ ਜੋ ਵੇਦਾਂ ਅਤੇ ਵੇਦਾਂਗਾਂ ਵਿੱਚ ਪਾਰੰਗਤ ਹਨ।

Verse 86

श्राद्धार्हा यज्ञयोग्याश्च कन्यायोग्या विशेषतः । परं ते स्थापिता राजन्स्वयमिंद्रेण तत्र च

ਉਹ ਸ਼੍ਰਾਦ੍ਧ ਲਈ ਆਹਵਾਨਯੋਗ, ਯਜ੍ਞ-ਕਰਮ ਲਈ ਯੋਗ੍ਯ, ਅਤੇ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਕਰਕੇ ਵਿਆਹ-ਸੰਬੰਧ ਲਈ ਉਚਿਤ ਹਨ। ਹੇ ਰਾਜਨ, ਇੰਦਰ ਨੇ ਆਪ ਹੀ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਉੱਥੇ ਉਸ ਪਰਮ ਪਦ ਵਿੱਚ ਸਥਾਪਿਤ ਕੀਤਾ।

Verse 87

प्रधानत्वेन सर्वेषां नागरैश्चापि कृत्स्नशः । तेन ते गौरवं प्राप्ताः स्थानेत्रैव विशेषतः

ਸਭਨਾਂ ਵਿੱਚ ਨਾਗਰਾਂ ਨੂੰ ਹਰ ਪੱਖੋਂ ਪ੍ਰਧਾਨਤਾ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੈ; ਇਸ ਕਾਰਣ ਉਹਨਾਂ ਨੇ ਮਾਨ-ਗੌਰਵ ਹਾਸਲ ਕੀਤਾ ਹੈ—ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਕਰਕੇ ਇਸੇ ਸਥਾਨ ਵਿੱਚ।

Verse 88

तस्माच्छ्रूाद्धं प्रकर्तव्यं विप्रै श्चाष्टकुलोद्भवैः । अप्राप्तौ चैव तेषां तु कार्यं नागरसंभवैः

ਇਸ ਲਈ ਸ਼੍ਰਾਦ੍ਧ ਅੱਠ ਕੁਲਾਂ ਵਿੱਚ ਜਨਮੇ ਬ੍ਰਾਹਮਣਾਂ ਨਾਲ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ; ਅਤੇ ਜੇ ਉਹ ਉਪਲਬਧ ਨਾ ਹੋਣ, ਤਾਂ ਨਾਗਰ-ਵੰਸ਼ ਤੋਂ ਉਤਪੰਨ ਬ੍ਰਾਹਮਣਾਂ ਨਾਲ ਕਰਾਇਆ ਜਾਵੇ।

Verse 89

नान्यस्थानसमुद्भूतैश्चतुर्वेदैरपि द्विजैः । भर्तृयज्ञेन मर्यादा कृता ह्येषा महा त्मना

ਹੋਰ ਸਥਾਨਾਂ ਤੋਂ ਜਨਮੇ, ਚਾਹੇ ਚਾਰੋਂ ਵੇਦਾਂ ਦੇ ਗਿਆਨੀ ਦ੍ਵਿਜ ਹੀ ਕਿਉਂ ਨਾ ਹੋਣ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਨਾਲ ਨਹੀਂ। ਇਹ ਮਰਯਾਦਾ-ਨਿਯਮ ਮਹਾਤਮਾ ਭਰਤ੍ਰਿਯਜ੍ਞ ਨੇ ਸਥਾਪਿਤ ਕੀਤਾ ਹੈ।

Verse 90

मुक्त्वा तु नागरं विप्रं योऽन्येनात्र करिष्यति । श्राद्धं वा यदि वा यज्ञं व्यर्थं तस्य भविष्यति

ਜੋ ਇੱਥੇ ਨਾਗਰ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਨੂੰ ਛੱਡ ਕੇ ਕਿਸੇ ਹੋਰ ਪੁਰੋਹਿਤ ਰਾਹੀਂ ਸ਼੍ਰਾਦ੍ਹ ਜਾਂ ਯਜ੍ਞ ਕਰਾਵੇ, ਉਸ ਦਾ ਉਹ ਕਰਮ ਨਿਸਫਲ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।

Verse 91

राजोवाच । संत्यन्ये विविधा विप्रा वेदवेदांगपारगाः । मध्यदेशोद्भवाः शान्तास्तथान्ये तीर्थसंभवाः

ਰਾਜਾ ਬੋਲੇ: “ਹੋਰ ਵੀ ਅਨੇਕ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਹਨ ਜੋ ਵੇਦਾਂ ਅਤੇ ਵੇਦਾਂਗਾਂ ਦੇ ਪਾਰੰਗਤ ਹਨ; ਕੁਝ ਮੱਧ੍ਯਦੇਸ਼ ਵਿੱਚ ਜੰਮੇ ਸ਼ਾਂਤ ਸੁਭਾਵ ਵਾਲੇ ਹਨ, ਅਤੇ ਕੁਝ ਤੀਰਥਾਂ ਵਿੱਚ ਜਨਮੇ ਹਨ।”

Verse 92

भर्तृयज्ञेन ये त्यक्ताः श्राद्धे यज्ञे विशेषतः । हीनांगाश्चाधिकांगाश्च द्विर्नग्नाः श्यावदंतकाः

ਰਾਜਾ ਅੱਗੇ ਕਹਿੰਦਾ ਹੈ: “ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਭਰਤ੍ਰਿਯਜ੍ਞ ਨੇ—ਖ਼ਾਸ ਕਰਕੇ ਸ਼੍ਰਾਦ੍ਹ ਅਤੇ ਯਜ੍ਞ ਲਈ—ਤਿਆਗਿਆ, ਉਹ ਕਦੇ ਅੰਗਾਂ ਵਿੱਚ ਘਾਟ ਵਾਲੇ, ਕਦੇ ਵਾਧੇ ਵਾਲੇ, ਦੋ ਵਾਰੀ ਨੰਗੇ, ਅਤੇ ਕਾਲੇ ਦੰਦਾਂ ਵਾਲੇ ਕਹੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।”

Verse 93

कुनखाः कुष्ठसंयुक्ता मूर्खा अपि विगर्हिताः । श्राद्धार्हाः सूचितास्तेन एतं मे संशयं वद

“ਕੁਝ ਦੇ ਨਖ਼ ਖ਼ਰਾਬ ਹਨ, ਕੁਝ ਕੋੜ੍ਹ ਨਾਲ ਪੀੜਤ ਹਨ, ਕੁਝ ਮੂਰਖ ਅਤੇ ਨਿੰਦਿਤ ਵੀ ਹਨ; ਫਿਰ ਵੀ ਉਸ ਨੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਸ਼੍ਰਾਦ੍ਹ ਦੇ ਯੋਗ ਦੱਸਿਆ। ਮੇਰਾ ਇਹ ਸੰਦੇਹ ਦੂਰ ਕਰ।”

Verse 94

विश्वामित्र उवाच । कीर्तयिष्ये नरव्याघ्र कारणानि बहूनि च । चमत्कारस्य पत्न्याश्च दानेन पतिता यतः

ਵਿਸ਼ਵਾਮਿਤ੍ਰ ਬੋਲੇ: “ਹੇ ਨਰ-ਵਿਆਘ੍ਰ! ਮੈਂ ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਕਾਰਣ ਵਰਣਨ ਕਰਾਂਗਾ; ਕਿਉਂਕਿ ਚਮਤਕਾਰ ਦੀ ਪਤਨੀ ਦਾਨ ਦੇ ਕਾਰਣ ਧਰਮ-ਮਰਯਾਦਾ ਤੋਂ ਡਿਗ ਪਈ ਸੀ।”

Verse 95

स्त्रीणां प्रतिग्रहेणैव विप्रेषु प्रोषितेषु च । पृथक्त्वं च ततो जातं बाह्याभ्यन्तरसंज्ञकम्

ਇਸਤ੍ਰੀਆਂ ਤੋਂ ਦਾਨ-ਪ੍ਰਤਿਗ੍ਰਹਿ ਕਰਨ ਨਾਲ ਹੀ—ਖ਼ਾਸ ਕਰਕੇ ਜਦੋਂ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਪਰਦੇਸ ਗਏ ਹੋਏ ਸਨ—ਉਸ ਤੋਂ ‘ਬਾਹਰਲਾ’ ਅਤੇ ‘ਅੰਦਰਲਾ’ ਨਾਮ ਵਾਲਾ ਵੱਖਰਾ ਪੰਥ ਪੈਦਾ ਹੋ ਗਿਆ।

