Adhyaya 192

Verse 1

सूत उवाच । अथ श्रुत्वा महानादं वाद्यानां समुपस्थितम् । नारदः सम्मुखः प्रायाज्ज्ञात्वा च जननीं निजाम्

ਸੂਤ ਜੀ ਬੋਲੇ: ਫਿਰ ਜਦੋਂ ਉੱਥੇ ਇਕੱਠੇ ਹੋਏ ਵਾਜਿਆਂ ਦੀ ਮਹਾਨ ਗੂੰਜ ਸੁਣੀ, ਤਾਂ ਨਾਰਦ ਨੇ ਆਪਣੀ ਜਨਨੀ ਨੂੰ ਪਛਾਣ ਕੇ ਸਿੱਧਾ ਅੱਗੇ ਵਧਿਆ।

Verse 2

प्रणिपत्य स दीनात्मा भूत्वा चाश्रुपरिप्लुतः । प्राह गद्गदया वाचा कण्ठे बाष्पसमावृतः

ਉਸ ਨੇ ਸਾਸ਼ਟਾਂਗ ਪ੍ਰਣਾਮ ਕੀਤਾ; ਮਨ ਵਿਹਲ ਹੋਇਆ, ਅੱਖਾਂ ਅੰਸੂਆਂ ਨਾਲ ਭਰ ਗਈਆਂ। ਫਿਰ ਗਦਗਦ ਬਾਣੀ ਨਾਲ ਬੋਲਿਆ, ਗਲਾ ਹਿਚਕੀਆਂ ਦੇ ਬਾਫ਼ ਨਾਲ ਰੁੱਝਿਆ ਹੋਇਆ।

Verse 3

आत्मनः शापरक्षार्थं तस्याः कोपविवृद्धये । कलिप्रियस्तदा विप्रो देवस्त्रीणां पुरः स्थितः

ਤਦ ਕਲਿਪ੍ਰਿਯ ਬ੍ਰਾਹਮਣ, ਸ਼ਾਪ ਤੋਂ ਆਪਣੀ ਰੱਖਿਆ ਕਰਨ ਲਈ ਅਤੇ ਉਸ ਦੀ ਕ੍ਰੋਧ-ਅੱਗ ਹੋਰ ਭੜਕਾਉਣ ਲਈ, ਦੇਵ-ਸਤ੍ਰੀਆਂ ਦੇ ਸਾਹਮਣੇ ਖੜਾ ਹੋ ਗਿਆ।

Verse 4

मेघगम्भीरया वाचा प्रस्खलंत्या पदेपदे । मया त्वं देवि चाहूता पुलस्त्येन ततः परम्

ਬੱਦਲਾਂ ਵਰਗੀ ਗੰਭੀਰ ਬਾਣੀ ਨਾਲ, ਹਰ ਪਦ ਤੇ ਹਕਲਾਂਦਾ ਹੋਇਆ, ਉਸ ਨੇ ਕਿਹਾ: “ਹੇ ਦੇਵੀ, ਮੈਂ ਹੀ ਤੈਨੂੰ ਬੁਲਾਇਆ ਸੀ; ਉਸ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਪੁਲਸਤ੍ਯ ਨੇ ਵੀ (ਤੈਨੂੰ) ਬੁਲਾਇਆ।”

Verse 5

स्त्रीस्वभावं समाश्रित्य दीक्षाकालेऽपि नागता

ਇਸਤ੍ਰੀ-ਸੁਭਾਵ ਦਾ ਆਸਰਾ ਲੈ ਕੇ ਬਹਾਨਾ ਬਣਾਇਆ; ਦੀਕਸ਼ਾ ਦੇ ਵੇਲੇ ਵੀ ਉਹ ਨਾ ਆਈ।

Verse 6

ततो विधेः समादेशाच्छक्रेणान्या समाहृता । काचिद्गोपसमुद्भूता कुमारी देव रूपिणी

ਫਿਰ ਵਿਧਾਤਾ (ਬ੍ਰਹਮਾ) ਦੇ ਹੁਕਮ ਨਾਲ ਸ਼ਕ੍ਰ (ਇੰਦਰ) ਨੇ ਹੋਰ ਇਕ ਕੁਆਰੀ ਲਿਆਈ—ਗੋਪਾਂ ਵਿਚ ਜੰਮੀ, ਅਵਿਵਾਹਿਤ, ਦੇਵ-ਸਰੂਪ ਸੁੰਦਰ।

Verse 7

गोवक्त्रेण प्रवेश्याथ गुह्यमार्गेण तत्क्षणात् । आकर्षिता महाभागे समानीताथ तत्क्षणात्

ਗਾਂ ਦੇ ਮੂੰਹ ਰਾਹੀਂ ਗੁਪਤ ਮਾਰਗ ਨਾਲ ਤੁਰੰਤ ਪ੍ਰਵੇਸ਼ ਕਰਕੇ, ਹੇ ਮਹਾਭਾਗੇ, ਉਹ ਖਿੱਚ ਕੇ ਕੱਢੀ ਗਈ ਅਤੇ ਉਸੇ ਪਲ ਲਿਆਈ ਗਈ।

Verse 8

सा विष्णुना विवाहार्थं ततश्चैवानुमोदिता । ईश्वरेण कृतं नाम गायत्री च तवानुगम्

ਫਿਰ ਵਿਵਾਹ ਲਈ ਵਿਸ਼ਣੂ ਨੇ ਉਸ ਨੂੰ ਮਨਜ਼ੂਰੀ ਦਿੱਤੀ; ਅਤੇ ਈਸ਼ਵਰ ਨੇ ਉਸ ਦਾ ਨਾਮ ‘ਗਾਇਤ੍ਰੀ’ ਰੱਖਿਆ, ਤਾਂ ਜੋ ਉਹ ਤੇਰੇ ਨਾਲ ਰਹੇ।

Verse 9

ब्राह्मणैः सकलैः प्रोक्तं ब्राह्मणीति भवत्वियम् । अस्माकं वचनाद्ब्रह्मन्कुरु हस्तग्रहं विभो

ਸਾਰੇ ਬ੍ਰਾਹਮਣਾਂ ਨੇ ਕਿਹਾ, ‘ਇਹ ਬ੍ਰਾਹਮਣੀ ਕਹਲਾਵੇ।’ ਇਸ ਲਈ, ਹੇ ਬ੍ਰਹਮਨ, ਸਾਡੇ ਬਚਨ ਅਨੁਸਾਰ—ਹੇ ਪ੍ਰਭੂ—ਇਸ ਦਾ ਹਸਤਗ੍ਰਹਣ ਕਰ।

Verse 10

देवैः सर्वैः स सम्प्रोक्तस्ततस्तां च वराननाम् । ततः पत्न्युत्थधर्मेण योजयामास सत्वरम्

ਸਾਰੇ ਦੇਵਤਿਆਂ ਵੱਲੋਂ ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਸੰਬੋਧਿਤ ਹੋ ਕੇ, ਉਸ ਨੇ ਉਸ ਸੁੰਦਰ-ਮੁਖੀ ਕੁਮਾਰੀ ਨੂੰ ਸਵੀਕਾਰ ਕੀਤਾ; ਫਿਰ ਪਤਨੀ-ਧਰਮ ਦੇ ਅਨੁਸਾਰ ਤੁਰੰਤ ਉਸ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਨਾਲ ਵਿਆਹ-ਬੰਧਨ ਵਿੱਚ ਜੋੜ ਲਿਆ।

