Adhyaya 194

Verse 1

सूत उवाच । एवं सा तान्वरान्दत्त्वा सर्वेषां शापभागिनाम् । मौनव्रतपरा भूत्वा निविष्टाऽथ धरातले

ਸੂਤ ਨੇ ਕਿਹਾ: ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਉਹ ਸਾਰੇ ਸ਼ਾਪ-ਭਾਗੀ ਜਨਾਂ ਨੂੰ ਉਹ ਵਰ ਦੇ ਕੇ, ਮੌਨ-ਵ੍ਰਤ ਵਿੱਚ ਲੀਨ ਹੋ ਗਈ ਅਤੇ ਫਿਰ ਧਰਤੀ ਉੱਤੇ ਬੈਠ ਗਈ।

Verse 2

ततो देवगणाः सर्वे तापसाश्च महर्षयः । साधुसाध्विति तां प्रोच्य ततः प्रोचुरिदं वचः

ਤਦੋਂ ਸਾਰੇ ਦੇਵਗਣ, ਤਪਸਵੀ ਅਤੇ ਮਹਾਰਿਸ਼ੀ ਉਸ ਦੀ ਪ੍ਰਸ਼ੰਸਾ ਕਰਦੇ ਹੋਏ ਬੋਲੇ, “ਸਾਧੁ, ਸਾਧੁ,” ਅਤੇ ਫਿਰ ਇਹ ਬਚਨ ਉਚਾਰੇ।

Verse 3

एतां देवीप्रसादेन ब्राह्मणानां विशेषतः । पूजयिष्यंति मर्त्येऽत्र सर्वे लोकाः समाहिताः

ਦੇਵੀ ਦੀ ਕਿਰਪਾ ਨਾਲ, ਇਸ ਮਰਤ ਲੋਕ ਵਿੱਚ ਸਾਰੇ ਲੋਕ—ਖ਼ਾਸ ਕਰਕੇ ਬ੍ਰਾਹਮਣ—ਇੱਥੇ ਇਕਾਗ੍ਰ ਭਕਤੀ ਨਾਲ ਉਸ ਦੀ ਪੂਜਾ ਕਰਨਗੇ।

Verse 4

ब्रह्माणं पूजयित्वा तु पश्चादेनां सुरेश्वरीम् । पूजयिष्यंति ये मर्त्यास्ते तु यांति परां गतिम्

ਜੋ ਮਰਤ ਪਹਿਲਾਂ ਬ੍ਰਹਮਾ ਦੀ ਪੂਜਾ ਕਰਕੇ ਫਿਰ ਇਸ ਦੇਵਾਂ ਦੀ ਰਾਣੀ ਦੀ ਪੂਜਾ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਉਹ ਪਰਮ ਗਤੀ ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੁੰਦੇ ਹਨ।

Verse 5

या कन्या पतिसंयोगं संप्राप्यात्र समाहिता । ततः पादप्रणामं च गायत्र्याश्च करिष्यति । पतिं प्रजापतिं प्राप्य सा भविष्यत्यसंशयम्

ਜੋ ਕੁਆਰੀ ਪਤੀ-ਸੰਯੋਗ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਕੇ ਇੱਥੇ ਇਕਾਗ੍ਰ ਹੋ ਕੇ ਆਵੇ, ਫਿਰ ਗਾਇਤ੍ਰੀ ਦੇ ਚਰਨਾਂ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਣਾਮ ਕਰੇ, ਉਹ ਨਿਸ਼ਚੇ ਹੀ ਪ੍ਰਜਾਪਤੀ ਵਰਗਾ ਪਤੀ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰੇਗੀ।

Verse 6

सर्वकामसुखोपेता धनधान्यसमन्विता । या नारी दुर्भगा वंध्या भविष्यति च शोभना

ਜੋ ਨਾਰੀ ਦੁਭਾਗੀ ਅਤੇ ਵੰਝਲੀ ਹੋਵੇ, ਉਹ ਸੁੰਦਰ ਅਤੇ ਸ਼ੁਭ ਹੋ ਜਾਵੇਗੀ; ਸਭ ਕਾਮਨਾਵਾਂ ਨੂੰ ਪੂਰਾ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਸੁਖ ਨਾਲ ਯੁਕਤ, ਧਨ ਅਤੇ ਧਾਨ ਨਾਲ ਸਮ੍ਰਿੱਧ ਹੋਵੇਗੀ।

Verse 7

ऋषय ऊचुः । यदेतद्भवता प्रोक्तं गते पंचोत्तरे शते । पद्मजानां हरः प्रादादेतत्कथमनुत्त मम्

ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਨੇ ਆਖਿਆ: ਤੁਸੀਂ ਜੋ ਪੰਜ ਉੱਤੇ ਸੌ ਦੇ ਬੀਤਣ ਬਾਰੇ ਕਿਹਾ ਹੈ—ਕਿ ਹਰੇ ਨੇ ਪਦਮਜ (ਬ੍ਰਹਮਾ-ਵੰਸ਼) ਨੂੰ ਇਹ ਦਾਨ ਦਿੱਤਾ—ਇਹ ਅਤਿ ਉੱਤਮ ਭੇਦ ਕਿਵੇਂ ਸਮਝਿਆ ਜਾਵੇ?

Verse 8

ब्राह्मणेभ्यः स संतुष्टः किंवाऽन्योऽस्ति महेश्वरः । एतं नः संशयं भूयो यथावद्वक्तुमर्हसि

ਜੇ ਉਹ ਬ੍ਰਾਹਮਣਾਂ ਨਾਲ ਪ੍ਰਸੰਨ ਹੈ, ਤਾਂ ਕੀ ਉਸ ਤੋਂ ਬਿਨਾ ਹੋਰ ਕੋਈ ਮਹੇਸ਼ਵਰ ਹੈ? ਸਾਡਾ ਇਹ ਸੰਦੇਹ ਫਿਰੋਂ ਦੂਰ ਕਰੋ ਅਤੇ ਯਥਾਰਥ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਠੀਕ-ਠੀਕ ਸਮਝਾਓ।