Verse 96

दुर्वाससा ततः शप्ता रुष्टेनेवाहिना यथा । विद्याधनाभिमानेन शापेन पतिताः सदा

ਫਿਰ ਦੁਰਵਾਸਾ ਨੇ ਕ੍ਰੋਧਿਤ ਹੋ ਕੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਸ਼ਾਪ ਦਿੱਤਾ—ਜਿਵੇਂ ਗੁੱਸੇ ਸੱਪ ਦੇ ਡੰਗ ਨਾਲ ਡਿੱਗ ਪੈਂਦੇ ਹਨ—ਵਿਦਿਆ ਅਤੇ ਧਨ ਦੇ ਅਹੰਕਾਰ ਕਰਕੇ ਉਹ ਉਸ ਸ਼ਾਪ ਨਾਲ ਸਦਾ ਲਈ ਪਤਿਤ ਹੋ ਗਏ।

Verse 97

कुशे राज्यगते राजन्राक्षसानां महाभयम् । प्रजयाऽवेदितं सर्वं तस्य राज्ञो महात्मनः

ਹੇ ਰਾਜਨ! ਜਦੋਂ ਕੁਸ਼ ਨੇ ਰਾਜ-ਕਾਰ ਸੰਭਾਲਿਆ, ਤਾਂ ਰਾਖਸ਼ਾਂ ਵੱਲੋਂ ਪੈਦਾ ਹੋਇਆ ਮਹਾਂ-ਭਯ ਪ੍ਰਜਾ ਨੇ ਉਸ ਮਹਾਤਮਾ ਰਾਜੇ ਨੂੰ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਨਿਵੇਦਨ ਕਰ ਦਿੱਤਾ।

Verse 98

विभीषणस्य लंकायां दूतश्च प्रेषितस्तदा । सर्वं निवेदयामास प्रजानां भयसंभवम्

ਤਦ ਲੰਕਾ ਵਿੱਚ ਵਿਭੀਸ਼ਣ ਕੋਲ ਇੱਕ ਦੂਤ ਭੇਜਿਆ ਗਿਆ; ਉਸ ਨੇ ਪ੍ਰਜਾ ਵਿੱਚ ਉੱਠੇ ਭਯ ਦੇ ਕਾਰਣ ਨੂੰ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਨਿਵੇਦਨ ਕੀਤਾ।

Verse 99

अभिवन्द्य कुशादेशं रामस्य चरितं स्मरन् । पुर्यां विलोकयामास लङ्कायां रामशासनात्

ਕੁਸ਼ ਦੇ ਆਦੇਸ਼ ਨੂੰ ਅਭਿਵੰਦਨ ਕਰ ਕੇ, ਅਤੇ ਰਾਮ ਦੇ ਚਰਿਤ੍ਰ ਨੂੰ ਯਾਦ ਕਰਦਿਆਂ, ਉਸ ਨੇ ਰਾਮ ਦੀ ਆਗਿਆ ਅਨੁਸਾਰ ਲੰਕਾ ਨਗਰੀ ਵਿੱਚ ਨਿਰੀਖਣ ਕੀਤਾ।

Verse 100

उपप्लवस्य कर्तारो नष्टाः सर्वे दिशो दश । गन्धर्वाणां च लोकं हि भयेन महता गताः

ਉਪਦ੍ਰਵ ਦੇ ਕਰਤਾਰ ਸਭ ਦਸਾਂ ਦਿਸ਼ਾਂ ਵਿੱਚ ਲੁਪਤ ਹੋ ਗਏ; ਮਹਾਂ ਭਯ ਨਾਲ ਪ੍ਰੇਰਿਤ ਹੋ ਕੇ ਉਹ ਗੰਧਰਵਾਂ ਦੇ ਲੋਕ ਨੂੰ ਚਲੇ ਗਏ।

Verse 101

स्थातुं तत्र न शक्तास्ते विभीषणभयेन च । पृथिव्यां समनुप्राप्ताः स्थानान्यपि बहूनि च

ਉਥੇ ਟਿਕਣ ਨੂੰ ਉਹ ਸਮਰਥ ਨਾ ਰਹੇ ਅਤੇ ਵਿਭੀਸ਼ਣ ਦੇ ਡਰ ਨਾਲ; ਧਰਤੀ ਉੱਤੇ ਆ ਪਹੁੰਚੇ ਅਤੇ ਹੋਰ ਅਨੇਕ ਥਾਵਾਂ ਤੱਕ ਵੀ ਜਾ ਪਹੁੰਚੇ।

Verse 102

भयेन महता तत्र कुशस्यैव तु शासने । ब्राह्मणानां च रूपाणि कृत्वा तत्र समागताः

ਉਥੇ ਕੁਸ਼ ਦੇ ਹੀ ਸ਼ਾਸਨ ਹੇਠ, ਮਹਾਂ ਭਯ ਨਾਲ; ਬ੍ਰਾਹਮਣਾਂ ਦੇ ਰੂਪ ਧਾਰ ਕੇ ਉਹ ਸਭ ਇਕੱਠੇ ਹੋ ਗਏ।

Verse 103

वाडवानां महिम्ना च मध्ये स्थातुं न तेऽशकन् । पतितानां च संस्थानं चमत्कारपुरं गताः

ਵਾਡਵਾਂ ਦੀ ਮਹਿਮਾ-ਸ਼ਕਤੀ ਕਰਕੇ ਉਹ ਵਿਚਕਾਰ ਟਿਕ ਨਾ ਸਕੇ; ਇਸ ਲਈ ਪਤਿਤਾਂ ਦੇ ਨਿਵਾਸ ਨਾਲ ਸੰਬੰਧਿਤ ਚਮਤਕਾਰਪੁਰ ਨੂੰ ਚਲੇ ਗਏ।

Verse 104

मायाविशारदैस्तैश्च धनेन विद्यया ततः । अध जग्धं ततस्तैस्तु तेषां मध्ये स्थितं च तैः

ਫਿਰ ਮਾਇਆ-ਵਿਦਿਆ ਵਿੱਚ ਨਿਪੁੰਨ ਉਹਨਾਂ ਨੇ ਧਨ ਅਤੇ ਗਿਆਨ ਦਾ ਆਸਰਾ ਲੈ ਕੇ ਹੋਰ ਅਧੋਗਤੀ ਕਰਾਈ; ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਜੋ ਕੁਝ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਵਿਚਕਾਰ ਸਥਾਪਿਤ ਸੀ, ਉਹੀ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਨਿਗਲ ਲਿਆ, ਨਾਸ ਕਰ ਦਿੱਤਾ।

Verse 105

ततःप्रभृति ते सर्वे राक्षसत्वं प्रपेदिरे । क्रूराण्यपि च कर्माणि कुर्वंति च पदेपदे

ਉਸ ਸਮੇਂ ਤੋਂ ਅੱਗੇ ਉਹ ਸਭ ਰਾਖਸ-ਭਾਵ ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੋ ਗਏ; ਅਤੇ ਹਰ ਕਦਮ ਉੱਤੇ ਨਿਰਦਈ ਕਰਮ ਵੀ ਕਰਦੇ ਰਹੇ।

Verse 106

ततस्ते सर्वथा राजन्वर्जनीयाः प्रयत्नतः । श्राद्धे यज्ञे नरव्याघ्र नरके पातयंति च

ਇਸ ਲਈ, ਹੇ ਰਾਜਨ, ਉਹ ਹਰ ਤਰ੍ਹਾਂ ਨਾਲ ਯਤਨ ਕਰਕੇ ਤਿਆਗਣਯੋਗ ਹਨ। ਹੇ ਨਰ-ਵਿਆਘ੍ਰ, ਸ਼੍ਰਾਦ੍ਹ ਅਤੇ ਯਜ੍ਞ ਵਿੱਚ ਉਹ ਨਰਕ ਵਿੱਚ ਪਤਨ ਕਰਵਾ ਦਿੰਦੇ ਹਨ।

Verse 107

अन्यच्च दूषणं तेषां कीर्तयिष्ये तवाऽनघ । त्रिजाताः स्थापिता राजन्सर्पाणां गरनाशनात्

ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਇਕ ਹੋਰ ਦੂਸ਼ਣ ਮੈਂ ਤੈਨੂੰ ਦੱਸਾਂਗਾ, ਹੇ ਨਿਰਦੋਸ਼। ਹੇ ਰਾਜਨ, ਸੱਪਾਂ ਦੇ ਵਿਸ਼ ਨੂੰ ਨਸ਼ਟ ਕਰਨ ਕਾਰਨ ਉਹ ‘ਤ੍ਰਿਜਾਤਾ’ ਨਾਮ ਨਾਲ ਸਥਾਪਿਤ ਕੀਤੇ ਗਏ।