Verse 11

किं वा ते बहुनोक्तेन पत्नीशालां समागता । रशना योजिता तस्या गोप्याः कट्यां सुरेश्वरि

ਪਰ ਲੰਬੀ ਗੱਲ ਕਿਉਂ? ਉਹਨੂੰ ਅੰਦਰੂਨੀ ਇਸਤਰੀ-ਮਹਲ ਵਿੱਚ ਲਿਆਂਦਾ ਗਿਆ; ਅਤੇ, ਹੇ ਦੇਵੀਂ-ਸੁਰੇਸ਼ਵਰੀ, ਉਸ ਗੋਪੀ ਦੀ ਕਮਰ ‘ਤੇ ਰਸ਼ਨਾ—ਕਮਰਬੰਦ—ਕੱਸ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ।

Verse 12

तद्दृष्ट्वा गर्हितं कर्म निष्क्रांतो यज्ञमण्डपात् । अमर्ष वशमापन्नो न शक्तो वीक्षितुं च ताम्

ਉਹ ਨਿੰਦਣਯੋਗ ਕਰਮ ਵੇਖ ਕੇ ਉਹ ਯਜ੍ਞ-ਮੰਡਪ ਤੋਂ ਬਾਹਰ ਨਿਕਲ ਗਿਆ; ਕ੍ਰੋਧ ਤੇ ਅਮਰਸ਼ ਦੇ ਵਸ਼ ਹੋ ਕੇ, ਉਹ ਉਸ ਵੱਲ ਤੱਕਣ ਤੱਕ ਨੂੰ ਸਮਰਥ ਨਾ ਰਿਹਾ।

Verse 13

एतज्ज्ञात्वा महाभागे यत्क्षमं तत्समाचर । गच्छ वा तिष्ठ वा तत्र मण्डपे धर्मवर्जिते

ਇਹ ਜਾਣ ਕੇ, ਹੇ ਮਹਾ-ਭਾਗਵਾਨ, ਜੋ ਯੋਗ੍ਯ ਹੈ ਉਹੀ ਕਰ। ਚਾਹੇ ਤੂੰ ਚਲਾ ਜਾ, ਜਾਂ ਉੱਥੇ ਹੀ ਟਿਕ—ਉਸ ਮੰਡਪ ਵਿੱਚ ਜੋ ਧਰਮ ਤੋਂ ਵਿਛੁੜਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ।

Verse 14

तच्छ्रुत्वा सा तदा देवी सावित्री द्विजसत्तमाः । प्रम्लानवदना जाता पद्मिनीव हिमागमे

ਇਹ ਸੁਣ ਕੇ, ਹੇ ਸ਼੍ਰੇਸ਼ਠ ਦ੍ਵਿਜ, ਦੇਵੀ ਸਾਵਿਤ੍ਰੀ ਦਾ ਮੁਖ ਮੁਰਝਾ ਗਿਆ; ਜਿਵੇਂ ਹਿਮ-ਆਗਮਨ ‘ਤੇ ਕਮਲਿਨੀ ਮੁਰਝਾ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।

Verse 15

लतेव च्छिन्नमूला सा चक्रीव प्रियविच्युता । शुचिशुक्लागमे काले सरसीव गतोदका

ਉਹ ਐਸੀ ਹੋ ਗਈ ਜਿਵੇਂ ਲਤਾ ਦੀਆਂ ਜੜ੍ਹਾਂ ਕੱਟ ਦਿੱਤੀਆਂ ਹੋਣ; ਜਿਵੇਂ ਚਕ੍ਰਵਾਕੀ ਆਪਣੇ ਪ੍ਰੀਤਮ ਤੋਂ ਵਿਛੁੜੀ ਹੋਵੇ; ਜਿਵੇਂ ਸ਼ੁਚਿ-ਸ਼ੁਕਲ ਰੁੱਤ ਆਉਣ ਤੇ ਸਰੋਵਰ ਦਾ ਜਲ ਸੁੱਕ ਜਾਵੇ।

Verse 16

प्रक्षीणचन्द्रलेखेव मृगीव मृगवर्जिता । सेनेव हतभूपाला सतीव गतभर्तृका

ਉਹ ਘਟਦੀ ਚੰਦ-ਕਲਾ ਵਾਂਗ ਦਿਸੀ; ਜਿਵੇਂ ਹਿਰਣੀ ਆਪਣੇ ਹਿਰਣ ਤੋਂ ਵੰਞੀ ਹੋਵੇ; ਜਿਵੇਂ ਰਾਜਾ ਮਾਰਿਆ ਗਿਆ ਹੋਵੇ ਤਾਂ ਸੈਨਾ; ਜਿਵੇਂ ਪਤਿਵ੍ਰਤਾ ਨਾਰੀ ਪਤੀ ਤੋਂ ਵਿਛੁੜੀ ਹੋਵੇ।

Verse 17

संशुष्का पुष्पमालेव मृतवत्सैव सौरभी । वैमनस्यं परं गत्वा निश्चलत्वमुपस्थिताम् । तां दृष्ट्वा देवपत्न्यस्ता जगदुर्नारदं तदा

ਉਹ ਸੁੱਕੀ ਹੋਈ ਫੁੱਲਾਂ ਦੀ ਮਾਲਾ ਵਾਂਗ, ਮਰਾ ਬੱਛੜਾ ਵਾਲੀ ਗਾਂ ਵਾਂਗ ਸੀ। ਅਤਿ ਵਿਹਲਤਾ ਵਿੱਚ ਡੁੱਬ ਕੇ ਉਹ ਨਿਸ਼ਚਲ ਹੋ ਗਈ। ਉਸ ਨੂੰ ਐਸਾ ਵੇਖ ਕੇ ਦੇਵੀਆਂ ਦੀਆਂ ਪਤਨੀਆਂ ਨੇ ਤਦ ਨਾਰਦ ਨੂੰ ਕਿਹਾ।

Verse 18

धिग्धिक्कलिप्रिय त्वां च रागे वैराग्यकारकम् । त्वया कृतं सर्वमेतद्विधेस्तस्य तथान्तरम्

ਧਿਕਾਰ ਹੈ ਤੈਨੂੰ—ਹੇ ਕਲੀ ਦੇ ਪ੍ਰੀਤਮ! ਤੂੰ ਤਾਂ ਰਾਗ ਹੋਣ ਵਾਲੀ ਥਾਂ ਵੈਰਾਗ ਪੈਦਾ ਕਰਦਾ ਹੈਂ। ਇਹ ਸਭ ਕੁਝ ਤੇਰੇ ਹੀ ਕਰਤੂਤ ਨਾਲ ਹੋਇਆ ਹੈ, ਅਤੇ ਵਿਧਾਤਾ ਦੇ ਉਸ ਨਿਯਮ ਵਿੱਚ ਵੀ ਤੂੰ ਹੀ ਵਿਘਨ ਪਾਇਆ।

Verse 19

गौर्युवाच । अयं कलिप्रियो देवि ब्रूते सत्यानृतं वचः । अनेन कर्मणा प्राणान्बिभर्त्येष सदा मुनिः

ਗੌਰੀ ਨੇ ਕਿਹਾ: “ਹੇ ਦੇਵੀ, ਇਹ ‘ਕਲਿਪ੍ਰਿਯ’ ਸੱਚ ਤੇ ਝੂਠ ਮਿਲੇ-ਝੁਲੇ ਬਚਨ ਬੋਲਦਾ ਹੈ। ਇਸੇ ਕਰਤਬ ਨਾਲ ਇਹ ਮੁਨੀ ਸਦਾ ਆਪਣੀ ਜੀਵਿਕਾ ਚਲਾਉਂਦਾ ਹੈ।”