Verse 9

आयुष्यं शंकरस्यापि यत्प्रमाणं तथा हरेः । ब्रह्मणोऽपि समाचक्ष्व परं कौतूहलं हि नः

ਸਾਨੂੰ ਸ਼ੰਕਰ ਦਾ ਵੀ ਆਯੁ-ਪ੍ਰਮਾਣ, ਅਤੇ ਇਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਹਰੀ ਦਾ, ਅਤੇ ਬ੍ਰਹਮਾ ਦਾ ਵੀ ਦੱਸੋ; ਕਿਉਂਕਿ ਸਾਡੇ ਮਨ ਵਿੱਚ ਪਰਮ ਕੌਤੂਹਲ ਉਠ ਰਿਹਾ ਹੈ।

Verse 10

सूत उवाच । अहं वः कीर्तयिष्यामि विस्तरेण द्विजोत्तमाः । त्रयाणामपि चायुष्यं यत्प्रमाणं व्यवस्थितम्

ਸੂਤ ਨੇ ਕਿਹਾ: ਹੇ ਦਵਿਜੋਤਮੋ! ਮੈਂ ਤੁਹਾਨੂੰ ਵਿਸਤਾਰ ਨਾਲ ਦੱਸਾਂਗਾ ਕਿ ਤਿੰਨਾਂ ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੀ ਆਯੁ ਦਾ ਜੋ ਨਿਸ਼ਚਿਤ ਪ੍ਰਮਾਣ ਠਹਿਰਾਇਆ ਗਿਆ ਹੈ, ਉਹ ਕੀ ਹੈ।

Verse 11

निमेषस्य चतुर्भागस्त्रुटिः स्यात्तद्द्वयं लवः । लवद्वयं कला प्रोक्ता काष्ठा तु दशपंचभिः

ਨਿਮੇਸ਼ ਦਾ ਚੌਥਾ ਭਾਗ ‘ਤ੍ਰੁਟਿ’ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ; ਦੋ ਤ੍ਰੁਟੀਆਂ ਮਿਲ ਕੇ ‘ਲਵ’ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਦੋ ਲਵਾਂ ਨੂੰ ‘ਕਲਾ’ ਆਖਿਆ ਗਿਆ ਹੈ; ਅਤੇ ਪੰਦਰਾਂ ਕਲਾਵਾਂ ਨਾਲ ‘ਕਾਸ਼ਠਾ’ ਬਣਦੀ ਹੈ।

Verse 12

त्रिंशत्काष्ठां कलामाहुः क्षणस्त्रिंशत्कलो मतः । मुहूर्तमानं मौहूर्ता वदंति द्वादशक्षणम्

ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ ਕਿ ਤੀਹ ਕਾਸ਼ਠਾ ਮਿਲ ਕੇ ਇੱਕ ਕਲਾ ਬਣਦੀ ਹੈ; ਅਤੇ ਇੱਕ ਕ੍ਸ਼ਣ ਤੀਹ ਕਲਾਵਾਂ ਦੇ ਬਰਾਬਰ ਮੰਨਿਆ ਗਿਆ ਹੈ। ਮੁਹੂਰਤ-ਗਣਨਾ ਦੇ ਜਾਣਕਾਰ ਆਖਦੇ ਹਨ ਕਿ ਇੱਕ ਮੁਹੂਰਤ ਬਾਰਾਂ ਕ੍ਸ਼ਣਾਂ ਦਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।

Verse 13

त्रिंशन्मुहूर्तमुद्दिष्टमहोरात्रं मनीषिभिः । मासस्त्रिंशदहोरात्रैर्द्वौ मासावृतुसंज्ञितः

ਮਨੀਸ਼ੀ ਜਨਾਂ ਨੇ ਦੱਸਿਆ ਹੈ ਕਿ ਇੱਕ ਅਹੋਰਾਤ੍ਰ (ਦਿਨ-ਰਾਤ) ਤੀਹ ਮੁਹੂਰਤਾਂ ਦਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਤੀਹ ਅਹੋਰਾਤ੍ਰਾਂ ਨਾਲ ਇੱਕ ਮਹੀਨਾ ਬਣਦਾ ਹੈ; ਅਤੇ ਦੋ ਮਹੀਨੇ ‘ਰਿਤੁ’ (ਮੌਸਮ) ਕਹੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।

Verse 14

ऋतुत्रयं चायनं च अयने द्वे तु वत्सरम् । दैविकं च भवेत्तच्च ह्यहोरात्रं द्विजोत्तमाः

ਤਿੰਨ ਰਿਤੂਆਂ ਨਾਲ ਇੱਕ ਅਯਨ ਬਣਦਾ ਹੈ, ਅਤੇ ਦੋ ਅਯਨ ਮਿਲ ਕੇ ਇੱਕ ਵਤਸਰ (ਸਾਲ) ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਹੇ ਸ਼੍ਰੇਸ਼ਠ ਦ੍ਵਿਜੋ, ਉਹੀ (ਸਾਲ) ਦੇਵਾਂ ਦਾ ਅਹੋਰਾਤ੍ਰ—ਦਿਵ੍ਯ ਦਿਨ-ਰਾਤ—ਬਣ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।

Verse 15

उत्तरं चायनं तत्र दिनं रात्रिस्तथाऽपरम् । लक्षैः सप्तदशाख्यैस्तु मनुष्याणां च वत्सरैः

ਉੱਥੇ ਉੱਤਰਾਯਣ ਦਿਨ ਹੈ, ਅਤੇ ਦੂਜਾ—ਦਕਸ਼ਿਣਾਯਣ—ਰਾਤ ਹੈ। ਇਹ (ਦਿਵ੍ਯ ਦਿਨ-ਰਾਤ) ਮਨੁੱਖਾਂ ਦੇ ਸਤਾਰਾਂ ਲੱਖ ਵਰ੍ਹਿਆਂ ਨਾਲ ਮਾਪਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।

Verse 16

अष्टाविंशतिभिश्चैव सहस्रैस्तु तथा परैः । आद्यं कृतयुगं चैव तद्भ विष्यति सद्द्विजाः

ਅਠਾਈ ਹਜ਼ਾਰ (ਵਰ੍ਹਿਆਂ) ਨਾਲ, ਅਤੇ ਇਸ ਤੋਂ ਵਧੇਰੇ ਹੋਰ (ਵਰ੍ਹਿਆਂ) ਸਮੇਤ, ਪਹਿਲਾ ਯੁਗ—ਕ੍ਰਿਤਯੁਗ—ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਨਿਰਧਾਰਿਤ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਹੇ ਸੱਜਣ ਦ੍ਵਿਜੋ।