Verse 108

नगरत्वं ततो जातं चमत्कार पुरस्य तु । त्रिजातत्वं तु सर्वेषां जातं तत्र विशेषतः

ਇਸ ਤੋਂ ਉਸ ਅਦਭੁਤ ਪੁਰ ਦੀ ‘ਨਗਰਤਾ’ ਉਤਪੰਨ ਹੋਈ। ਅਤੇ ਉੱਥੇ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਤੌਰ ਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਸਭ ਵਿੱਚ ‘ਤ੍ਰਿਜਾਤਾ’ ਹੋਣ ਦੀ ਅਵਸਥਾ ਜਾਗੀ।

Verse 109

एतेभ्यः कारणेभ्यश्च भर्तृयज्ञेन वर्जिताः । पुनश्च कारणं तेषां स्पर्शादपि न शुद्धिभाक्

ਇਨ੍ਹਾਂ ਕਾਰਨਾਂ ਕਰਕੇ ਉਹ ਭਰਤ੍ਰਿ-ਯਜ੍ਞ ਤੋਂ ਵੰਜਿਤ ਕੀਤੇ ਗਏ ਹਨ। ਅਤੇ ਫਿਰ ਇਕ ਹੋਰ ਕਾਰਨ ਇਹ ਕਿ ਸਪਰਸ਼ ਮਾਤ੍ਰ ਨਾਲ ਵੀ ਉਹ ਸ਼ੁੱਧੀ ਦੇ ਭਾਗੀ ਨਹੀਂ ਬਣਦੇ।

Verse 110

कुम्भकोत्थं च संप्राप्तं महच्चण्डालसंभवम्

ਤਦ ਕੂੰਭਕ ਨਾਮਕ ਦਾ ਉਤਥਾਨ ਹੋਇਆ—ਜੋ ਮਹਾਨ ਚੰਡਾਲ ਵੰਸ਼ ਤੋਂ ਜਨਮਿਆ ਸੀ।

Verse 111

राजोवाच । एतच्च कारणं विप्र कथयस्व प्रसादतः । स्थावरस्य चरस्यैव जगतो ज्ञानमस्ति ते

ਰਾਜਾ ਬੋਲੇ: ਹੇ ਵਿਪ੍ਰ, ਕਿਰਪਾ ਕਰਕੇ ਇਹ ਕਾਰਣ ਦੱਸੋ। ਚਲਣ ਵਾਲੇ ਤੇ ਅਚਲ—ਸਾਰੇ ਜਗਤ ਦਾ ਗਿਆਨ ਤੁਹਾਡੇ ਕੋਲ ਹੈ।

Verse 112

विश्वामित्र उवाच । अत्र ते कीर्तयिष्यामि पूर्ववृत्तकथांतरम् । भर्तृयजेन ये त्यक्ताः सर्वेन्ये ब्राह्मणोत्तमाः

ਵਿਸ਼ਵਾਮਿਤ੍ਰ ਨੇ ਕਿਹਾ: ਇੱਥੇ ਮੈਂ ਤੈਨੂੰ ਪੂਰਵ ਵ੍ਰਿੱਤਾਂਤ ਦੀ ਹੋਰ ਕਥਾ ਸੁਣਾਵਾਂਗਾ। ਭਰਤ੍ਰਿ-ਯਜ੍ਞ ਨੇ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਤਿਆਗ ਦਿੱਤਾ—ਜਦਕਿ ਹੋਰ ਸਭ ਉੱਤਮ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਸਨ—(ਉਸ ਦਾ ਭੇਦ ਸੁਣ)।

Verse 113

वर्धमाने पुरे पूर्वमासीदंत्यजजातिजः । चण्डालः कुंभकोनाम निर्दयः पापकर्मकृत्

ਪਹਿਲਾਂ ਵਰਧਮਾਨ ਨਗਰ ਵਿੱਚ ਅੰਤ੍ਯਜ ਜਾਤੀ ਵਿੱਚ ਜਨਮਿਆ ਇਕ ਚੰਡਾਲ ਸੀ—ਕੂੰਭਕ ਨਾਮ ਦਾ—ਨਿਰਦਈ ਅਤੇ ਪਾਪਕਰਮ ਕਰਨ ਵਾਲਾ।

Verse 114

कस्यचित्त्वथ कालस्य तस्य पुत्रो बभूव ह । विरूपस्यापि रूपाढ्यः पूर्वकर्मप्रभावतः

ਕੁਝ ਸਮੇਂ ਬਾਅਦ ਉਸ ਦਾ ਇਕ ਪੁੱਤਰ ਹੋਇਆ; ਪਿਤਾ ਭਾਵੇਂ ਵਿਗੜੇ ਰੂਪ ਵਾਲਾ ਸੀ, ਪਰ ਪੂਰਵ ਕਰਮਾਂ ਦੇ ਪ੍ਰਭਾਵ ਨਾਲ ਪੁੱਤਰ ਸੁੰਦਰ ਰੂਪ ਵਾਲਾ ਨਿਕਲਿਆ।

Verse 115

पिंगाक्षस्य सुकृष्णस्य वयोमध्यस्य पार्थिव । दक्षः सर्वेषु कृत्येषु सर्वलक्षणलक्षितः

ਹੇ ਰਾਜਨ, ਉਸ ਦੀਆਂ ਅੱਖਾਂ ਪਿੰਗਲੀਆਂ ਸਨ, ਰੰਗ ਸੁਹਾਵਣਾ ਕ੍ਰਿਸ਼ਣ-ਵਰਨ ਸੀ; ਯੌਵਨ ਦੇ ਮੱਧ ਵਿੱਚ ਸੀ। ਉਹ ਸਭ ਕਰਤੱਬਾਂ ਵਿੱਚ ਦੱਖ ਸੀ ਅਤੇ ਹਰ ਸ਼ੁਭ ਲੱਛਣ ਨਾਲ ਲਕਸ਼ਿਤ ਸੀ।

Verse 116

स वृद्धिं द्रुतमभ्येति शुक्लपक्षे यथोडुराट् । तथाऽसौ शंस्यमानस्तु सर्वलोकैः सुरूपभाक् । दृष्ट्वा कुटुंबकं नित्यं वैराग्यं परमं गतः

ਜਿਵੇਂ ਸ਼ੁਕਲ ਪੱਖ ਵਿੱਚ ਚੰਦ੍ਰਮਾ ਤੇਜ਼ੀ ਨਾਲ ਵਧਦਾ ਹੈ, ਤਿਵੇਂ ਉਹ ਵੀ ਜਲਦੀ ਉੱਚਾ ਚੜ੍ਹਿਆ—ਸਭ ਲੋਕਾਂ ਵੱਲੋਂ ਪ੍ਰਸ਼ੰਸਿਤ ਅਤੇ ਸੁੰਦਰ ਰੂਪ ਵਾਲਾ। ਪਰ ਗ੍ਰਿਹਸਥ ਜੀਵਨ ਦੀ ਨਿੱਤ ਦੁਹਰਾਈ ਵੇਖ ਕੇ, ਉਹ ਪਰਮ ਵੈਰਾਗ ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੋਇਆ।

Verse 117

ततो देशांतरं दुःखाद्भ्रममाण इतस्ततः । चमत्कारपुरं प्राप्तो द्विजरूपं समाश्रितः । स स्नाति सर्वकृत्येषु भिक्षान्नकृतभोजनः

ਫਿਰ ਦੁੱਖ ਨਾਲ ਪੀੜਤ ਹੋ ਕੇ ਉਹ ਇੱਥੋਂ-ਉੱਥੋਂ ਦੇਸ਼ਾਂਤਰ ਭਟਕਦਾ ਰਿਹਾ। ਚਮਤਕਾਰਪੁਰ ਪਹੁੰਚ ਕੇ ਉਸ ਨੇ ਦਵਿਜ (ਬ੍ਰਾਹਮਣ) ਦਾ ਰੂਪ ਧਾਰਿਆ। ਉਹ ਸਭ ਧਾਰਮਿਕ ਕਰਤੱਬਾਂ ਲਈ ਸਨਾਨ ਕਰਦਾ ਅਤੇ ਭਿੱਖਿਆ ਨਾਲ ਮਿਲੇ ਅੰਨ ਤੇ ਜੀਵਨ ਗੁਜ਼ਾਰਦਾ ਸੀ।

Verse 118

एतस्मिन्नेव काले तु ब्राह्मणः शंसितव्रतः । छांदोग्यगोत्रविख्यातः सुभद्रोनाम पार्थिवः

ਉਸੇ ਸਮੇਂ ਇੱਕ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਸੀ, ਜਿਸ ਦੇ ਵ੍ਰਤ ਪ੍ਰਸ਼ੰਸਿਤ ਸਨ। ਉਹ ਛਾਂਦੋਗ੍ਯ ਗੋਤ੍ਰ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਸੀ—ਸੁਭਦ੍ਰ ਨਾਮ ਦਾ, ਮਨੁੱਖਾਂ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਭੂ ਸਮਾਨ।