Verse 20

अहं त्र्यक्षेण सावित्रि पुरा प्रोक्ता मुहुर्मुहुः । नारदस्य मुनेर्वाक्यं न श्रद्धेयं त्वया प्रिये । यदि वांछसि सौख्यानि मम जातानि पार्वति

ਹੇ ਸਾਵਿਤ੍ਰੀ! ਪੁਰਾਤਨ ਕਾਲ ਵਿੱਚ ਤ੍ਰਿਨੇਤ੍ਰ ਧਨੀ ਨੇ ਮੈਨੂੰ ਮੁੜ ਮੁੜ ਕਿਹਾ—‘ਪ੍ਰਿਯੇ, ਨਾਰਦ ਮੁਨੀ ਦੇ ਬਚਨਾਂ ਉੱਤੇ ਤੂੰ ਵਿਸ਼ਵਾਸ ਨਾ ਕਰੀਂ; ਜੇ ਤੂੰ ਮੇਰੇ ਤੋਂ ਉਪਜੇ ਸੁਖ ਚਾਹੁੰਦੀ ਹੈਂ, ਹੇ ਪਾਰਵਤੀ।’

Verse 21

ततःप्रभृति नैवाहं श्रद्दधेऽस्य वचः क्वचित् । तस्माद्गच्छामहे तत्र यत्र तिष्ठति ते पतिः

ਉਸ ਸਮੇਂ ਤੋਂ ਲੈ ਕੇ ਮੈਂ ਕਦੇ ਵੀ ਉਸ ਦੇ ਬਚਨਾਂ ‘ਤੇ ਰਤਾ ਭਰ ਭੀ ਭਰੋਸਾ ਨਹੀਂ ਕੀਤਾ। ਇਸ ਲਈ ਆਓ ਅਸੀਂ ਉੱਥੇ ਚੱਲੀਏ, ਜਿੱਥੇ ਤੇਰਾ ਪਤੀ ਵੱਸ ਰਿਹਾ ਹੈ।

Verse 22

स्वयं दृष्ट्वैव वृत्तांतं कर्तव्यं यत्क्षमं ततः । नात्रास्य वचनादद्य स्थातव्यं तत्र गम्यताम्

ਸਾਰਾ ਵ੍ਰਿਤਾਂਤ ਆਪਣੀਆਂ ਅੱਖਾਂ ਨਾਲ ਵੇਖ ਕੇ ਹੀ ਫਿਰ ਜੋ ਯੋਗ ਹੋਵੇਗਾ ਉਹ ਕਰਾਂਗੇ। ਅੱਜ ਉਸ ਦੇ ਬਚਨਾਂ ਦੇ ਆਸਰੇ ਇੱਥੇ ਨਹੀਂ ਟਿਕਣਾ; ਉੱਥੇ ਹੀ ਚੱਲੀਏ।

Verse 23

सूत उवाच । गौर्या स्तद्वचनं श्रुत्वा सावित्री हर्षवर्जिता । मखमण्डपमुद्दिश्य प्रस्खलन्ती पदेपदे

ਸੂਤ ਨੇ ਕਿਹਾ: ਗੌਰੀ ਦੇ ਬਚਨ ਸੁਣ ਕੇ ਸਾਵਿਤ੍ਰੀ—ਹਰਖ ਤੋਂ ਰਹਿਤ—ਯਜ੍ਞ ਮੰਡਪ ਵੱਲ ਤੁਰ ਪਈ, ਹਰ ਕਦਮ ‘ਤੇ ਠੋਕਰ ਖਾਂਦੀ।

Verse 24

प्रजगाम द्विजश्रेष्ठाः शून्येन मनसा तदा । प्रतिभाति तदा गीतं तस्या मधुरमप्यहो

ਹੇ ਦ੍ਵਿਜ-ਸ਼੍ਰੇਸ਼ਠੋ! ਉਹ ਤਦ ਖਾਲੀ ਮਨ ਨਾਲ ਅੱਗੇ ਵਧੀ। ਅਹੋ, ਉਸ ਦਾ ਮਿੱਠਾ ਗੀਤ ਵੀ ਉਸ ਵੇਲੇ ਅਜੀਬ ਜਿਹਾ ਲੱਗਣ ਲੱਗਾ।

Verse 25

कर्णशूलं यथाऽयातमसकृद्द्विजसत्तमाः । वन्ध्यवाद्यं यथा वाद्यं मृदंगानकपूर्वकम्

ਹੇ ਦ੍ਵਿਜ-ਸ਼੍ਰੇਸ਼ਠੋ, ਉਹ ਧੁਨੀ ਉਸ ਦੇ ਕੰਨਾਂ ਵਿੱਚ ਵਾਰੰਵਾਰ ਕਾਣ-ਸ਼ੂਲ ਵਾਂਗ ਚੁਭਦੀ ਰਹੀ—ਮ੍ਰਿਦੰਗ ਤੇ ਨਗਾਰੇ ਨਾਲ ਵੀ, ਪਰ ਉਹ ਸੰਗੀਤ ਬਾਂਝ ਤੇ ਨਿਰਾਨੰਦ ਜਿਹਾ ਲੱਗਿਆ।

Verse 26

प्रेतसंदर्शनं यद्वन्मर्त्यं तत्सा महासती । वीक्षितुं न च शक्रोति गच्छमाना तदा मखे

ਜਿਵੇਂ ਪ੍ਰੇਤ ਦਾ ਦਰਸ਼ਨ ਮਰਤਯ ਲਈ ਅਸਹਿਣ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਤਿਵੇਂ ਉਹ ਮਹਾਸਤੀ ਸਾਵਿਤ੍ਰੀ ਯਜ੍ਞ ਵੱਲ ਜਾਂਦੀ ਹੋਈ ਉੱਥੇ ਹੋ ਰਹੇ ਦ੍ਰਿਸ਼ ਨੂੰ ਵੇਖਣ ਦਾ ਸਾਹਸ ਨਾ ਕਰ ਸਕੀ।

Verse 27

शृंगारं च तथांगारं मन्यते सा तनुस्थितम् । वाष्पपूर्णेक्षणा दीना प्रजगाम महासती

ਉਹ ਆਪਣੇ ਅੰਗਾਂ ਉੱਤੇ ਸਿੰਗਾਰ ਨੂੰ ਵੀ ਅੰਗਾਰਿਆਂ ਵਰਗਾ ਸੜਦਾ ਮੰਨਦੀ ਸੀ। ਅੱਖਾਂ ਅੰਸੂਆਂ ਨਾਲ ਭਰੀਆਂ, ਦੁਖੀ ਹੋ ਕੇ ਉਹ ਮਹਾਸਤੀ ਅੱਗੇ ਵਧਦੀ ਗਈ।

Verse 28

ततः कृच्छ्रात्समासाद्य सैवं तं यज्ञमंडपम् । कृच्छ्रात्कारागृहं तद्वद्दुष्प्रेक्ष्यं दृक्पथं गतम्