Verse 17

ततो द्वादशभिर्लक्षैः षोडशानां सहस्रकैः । त्रेतायुगं समादिष्टं द्वितीयं द्विजसत्तमाः

ਤਦੋਂ ਬਾਰ੍ਹਾਂ ਲੱਖ ਅਤੇ ਸੋਲ੍ਹਾਂ ਹਜ਼ਾਰ (ਵਰ੍ਹਿਆਂ) ਦੇ ਮਾਪ ਨਾਲ ਦੂਜਾ ਯੁਗ—ਤ੍ਰੇਤਾ ਯੁਗ—ਘੋਸ਼ਿਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ, ਹੇ ਦ੍ਵਿਜ-ਸ਼੍ਰੇਸ਼ਠੋ।

Verse 18

द्वापरं चाष्टभिर्लक्षैस्तृ तीयं परिकीर्तितम् । चतुःषष्टिसहस्रैस्तु यथावत्परिसंख्यया

ਦ੍ਵਾਪਰ ਯੁਗ ਤੀਜਾ ਯੁਗ ਕਿਹਾ ਗਿਆ ਹੈ, ਅੱਠ ਲੱਖ (ਵਰ੍ਹਿਆਂ) ਦੇ ਮਾਪ ਨਾਲ; ਅਤੇ ਯਥਾਕ੍ਰਮ ਠੀਕ ਗਿਣਤੀ ਅਨੁਸਾਰ ਚੌਂਸਠ ਹਜ਼ਾਰ (ਵਾਧੂ) ਸਮੇਤ ਗਿਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।

Verse 19

चतुर्लक्षं समादिष्टं युगं कलिसमुद्भवम् । द्वात्रिंशता सहस्रैस्तु चतुर्थं तद्विदुर्बुधाः

ਕਲਿ-ਸਮੁਦਭਵ ਕਲਿ ਯੁਗ ਚਾਰ ਲੱਖ (ਵਰ੍ਹਿਆਂ) ਦਾ ਨਿਰਧਾਰਿਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ; ਅਤੇ ਬੱਤੀ ਹਜ਼ਾਰ (ਵਾਧੂ) ਸਮੇਤ, ਬੁੱਧਿਮਾਨ ਇਸ ਨੂੰ ਕ੍ਰਮ ਵਿੱਚ ਚੌਥਾ ਜਾਣਦੇ ਹਨ।

Verse 21

ब्रह्मा तेषां शतं यावत्स जीवति पितामहः । सांप्रतं चाष्टवर्षीयः षण्मासश्चैव संस्थितः

ਉਨ੍ਹਾਂ ਮਾਪਾਂ ਅਨੁਸਾਰ ਪਿਤਾਮਹ ਬ੍ਰਹਮਾ ਸੌ (ਇਹੋ ਜਿਹੇ) ਸਮਿਆਂ ਤੱਕ ਜੀਵਦੇ ਹਨ। ਅਤੇ ਵਰਤਮਾਨ ਵਿੱਚ ਉਹ ਅੱਠ ਵਰ੍ਹੇ ਅਤੇ ਛੇ ਮਹੀਨੇ ਪੂਰੇ ਕਰ ਚੁੱਕੇ ਹੋਏ ਸਥਿਤ ਹਨ।

Verse 22

प्रतिपद्दिवसस्यास्य प्रथमस्य तथा गतम् । यामद्वयं शुक्रवारे वर्तमाने महात्मनः

ਇਸ ਪ੍ਰਤਿਪਦਾ ਦੇ ਪਹਿਲੇ ਦਿਨ ਦੇ ਦੋ ਯਾਮ ਬੀਤ ਚੁੱਕੇ ਹਨ; ਅਤੇ ਵਰਤਮਾਨ ਵਿੱਚ ਸ਼ੁੱਕਰਵਾਰ ਚੱਲ ਰਿਹਾ ਹੈ, ਹੇ ਮਹਾਤਮਾ।

Verse 23

ब्रह्मणो वर्षमात्रेण दिनं वैष्णवमुच्यते

ਬ੍ਰਹਮਾ ਦੇ ਇਕ ਵਰ੍ਹੇ ਦੇ ਮਾਪ ਅਨੁਸਾਰ, ਉਸ ਨੂੰ ‘ਵੈਸ਼ਣਵ ਦਿਨ’ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।

Verse 24

सोपि वर्षशतंयावदात्ममानेन जीवति । पंचपचाशदादिष्टास्तस्य जातस्य वत्सराः

ਉਹ ਭੀ ਆਪਣੇ ਹੀ ਮਾਪ ਅਨੁਸਾਰ ਸੌ ਵਰ੍ਹੇ ਜੀਉਂਦਾ ਹੈ; ਅਤੇ ਜਨਮੇ ਹੋਏ ਲਈ ਪਚਪੰਜ ਵਰ੍ਹੇ ਨਿਯਤ (ਪਹਿਲਾਂ ਹੀ ਨਿਰਧਾਰਿਤ) ਕਹੇ ਗਏ ਹਨ।

Verse 25

तिथयः पंच यामार्द्धं सोमवारेण संगतम् । वैष्णवेन तु वर्षेण दिनं माहेश्वरं भवेत्

ਪੰਜ ਤਿਥੀਆਂ ਅਤੇ ਅੱਧਾ ਯਾਮ, ਜਦੋਂ ਸੋਮਵਾਰ ਨਾਲ ਜੁੜ ਜਾਣ—ਵੈਸ਼ਣਵ ਵਰ੍ਹੇ ਦੇ ਮਾਪ ਅਨੁਸਾਰ—ਤਾਂ ਉਹ ‘ਮਾਹੇਸ਼ਵਰ ਦਿਨ’ ਬਣ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।

Verse 26

शिवो वर्षशतं यावत्तेन रूपेण च स्थितः । यावदुच्छ्वसितं वक्त्रं सदाशिवसमुद्भवम्

ਸ਼ਿਵ ਉਸੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਸੌ ਵਰ੍ਹੇ ਤੱਕ ਟਿਕਿਆ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ—ਜਦ ਤੱਕ ਸਦਾਸ਼ਿਵ ਤੋਂ ਉਤਪੰਨ ਮੁਖ ਦੀ ਉੱਛਵਾਸ (ਸਾਹ ਬਾਹਰ) ਟਿਕੀ ਰਹੇ।

