Adhyaya 193

Verse 1

ऋषय ऊचुः । एवं गतायां सावित्र्यां सकोपायां च सूतज । किं कृतं तत्र गायत्र्या ब्रह्माद्यैश्चापि किं सुरैः

ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਨੇ ਕਿਹਾ: ਹੇ ਸੂਤਪੁੱਤਰ! ਜਦੋਂ ਸਾਵਿਤ੍ਰੀ ਕ੍ਰੋਧ ਨਾਲ ਚਲੀ ਗਈ, ਤਦ ਉੱਥੇ ਗਾਇਤ੍ਰੀ ਨੇ ਕੀ ਕੀਤਾ? ਅਤੇ ਬ੍ਰਹਮਾ ਆਦਿ ਦੇਵਤਿਆਂ ਨੇ ਵੀ ਕੀ ਕੀਤਾ?

Verse 2

एतत्सर्वं समाचक्ष्व परं कौतूहलं हि नः । कथं शापान्विता देवाः संस्थितास्तत्र मण्डपे

ਇਹ ਸਭ ਕੁਝ ਸਾਨੂੰ ਵਿਸਥਾਰ ਨਾਲ ਦੱਸੋ, ਕਿਉਂਕਿ ਸਾਡੀ ਜਿਗਿਆਸਾ ਬਹੁਤ ਹੈ। ਸ਼ਾਪ ਦੇ ਭਾਰ ਨਾਲ ਯੁਕਤ ਦੇਵਤਾ ਉਸ ਮੰਡਪ ਵਿੱਚ ਕਿਵੇਂ ਇਕੱਠੇ ਟਿਕੇ ਰਹੇ?

Verse 3

सूत उवाच । गतायामथ सावित्र्यां शापं दत्त्वा द्विजोत्तमाः । गायत्री सहसोत्थाय वाक्यमेतदुदैरयत्

ਸੂਤ ਜੀ ਬੋਲੇ: ਜਦੋਂ ਸਾਵਿਤ੍ਰੀ ਚਲੀ ਗਈ ਅਤੇ ਸ਼ਾਪ ਉਚਾਰ ਦਿੱਤਾ, ਹੇ ਦਵਿਜੋਤਮੋ, ਤਦ ਗਾਇਤ੍ਰੀ ਤੁਰੰਤ ਉਠੀ ਅਤੇ ਇਹ ਬਚਨ ਕਹੇ।

Verse 4

सावित्र्या यद्वचः प्रोक्तं तन्न शक्यं कथंचन । अन्यथा कर्तुमेवाथ सर्वैरपि सुरासुरैः

ਸਾਵਿਤ੍ਰੀ ਦੇ ਉਚਾਰੇ ਬਚਨ ਕਿਸੇ ਵੀ ਤਰੀਕੇ ਨਾਲ ਬਦਲੇ ਨਹੀਂ ਜਾ ਸਕਦੇ; ਸਾਰੇ ਦੇਵਤੇ ਤੇ ਅਸੁਰ ਮਿਲ ਕੇ ਵੀ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਹੋਰਥਾਂ ਨਹੀਂ ਕਰ ਸਕਦੇ।

Verse 5

महासती महाभागा सावित्री सा पतिव्रता । पूज्या च सर्वदेवानां ज्येष्ठा श्रेष्ठा च सद्गणैः

ਸਾਵਿਤ੍ਰੀ ਮਹਾਸਤੀ, ਮਹਾਭਾਗਾ ਅਤੇ ਪਤਿਵ੍ਰਤਾ ਹੈ। ਉਹ ਸਾਰੇ ਦੇਵਤਿਆਂ ਵੱਲੋਂ ਪੂਜਣਯੋਗ ਹੈ—ਸਦਗਣਾਂ ਦੀ ਸਭਾ ਵਿੱਚ ਜੇਠੀ ਅਤੇ ਸ਼੍ਰੇਸ਼ਠ ਮੰਨੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।

Verse 6

परं स्त्रीणां स्वभावोऽयं सर्वासां सुरसत्तमाः । अपि सह्यो वज्रपातः सपत्न्या न पुनः कथा