Verse 119

नागरो वर्षयाजी च वेदवेदांगपारगः । तत्रासीत्तस्य सञ्जाता कन्यका द्विगुणै रदैः

ਉਹ ਨਾਗਰ ਦੇਸ਼ ਦਾ ਨਿਵਾਸੀ ਸੀ, ਵਰ੍ਹੇ-ਵਰ੍ਹੇ ਯਜ੍ਞ ਕਰਨ ਵਾਲਾ, ਅਤੇ ਵੇਦ ਤੇ ਵੇਦਾਂਗਾਂ ਵਿੱਚ ਪਾਰੰਗਤ। ਉਸ ਦੇ ਘਰ ਇੱਕ ਧੀ ਜਨਮੀ, ਜਿਸ ਦੇ ਦੋਹਰੇ ਦੰਦ ਸਨ—ਅਦਭੁਤ ਲੱਛਣ ਵਾਲੀ।

Verse 120

तथा त्रिभिःस्तनै रौद्रा पृष्ठ्यावर्तकसंयुता । दरिद्रोऽपि सुदुःस्थोऽपि कुलहीनोपि पार्थिव

ਇਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਉਹ ਸੁਭਾਵ ਵਿੱਚ ਰੌਦ੍ਰ ਸੀ, ਤਿੰਨ ਸਤਨਾਂ ਵਾਲੀ ਅਤੇ ਪਿੱਠ ਉੱਤੇ ਆਵਰਤ-ਚਿੰਨ੍ਹ ਨਾਲ ਯੁਕਤ ਸੀ। ਹੇ ਰਾਜਨ, ਭਾਵੇਂ ਕੋਈ ਮਨੁੱਖ ਦਰਿਦ੍ਰ ਹੋਵੇ, ਬਹੁਤ ਦੁਖੀ ਹੋਵੇ ਅਤੇ ਕੁਲ-ਹੀਨ ਵੀ ਹੋਵੇ—

Verse 121

दीयमानामपि न तां प्रतिगृह्णाति कश्चन । यद्भक्षयति भर्तारं षण्मासाभ्यंतरे हि सा

ਉਸ ਨੂੰ ਵਿਆਹ ਲਈ ਦਿੱਤਾ ਵੀ ਜਾਵੇ ਤਾਂ ਵੀ ਕੋਈ ਉਸ ਨੂੰ ਸਵੀਕਾਰ ਨਹੀਂ ਕਰਦਾ; ਕਿਉਂਕਿ ਉਹ ਛੇ ਮਹੀਨਿਆਂ ਦੇ ਅੰਦਰ ਹੀ ਆਪਣੇ ਪਤੀ ਨੂੰ ਭੱਖ ਲੈਂਦੀ ਹੈ।

Verse 122

यस्याः स्युर्द्विगुणा दंता एवं सामुद्रिका जगुः । त्रिस्तनी कन्यका या तु श्वशुरस्य कुलक्षयम् । संधत्ते नात्र सन्देहस्तस्मात्तां दूरतस्त्यजेत्

ਸਾਮੁਦ੍ਰਿਕ ਦੇ ਵਿਦਵਾਨ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ: ਜਿਸ ਕੁੜੀ ਦੇ ਦੰਦ ਦੋਹਰੇ ਹੋਣ, ਅਤੇ ਖ਼ਾਸ ਕਰਕੇ ਜੋ ਤ੍ਰਿਸਤਨੀ ਹੋਵੇ, ਉਹ ਸਹੁਰੇ ਦੇ ਕੁਲ ਦਾ ਨਾਸ ਕਰਦੀ ਹੈ—ਇਸ ਵਿੱਚ ਸੰਦੇਹ ਨਹੀਂ। ਇਸ ਲਈ ਉਸ ਨੂੰ ਦੂਰੋਂ ਹੀ ਤਿਆਗ ਦੇਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ।

Verse 123

पृष्ठ्यावर्तो भवेद्यस्या असती सा भवेद्द्रुतम् । बहुपापसमाचारा तस्मात्तां परिवर्जयेत्

ਜਿਸ ਇਸਤ੍ਰੀ ਦੀ ਪਿੱਠ ਉੱਤੇ ਆਵਰਤ ਹੋਵੇ, ਉਹ ਜਲਦੀ ਹੀ ਅਸਤੀ ਬਣ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਬਹੁਤ ਪਾਪਮਈ ਕਰਤੂਤਾਂ ਵਿੱਚ ਲੱਗਦੀ ਹੈ; ਇਸ ਲਈ ਉਸ ਤੋਂ ਪਰਹੇਜ਼ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ।

Verse 124

अथ तां वृद्धिमापन्नां दृष्ट्वा विप्रः सुभद्रकः । चिन्ताचक्रं समारूढो न शांतिमधिगच्छति

ਫਿਰ ਉਸ ਨੂੰ ਯੌਵਨ ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੋਇਆ ਵੇਖ ਕੇ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਸੁਭਦ੍ਰਕ ਚਿੰਤਾ ਦੇ ਚੱਕਰ ਵਿੱਚ ਫਸ ਗਿਆ ਅਤੇ ਉਸ ਨੂੰ ਸ਼ਾਂਤੀ ਪ੍ਰਾਪਤ ਨਾ ਹੋਈ।

Verse 125

किं करोमि क्व गच्छामि कथमस्याः पतिर्भवेत् । न कश्चित्प्रतिगृह्णाति प्रार्थितोऽपि मुहुर्मुहुः

ਮੈਂ ਕੀ ਕਰਾਂ? ਕਿੱਥੇ ਜਾਵਾਂ? ਇਹਨੂੰ ਪਤੀ ਕਿਵੇਂ ਮਿਲੇਗਾ? ਮੈਂ ਮੁੜ ਮੁੜ ਬੇਨਤੀ ਕਰਦਾ ਹਾਂ, ਪਰ ਕੋਈ ਵੀ ਇਸਨੂੰ ਸਵੀਕਾਰ ਨਹੀਂ ਕਰਦਾ।

Verse 126

दरिद्रो व्याधितो वाऽपि वृद्धोऽपि ब्राह्मणो हि सः । स्मृतौ यस्मादिदं प्रोक्तं कन्यार्थे प्राङ्महर्षिभिः

ਭਾਵੇਂ ਉਹ ਗਰੀਬ ਹੋਵੇ, ਰੋਗੀ ਹੋਵੇ ਜਾਂ ਬੁੱਢਾ ਵੀ ਹੋਵੇ, ਤਾਂ ਵੀ ਉਹ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਹੀ ਹੈ; ਕਿਉਂਕਿ ਕਨਿਆ ਦੇ ਧਰਮ-ਕਰਤਵ ਬਾਰੇ ਇਹ ਨਿਯਮ ਪ੍ਰਾਚੀਨ ਮਹਰਿਸ਼ੀਆਂ ਨੇ ਸਮ੍ਰਿਤੀ ਵਿੱਚ ਕਿਹਾ ਹੈ।

Verse 127

अष्टवर्षा भवेद्गौरी नववर्षा च रोहिणी । दशवर्षा भवेत्कन्या अत ऊर्ध्वं रजस्वला

ਅੱਠ ਵਰ੍ਹਿਆਂ ਦੀ ਨੂੰ ‘ਗੌਰੀ’ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ, ਨੌਂ ਵਰ੍ਹਿਆਂ ਦੀ ‘ਰੋਹਿਣੀ’; ਦਸ ਵਰ੍ਹਿਆਂ ਦੀ ‘ਕਨਿਆ’। ਇਸ ਤੋਂ ਉੱਪਰ ਦੀ ਉਮਰ ਵਿੱਚ ਉਹ ਰਜਸਵਲਾ ਮੰਨੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।

Verse 128

माता चैव पिता चैव ज्येष्ठो भ्राता तथैव च । त्रयस्ते नरकं यांति दृष्ट्वा कन्यां रजस्वलाम्

ਮਾਤਾ, ਪਿਤਾ ਅਤੇ ਵੱਡਾ ਭਰਾ—ਇਹ ਤਿੰਨੇ, ਜੇ ਕਨਿਆ ਨੂੰ ਰਜਸਵਲਾ ਹੋਇਆ ਵੇਖ ਕੇ ਵੀ ਉਚਿਤ ਰੱਖਿਆ ਨਾ ਕਰਨ, ਤਾਂ ਨਰਕ ਨੂੰ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।

Verse 129

एवं चिन्तयतस्तस्य सोंऽत्यजो द्विजरूपधृक् । भिक्षार्थं तद्गृहं प्राप्तो दृष्टस्तेन महात्मना

ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਸੋਚਦਾ ਹੋਇਆ ਉਹ ਮਹਾਤਮਾ ਸੀ ਕਿ ਇੱਕ ਅੰਤਯਜ, ਦਵਿਜ ਦਾ ਰੂਪ ਧਾਰ ਕੇ, ਭਿਖਿਆ ਲਈ ਉਸ ਦੇ ਘਰ ਆ ਪਹੁੰਚਿਆ; ਅਤੇ ਉਸ ਨੇ ਉਸਨੂੰ ਵੇਖ ਲਿਆ।

Verse 130

पृष्टश्च विस्मयात्तेन दृष्ट्वा रूपं तथाविधम् । कुतस्त्वमिह सम्प्राप्तः क्व यास्यसि च भिक्षुक

ਉਸ ਅਦਭੁਤ ਰੂਪ ਨੂੰ ਵੇਖ ਕੇ ਉਹ ਵਿਸਮਿਤ ਹੋਇਆ ਅਤੇ ਪੁੱਛਿਆ— “ਹੇ ਭਿਖਸ਼ੂ, ਤੂੰ ਇੱਥੇ ਕਿੱਥੋਂ ਆਇਆ ਹੈਂ ਅਤੇ ਕਿੱਥੇ ਜਾ ਰਿਹਾ ਹੈਂ?”