Verse 27

पश्चाच्छक्तिं समभ्येति यावन्निश्वसितं भवेत् । निश्वासोच्छ्वसितानां च सर्वेषामेव देहिनाम्

ਫਿਰ ਉਹ ਸ਼ਕਤੀ ਦੇ ਸਨਮੁਖ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਜਦ ਤੱਕ ਨਿਸ਼ਵਾਸ (ਸਾਹ ਅੰਦਰ) ਚੱਲਦਾ ਰਹੇ; ਕਿਉਂਕਿ ਨਿਸ਼ਵਾਸ ਅਤੇ ਉੱਛਵਾਸ ਸਭ ਦੇਹਧਾਰੀਆਂ ਦੇ ਹੀ ਹਨ।

Verse 28

ब्रह्मविष्णुशिवानां च गन्धर्वोरगरक्षसाम् । एकविंशत्सहस्राणि शतैः षड्भिः शतानि च

ਬ੍ਰਹਮਾ, ਵਿਸ਼ਨੁ ਅਤੇ ਸ਼ਿਵ ਦੇ, ਅਤੇ ਗੰਧਰਵਾਂ, ਨਾਗਾਂ ਤੇ ਰਾਖਸ਼ਾਂ ਦੇ—ਗਿਣਤੀ ਇਕੀ ਹਜ਼ਾਰ ਹੈ; ਇਸ ਨਾਲ ਛੇ ਸੌ ਹੋਰ, ਅਤੇ ਹੋਰ ਸੈਂਕੜੇ ਵੀ (ਜਿਵੇਂ ਗਿਣਤੀ ਵਿੱਚ ਕਿਹਾ ਗਿਆ ਹੈ)।

Verse 29

अहोरात्रेण चोक्तानि प्रमाणे द्विज सत्तमाः । षड्भिरुच्छ्वासनिश्वासैः पलमेकं प्रवर्तते

ਹੇ ਸ਼੍ਰੇਸ਼ਠ ਦ੍ਵਿਜੋ, ਦਿਨ ਤੇ ਰਾਤ ਦੇ ਅਧਾਰ ‘ਤੇ ਸਮੇਂ ਦੇ ਮਾਪ ਵੀ ਕਹੇ ਗਏ ਹਨ; ਛੇ ਵਾਰ ਸਾਹ ਬਾਹਰ-ਅੰਦਰ ਕਰਨ ਨਾਲ ਇਕ ਪਲ (ਪਲ) ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।

Verse 30

नाडी षष्टिपला प्रोक्ता तासां षष्ट्या दिनं निशा । निश्वासोच्छ्वसितानां च परिसंख्या न विद्यते । सदाशिवसमुत्थानामेतस्मात्सोऽक्षयः स्मृतः

ਨਾਡੀ ਸੱਠ ਪਲ ਕਹੀ ਗਈ ਹੈ; ਅਤੇ ਅਜਿਹੀਆਂ ਸੱਠ ਨਾਡੀਆਂ ਨਾਲ ਦਿਨ-ਰਾਤ ਬਣਦੇ ਹਨ। ਪਰ ਸਾਹਾਂ ਦੇ ਆਉਣ-ਜਾਣ ਦੀ ਕੋਈ ਨਿਸ਼ਚਿਤ ਗਿਣਤੀ ਨਹੀਂ। ਇਸ ਲਈ ਜੋ ਸਦਾਸ਼ਿਵ ਤੋਂ ਉਤਪੰਨ ਹੈ, ਉਹ ‘ਅਕ੍ਸ਼ਯ’—ਅਵਿਨਾਸ਼ੀ—ਮੰਨਿਆ ਗਿਆ ਹੈ।

Verse 31

अन्येऽपि ये प्रगच्छंति ब्रह्मज्ञानसमन्विताः । अक्षयास्तेऽपि जायंते सत्यमेतन्मयोदितम्

ਹੋਰ ਜੋ ਵੀ ਬ੍ਰਹਮ-ਗਿਆਨ ਨਾਲ ਯੁਕਤ ਹੋ ਕੇ ਅੱਗੇ ਵਧਦੇ ਹਨ, ਉਹ ਵੀ ਅਕ੍ਸ਼ਯ—ਅਵਿਨਾਸ਼ੀ—ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਇਹ ਸੱਚ ਹੈ; ਇਹ ਮੈਂ ਕਿਹਾ ਹੈ।

Verse 32

ऋषय ऊचुः । यद्येवं सूतपुत्रात्र ब्रह्मविष्णुमहेश्वराः । आत्मवर्षशते पूर्णे यांति नाशमसंशयम्

ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਨੇ ਕਿਹਾ: ਜੇ ਐਸਾ ਹੈ, ਹੇ ਸੂਤ-ਪੁੱਤਰ, ਤਾਂ ਬ੍ਰਹਮਾ, ਵਿਸ਼ਨੁ ਅਤੇ ਮਹੇਸ਼ਵਰ—ਜਦੋਂ ਆਪਣੇ ਸੌ ਵਰ੍ਹੇ ਪੂਰੇ ਕਰ ਲੈਂਦੇ ਹਨ—ਨਿਸ਼ਚਿਤ ਹੀ ਲਯ ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੁੰਦੇ ਹਨ, ਇਸ ਵਿੱਚ ਸੰਦੇਹ ਨਹੀਂ।

Verse 33

तत्कथं मानुषाणां च मर्त्यलोकेल्पजीविनाम् । कथयंति च ये मुक्तिं विद्वांसश्चैव सूतज

ਤਾਂ ਫਿਰ, ਹੇ ਸੂਤ-ਪੁੱਤਰ, ਮਰਤ ਲੋਕ ਵਿੱਚ ਅਲਪ-ਆਯੁ ਮਨੁੱਖਾਂ ਲਈ ਵਿਦਵਾਨ ਮੁਕਤੀ ਦੀ ਗੱਲ ਕਿਵੇਂ ਕਰਦੇ ਹਨ?