ਤੱਥਾਪਿ, ਹੇ ਸੁਰਸ਼੍ਰੇਸ਼ਠੋ, ਇਹੀ ਇਸਤ੍ਰੀਆਂ ਦਾ ਸੁਭਾਉ ਹੈ ਜੋ ਸਭ ਵਿੱਚ ਸਾਂਝਾ ਹੈ: ਵਜ੍ਰਪਾਤ ਦਾ ਘਾਅ ਵੀ ਸਹਿ ਲੈਂਦੀਆਂ ਹਨ, ਪਰ ਸੌਤਣ ਦੀ ਗੱਲ ਨਹੀਂ।

Verse 7

मत्कृते येऽत्र शपिता सावित्र्या ब्राह्मणाः सुराः । तेषामहं करिष्यामि शक्त्या साधारणां स्वयम्

ਮੇਰੇ ਕਾਰਨ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਬ੍ਰਾਹਮਣਾਂ ਅਤੇ ਦੇਵਤਿਆਂ ਨੂੰ ਇੱਥੇ ਸਾਵਿਤ੍ਰੀ ਨੇ ਸ਼ਾਪ ਦਿੱਤਾ ਹੈ, ਮੈਂ ਆਪਣੀ ਸ਼ਕਤੀ ਨਾਲ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਦਸ਼ਾ ਨੂੰ ਆਪ ਹੀ ‘ਸਾਧਾਰਣ’ ਕਰ ਦਿਆਂਗੀ (ਹਲਕੀ ਤੇ ਸਾਂਝੀਯੋਗ)।

Verse 8

अपूज्योऽयं विधिः प्रोक्तस्तया मंत्रपुरःसरः । सर्वेषामेव वर्णानां विप्रादीनां सुरो त्तमाः

ਉਸ ਨੇ ਮੰਤ੍ਰ-ਪੂਰਵਕ ਇਹ ਘੋਸ਼ਿਤ ਕੀਤਾ ਕਿ ਇਹ ਵਿਧਿ (ਬ੍ਰਹਮਾ) ਪੂਜਾ-ਯੋਗ ਨਹੀਂ ਹੈ, ਹੇ ਦੇਵੋਤਮ! ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਆਦਿ ਸਭ ਵਰਣਾਂ ਲਈ।

Verse 9

ब्रह्मस्थानेषु सर्वेषु समये धरणीतले । न ब्रह्मणा विना किंचित्कृत्यं सिद्धिमुपैष्यति

ਧਰਤੀ ਉੱਤੇ ਬ੍ਰਹਮਾ-ਪ੍ਰਤਿਸ਼ਠਿਤ ਸਭ ਥਾਵਾਂ ਵਿੱਚ, ਯੋਗ ਸਮੇਂ ਤੇ, ਬ੍ਰਹਮਾ ਦੀ ਅਨੁਮਤੀ ਬਿਨਾ ਕੋਈ ਵੀ ਕਰਤੱਬ ਸਿੱਧੀ ਨਹੀਂ ਪਾਂਦਾ।

Verse 10

कृष्णार्चने च यत्पुण्यं यत्पुण्यं लिंग पूजने । तत्फलं कोटिगुणितं सदा वै ब्रह्मदर्शनात् । भविष्यति न सन्देहो विशेषात्सर्वपर्वसु

ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਦੀ ਅਰਚਨਾ ਤੋਂ ਜੋ ਪੁੰਨ ਹੈ, ਅਤੇ ਲਿੰਗ-ਪੂਜਾ ਤੋਂ ਜੋ ਪੁੰਨ ਹੈ—ਬ੍ਰਹਮਾ ਦੇ ਦਰਸ਼ਨ ਮਾਤ੍ਰ ਨਾਲ ਉਹ ਫਲ ਸਦਾ ਕਰੋੜ ਗੁਣਾ ਵਧ ਜਾਂਦਾ ਹੈ; ਇਸ ਵਿੱਚ ਸੰਦੇਹ ਨਹੀਂ, ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਕਰਕੇ ਸਭ ਪਵਿੱਤਰ ਪਰਬਾਂ ਵਿੱਚ।

Verse 11

त्वं च विष्णो तया प्रोक्तो मर्त्यजन्म यदाऽप्स्यसि । तत्रापि परभृत्यत्वं परेषां ते भविष्यति