ਫਿਰ ਬੜੀ ਮੁਸ਼ਕਲ ਨਾਲ ਉਹ ਉਸੇ ਯਜ੍ਞ-ਮੰਡਪ ਤੱਕ ਪਹੁੰਚੀ। ਉਹ ਉਸ ਦੀ ਨਜ਼ਰ ਦੇ ਸਾਹਮਣੇ ਐਸਾ ਆਇਆ ਜਿਵੇਂ ਕੈਦਖਾਨਾ—ਵੇਖਣ ਨੂੰ ਦੁਸ਼ਕਰ, ਦ੍ਰਿਸ਼ਟੀ ਲਈ ਪੀੜਾਦਾਇਕ।

Verse 29

अथ दृष्ट्वा तु संप्राप्तां सावित्रीं यज्ञमण्डपम् । तत्क्षणाच्च चतुर्वक्त्रः संस्थितोऽधोमुखो ह्रिया

ਜਦੋਂ ਉਸ ਨੇ ਸਾਵਿਤ੍ਰੀ ਨੂੰ ਯਜ੍ਞ-ਮੰਡਪ ਵਿੱਚ ਆ ਪਹੁੰਚਿਆ ਦੇਖਿਆ, ਉਸੇ ਪਲ ਚਤੁਰਮੁਖ ਬ੍ਰਹਮਾ ਲਾਜ ਨਾਲ ਅਧੋਮੁਖ ਹੋ ਕੇ ਖੜ੍ਹਾ ਰਹਿ ਗਿਆ।

Verse 30

तथा शम्भुश्च शक्रश्च वासुदेवस्तथैव च । ये चान्ये विबुधास्तत्र संस्थिता यज्ञमंडपे

ਉਥੇ ਯਜ੍ਞ-ਮੰਡਪ ਵਿੱਚ ਸ਼ੰਭੂ (ਸ਼ਿਵ), ਸ਼ਕ੍ਰ (ਇੰਦਰ) ਅਤੇ ਵਾਸੁਦੇਵ ਭੀ ਹਾਜ਼ਰ ਸਨ; ਹੋਰ ਅਨੇਕ ਦੇਵ-ਗਣ ਵੀ ਉਥੇ ਖੜੇ ਸਨ।

Verse 31

ते च ब्राह्मणशार्दूलास्त्यक्त्वा वेदध्वनिं ततः । मूकीभावं गताः सर्वे भयसंत्रस्तमानसाः

ਉਹ ਸ਼ੇਰ-ਸਮ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਵੇਦ-ਪਾਠ ਦੀ ਧੁਨੀ ਛੱਡ ਕੇ ਤੁਰੰਤ ਚੁੱਪ ਹੋ ਗਏ; ਡਰ ਨਾਲ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਮਨ ਕੰਬ ਉਠੇ।

Verse 32

अथ संवीक्ष्य सावित्री सपत्न्या सहितं पतिम् । कोपसंरक्तनयना परुषं वाक्यमब्रवीत्

ਫਿਰ ਸਾਵਿਤ੍ਰੀ ਨੇ ਆਪਣੇ ਪਤੀ ਨੂੰ ਸੌਤਣ ਸਮੇਤ ਦੇਖਿਆ; ਕ੍ਰੋਧ ਨਾਲ ਲਾਲ ਹੋਈਆਂ ਅੱਖਾਂ ਨਾਲ ਉਸ ਨੇ ਕਠੋਰ ਬਚਨ ਕਹੇ।

Verse 33

सावित्र्युवाच । किमेतद्युज्यते कर्तुं तव वृद्ध तमाकृते । ऊढवानसि यत्पत्नीमेतां गोपसमुद्भवाम्

ਸਾਵਿਤ੍ਰੀ ਬੋਲੀ: “ਹੇ ਬੁੱਢੇ, ਤੇਰੇ ਵਰਗੇ ਰੂਪ ਵਾਲੇ ਲਈ ਇਹ ਕਰਨਾ ਕਿਵੇਂ ਯੋਗ ਹੈ ਕਿ ਤੂੰ ਗੋਪ-ਕੁਲ ਤੋਂ ਜੰਮੀ ਇਸ ਇਸਤ੍ਰੀ ਨੂੰ ਪਤਨੀ ਬਣਾ ਲਿਆ?”

Verse 34

उभयोः पक्षयोर्यस्याः स्त्रीणां कांता यथेप्सिताः । शौचाचारपरित्यक्ता धर्मकृत्यपराङ्मुखाः

ਉਸ ਦੇ ਦੋਹਾਂ ਪੱਖਾਂ ਦੀ ਵੰਸ਼-ਰੇਖਾ ਵਿੱਚ, ਇਸਤ੍ਰੀਆਂ ਦੇ ਪ੍ਰੀਤਮ ਪੁਰਖ ਜਿਵੇਂ ਮਨ ਕਰੇ ਤਿਵੇਂ ਹੋ ਗਏ ਹਨ; ਸ਼ੁੱਧਤਾ ਤੇ ਸਦਾਚਾਰ ਛੱਡ ਕੇ ਧਰਮ-ਕਰਤਵਾਂ ਤੋਂ ਮੁੜ ਗਏ ਹਨ।

Verse 35

यदन्वये जनाः सर्वे पशुधर्मरतोत्सवाः । सोदर्यां भगिनीं त्यक्त्वा जननीं च तथा पराम्

ਜਿਸ ਵੰਸ਼ ਵਿੱਚ ਸਭ ਲੋਕ ਪਸ਼ੂ-ਧਰਮ ਦੇ ਰਸ ਵਿੱਚ ਮਸਤ ਰਹਿੰਦੇ ਹਨ; ਸਗੀ ਭੈਣ ਨੂੰ ਤਿਆਗ ਕੇ, ਅਤੇ ਮਾਂ ਤੇ ਹੋਰਾਂ ਨੂੰ ਵੀ ਛੱਡ ਦਿੰਦੇ ਹਨ।

Verse 36

तस्याः कुले प्रसेवंते सर्वां नारीं जनाः पराम् । यथा हि पशवोऽश्नंति तृणानि जलपानगाः

ਉਸ ਦੇ ਕੁਲ ਵਿੱਚ ਲੋਕ ਬੇਲਗਾਮ ਹੋ ਕੇ ਹਰ ਇਸਤ੍ਰੀ ਵੱਲ ਦੌੜ ਪੈਂਦੇ ਹਨ; ਜਿਵੇਂ ਪਸ਼ੂ ਪਾਣੀ ਪੀਣ ਜਾਂਦੇ ਹੋਏ ਘਾਹ ਚਰ ਲੈਂਦੇ ਹਨ।

Verse 37

तद्वदस्याः कुलं सर्वं तक्रमश्राति केवलम्

ਇਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਉਸ ਦਾ ਸਾਰਾ ਕੁਲ ਕੇਵਲ ਛਾਛ ਹੀ ਪੀ ਕੇ ਜੀਊਂਦਾ ਹੈ।

Verse 38

कृत्वा मूत्रपुरीषं च जन्मभोगविवर्जितम् । नान्यज्जानाति कर्तव्यं धर्मं स्वोदरसं श्रयात्

ਮੂਤਰ ਤੇ ਵਿਸ਼ਠਾ ਵਿੱਚ ਹੀ ਜੀਵਨ ਗੁਜ਼ਾਰ ਕੇ, ਜਨਮ ਦੇ ਸੱਚੇ ਉਦੇਸ਼ ਅਤੇ ਉੱਚੇ ਭੋਗ ਤੋਂ ਰਹਿਤ ਹੋਇਆ, ਉਹ ਪੇਟ ਦੀ ਸੇਵਾ ਵਾਲੇ ਧਰਮ ਤੋਂ ਬਿਨਾ ਹੋਰ ਕੋਈ ਕਰਤਵ੍ਯ ਨਹੀਂ ਜਾਣਦਾ।

Verse 39

अन्त्यजा अपि नो कर्म यत्कुर्वन्ति विगर्हितम् । आभीरास्तच्च कुर्वंति तत्किमेतत्त्वया कृतम्

ਅੰਤ੍ਯਜ ਵੀ ਉਹ ਨਿੰਦਿਤ ਕਰਮ ਨਹੀਂ ਕਰਦੇ ਜੋ ਤੁਸੀਂ ਕਰ ਬੈਠੇ ਹੋ; ਪਰ ਆਭੀਰ ਉਹੀ ਕਰਦੇ ਹਨ—ਤਾਂ ਫਿਰ ਇਹ ਤੁਸੀਂ ਕਿਉਂ ਕੀਤਾ?