Verse 34

नूनं तेषां मृषा वादो मोक्षमार्गसमु द्भवः

ਨਿਸਚਿਤ ਹੀ, ਮੋਖਸ਼ ਦੇ ਮਾਰਗ ਬਾਰੇ ਉੱਠੀ ਉਹਨਾਂ ਦੀ ਬਾਤ ਮਿਥਿਆ ਹੀ ਹੋਵੇਗੀ।

Verse 35

सूत उवाच । अनादिनिधनः कालः संख्यया परिवर्जितः । असंख्याता गता मोक्षं ब्रह्मविष्णुमहेश्वराः

ਸੂਤ ਨੇ ਕਿਹਾ: ਕਾਲ ਅਨਾਦਿ ਤੇ ਅਨੰਤ ਹੈ, ਗਿਣਤੀ ਤੋਂ ਪਰੇ ਹੈ। ਅਣਗਿਣਤ ਬ੍ਰਹਮਾ, ਵਿਸ਼ਨੁ ਅਤੇ ਮਹੇਸ਼ਵਰ ਮੋਖਸ਼ ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੋ ਚੁੱਕੇ ਹਨ।

Verse 36

निजे वर्षशते पूर्णे वालुकारेणवो यथा । निजमानेन या श्रद्धा ब्रह्मज्ञानसमुद्भवा । तेषां चेन्मानुषाणां च तन्मुक्तिः स्यादसंशयम्

ਜਿਵੇਂ ਆਪਣੇ ਸੌ ਵਰ੍ਹੇ ਪੂਰੇ ਹੋਣ ‘ਤੇ ਰੇਤ ਦੇ ਕਣ ਗਿਣੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ, ਤਿਵੇਂ ਹੀ ਆਪਣੇ ਮਾਪ ਅਨੁਸਾਰ ਬ੍ਰਹਮ-ਗਿਆਨ ਤੋਂ ਉਪਜੀ ਸ਼ਰਧਾ—ਜੇ ਮਨੁੱਖਾਂ ਵਿੱਚ ਵੀ ਹੋਵੇ—ਤਾਂ ਨਿਸਚਿਤ ਹੀ ਉਹਨਾਂ ਦੀ ਮੁਕਤੀ ਹੋਵੇਗੀ।

Verse 37

यथैते दंशमशका मानुषाणां च कीटकाः । जायंते च म्रियंते च गण्यंते नैव कुत्रचित् । इन्द्रादीनां तथा मर्त्याः संभाव्या जगतीतले

ਜਿਵੇਂ ਇਹ ਡੰਸ, ਮੱਛਰ ਅਤੇ ਹੋਰ ਕੀਟ ਮਨੁੱਖਾਂ ਵਿਚ ਜੰਮਦੇ ਤੇ ਮਰਦੇ ਹਨ, ਪਰ ਕਿਤੇ ਵੀ ਸੱਚਮੁੱਚ ਗਿਣੇ ਨਹੀਂ ਜਾਂਦੇ; ਤਿਵੇਂ ਹੀ ਧਰਤੀ ਦੇ ਤਲ ‘ਤੇ ਇੰਦਰ ਆਦਿਕਾਂ ਦੇ ਮੁਕਾਬਲੇ ਮਰਤਯ ਮਨੁੱਖ ਅਣਗਿਣਤ ਤੇ ਤੱਛ ਮੰਨੇ ਜਾਣ।

Verse 38

देवानां च यथा मर्त्याः कीटस्थाने च संस्थिताः । तथा देवा अपि ज्ञेया ब्रह्मणोऽव्यक्तजन्मनः

ਜਿਵੇਂ ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੇ ਸਾਮ੍ਹਣੇ ਮਰਤ ਲੋਕ ਕੀੜੇ ਵਰਗੇ ਥਾਂ ਤੇ ਖੜੇ ਹਨ, ਤਿਵੇਂ ਹੀ ਦੇਵਤਿਆਂ ਨੂੰ ਵੀ ਬ੍ਰਹਮਣ ਦੇ ਸਾਮ੍ਹਣੇ ਐਸਾ ਹੀ ਜਾਣੋ—ਉਸ ਬ੍ਰਹਮਣ ਦਾ ਜਨਮ ਅਵ੍ਯਕਤ ਹੈ।

Verse 39

ब्रह्मणस्तु यथा देवाः कीटस्थाने व्यवस्थिताः । तथा ब्रह्मापि विष्णोश्च कीटस्थाने व्यवस्थितः

ਜਿਵੇਂ ਬ੍ਰਹਮਾ ਦੇ ਸਾਮ੍ਹਣੇ ਦੇਵਤਾ ਕੀੜੇ ਵਰਗੀ ਹਾਲਤ ਵਿੱਚ ਟਿਕੇ ਹਨ, ਤਿਵੇਂ ਹੀ ਵਿਸ਼ਨੂ ਦੇ ਸਾਮ੍ਹਣੇ ਬ੍ਰਹਮਾ ਆਪ ਵੀ ਉਸੇ ਕੀੜੇ-ਸਮਾਨ ਅਵਸਥਾ ਵਿੱਚ ਟਿਕਿਆ ਹੈ।

Verse 40

पितामहो यथा विष्णोः कीटस्थाने व्यवस्थितः । तथा स शिवशक्तिभ्यां पीरज्ञेयो द्विजो त्तमाः

ਜਿਵੇਂ ਪਿਤਾਮਹ ਬ੍ਰਹਮਾ ਵਿਸ਼ਨੂ ਦੇ ਸਾਮ੍ਹਣੇ ਕੀੜੇ-ਸਮਾਨ ਅਵਸਥਾ ਵਿੱਚ ਹੈ, ਤਿਵੇਂ ਹੀ, ਹੇ ਉੱਤਮ ਦਵਿਜੋ, ਸ਼ਿਵ ਅਤੇ ਸ਼ਕਤੀ ਦੇ ਸਾਮ੍ਹਣੇ ਵੀ ਉਸ ਨੂੰ ਉਸੇ ਅਧਮ ਸਥਿਤੀ ਵਿੱਚ ਸਮਝੋ।

Verse 41

यथा विष्णुः कृमिर्ज्ञेयस्ताभ्यामेव द्विजोत्तमाः । सदाशिवस्य विज्ञेयौ तथा तौ कृमिरूपकौ

ਹੇ ਉੱਤਮ ਦਵਿਜੋ, ਜਿਵੇਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੋਵਾਂ (ਸ਼ਿਵ-ਸ਼ਕਤੀ) ਦੇ ਸਾਮ੍ਹਣੇ ਵਿਸ਼ਨੂ ਵੀ ਕਿਰਮੀ ਵਰਗਾ ਹੀ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਤਿਵੇਂ ਹੀ ਉਹ ਦੋਵੇਂ ਵੀ ਸਦਾਸ਼ਿਵ ਦੇ ਸਾਮ੍ਹਣੇ ਕਿਰਮੀ-ਰੂਪ ਸਮਾਨ, ਅਤਿ ਲਘੂ ਸਮਝੇ ਜਾਣ।