ਅਤੇ ਹੇ ਵਿਸ਼ਨੂ! ਉਸ ਨੇ ਕਿਹਾ ਹੈ ਕਿ ਜਦੋਂ ਤੂੰ ਮਰਤ੍ਯ ਜਨਮ ਧਾਰੇਂਗਾ, ਉੱਥੇ ਵੀ ਤੈਨੂੰ ਪਰਾਏ ਦੀ ਸੇਵਾ ਦਾ ਭਾਵ ਧਾਰਣਾ ਪਵੇਗਾ।

Verse 12

तत्कृत्वा रूपद्वितयं तत्र जन्म त्वमाप्स्यसि । यत्तया कथितो वंशो ममायं गोपसंज्ञितः । तत्र त्वं पावनार्थाय चिरं वृद्धिमवाप्स्यसि

ਉੱਥੇ ਦੋ ਰੂਪ ਧਾਰ ਕੇ ਤੂੰ ਜਨਮ ਲਵੇਂਗਾ। ਉਸ ਨੇ ਜੋ ਵੰਸ਼ ਕਿਹਾ ਹੈ, ਉਹ ਮੇਰਾ ਹੈ, ਜੋ ਗੋਪ ਨਾਮ ਨਾਲ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਹੈ; ਅਤੇ ਉੱਥੇ ਲੋਕ-ਪਾਵਨ ਅਰਥ ਤੂੰ ਚਿਰਕਾਲ ਤੱਕ ਫਲੇ-ਫੂਲੇਂਗਾ ਤੇ ਵਧੇਗਾ।

Verse 13

एकः कृष्णाभिधानस्तु द्वितीयोऽर्जुनसंज्ञितः । तस्यात्मनोऽर्जुनाख्यस्य सारथ्यं त्वं करिष्यसि

ਇੱਕ ਦਾ ਨਾਮ ‘ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ’ ਹੋਵੇਗਾ, ਦੂਜਾ ‘ਅਰਜੁਨ’ ਕਿਹਾ ਜਾਵੇਗਾ; ਅਤੇ ਉਸੇ ਅਰਜੁਨ-ਰੂਪ ਆਪਣੇ ਆਪ ਦਾ ਤੂੰ ਸਾਰਥੀ ਬਣੇਂਗਾ।

Verse 14

तेनाकृत्येऽपि रक्तास्ते गोपा यास्यंति श्लाघ्यताम् । सर्वेषामेव लोकानां देवानां च विशेषतः

ਉਸ ਦਿਵ੍ਯ ਸਾਨਿਧ੍ਯ ਨਾਲ, ਕਰਤਵਾਂ ਵਿੱਚ ਅਪ੍ਰਸ਼ਿਕਸ਼ਿਤ ਹੋਣ ਦੇ ਬਾਵਜੂਦ ਉਹ ਗੋਪ ਭਕਤੀ ਨਾਲ ਭਰ ਜਾਣਗੇ ਅਤੇ ਸਭ ਲੋਕਾਂ ਵਿੱਚ—ਖ਼ਾਸ ਕਰਕੇ ਦੇਵਤਿਆਂ ਵਿਚ—ਪ੍ਰਸ਼ੰਸਾ ਤੇ ਯਸ਼ ਪਾਵਣਗੇ।

Verse 15

यत्रयत्र च वत्स्यंति मद्वं शप्रभवानराः । तत्रतत्र श्रियो वासो वनेऽपि प्रभविष्यति

ਜਿੱਥੇ ਜਿੱਥੇ ਮੇਰੀ ਵੰਸ਼-ਜਨਮੇ ਮਨੁੱਖ ਵੱਸਣਗੇ, ਉੱਥੇ ਉੱਥੇ ਸ਼੍ਰੀ ਦਾ ਨਿਵਾਸ—ਸਮ੍ਰਿੱਧੀ ਅਤੇ ਮੰਗਲ—ਜੰਗਲ ਵਿੱਚ ਵੀ ਪ੍ਰਗਟ ਹੋਵੇਗਾ।

Verse 16

भोभोः शक्र भवानुक्तो यत्तया कोपयुक्तया । पराजयं रिपोः प्राप्य कारा गारे पतिष्यति

ਹੇ ਹੇ ਸ਼ਕ੍ਰ! ਤੈਨੂੰ ਉਸ ਕ੍ਰੋਧਿਤਾ ਨੇ ਕਿਹਾ ਹੈ ਕਿ ਵੈਰੀ ਦੇ ਹੱਥੋਂ ਪਰਾਜਯ ਪਾ ਕੇ ਤੂੰ ਕੈਦਖਾਨੇ ਵਿੱਚ ਡਿੱਗੇਂਗਾ।