Verse 131

ईदृग्भव्यतरो भूत्वा कस्मान्माधुकरीं गतः । किं गोत्रं तव मे ब्रूहि कतमः प्रवरश्च ते

“ਇੰਨੇ ਉੱਚੇ ਤੇ ਭਵ੍ਯ ਰੂਪ ਵਾਲਾ ਹੋ ਕੇ ਤੂੰ ਮਾਧੁਕਰੀ (ਥੋੜ੍ਹਾ-ਥੋੜ੍ਹਾ ਭਿੱਖ ਇਕੱਠੀ ਕਰਕੇ ਜੀਵਨ) ਕਿਉਂ ਅਪਣਾਈ? ਮੈਨੂੰ ਆਪਣਾ ਗੋਤ੍ਰ ਦੱਸ, ਅਤੇ ਤੇਰਾ ਪ੍ਰਵਰ ਕਿਹੜਾ ਹੈ?”

Verse 132

सोऽब्रवीद्गौडदेशीयं स्थानं मे सुमहत्तरम् । नाम्ना भोजकटं ख्यातं नानाद्विजसमाश्रितम्

ਉਸ ਨੇ ਕਿਹਾ— “ਮੇਰਾ ਨਿਵਾਸ ਗੌਡ ਦੇਸ਼ ਵਿੱਚ ਹੈ, ਇਕ ਅਤਿ ਮਹਾਨ ਨਗਰ ਵਿੱਚ; ਉਹ ਭੋਜਕਟ ਨਾਮ ਨਾਲ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਹੈ, ਜਿੱਥੇ ਅਨੇਕ ਦਵਿਜ (ਬ੍ਰਾਹਮਣ) ਵੱਸਦੇ ਹਨ।”

Verse 133

तत्रासीन्माधवोनाम ब्राह्मणो वेदपारगः । वसिष्ठगोत्रविख्यात एकप्रवरसूचितः

“ਉੱਥੇ ਮਾਧਵ ਨਾਮ ਦਾ ਇਕ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਸੀ, ਵੇਦਾਂ ਦਾ ਪਾਰੰਗਤ; ਵਸਿਸ਼ਠ ਗੋਤ੍ਰ ਨਾਲ ਪ੍ਰਸਿੱਧ, ਅਤੇ ਇਕੋ ਪ੍ਰਵਰ ਵਾਲਾ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਸੀ।”

Verse 134

तस्याहं तनयो नाम्ना चंद्रप्रभ इति स्मृतः

“ਮੈਂ ਉਸ ਦਾ ਪੁੱਤਰ ਹਾਂ; ਮੈਨੂੰ ਚੰਦਰਪ੍ਰਭ ਨਾਮ ਨਾਲ ਯਾਦ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।”

Verse 135

ततोऽहमष्टमे वर्षे यदा व्रतधरः स्थितः । तदा पंचत्वमापन्नः पिता मे वेदपारगः

ਫਿਰ ਜਦ ਮੈਂ ਅੱਠਵੇਂ ਵਰ੍ਹੇ ਵਿੱਚ ਸੀ ਅਤੇ ਵ੍ਰਤ-ਧਾਰਣ ਕਰਕੇ ਅਡੋਲ ਹੋਇਆ, ਤਦ ਮੇਰੇ ਪਿਤਾ—ਵੇਦਾਂ ਦੇ ਪਾਰੰਗਤ—ਉਸੇ ਵੇਲੇ ਪੰਚਤੱਤਵ ਵਿੱਚ ਲੀਨ ਹੋ ਗਏ।

Verse 136

माता मे सह तेनैव प्रविष्टा हव्यवाहनम् । ततो वैराग्यमापन्नो निष्क्रांतोऽहं निजालयात्

ਮੇਰੀ ਮਾਤਾ ਵੀ ਉਸਦੇ ਨਾਲ ਹੀ ਹਵ੍ਯਵਾਹਨ ਅਗਨੀ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਵੇਸ਼ ਕਰ ਗਈ। ਫਿਰ ਵੈਰਾਗ ਉਪਜਿਆ ਅਤੇ ਮੈਂ ਆਪਣੇ ਹੀ ਘਰੋਂ ਨਿਕਲ ਪਿਆ।

Verse 137

तीर्थानि भ्रममाणोऽत्र संप्राप्तस्तु पुरं तव । अधुना संप्रयास्यामि प्रभासं क्षेत्रमुत्तमम्

ਇੱਥੇ ਤੀਰਥਾਂ ਵਿੱਚ ਭਟਕਦਾ ਹੋਇਆ ਮੈਂ ਤੇਰੇ ਨਗਰ ਨੂੰ ਆ ਪਹੁੰਚਿਆ। ਹੁਣ ਮੈਂ ਪ੍ਰਭਾਸ—ਉੱਤਮ ਖੇਤਰ—ਵੱਲ ਪ੍ਰਸਥਾਨ ਕਰਾਂਗਾ।

Verse 138

यत्र सोमेश्वरो देवस्त्यक्त्वा कैलासमागतः । न मया पठिता वेदा न च शास्त्रं नृपोत्तम । तीर्थयात्राप्रसंगेन तेन भिक्षां चराम्यहम्

ਉੱਥੇ ਉਹ ਸਥਾਨ ਹੈ ਜਿੱਥੇ ਦੇਵ ਸੋਮੇਸ਼ਵਰ ਕੈਲਾਸ ਨੂੰ ਤਿਆਗ ਕੇ ਆਏ। ਹੇ ਨ੍ਰਿਪੋਤਮ, ਨਾ ਮੈਂ ਵੇਦ ਪੜ੍ਹੇ ਹਨ, ਨਾ ਸ਼ਾਸਤਰ; ਤੀਰਥ-ਯਾਤਰਾ ਦੇ ਸੰਗ ਨਾਲ ਹੀ ਮੈਂ ਭਿਖਿਆ ਤੇ ਜੀਵਨ ਕਰਦਾ ਹਾਂ।

Verse 139

विश्वामित्र उवाच । तस्य तद्वचनं श्रुत्वा चिन्तयामास चेतसि । ब्राह्मणोऽयं सुदेशीयस्तथा भव्यतमाकृतिः । यदि गृह्णाति मे कन्यां तदस्मै प्रददाम्यहम्

ਵਿਸ਼ਵਾਮਿਤ੍ਰ ਨੇ ਕਿਹਾ: ਉਸਦੇ ਬਚਨ ਸੁਣ ਕੇ ਮੈਂ ਮਨ ਵਿੱਚ ਵਿਚਾਰਿਆ—‘ਇਹ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਸੁਦੇਸ਼ ਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਅਤਿ ਮੰਗਲਮਈ ਰੂਪ ਵਾਲਾ ਹੈ। ਜੇ ਇਹ ਮੇਰੀ ਧੀ ਨੂੰ ਸਵੀਕਾਰ ਕਰੇ, ਤਾਂ ਮੈਂ ਇਸਨੂੰ ਦੇ ਦਿਆਂ।’

Verse 140

यावद्रजस्वला नैव जायते सा निरूपिता । कृत्स्नं दूषयति क्षिप्रं नैव वंशं ममाधमा

ਜਦ ਤਕ ਉਹ ਰਜਸਵਲਾ (ਯੌਵਨ-ਪ੍ਰਾਪਤ) ਹੋਈ ਹੋਈ ਨਜ਼ਰ ਨਾ ਆਵੇ, ਤਦ ਤਕ ਉਹ ਅਨਿਸ਼ਚਿਤ ਹੀ ਮੰਨੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ; ਉਹ ਅਧਮ ਤੁਰੰਤ ਮੇਰੀ ਸਾਰੀ ਵੰਸ਼-ਪਰੰਪਰਾ ਨੂੰ ਦੂਸ਼ਿਤ ਕਰ ਦੇਵੇਗੀ।