Verse 42

एवं च विविधैर्यज्ञैः श्रद्धा पूतेन चेतसा । ब्रह्मज्ञानात्परं यांति सदाशिवसमुद्भवम्

ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਵਿਭਿੰਨ ਯਜਨਾਂ ਨੂੰ ਸ਼ਰਧਾ ਨਾਲ ਪਵਿੱਤਰ ਕੀਤੇ ਚਿੱਤ ਨਾਲ ਕਰਕੇ, ਉਹ ਕੇਵਲ ਕਰਮ-ਫਲ ਤੋਂ ਪਰੇ ਚਲੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ; ਬ੍ਰਹਮ-ਜ੍ਞਾਨ ਰਾਹੀਂ ਸਦਾਸ਼ਿਵ ਤੋਂ ਉਤਪੰਨ ਪਰਮ ਪਦ ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਦੇ ਹਨ।

Verse 43

अग्निष्टोमादिभिर्यज्ञैः कृतैः संपूर्णदक्षिणैः । तदर्थं ते दिवं यांति भुक्त्वा भोगान्पृथग्विधान्

ਅਗ્નਿਸ਼ਟੋਮ ਆਦਿ ਯਜਨਾਂ ਨੂੰ ਪੂਰੀ ਦਕਸ਼ਿਣਾ ਸਮੇਤ ਕਰਕੇ, ਉਹ ਉਸ ਯਜਨ-ਫਲ ਲਈ ਸਵਰਗ ਨੂੰ ਜਾਂਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਉੱਥੇ ਨਾਨਾ ਪ੍ਰਕਾਰ ਦੇ ਵਿਲੱਖਣ ਭੋਗ ਭੋਗਦੇ ਹਨ।

Verse 44

क्षये च पुनरायांति सुकृतस्य महीतले । ब्रह्मज्ञानात्परं प्राप्य पुनर्जन्म न विद्यते

ਜਦੋਂ ਉਸ ਪੁੰਨ ਦਾ ਖ਼ਤਮਾ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਮੁੜ ਧਰਤੀ-ਲੋਕ ਵਿੱਚ ਆ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਪਰ ਬ੍ਰਹਮ-ਜ੍ਞਾਨ ਰਾਹੀਂ ਪਰਮ ਤੱਤ ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰ ਲੈਣ ਤੇ ਫਿਰ ਜਨਮ ਨਹੀਂ ਰਹਿੰਦਾ।

Verse 45

तस्मात्सर्वप्रयत्नेन तत्राभ्यासं समा चरेत् । जन्मभिर्बहुभिः पश्चाच्छनैर्मुक्तिमवाप्नुयात्

ਇਸ ਲਈ ਪੂਰੇ ਯਤਨ ਨਾਲ ਉੱਥੇ ਉਸ ਅਭਿਆਸ ਨੂੰ ਨਿਰੰਤਰ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ। ਬਹੁਤ ਜਨਮਾਂ ਦੇ ਪਿੱਛੋਂ, ਹੌਲੀ-ਹੌਲੀ ਮੁਕਤੀ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੁੰਦੀ ਹੈ।

Verse 46

एकजन्मनि संप्राप्तो लेशो ज्ञानस्य तस्य च । द्वितीये द्विगुणस्तस्य तृतीये त्रिगु णो भवेत्

ਜੇ ਇੱਕ ਜਨਮ ਵਿੱਚ ਉਸ ਗਿਆਨ ਦਾ ਥੋੜ੍ਹਾ ਜਿਹਾ ਅੰਸ਼ ਮਿਲੇ, ਤਾਂ ਦੂਜੇ ਵਿੱਚ ਉਹ ਦੋਗੁਣਾ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ; ਤੀਜੇ ਵਿੱਚ ਤਿਗੁਣਾ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।

Verse 47

एकोत्तरो भवेदेवं सदा जन्मनिजन्मनि

ਇਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਹਰ ਜਨਮ ਵਿੱਚ ਉਹ ਇੱਕ-ਇੱਕ ਕਰਕੇ ਵਧਦਾ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ—ਸਦਾ, ਜਨਮੋਂ-ਜਨਮ।

Verse 48

ऋषय ऊचुः । ब्रह्मज्ञानस्य संप्राप्तिर्मर्त्यानां जायते कथम् । एतन्नः सर्वमाचक्ष्व यदि त्वं वेत्सि सूतज

ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਨੇ ਕਿਹਾ: “ਮਨੁੱਖਾਂ ਨੂੰ ਬ੍ਰਹਮ-ਜ੍ਞਾਨ ਦੀ ਪ੍ਰਾਪਤੀ ਕਿਵੇਂ ਹੁੰਦੀ ਹੈ? ਹੇ ਸੂਤ-ਪੁੱਤਰ, ਜੇ ਤੂੰ ਜਾਣਦਾ ਹੈਂ ਤਾਂ ਇਹ ਸਭ ਸਾਨੂੰ ਦੱਸ।”

Verse 49

सूत उवाच । का शक्तिर्मम वक्तव्ये ज्ञाने मर्त्यसमुद्भवे । स्वयमेव न यो वेत्ति स परस्य वदेत्कथम्

ਸੂਤ ਨੇ ਕਿਹਾ: “ਮਨੁੱਖਾਂ ਵਿੱਚ ਉਪਜਣ ਵਾਲੇ ਉਸ ਜ੍ਞਾਨ ਬਾਰੇ ਬੋਲਣ ਲਈ ਮੇਰੇ ਵਿੱਚ ਕਿਹੜੀ ਸਮਰੱਥਾ ਹੈ? ਜੋ ਆਪ ਹੀ ਨਹੀਂ ਜਾਣਦਾ, ਉਹ ਦੂਜੇ ਨੂੰ ਕਿਵੇਂ ਸਮਝਾਵੇ?”