Verse 17

तन्मुक्तिं ते स्वयं ब्रह्मा मद्वाक्येन करिष्यति

ਉਸ ਬੰਧਨ ਤੋਂ ਤੇਰੀ ਮੁਕਤੀ ਬ੍ਰਹਮਾ ਆਪ ਮੇਰੇ ਵਚਨ ਨਾਲ ਕਰ ਦੇਵੇਗਾ।

Verse 18

ततः प्रविष्टः संग्रामे न पराजयमाप्स्यसि । त्वं वह्ने सर्वभक्षश्च यत्प्रोक्तो रुष्टया तया

ਫਿਰ ਜਦ ਤੂੰ ਯੁੱਧ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਵੇਸ਼ ਕਰੇਂਗਾ, ਤੈਨੂੰ ਪਰਾਜਯ ਨਹੀਂ ਮਿਲੇਗੀ। ਹੇ ਅਗਨੀ, ਤੂੰ ਸਰਵਭਕਸ਼ ਹੈਂ—ਉਸ ਕ੍ਰੋਧਿਤਾ ਨੇ ਤੈਨੂੰ ਐਸੇ ਹੀ ਕਿਹਾ ਸੀ।

Verse 19

तदमेध्यमपि प्रायः स्पृष्टं तेऽर्च्चिर्भिरग्रतः । मेध्यतां यास्यति क्षिप्रं ततः पूजामवाप्त्यसि

ਜੋ ਕੁਝ ਆਮ ਤੌਰ ਤੇ ਅਮੇਧ੍ਯ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਵੀ ਤੇਰੀ ਪਵਿੱਤਰ ਲਪਟਾਂ ਦੇ ਅੱਗੇ ਛੂਹੇ ਜਾਣ ਨਾਲ ਤੁਰੰਤ ਮੇਧ੍ਯ ਹੋ ਜਾਵੇਗਾ; ਤਦ ਤੂੰ ਯਥਾਵਿਧੀ ਪੂਜਾ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰੇਂਗਾ।

Verse 21

यद्रुद्र प्रियया सार्धं वियोगः कथितस्तया । तस्याः श्रेष्ठ तरा चान्या तव भार्या भविष्यति । गौरीनामेति विख्याता हिमाचलसुता शुभा

ਹੇ ਰੁਦ੍ਰ, ਜਿਵੇਂ ਉਸ ਨੇ ਆਪਣੇ ਪ੍ਰਿਯ ਤੋਂ ਵਿਛੋੜੇ ਦੀ ਗੱਲ ਕਹੀ ਹੈ, ਜਾਣ ਲੈ: ਉਸ ਤੋਂ ਵੀ ਸ਼੍ਰੇਸ਼ਠ ਇਕ ਹੋਰ ਤੇਰੀ ਪਤਨੀ ਬਣੇਗੀ। ਉਹ ਗੌਰੀ ਨਾਮ ਨਾਲ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਹੋਵੇਗੀ, ਹਿਮਾਚਲ ਦੀ ਸ਼ੁਭ ਪੁਤਰੀ।

Verse 193

इति श्रीस्कांदे महापुराण एकाशीतिसाहस्र्यां संहितायां षष्ठेनागरखण्डे हाटकेश्वरक्षेत्रमाहात्म्ये गायत्रीवरप्रदानोनाम त्रिनवत्युत्तरशततमोऽध्यायः

ਇਸ ਪ੍ਰਕਾਰ ਸ਼੍ਰੀ ਸਕੰਦ ਮਹਾਪੁਰਾਣ ਦੇ ਏਕਾਸ਼ੀਤਿਸਾਹਸ੍ਰੀ ਸੰਹਿਤਾ ਵਿੱਚ, ਛੇਵੇਂ ਨਾਗਰਖੰਡ ਦੇ ਹਾਟਕੇਸ਼ਵਰ ਖੇਤਰਮਾਹਾਤਮ੍ਯ ਅੰਦਰ ‘ਗਾਇਤ੍ਰੀ ਵੱਲੋਂ ਵਰ ਪ੍ਰਦਾਨ’ ਨਾਮਕ ਅਧਿਆਇ, ਜੋ ਅਧਿਆਇ 193 ਹੈ, ਸਮਾਪਤ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।