Verse 40

अवश्यं यदि ते कार्यं भार्यया परया मखे । त्वया वा ब्राह्मणी कापि प्रख्याता भुवनत्रये

जेकर यज्ञ लई पत्नी दी लोड़ है, तां त्रिलोकी विच प्रसिद्ध कोई ब्राह्मणी चुनो।

Verse 41

नोढा विधे वृथा मुण्ड नूनं धूर्तोऽसि मे मतः । यत्त्वया शौचसंत्यक्ता कन्याभावप्रदूषिता

हे मुन्निया! तूं धोखेबाज हैं; तूं उसदी पवित्रता नूं खत्म कर दित्ता है अते उसदे कुंवारेपन नूं दूषित कीता है।

Verse 42

प्रभुक्ता बहुभिः पूर्वं तथा गोपकुमारिका । एषा प्राप्ता सुपापाढ्या वेश्याजनशताधिका

इस ग्वालन नूं पहलां वी कई लोकां ने भोग्या है; इह महापापी है अते सैंकड़े वेश्यावां तों वी बदतर है।

Verse 43

अन्त्यजाता तथा कन्या क्षतयोनिः प्रजायते । तथा गोपकुमारी च काचित्तादृक्प्रजायते

नीवीं जाति दी लड़की दा जन्म ही दूषित योनि तों हुंदा है; इसे तरां, कुछ ग्वालनां वी अजेही हालत विच पैदा हुंदियां हन।

Verse 44

मातृकं पैतृकं वंशं श्वाशुरं च प्रपातयेत् । तस्मादेतेन कृत्येन गर्हितेन धरातले

इस निंदनीय कम्म नाल नानके, दादके अते सौहरे—तिन्नों कुलां दा नाश हो जांदा है; इस लई धरती उत्ते इस कम्म दी निंदा कीती गई है।

Verse 46

पूजां ये च करिष्यंति भविष्यंति च निर्धनाः । कथं न लज्जितोसि त्वमेतत्कुर्वन्विगर्हितम्

ਜੋ ਇਸ ਢੰਗ ਨਾਲ ਪੂਜਾ ਕਰਨਗੇ, ਉਹ ਭਵਿੱਖ ਵਿੱਚ ਨਿਰਧਨ ਵੀ ਹੋ ਜਾਣਗੇ। ਤੂੰ ਇਹ ਨਿੰਦਿਤ ਕਰਤੂਤ ਕਰਦਿਆਂ ਲੱਜਿਤ ਕਿਉਂ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦਾ?

Verse 47

पुत्राणामथ पौत्राणामन्येषां च दिवौकसाम् । अयोग्यं चैव विप्राणां यदेतत्कृतवानसि

ਪੁੱਤਰਾਂ ਤੇ ਪੌਤਰਾਂ ਦੇ ਸਾਹਮਣੇ, ਹੋਰ ਦੇਵਲੋਕੀ ਜੀਵਾਂ ਦੇ ਸਾਹਮਣੇ, ਅਤੇ ਵਿਪ੍ਰਾਂ (ਬ੍ਰਾਹਮਣਾਂ) ਦੀ ਹਾਜ਼ਰੀ ਵਿੱਚ—ਤੂੰ ਜੋ ਕੀਤਾ ਹੈ ਉਹ ਅਯੋਗ ਹੈ।

Verse 48

अथ वा नैष दोषस्ते न कामवशगा नराः । लज्जंति च विजानंति कृत्याकृत्यं शुभाशुभम्

ਜਾਂ ਫਿਰ ਇਹ ਤੇਰਾ ਦੋਸ਼ ਨਹੀਂ; ਜੋ ਮਨੁੱਖ ਕਾਮ ਦੇ ਵਸ਼ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦੇ, ਉਹ ਲੱਜਾ ਮਹਿਸੂਸ ਕਰਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਜਾਣਦੇ ਹਨ ਕਿ ਕੀ ਕਰਤੱਬ ਹੈ ਤੇ ਕੀ ਅਕਰਤੱਬ—ਕੀ ਸ਼ੁਭ ਹੈ ਤੇ ਕੀ ਅਸ਼ੁਭ।

Verse 49

अकृत्यं मन्यते कृत्यं मित्रं शत्रुं च मन्यते । शत्रुं च मन्यते मित्रं जनः कामवशं गतः

ਜੋ ਜਨ ਕਾਮ ਦੇ ਵਸ਼ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਅਕਰਤੱਬ ਨੂੰ ਕਰਤੱਬ ਸਮਝ ਲੈਂਦਾ ਹੈ; ਮਿੱਤਰ ਨੂੰ ਸ਼ਤਰੂ ਅਤੇ ਸ਼ਤਰੂ ਨੂੰ ਮਿੱਤਰ ਮੰਨ ਬੈਠਦਾ ਹੈ।

Verse 50

द्यूतकारे यथा सत्यं यथा चौरं च सौहृदम् । यथा नृपस्य नो मित्रं तथा लज्जा न कामिनाम्

ਜਿਵੇਂ ਜੂਆਰੀ ਵਿੱਚ ਸੱਚ ਨਹੀਂ ਰਹਿੰਦਾ, ਜਿਵੇਂ ਚੋਰ ਵਿੱਚ ਮਿੱਤਰਤਾ ਨਹੀਂ ਰਹਿੰਦੀ, ਅਤੇ ਜਿਵੇਂ ਰਾਜੇ ਦਾ ਕੋਈ ਸੱਚਾ ਮਿੱਤਰ ਨਹੀਂ—ਉਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਕਾਮੀ ਲੋਕਾਂ ਵਿੱਚ ਲੱਜਾ ਨਹੀਂ ਰਹਿੰਦੀ।

Verse 51

अपि स्याच्छीतलो वह्निश्चंद्रमा दहनात्मकः । क्षाराब्दिरपि मिष्टः स्यान्न कामी लज्जते ध्रुवम्

ਅੱਗ ਭਾਵੇਂ ਠੰਢੀ ਹੋ ਜਾਵੇ, ਚੰਦ੍ਰਮਾ ਭਾਵੇਂ ਦਾਹਕ ਬਣ ਜਾਵੇ, ਤੇ ਖਾਰੇ ਸਮੁੰਦਰ ਦਾ ਜਲ ਮਿੱਠਾ ਹੋ ਜਾਵੇ—ਪਰ ਕਾਮ-ਵਾਸਨਾ ਵਿੱਚ ਡੁੱਬਿਆ ਮਨੁੱਖ ਨਿਸਚਿਤ ਹੀ ਲੱਜਾ ਨਹੀਂ ਕਰਦਾ।