Verse 50

उपदेशः परं यो मे पित्रा दत्तो द्विजोत्तमाः । तमहं वः प्रवक्ष्यामि ब्रह्मज्ञानसमुद्भवम्

ਹੇ ਦ੍ਵਿਜੋਤਮੋ, ਮੇਰੇ ਪਿਤਾ ਨੇ ਜੋ ਪਰਮ ਉਪਦੇਸ਼ ਮੈਨੂੰ ਦਿੱਤਾ ਸੀ, ਉਹੀ ਮੈਂ ਤੁਹਾਨੂੰ ਸੁਣਾਵਾਂਗਾ—ਉਹ ਉਪਦੇਸ਼ ਜੋ ਬ੍ਰਹਮ-ਜ੍ਞਾਨ ਦਾ ਉਦਯ ਕਰਦਾ ਹੈ।

Verse 51

हाटकेश्वरजे क्षेत्रे ह्यस्ति तीर्थद्वयं शुभम् । कुमारिकाभ्यां विहितं ब्रह्मज्ञानप्रदं नृणाम्

ਹਾਟਕੇਸ਼ਵਰ ਦੇ ਪਵਿੱਤਰ ਖੇਤਰ ਵਿੱਚ ਨਿਸ਼ਚੇ ਹੀ ਦੋ ਸ਼ੁਭ ਤੀਰਥ ਹਨ; ਦੋ ਕੁਮਾਰੀਆਂ ਨੇ ਉਹ ਸਥਾਪਿਤ ਕੀਤੇ, ਜੋ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਬ੍ਰਹਮ-ਜ੍ਞਾਨ ਬਖ਼ਸ਼ਦੇ ਹਨ।

Verse 52

ब्राह्मण्या चैव शूद्र्या च कुमारीभ्यां विनिर्मितम् । अष्टम्यां च चतुर्दश्यां यस्ताभ्यां स्नानमाचरेत्

ਇਹ ਦੋ ਕੁਮਾਰੀਆਂ ਨੇ ਬਣਾਇਆ—ਇੱਕ ਬ੍ਰਾਹਮਣੀ ਅਤੇ ਦੂਜੀ ਸ਼ੂਦ੍ਰਾ। ਜੋ ਕੋਈ ਅਸ਼ਟਮੀ ਅਤੇ ਚਤੁਰਦਸ਼ੀ ਨੂੰ ਉਥੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਤੀਰਥਾਂ ਵਿੱਚ ਸਨਾਨ ਕਰੇ, ਉਹ ਨਿਯਤ ਵਰਤ-ਵਿਧੀ ਪੂਰੀ ਕਰਦਾ ਹੈ।

Verse 53

पश्चात्पूजयते भक्त्त्या प्रसिद्धे सिद्धिपादुके । सुगुप्ते गर्तमध्यस्थे कुमार्या परिपूजिते

ਫਿਰ ਭਗਤੀ ਨਾਲ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ‘ਸਿੱਧੀ-ਪਾਦੁਕਾ’ ਦੀ ਪੂਜਾ ਕਰਨੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ—ਜੋ ਗੁਪਤ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਲੁਕਾਈ ਹੋਈ, ਇੱਕ ਖੋਹ ਦੇ ਮੱਧ ਵਿੱਚ ਸਥਿਤ, ਅਤੇ ਕੁਮਾਰੀ ਦੁਆਰਾ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਪੂਜਿਤ ਹੈ।

Verse 54

तस्य संवत्सरस्यान्ते ब्रह्मज्ञानं प्रजायते । शक्त्या विनिहिते ते च स्वदर्शनविवृद्धये

ਉਸ ਸਾਲ ਦੇ ਅੰਤ ਤੇ ਉਸ ਨੂੰ ਬ੍ਰਹਮ-ਜ੍ਞਾਨ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਅਤੇ ਉਹ (ਪਵਿੱਤਰ ਆਧਾਰ) ਸ਼ਕਤੀ ਨੇ ਆਪਣੇ ਹੀ ਦਿਵ੍ਯ ਦਰਸ਼ਨ ਦੇ ਵਿਸਤਾਰ ਲਈ ਉੱਥੇ ਸਥਾਪਿਤ ਕੀਤੇ ਸਨ।

Verse 55

लोकानां मुक्तिकामानां ब्रह्मज्ञानसुखावहे । मम तातो गतस्तत्र ततश्च ज्ञानवान्स्थितः

ਮੁਕਤੀ ਦੀ ਇੱਛਾ ਰੱਖਣ ਵਾਲੇ ਲੋਕਾਂ ਲਈ ਇਹ ਬ੍ਰਹਮ-ਜ੍ਞਾਨ ਦਾ ਸੁਖ ਲਿਆਉਂਦਾ ਹੈ। ਮੇਰਾ ਪਿਤਾ ਉੱਥੇ ਗਿਆ, ਅਤੇ ਫਿਰ ਗਿਆਨਵਾਨ ਹੋ ਕੇ ਅਡੋਲ ਟਿਕਿਆ ਰਿਹਾ।

Verse 56

तस्यादेशादहं तत्र गतः संवत्सरं स्थितः । पादुके पूजयामास ततो ज्ञानं च संस्थितम्

ਉਸ ਦੇ ਆਦੇਸ਼ ਨਾਲ ਮੈਂ ਉੱਥੇ ਗਿਆ ਅਤੇ ਇੱਕ ਸਾਲ ਟਿਕਿਆ ਰਿਹਾ। ਮੈਂ ਪਾਦੁਕਾਵਾਂ ਦੀ ਪੂਜਾ ਕੀਤੀ, ਅਤੇ ਫਿਰ ਗਿਆਨ ਮੇਰੇ ਅੰਦਰ ਦ੍ਰਿੜ੍ਹ ਹੋ ਗਿਆ।

Verse 57

यत्किञ्चिद्वा श्रुतं लोके पुराणाग्र्यं व्यवस्थितम् । वर्तमानं भविष्यच्च तदहं वेद्मि भो द्विजाः

ਜਗਤ ਵਿੱਚ ਜੋ ਕੁਝ ਵੀ ਸੁਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਅਤੇ ਜੋ ਕੁਝ ਸ਼੍ਰੇਸ਼ਠ ਪੁਰਾਣ ਵਿੱਚ ਨਿਸ਼ਚਿਤ ਹੈ—ਵਰਤਮਾਨ ਹੋਵੇ ਜਾਂ ਭਵਿੱਖ ਦਾ—ਹੇ ਦ੍ਵਿਜੋ, ਉਹ ਸਭ ਮੈਂ ਜਾਣਦਾ ਹਾਂ।