Verse 141

ततः प्रोवाच तं म्लेच्छं संमंत्र्य सह भार्यया । यदि गृह्णासि मे कन्यां तव यच्छाम्यहं द्विज

ਫਿਰ ਉਸ ਨੇ ਆਪਣੀ ਪਤਨੀ ਨਾਲ ਸਲਾਹ ਕਰ ਕੇ ਉਸ ਮਲੇੱਛ ਨੂੰ ਕਿਹਾ: ‘ਹੇ ਦਵਿਜ! ਜੇ ਤੂੰ ਮੇਰੀ ਧੀ ਨੂੰ ਗ੍ਰਹਿਣ ਕਰੇਂ, ਤਾਂ ਮੈਂ ਉਸ ਨੂੰ ਤੈਨੂੰ ਦੇ ਦਿਆਂਗਾ।’

Verse 142

भरणं पोषणं द्वाभ्यां करिष्यामि सदैव हि

ਨਿਸ਼ਚਿਤ ਹੀ ਮੈਂ ਸਦਾ ਤੁਹਾਡੇ ਦੋਹਾਂ ਦੀ ਭਰਣ-ਪੋਸ਼ਣ ਦੀ ਵਿਵਸਥਾ ਕਰਾਂਗਾ।

Verse 143

तच्छ्रुत्वा हर्षितः प्राह सोंऽत्यजो नृपसत्तमम् । तवादेशं करिष्यामि यच्छ मे कन्यकां नृप

ਇਹ ਸੁਣ ਕੇ ਉਹ ਅੰਤਯਜ ਪ੍ਰਸੰਨ ਹੋ ਕੇ ਰਾਜਿਆਂ ਦੇ ਸ਼੍ਰੇਸ਼ਠ ਨੂੰ ਬੋਲਾ: ‘ਮੈਂ ਤੁਹਾਡਾ ਹੁਕਮ ਮੰਨੂੰਗਾ; ਹੇ ਰਾਜਨ, ਮੈਨੂੰ ਉਹ ਕੁਆਰੀ ਦੇ ਦਿਓ।’

Verse 144

तथेत्युक्त्वा गतस्तेन तस्मै दत्ता निजा सुता । गृह्योक्तेन विधानेन विवाहो विहितस्ततः

‘ਤਥਾ ਹੀ ਹੋਵੇ’ ਕਹਿ ਕੇ ਉਹ ਉਸ ਦੇ ਨਾਲ ਗਿਆ; ਆਪਣੀ ਹੀ ਧੀ ਉਸ ਨੂੰ ਦੇ ਦਿੱਤੀ ਗਈ, ਅਤੇ ਫਿਰ ਗ੍ਰਿਹ੍ਯ-ਪਰੰਪਰਾ ਵਿੱਚ ਦੱਸੇ ਵਿਧਾਨ ਅਨੁਸਾਰ ਵਿਆਹ ਯਥਾਵਿਧਿ ਸੰਪੰਨ ਹੋਇਆ।

Verse 145

ततो ददौ धनं धान्यं गृहं क्षेत्रं च गोधनम् । तस्मै तुष्टिसमायुक्तो मन्यमानः कृतार्थताम्

ਫਿਰ ਉਹ ਪ੍ਰਸੰਨ ਹੋ ਕੇ, ਕੰਮ ਪੂਰਾ ਸਮਝਦਿਆਂ, ਉਸ ਨੂੰ ਧਨ-ਦੌਲਤ, ਅਨਾਜ, ਘਰ, ਖੇਤ ਅਤੇ ਗੋਧਨ (ਗਾਂ-ਬੈਲ) ਦਾਨ ਕਰ ਗਿਆ।

Verse 146

अथ सोऽपि च तां प्राप्य विलासानकरोद्बहून् । खाद्यैः पानैः सुवस्त्रैश्च गन्धमाल्यैर्विभूषणैः

ਉਸ ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰ ਕੇ ਉਹ ਵੀ ਅਨੇਕ ਵਿਲਾਸਾਂ ਵਿੱਚ ਲੀਨ ਹੋ ਗਿਆ—ਸੁਆਦਲੇ ਭੋਜਨ ਤੇ ਪਾਨ, ਸੁੰਦਰ ਵਸਤ੍ਰ, ਸੁਗੰਧੀਆਂ ਤੇ ਮਾਲਾਵਾਂ, ਅਤੇ ਅਲੰਕਾਰਾਂ ਨਾਲ ਉਸ ਦੀ ਸੇਵਾ ਕਰਦਾ ਰਿਹਾ।

Verse 147

परं स व्रजति प्रायो येन मार्गेण केनचित् । सारमेयाः सशब्दाश्च पृष्ठतोऽनुव्रजंति वै

ਪਰ ਜਦੋਂ ਵੀ ਉਹ ਕਿਸੇ ਰਾਹੀਂ ਤੁਰਦਾ, ਭੌਂਕਦੀਆਂ ਕੁੱਤੀਆਂ-ਕੁੱਤੇ ਸ਼ੋਰ ਕਰਦੇ ਹੋਏ ਨਿਸ਼ਚੇ ਹੀ ਉਸ ਦੇ ਪਿੱਛੇ-ਪਿੱਛੇ ਲੱਗ ਜਾਂਦੇ।

Verse 148

अन्येषामंत्यजात्यानां यद्वत्तस्य विशेषतः । वेदाभ्यासपरश्चैव यदि संजायते क्वचित् । रक्तं पतति वक्त्रेण तत्क्षणात्तस्य दुर्मतेः

ਅਤੇ ਜਿਵੇਂ ਹੋਰ ਅੰਤਯਜਾਤੀ ਲੋਕਾਂ ਨਾਲ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਉਸ ਦੇ ਮਾਮਲੇ ਵਿੱਚ ਤਾਂ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਹੀ—ਜੇ ਕਦੇ ਉਹ ਵੇਦ-ਅਭਿਆਸ ਵਿੱਚ ਲੀਨ ਹੋਵੇ, ਤਾਂ ਉਸ ਦੁਸ਼ਟ-ਬੁੱਧੀ ਦੇ ਮੂੰਹੋਂ ਉਸੇ ਖਿਨ ਖੂਨ ਟਪਕ ਪੈਂਦਾ।

Verse 149

एतस्मिन्नंतरे लोकः सर्व एव प्रशंकितः । अब्रवीच्च मिथोऽभ्येत्य चंडालोऽयमसंशयम्

ਇਸ ਦਰਮਿਆਨ ਸਾਰੇ ਲੋਕ ਸੰਦੇਹੀ ਹੋ ਗਏ; ਅਤੇ ਇਕ-ਦੂਜੇ ਕੋਲ ਆ ਕੇ ਕਹਿਣ ਲੱਗੇ, “ਇਹ ਮਨੁੱਖ ਨਿਸ਼ਚੇ ਹੀ ਚੰਡਾਲ ਹੈ।”

Verse 150

यदेते पृष्ठतो यांति भषमाणाः शुनीसुताः । सुभद्रोऽपि च तत्तेषां श्रुत्वा चिन्तापरोऽभवत्

“ਇਹ ਕੁੱਤੇ ਭੌਂਕਦੇ ਹੋਏ ਉਸ ਦੇ ਪਿੱਛੇ-ਪਿੱਛੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ”—ਉਹਨਾਂ ਦੀ ਇਹ ਗੱਲ ਸੁਣ ਕੇ ਸੁਭਦ੍ਰ ਵੀ ਚਿੰਤਾ ਨਾਲ ਭਰ ਗਿਆ।

Verse 151

मन्यमानश्च तत्सत्यं दुःखेन महतान्वितः । नूनमंत्यजजातीयो भविष्यति सुतापतिः

ਉਹ ਰਿਪੋਰਟ ਸੱਚ ਮੰਨ ਕੇ, ਮਹਾਨ ਦੁੱਖ ਨਾਲ ਘਿਰਿਆ ਹੋਇਆ, ਉਸ ਨੇ ਸੋਚਿਆ: “ਨਿਸ਼ਚੇ ਹੀ ਸੁਤਾ ਦਾ ਪਤੀ ਨੀਚ ਜਾਤ ਦਾ ਹੋਵੇਗਾ।”

Verse 152

ज्ञायते चेष्टितैः सर्वैर्यथाऽयं जल्पते जनः

ਉਸ ਦੇ ਸਾਰੇ ਕਰਤੱਬਾਂ ਤੋਂ ਹੀ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ—ਜਿਵੇਂ ਲੋਕ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ—ਕਿ ਉਹ ਕਿਹੋ ਜਿਹਾ ਮਨੁੱਖ ਹੈ।