Verse 52

न मे स्याद्दुखमेतद्धि यत्सापत्न्यमुपस्थितम् । सहस्रमपि नारीणां पुरुषाणां यथा भवेत्

ਮੇਰਾ ਦੁੱਖ ਇਹ ਨਹੀਂ ਕਿ ਸੌਤ ਆ ਗਈ ਹੈ; ਕਿਉਂਕਿ ਮਰਦਾਂ ਦੇ ਤਾਂ ਹਜ਼ਾਰਾਂ ਇਸਤ੍ਰੀਆਂ ਵੀ ਹੋ ਸਕਦੀਆਂ ਹਨ, ਜਿਵੇਂ ਲੋਕ ਜਾਣਦੇ ਹਨ।

Verse 53

कुलीनानां च शुद्धानां स्वजात्यानां विशेषतः । त्वं कुरुष्व पराणां च यदि कामवशं गतः

ਖ਼ਾਸ ਕਰਕੇ ਆਪਣੇ ਹੀ ਜਾਤਿ ਦੀਆਂ ਕੁਲਵੰਤੀ ਤੇ ਪਵਿੱਤਰ ਇਸਤ੍ਰੀਆਂ ਦੇ ਮਾਮਲੇ ਵਿੱਚ—ਜੇ ਤੂੰ ਕਾਮ ਦੇ ਵਸ਼ ਹੋ ਗਿਆ ਹੈਂ, ਤਾਂ ਇਹ ਕਰਤੂਤ ਹੋਰਾਂ ਨਾਲ ਵੀ ਨਾ ਕਰੀਂ।

Verse 54

एतत्पुनर्महद्दुःखं यदाभीरी विगर्हिता । वेश्येव नष्टचारित्रा त्वयोढा बहुभर्तृका

ਪਰ ਇਸ ਤੋਂ ਵੀ ਵੱਡਾ ਦੁੱਖ ਇਹ ਹੈ ਕਿ ਆਭੀਰੀ ਇਸਤ੍ਰੀ ਅੱਜ ਨਿੰਦਿਤ ਹੋ ਗਈ ਹੈ; ਵੈਸ਼ਿਆ ਵਾਂਗ ਉਸਦਾ ਚਰਿੱਤਰ ਨਸ਼ਟ ਹੋਇਆ—ਤੇਰੇ ਨਾਲ ਵਿਆਹੀ ਹੋ ਕੇ ਉਹ ਬਹੁ-ਪਤੀ ਵਾਲੀ ਕਹੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।

Verse 55

तस्मादहं प्रयास्यामि यत्र नाम न ते विधे । श्रूयते कामलुब्धस्य ह्रिया परिहृतस्य च

ਇਸ ਲਈ, ਹੇ ਵਿਧੇ, ਮੈਂ ਚਲੀ ਜਾਵਾਂਗੀ—ਉਸ ਥਾਂ ਜਿੱਥੇ ਤੇਰਾ ਨਾਮ ਵੀ ਨਾ ਸੁਣਿਆ ਜਾਵੇ; ਕਿਉਂਕਿ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਕਿ ਕਾਮ-ਲੋਭੀ ਨੂੰ ਲੱਜਾ (ਹ੍ਰੀਆ) ਤਿਆਗ ਦਿੰਦੀ ਹੈ।

Verse 56

अहं विडंबिता यस्मादत्रानीय त्वया विधे । पुरतो देवपत्नीनां देवानां च द्विजन्मनाम् । तस्मात्पूजां न ते कश्चित्सांप्रतं प्रकरिष्यति

ਹੇ ਵਿਧੀ! ਤੂੰ ਮੈਨੂੰ ਇੱਥੇ ਲਿਆ ਕੇ ਦੇਵਪਤਨੀਆਂ, ਦੇਵਤਿਆਂ ਅਤੇ ਦਵਿਜਾਂ ਦੇ ਸਾਹਮਣੇ ਮੇਰੀ ਹੰਸੀ ਉਡਵਾਈ। ਇਸ ਲਈ ਹੁਣ ਕੋਈ ਵੀ ਤੇਰੇ ਨਾਮ ਦੀ ਪੂਜਾ ਨਹੀਂ ਕਰੇਗਾ।

Verse 57

अद्य प्रभृति यः पूजां मंत्रपूजां करिष्यति । तव मर्त्यो धरापृष्ठे यथान्येषां दिवौकसाम्

ਅੱਜ ਤੋਂ ਜੋ ਕੋਈ ਮੰਤ੍ਰਾਂ ਸਮੇਤ ਪੂਜਾ ਕਰੇਗਾ, ਉਹ ਧਰਤੀ ਉੱਤੇ ਮਰਤਭਾਵ ਵਿੱਚ ਰਹਿੰਦਾ ਹੋਇਆ ਵੀ ਹੋਰ ਦੇਵਲੋਕ-ਵਾਸੀਆਂ ਵਰਗੀ ਅਵਸਥਾ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰੇਗਾ।

Verse 58

भविष्यति च तद्वंशो दरिद्रो दुःखसंयुतः । ब्राह्मणः क्षत्रियो वापि वैश्यः शूद्रोपि चालये

ਅਤੇ ਉਸ ਮਨੁੱਖ ਦਾ ਵੰਸ਼ ਦਰਿਦ੍ਰ ਹੋਵੇਗਾ, ਦੁੱਖਾਂ ਨਾਲ ਜੁੜਿਆ ਰਹੇਗਾ—ਚਾਹੇ ਇਸ ਲੋਕ ਵਿੱਚ ਉਹ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਹੋਵੇ, ਖ਼ਤਰੀ ਹੋਵੇ, ਵੈਸ਼ ਹੋਵੇ ਜਾਂ ਸ਼ੂਦਰ ਵੀ—ਇਸ ਪਵਿੱਤਰ ਪ੍ਰਸੰਗ ਵਿੱਚ ਇਹੀ ਫਲ ਹੈ।

Verse 59

एषाऽभीरसुता यस्मान्मम स्थाने विगर्हिता । भविष्यति न संतानस्तस्माद्वाक्यान्ममैव हि

ਕਿਉਂਕਿ ਇਹ ਆਭੀਰ ਦੀ ਧੀ ਮੇਰੇ ਹੀ ਸਥਾਨ ਵਿੱਚ ਨਿੰਦਿਤ ਕੀਤੀ ਗਈ ਹੈ, ਇਸ ਲਈ ਮੇਰੇ ਹੀ ਬਚਨਾਂ ਕਰਕੇ ਦੋਸ਼ੀਆਂ ਲਈ ਸੰਤਾਨ ਨਹੀਂ ਹੋਵੇਗੀ।

Verse 60

न पूजां लप्स्यते लोके यथान्या देवयोषितः

ਇਸ ਲੋਕ ਵਿੱਚ ਉਹ ਹੋਰ ਦੇਵਯੋਸ਼ਿਤਾਂ ਵਾਂਗ ਆਦਰ ਅਤੇ ਪੂਜਾ ਨਹੀਂ ਪਾਵੇਗੀ।

Verse 61

करिष्यति च या नारी पूजा यस्या अपि क्वचित् । सा भविष्यति दुःखाढ्या वंध्या दौर्भाग्यसंयुता