Verse 58

तत्प्रसादादसंदिग्धं प्रमाणं चात्र संस्थितम् । मुक्त्वैकं वेदपठनं सूतत्वं च यतो मयि

ਉਸ ਦੀ ਕਿਰਪਾ ਨਾਲ ਇੱਥੇ ਨਿਸ਼ਚਿਤ ਪ੍ਰਮਾਣ ਤੇ ਅਟੱਲ ਸਾਕਸ਼ੀ ਸਥਾਪਿਤ ਹੋ ਗਈ ਹੈ। ਮੇਰੇ ਵਿੱਚ ਕੇਵਲ ਇਕ ਘਾਟ ਹੈ—ਵੇਦ-ਪਾਠ—ਕਿਉਂਕਿ ਮੈਂ ਸੂਤ ਦੇ ਪਦ ਨੂੰ ਧਾਰਨ ਕਰਦਾ ਹਾਂ।

Verse 59

तस्यापि वेद्मि सर्वार्थं भर्तृयज्ञो यथा मुनिः । अस्मादत्रैव गच्छध्वं यदि मुक्तेः प्रयोजनम्

ਮੈਂ ਵੀ ਉਸ ਦਾ ਸਾਰਾ ਅਰਥ ਜਾਣਦਾ ਹਾਂ, ਜਿਵੇਂ ਮੁਨੀ ਭਰਤ੍ਰਿਯਜ੍ਞ ਜਾਣਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਲਈ, ਜੇ ਮੁਕਤੀ ਹੀ ਤੁਹਾਡਾ ਪ੍ਰਯੋਜਨ ਹੈ, ਤਾਂ ਇੱਥੋਂ ਤੁਰੰਤ ਹੀ ਪ੍ਰਸਥਾਨ ਕਰੋ।

Verse 60

किमेतैः स्वर्गदैः सत्रैः पुनरावृत्तिकारकैः । आराधयध्वं ते गत्वा पादुके सिद्धिदे नृणाम् । येन संवत्सरस्यान्ते ब्रह्मज्ञानं प्रजायते

ਇਹੋ ਜਿਹੇ ਸਤ੍ਰ-ਯਜ੍ਞਾਂ ਦਾ ਕੀ ਲਾਭ, ਜੋ ਸਵਰਗ ਤਾਂ ਦੇਣ ਪਰ ਮੁੜ ਆਵਾਗਮਨ ਕਰਾਉਣ? ਤੁਸੀਂ ਜਾ ਕੇ ਉਹਨਾਂ ਪਾਦੁਕਾਵਾਂ ਦੀ ਅਰਾਧਨਾ ਕਰੋ, ਜੋ ਮਨੁੱਖਾਂ ਨੂੰ ਸਿੱਧੀ ਦਿੰਦੀਆਂ ਹਨ; ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨਾਲ ਇਕ ਸਾਲ ਦੇ ਅੰਤ ਤੇ ਬ੍ਰਹਮ-ਜ੍ਞਾਨ ਉਪਜਦਾ ਹੈ।

Verse 61

ऋषय ऊचुः । साधुसाधु महाभाग ह्युपदेशः कृतो महान् । तेन संतारिताः सर्वे वयं संसारसागरात्

ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਨੇ ਕਿਹਾ: “ਸਾਧੁ, ਸਾਧੁ, ਹੇ ਮਹਾਭਾਗ! ਤੁਸੀਂ ਮਹਾਨ ਉਪਦੇਸ਼ ਦਿੱਤਾ ਹੈ। ਉਸ ਨਾਲ ਅਸੀਂ ਸਭ ਸੰਸਾਰ-ਸਾਗਰ ਤੋਂ ਪਾਰ ਲੰਘ ਗਏ ਹਾਂ।”

Verse 62

यास्यामोऽपि वयं तत्र सत्रे द्वादशवार्षिके । समाप्तेऽस्मिन्न संदेहः सर्वे च कृतनिश्चयाः

ਅਸੀਂ ਵੀ ਉੱਥੇ ਜਾਵਾਂਗੇ, ਉਸ ਬਾਰਾਂ ਸਾਲਾਂ ਵਾਲੇ ਸਤ੍ਰ-ਯਜ੍ਞ ਵਿੱਚ। ਇਹ ਗੱਲ ਸਮਾਪਤ ਹੋਣ ਤੇ ਕੋਈ ਸੰਦੇਹ ਨਹੀਂ—ਅਸੀਂ ਸਭ ਨੇ ਦ੍ਰਿੜ ਨਿਸ਼ਚਯ ਕਰ ਲਿਆ ਹੈ।

Verse 194

इति श्रीस्कान्दे महापुराण एकाशीतिसाहस्र्यां संहितायां षष्ठे नागरखण्डे हाटकेश्वरक्षेत्रमाहात्म्ये ब्रह्मज्ञानप्राप्त्यर्थं कुमारिकातीर्थद्वयगर्तक्षेत्रस्थपादुकामाहात्म्यवर्णनंनाम चतुर्णवत्युत्तरशततमोऽध्यायः

ਇਸ ਪ੍ਰਕਾਰ ਸ਼੍ਰੀ ਸਕੰਦ ਮਹਾਪੁਰਾਣ ਦੀ ਏਕਾਸ਼ੀਤੀ-ਸਾਹਸ੍ਰੀ ਸੰਹਿਤਾ ਦੇ ਛੇਵੇਂ ਨਾਗਰਖੰਡ ਵਿੱਚ, ਹਾਟਕੇਸ਼ਵਰ ਖੇਤਰ-ਮਾਹਾਤਮ੍ਯ ਅੰਦਰ—ਬ੍ਰਹਮ-ਜ੍ਞਾਨ ਦੀ ਪ੍ਰਾਪਤੀ ਲਈ ਦ੍ਵਯ-ਗਰਤ ਖੇਤਰ ਵਿੱਚ ਸਥਿਤ ਪਾਦੁਕਾਵਾਂ ਅਤੇ ਕੁਮਾਰਿਕਾ-ਤੀਰਥਾਂ ਦੇ ਜੋੜੇ ਦੀ ਮਹਿਮਾ ਦਾ ਵਰਣਨ—ਇਹ ੧੯੪ਵਾਂ ਅਧਿਆਇ ਹੈ।