Verse 153

एवं रात्रिंदिवं तस्य चिन्तयानस्य भूपतेः । लोकापवादयुक्तस्य कियान्कालोऽभ्यवर्तत

ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਲੋਕ-ਨਿੰਦਾ ਦੇ ਬੋਝ ਹੇਠ ਉਹ ਰਾਜਾ ਦਿਨ-ਰਾਤ ਚਿੰਤਾ ਕਰਦਾ ਰਿਹਾ; ਪਤਾ ਨਹੀਂ ਕਿੰਨਾ ਸਮਾਂ ਲੰਘ ਗਿਆ।

Verse 154

अन्यस्मिन्नहनि प्राप्ते आद्याद्या द्विजसत्तमाः । मध्यगेन समायुक्ता ब्रह्मस्थानं समागताः । तस्य शुद्धिकृते प्रोचुर्येन शंका प्रणश्यति

ਫਿਰ ਇਕ ਹੋਰ ਦਿਨ ਆਇਆ; ਉੱਤਮ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਵਾਰੰਵਾਰ, ਕਰਮਕਾਂਡੀ ਪੁਰੋਹਿਤ ਸਮੇਤ, ਬ੍ਰਹਮਸਥਾਨ ਵਿੱਚ ਇਕੱਠੇ ਹੋਏ। ਉਸ ਦੀ ਸ਼ੁੱਧੀ ਲਈ ਉਹਨਾਂ ਨੇ ਉਹ ਵਿਧੀ ਦੱਸੀ ਜਿਸ ਨਾਲ ਸਾਰੀ ਸ਼ੰਕਾ ਮਿਟ ਜਾਵੇ।

Verse 155

अथोचुस्तं द्विजश्रेष्ठा ब्रह्मस्थानस्य मध्यगम् । मध्यगस्य तु वक्त्रेण विवर्णवदनं स्थितम्

ਤਦੋਂ ਬ੍ਰਹਮਸਥਾਨ ਦੇ ਮੱਧ ਵਿਚ ਖੜੇ ਉਸਨੂੰ ਸ਼੍ਰੇਸ਼ਠ ਦ੍ਵਿਜਾਂ ਨੇ ਸੰਬੋਧਿਆ; ਉਸ ਵੇਲੇ ਕਰਮਕਾਂਡੀ ਆਚਾਰਯ ਦਾ ਮੁਖ ਮਲਿਨ ਤੇ ਫਿੱਕਾ ਦਿਸਣ ਲੱਗਾ।

Verse 156

कुलं गोत्रं निजं ब्रूहि प्रवरांश्च विशेषतः । स्थानं देशं च विप्राणां येन शुद्धिः प्रदीयते

“ਆਪਣਾ ਕੁਲ ਤੇ ਗੋਤ੍ਰ ਦੱਸੋ, ਅਤੇ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਕਰਕੇ ਆਪਣੇ ਪ੍ਰਵਰ ਵੀ ਬਿਆਨ ਕਰੋ; ਨਾਲ ਹੀ ਬ੍ਰਾਹਮਣਾਂ ਦਾ ਸਥਾਨ ਤੇ ਦੇਸ਼ ਵੀ ਕਹੋ, ਤਾਂ ਜੋ ਸ਼ੁੱਧੀ ਦੀ ਵਿਧੀ ਯਥਾਵਤ ਪ੍ਰਦਾਨ ਕੀਤੀ ਜਾਵੇ।”

Verse 157

अथासौ वेपमानस्तु प्रस्विन्नवदनस्तथा । अधोदृष्टिरुवाचेदं गद्गदं विहिताञ्जलिः

ਤਦ ਉਹ ਕੰਬਦਾ ਹੋਇਆ, ਪਸੀਨੇ ਨਾਲ ਭਿੱਜੇ ਮੁਖ ਨਾਲ, ਨਿਗਾਹ ਹੇਠਾਂ ਕਰਕੇ, ਹੱਥ ਜੋੜੇ ਹੋਏ, ਗਲ੍ਹ ਭਰ ਆਉਣ ਨਾਲ ਇਹ ਬਚਨ ਬੋਲਿਆ।

Verse 158

गर्भाष्टमे पिता मह्यं वर्षे मृत्युं गतस्ततः । ततः सा तं समादाय जननी मे पतिव्रता । मां त्यक्त्वा दुःखितं दीनं प्रविष्टा हव्यवाहनम्

“ਮੇਰੇ ਅੱਠਵੇਂ ਵਰ੍ਹੇ ਵਿੱਚ ਪਿਤਾ ਦੀ ਮ੍ਰਿਤ੍ਯੁ ਹੋ ਗਈ। ਫਿਰ ਮੇਰੀ ਪਤਿਵ੍ਰਤਾ ਮਾਤਾ ਨੇ ਉਸਨੂੰ ਅੰਤਿਮ ਸੰਸਕਾਰ ਲਈ ਲੈ ਜਾ ਕੇ, ਮੈਨੂੰ ਦੁਖੀ ਤੇ ਦਿਨ ਛੱਡ ਕੇ, ਅਗਨੀ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਵੇਸ਼ ਕਰ ਲਿਆ।”

Verse 159

अहं वैराग्यमापन्नस्तीर्थयात्रां समाश्रितः । बालभावे पितुर्दुःखात्तापसैरपरैः सह

“ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਮੇਰੇ ਅੰਦਰ ਵੈਰਾਗ ਉਪਜਿਆ; ਬਚਪਨ ਤੋਂ ਹੀ ਪਿਤਾ ਦੇ ਵਿਛੋੜੇ ਦੇ ਦੁੱਖ ਕਰਕੇ, ਮੈਂ ਹੋਰ ਤਪਸਵੀਆਂ ਨਾਲ ਮਿਲ ਕੇ ਤੀਰਥ-ਯਾਤਰਾ ਦਾ ਆਸਰਾ ਲਿਆ।”

Verse 160

न मया पठितो वेदो न च शास्त्रं निरूपितम् । तीर्थयात्रापरोऽहं च समायातो भवत्पुरम्

ਮੈਂ ਨਾ ਵੇਦ ਪੜ੍ਹਿਆ ਹੈ, ਨਾ ਹੀ ਸ਼ਾਸਤਰਾਂ ਦਾ ਵਿਚਾਰ ਕੀਤਾ ਹੈ। ਮੈਂ ਤਾਂ ਤੀਰਥ-ਯਾਤਰਾ ਵਿੱਚ ਲੀਨ ਹੋ ਕੇ ਤੁਹਾਡੇ ਨਗਰ ਵਿੱਚ ਆ ਪਹੁੰਚਿਆ ਹਾਂ।

Verse 161

अभद्रेण सुभद्रेण श्वशुरेण दुरात्मना । एतज्जानाम्यहं विप्रा गोत्रं वासिष्ठमेव वा

ਹੇ ਬ੍ਰਾਹਮਣੋ, ਮੈਂ ਇਤਨਾ ਹੀ ਜਾਣਦਾ ਹਾਂ—ਮੇਰੇ ਦੁਸ਼ਟ ਸਹੁਰੇ ਅਭਦ੍ਰ (ਸੁਭਦ੍ਰ ਦਾ ਪੁੱਤਰ) ਨੇ ਦੱਸਿਆ ਕਿ ਮੇਰਾ ਗੋਤ੍ਰ ਵਾਸਿਸ਼ਠ ਹੈ।

Verse 162

अथैकप्रवरो देशो गौडो मधुपुरं पुरम् । ततस्ते ब्राह्मणाः प्रोचुर्यस्य नो ज्ञायते कुलम् । तस्य शुद्धिः प्रदातव्या धटद्वारेण केवला

ਫਿਰ ਉਸ ਨੇ ਕਿਹਾ: ਮੇਰਾ ਦੇਸ਼ ਗੌਡ ਹੈ, ਨਗਰ ਮਧੁਪੁਰ ਹੈ, ਅਤੇ ਮੇਰਾ ਪ੍ਰਵਰ ਕੇਵਲ ਇੱਕ ਹੈ। ਤਦ ਬ੍ਰਾਹਮਣਾਂ ਨੇ ਆਖਿਆ: ਜਿਸ ਦਾ ਕੁਲ ਅਣਜਾਣ ਹੋਵੇ, ਉਸ ਦੀ ਸ਼ੁੱਧੀ ਕੇਵਲ ‘ਧਟ-ਦੁਆਰ’ ਨਾਮਕ ਵਿਧੀ ਰਾਹੀਂ ਹੀ ਕਰਨੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ।