ਜੋ ਨਾਰੀ ਇਸ ਪਵਿੱਤਰ ਸੰਦਰਭ ਵਿੱਚ ਅਨੁਚਿਤ ਢੰਗ ਨਾਲ ਕਦੇ ਵੀ ਪੂਜਾ ਕਰੇ, ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਕਿ ਉਹ ਦੁੱਖਾਂ ਨਾਲ ਭਰੀ ਰਹੇਗੀ—ਸੰਤਾਨਹੀਣ ਅਤੇ ਦੁਰਭਾਗ ਨਾਲ ਯੁਕਤ।

Verse 62

पापिष्ठा नष्टचारित्रा यथैषा पंचभर्तृका । विख्यातिं यास्यते लोके यथा चासौ तथैव सा

ਜਿਵੇਂ ਇਹ ਅਤਿ ਪਾਪੀ, ਚਰਿਤ੍ਰ-ਭ੍ਰਸ਼ਟ ਨਾਰੀ—‘ਪੰਜ ਪਤੀਆਂ ਵਾਲੀ’ ਕਹੀ ਜਾਂਦੀ—ਜਗਤ ਵਿੱਚ ਕੁਖਿਆਤ ਹੋਵੇਗੀ, ਤਿਵੇਂ ਹੀ ਉਹ ਦੂਜੀ ਨਾਰੀ ਵੀ ਓਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਹੋ ਜਾਵੇਗੀ।

Verse 63

एतस्या अन्वयः पापो भविष्यति निशाचर । सत्यशौचपरित्यक्ताः शिष्टसंगविवर्जिताः

ਹੇ ਰਾਤ-ਵਿਚਰਣ ਵਾਲੇ! ਇਸ ਦੀ ਵੰਸ਼-ਪਰੰਪਰਾ ਨਾਲ ਜੋ ਵੀ ਜੁੜਿਆ ਰਹੇਗਾ, ਉਹ ਪਾਪੀ ਹੋਵੇਗਾ—ਸੱਚ ਅਤੇ ਸ਼ੁੱਧਤਾ ਨੂੰ ਤਿਆਗ ਕੇ, ਸ਼ਿਸ਼ਟਾਂ ਦੀ ਸੰਗਤ ਤੋਂ ਵੰਞਿਆ ਹੋਇਆ।

Verse 64

अनिकेता भविष्यंति वंशेऽस्या गोप्रजीविनः । एवं शप्त्वा विधिं साध्वी गायत्रीं च ततः परम्

ਉਸ ਦੀ ਵੰਸ਼ ਵਿੱਚ ਲੋਕ ਅਨਿਕੇਤ (ਘਰ-ਵਿਹੂਣੇ) ਹੋਣਗੇ, ਗੋ-ਪਾਲਨ ਕਰਕੇ ਜੀਵਨ ਗੁਜ਼ਾਰਨ ਵਾਲੇ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਸ਼ਾਪ ਦੇ ਕੇ, ਸਾਧਵੀ ਨੇ ਫਿਰ ਵਿਧੀ (ਬ੍ਰਹਮਾ) ਨੂੰ ਅਤੇ ਉਸ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਗਾਇਤ੍ਰੀ ਨੂੰ ਵੀ ਸ਼ਾਪ ਦਿੱਤਾ।

Verse 65

ततो देवगणान्सर्वाञ्छशाप च तदा सती । भोभोः शक्र त्वयानीता यदेषा पंचभर्तृका

ਤਦੋਂ ਸਤੀ ਨੇ ਉਸੇ ਖਿਨ ਸਾਰੇ ਦੇਵ-ਗਣਾਂ ਨੂੰ ਸ਼ਾਪ ਦਿੱਤਾ: “ਸੁਣੋ, ਹੇ ਸ਼ਕ੍ਰ (ਇੰਦਰ)! ਇਹ ‘ਪੰਜ ਪਤੀਆਂ ਵਾਲੀ’ ਨਾਰੀ, ਤੇਰੇ ਹੀ ਕਰਕੇ ਇੱਥੇ ਲਿਆਂਦੀ ਗਈ ਹੈ।”

Verse 66

तदाप्नुहि फलं सम्यक्छुभं कृत्वा गुरोरिदम् । त्वं शत्रुभिर्जितो युद्धे बंधनं समवाप्स्यसि

ਗੁਰੂ ਦੇ ਉਪਦੇਸ਼ ਅਨੁਸਾਰ ਇਹ ਸ਼ੁਭ ਕਰਮ ਠੀਕ ਤਰ੍ਹਾਂ ਕਰਕੇ ਤੂੰ ਨਿਸ਼ਚਿਤ ਹੀ ਇਸ ਦਾ ਯਥਾਰਥ ਫਲ ਪਾਵੇਂਗਾ: ਯੁੱਧ ਵਿੱਚ ਵੈਰੀ ਤੈਨੂੰ ਜਿੱਤ ਲੈਣਗੇ ਅਤੇ ਤੂੰ ਬੰਧਨ (ਕੈਦ) ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੋਵੇਂਗਾ।

Verse 67

कारागारे चिरं कालं संगमिष्यत्यसंशयम् । वासुदेव त्वया यस्मादेषा वै पंचभर्तृका

ਹੇ ਵਾਸੁਦੇਵ! ਕਿਉਂਕਿ ਤੂੰ ਇਸ ਇਸਤ੍ਰੀ—ਜੋ ‘ਪੰਜ-ਪਤੀ ਵਾਲੀ’ ਕਹੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ—ਨਾਲ ਸੰਬੰਧ ਕੀਤਾ ਹੈ, ਇਸ ਲਈ ਨਿਸ਼ਚਿਤ ਹੀ ਉਹ ਲੰਮੇ ਸਮੇਂ ਤੱਕ ਕਾਰਾਗਾਰ ਵਿੱਚ ਵੱਸੇਗੀ।

Verse 68

अनुमोदिता विधेः पूर्वं तस्माच्छप्स्याम्यसंशयम् । त्वं चापि परभृत्यत्वं संप्राप्स्यसि सुदुर्मते

ਵਿਧਾਤਾ ਵੱਲੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਹੀ ਮਨਜ਼ੂਰੀ ਹੋ ਚੁੱਕੀ ਹੈ, ਇਸ ਲਈ ਮੈਂ ਨਿਸ਼ਚਿਤ ਹੀ ਸ਼ਾਪ ਦੇਵਾਂਗਾ। ਅਤੇ ਤੂੰ ਵੀ, ਹੇ ਕੁਬੁੱਧੀਏ, ਪਰਾਏ ਅਧੀਨ ਸੇਵਕਤਾ ਦੀ ਅਵਸਥਾ ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੋਵੇਂਗਾ।

Verse 69

समीपस्थोऽपि रुद्र त्वं कर्मैतद्यदुपेक्षसे । निषेधयसि नो मूढ तस्माच्शृणु वचो मम

ਹੇ ਰੁਦ੍ਰ! ਨੇੜੇ ਹੀ ਹੋ ਕੇ ਵੀ ਤੂੰ ਇਸ ਕਰਮ ਨੂੰ ਅਣਡਿੱਠਾ ਕਰਦਾ ਹੈਂ; ਹੇ ਮੂੜ੍ਹ! ਤੂੰ ਰੋਕਦਾ ਨਹੀਂ। ਇਸ ਲਈ ਮੇਰੀ ਬਾਤ ਸੁਣ।