Verse 163

स त्वं धटं समारुह्य ब्राह्मण्यार्थं च केवलम् । शुद्धिं प्राप्य ततो भोगान्भुंक्ष्वात्रस्थोऽपि केवलम्

ਇਸ ਲਈ ਤੂੰ ਬ੍ਰਾਹਮਣਤਾ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਨ ਦੇ ਨਿਮਿੱਤ ਕੇਵਲ ਧਟ ਉੱਤੇ ਚੜ੍ਹ। ਸ਼ੁੱਧੀ ਪਾ ਕੇ ਫਿਰ ਨਿਯਮ ਅਨੁਸਾਰ ਇੱਥੇ ਰਹਿੰਦਿਆਂ ਆਪਣਾ ਯੋਗ ਭੋਗ-ਭੋਜਨ ਭੋਗ।

Verse 164

सोऽब्रवीत्साहसं कृत्वा सर्वानेव द्द्विजोत्तमान् । प्रतिगृह्णाम्यहं कामं तप्तमाषकमेव च

ਤਦ ਉਸ ਨੇ ਹਿੰਮਤ ਬੰਨ੍ਹ ਕੇ ਸਭ ਦ੍ਵਿਜੋਤਮਾਂ ਦੇ ਸਾਹਮਣੇ ਕਿਹਾ: ਮੈਂ ਆਪਣੀ ਇੱਛਾ ਅਨੁਸਾਰ ਇਹ ਪਰਖ ਸਵੀਕਾਰ ਕਰਦਾ ਹਾਂ, ਤਪਤ ਮਾਸ਼ਕ (ਗਰਮ ਕੀਤਾ ਸਿੱਕਾ) ਵੀ।

Verse 165

प्रविशामि हुताशं वा भक्षयिष्याम्यहं विषम्

ਮੈਂ ਅੱਗ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਵੇਸ਼ ਕਰਾਂਗਾ, ਜਾਂ ਜੇ ਲੋੜ ਪਈ ਤਾਂ ਮੈਂ ਜ਼ਹਿਰ ਖਾ ਲਵਾਂਗਾ।

Verse 166

किं पुनर्धटदिव्यं च क्रियमाणे सुखावहम् । ब्राह्मणस्य कृते विप्राश्चित्ते नो मामके घृणा

ਜਦੋਂ ਘੜੇ ਦੀ ਦੈਵੀ ਪ੍ਰੀਖਿਆ ਕੀਤੀ ਜਾ ਰਹੀ ਹੈ, ਤਾਂ ਕਿੰਨਾ ਵਧੇਰੇ ਸੁਖ ਹੋਵੇਗਾ! ਹੇ ਬ੍ਰਾਹਮਣੋ, ਮੇਰੇ ਪ੍ਰਤੀ ਦਿਲ ਵਿੱਚ ਨਫ਼ਰਤ ਨਾ ਰੱਖੋ, ਕਿਉਂਕਿ ਇਹ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਦੀ ਖਾਤਰ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ।

Verse 167

अथ ते ब्राह्मणास्तस्य धटारोहणसंभवम् । शुद्धिं निर्दिश्य वारं च सूर्यस्य च ततः परम् । जग्मुः स्वंस्वं गृहं सर्वे सोऽपि विप्रोंऽत्यजो द्विजाः

ਫਿਰ ਉਨ੍ਹਾਂ ਬ੍ਰਾਹਮਣਾਂ ਨੇ ਘੜੇ ਦੀ ਪ੍ਰੀਖਿਆ ਦੁਆਰਾ ਸ਼ੁੱਧਤਾ ਅਤੇ ਸੂਰਜ ਦੇ ਵਾਰ ਦਾ ਨਿਰਦੇਸ਼ ਦਿੱਤਾ। ਫਿਰ ਉਹ ਸਾਰੇ ਆਪਣੇ ਘਰਾਂ ਨੂੰ ਚਲੇ ਗਏ, ਅਤੇ ਉਹ 'ਵਿਪਰ' (ਜੋ ਅੰਤਯਜ ਸੀ) ਵੀ ਰਹਿ ਗਿਆ।

Verse 168

ततः प्राह निजां भार्यां रहस्ये नृपसत्तम । ज्ञातोऽहं ब्राह्मणैः सर्वैरंत्यजातिसमुद्भवः । देशातरं गमिष्यामि त्वमागच्छ मया सह

ਫਿਰ ਉਸਨੇ ਇਕਾਂਤ ਵਿੱਚ ਆਪਣੀ ਪਤਨੀ ਨੂੰ ਕਿਹਾ: 'ਮੈਨੂੰ ਸਾਰੇ ਬ੍ਰਾਹਮਣਾਂ ਨੇ ਪਛਾਣ ਲਿਆ ਹੈ ਕਿ ਮੈਂ ਅੰਤਯਜ ਜਾਤੀ ਦਾ ਹਾਂ। ਮੈਂ ਦੂਜੇ ਦੇਸ਼ ਚਲਾ ਜਾਵਾਂਗਾ; ਤੂੰ ਵੀ ਮੇਰੇ ਨਾਲ ਚੱਲ।'

Verse 169

भार्योवाच । अहमग्निं प्रवेक्ष्यामि न यास्यामि त्वया सह । पापबुद्धे पतिष्यामि न चाहं नरकाग्निषु

ਪਤਨੀ ਨੇ ਕਿਹਾ: 'ਮੈਂ ਅੱਗ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਵੇਸ਼ ਕਰਾਂਗੀ; ਮੈਂ ਤੇਰੇ ਨਾਲ ਨਹੀਂ ਜਾਵਾਂਗੀ। ਹੇ ਪਾਪੀ ਬੁੱਧੀ ਵਾਲੇ, ਮੈਂ ਇੱਥੇ ਹੀ ਮਰ ਜਾਵਾਂਗੀ, ਪਰ ਨਰਕ ਦੀ ਅੱਗ ਵਿੱਚ ਨਹੀਂ ਡਿੱਗਾਂਗੀ।'

Verse 170

बुध्यमाना न सेविष्ये त्वामंत्यजसमुद्भवम् । पाप संदूषितं सर्वं त्वयैतत्स्थानमुत्तमम्

ਹੁਣ ਜਦ ਮੈਂ ਸਮਝ ਗਈ ਹਾਂ, ਮੈਂ ਤੇਰੇ ਨਾਲ ਨਹੀਂ ਰਹਾਂਗੀ—ਹੇ ਅੰਤ੍ਯਜ ਕੁਲ ਤੋਂ ਜਨਮੇ। ਤੇਰੇ ਕਾਰਨ ਇਹ ਸਾਰਾ ਉੱਤਮ ਸਥਾਨ ਪਾਪ ਨਾਲ ਦੂਸ਼ਿਤ ਹੋ ਗਿਆ ਹੈ।

Verse 171

तथा मम पितुर्हर्म्यं संवत्सरप्रयाजिनः । तस्माद्द्रुततरं गच्छ यावन्नो वेत्ति कश्चन

ਅਤੇ ਮੇਰੇ ਪਿਤਾ ਦੇ ਘਰ-ਗ੍ਰਿਹ ਨੂੰ ਵੀ ਛੱਡ ਦੇ—ਉਹ ਸਾਲ-ਭਰ ਦੇ ਯਜਨਾਂ ਦਾ ਅਨੁਸ਼ਠਾਨ ਕਰਨ ਵਾਲਾ ਹੈ। ਇਸ ਲਈ ਹੋਰ ਵੀ ਜਲਦੀ ਚਲਾ ਜਾ, ਜਦ ਤੱਕ ਕਿਸੇ ਨੂੰ ਪਤਾ ਨਾ ਲੱਗੇ।

Verse 172

नो चेत्पापसमाचार संप्राप्स्यसि महाऽपदम्

ਨਹੀਂ ਤਾਂ, ਹੇ ਪਾਪੀ ਆਚਰਨ ਵਾਲੇ, ਤੂੰ ਮਹਾਂ ਵਿਪੱਤੀ ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੋਵੇਂਗਾ।

Verse 173

ततो निशामुखे प्राप्ते कौपीनावरणान्वितः । नष्टोऽभीष्टां दिशं प्राप्य तदा जीवितजाद्भयात्

ਫਿਰ ਜਦ ਰਾਤ ਦਾ ਅੰਧੇਰਾ ਛਾ ਗਿਆ, ਕੇਵਲ ਲੰਗੋਟ ਪਹਿਨੇ ਹੋਏ, ਉਹ ਚੁਪਚਾਪ ਖਿਸਕ ਗਿਆ ਅਤੇ ਜੀਵਨ ਦੇ ਡਰ ਨਾਲ ਆਪਣੀ ਮਨਚਾਹੀ ਦਿਸ਼ਾ ਵੱਲ ਪਹੁੰਚ ਗਿਆ।