Verse 70

जीवमानस्य कांतस्य मया तद्विरहोद्भवम् । संसेवितं मृतायां ते दयितायां भविष्यति

ਤੇਰਾ ਪ੍ਰੀਤਮ ਜੀਉਂਦਾ ਹੋਇਆ, ਮੈਂ ਉਸ ਤੋਂ ਵਿਛੋੜੇ ਤੋਂ ਉੱਠੀ ਤੜਪ ਨੂੰ ਭੋਗਿਆ ਹੈ; ਪਰ ਜਦ ਤੇਰੀ ਪਿਆਰੀ ਮਰ ਜਾਵੇਗੀ, ਉਹੀ ਭੋਗ ਤੇਰੇ ਹਿੱਸੇ ਆਵੇਗਾ।

Verse 71

यत्र यज्ञे प्रविष्टेयं गर्हिता पंचभर्तृका । भवानपि हविर्वह्ने यत्त्वं गृह्णासि लौल्यतः

ਜਿਸ ਯਜ੍ਞ ਵਿੱਚ ਇਹ ਨਿੰਦਿਤ ‘ਪੰਜ-ਪਤਨੀ’ ਇਸਤ੍ਰੀ ਪ੍ਰਵੇਸ਼ ਕਰ ਗਈ, ਹੇ ਹਵਿ-ਵਾਹਕ ਅਗਨੀ! ਤੂੰ ਭੀ ਲਾਲਚ ਵਸ਼ ਹੋ ਕੇ ਹਵਿ ਗ੍ਰਹਿਣ ਕਰ ਲਿਆ।

Verse 72

तथान्येषु च यज्ञेषु सम्यक्छंकाविवर्जितः । तस्माद्दुष्टसमाचार सर्वभक्षो भविष्यसि

ਇਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਹੋਰ ਯਜ੍ਞਾਂ ਵਿੱਚ ਭੀ, ਯਥੋਚਿਤ ਸੰਕੋਚ ਤੋਂ ਰਹਿਤ ਹੋ ਕੇ; ਇਸ ਲਈ, ਹੇ ਦੁਸ਼ਟ ਆਚਾਰ ਵਾਲੇ, ਤੂੰ ਸਭ ਕੁਝ ਖਾਣ ਵਾਲਾ (ਅਵਿਵੇਕੀ) ਹੋ ਜਾਵੇਂਗਾ।

Verse 73

स्वधया स्वाहया सार्धं सदा दुःखसमन्वितः । नैवाप्स्यसि परं सौख्यं सर्वकालं यथा पुरा

ਸ੍ਵਧਾ ਅਤੇ ਸ੍ਵਾਹਾ ਦੇ ਨਾਲ, ਤੂੰ ਸਦਾ ਦੁੱਖ ਨਾਲ ਘਿਰਿਆ ਰਹੇਂਗਾ; ਜਿਵੇਂ ਪਹਿਲਾਂ ਸੀ, ਤਿਵੇਂ ਹੁਣ ਕਦੇ ਭੀ ਪਰਮ ਸੁਖ ਨੂੰ ਨਹੀਂ ਪਾਵੇਂਗਾ।

Verse 74

एते च ब्राह्मणाः सर्वे लोभोपहतचेतसः । होमं प्रकुर्वते ये च मखे चापि विगर्हिते

ਅਤੇ ਇਹ ਸਾਰੇ ਬ੍ਰਾਹਮਣ, ਲੋਭ ਨਾਲ ਚਿੱਤ ਹਾਰ ਬੈਠੇ—ਜੋ ਨਿੰਦਣਯ ਮਖ ਵਿੱਚ ਭੀ ਹੋਮ ਕਰਦੇ ਹਨ—

Verse 75

वित्तलोभेन यत्रैषा निविष्टा पञ्चभर्तृका । तथा च वचनं प्रोक्तं ब्राह्मणीयं भविष्यति

ਜਿੱਥੇ ਧਨ ਦੇ ਲੋਭ ਕਰਕੇ ਇਹ ‘ਪੰਜ-ਪਤਨੀ’ ਇਸਤ੍ਰੀ ਬਿਠਾਈ ਗਈ, ਉੱਥੇ ਵੀ ਬ੍ਰਾਹਮਣਾਂ ਸੰਬੰਧੀ ਬਚਨ ਕਹੇ ਗਏ; ਅਤੇ ਇਹ ਮਾਮਲਾ ‘ਬ੍ਰਾਹਮਣੀ’ (ਬ੍ਰਾਹਮਣਾਂ ਨੂੰ ਲਪੇਟਣ ਵਾਲਾ) ਬਣੇਗਾ।

Verse 76

दरिद्रोपहतास्तस्माद्वृषलीपतयस्तथा । वेदविक्रयकर्तारो भविष्यथ न संशयः

ਇਸ ਲਈ ਦਰਿਦ੍ਰਤਾ ਨਾਲ ਪੀੜਤ ਹੋ ਕੇ ਤੁਸੀਂ ਸ਼ੂਦ੍ਰ-ਸਤ੍ਰੀਆਂ ਦੇ ਪਤੀ ਬਣੋਗੇ; ਅਤੇ ਵੇਦ ਦਾ ਵਿਕ੍ਰੇਤਾ ਵੀ ਬਣੋਗੇ—ਇਸ ਵਿੱਚ ਰਤਾ ਭਰ ਸੰਦੇਹ ਨਹੀਂ।

Verse 77

भोभो वित्तपते वित्तं ददासि मखविप्लवे । तस्माद्यत्तेऽखिलं वित्तमभोग्यं संभविष्यति

ਹੇ ਧਨ ਦੇ ਸੁਆਮੀ! ਤੂੰ ਵਿਗੜੇ ਹੋਏ ਯਜ್ಞ ਵਿੱਚ ਧਨ ਦਾਨ ਕਰਦਾ ਹੈਂ; ਇਸ ਲਈ ਤੇਰਾ ਸਾਰਾ ਧਨ ਅਭੋਗ੍ਯ ਹੋ ਜਾਵੇਗਾ—ਭੋਗਣ ਜੋਗਾ ਨਹੀਂ ਰਹੇਗਾ।

Verse 78

तथा देवगणाः सर्वे साहाय्यं ये समाश्रिताः । अत्र कुर्वंति दोषाढ्ये यज्ञे वै पांचभर्तृके

ਇਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੇਵ-ਗਣਾਂ ਦੇ ਸਭ ਸਮੂਹ, ਜੋ ਸਹਾਇਤਾ ਲਈ ਇੱਥੇ ਆਸਰਾ ਲੈ ਕੇ ਇਸ ਯਜ्ञ ਵਿੱਚ ਭਾਗ ਲੈਂਦੇ ਹਨ, ਦੋਸ਼ਾਂ ਨਾਲ ਭਰੇ ਇਸ ‘ਪੰਜ-ਭਰਤ੍ਰਿਕ’ ਯਜ्ञ ਵਿੱਚ ਕਰਤੱਬ ਕਰ ਰਹੇ ਹਨ।

Verse 79

संतानेन परित्यक्तास्ते भविष्यंति सांप्रतम् । दानवैश्च पराभूता दुःखं प्राप्स्यति केवलम्

ਹੁਣ ਉਹ ਆਪਣੀ ਹੀ ਸੰਤਾਨ ਵੱਲੋਂ ਤਿਆਗੇ ਜਾਣਗੇ; ਅਤੇ ਦਾਨਵਾਂ ਤੋਂ ਪਰਾਜਿਤ ਹੋ ਕੇ ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਕੇਵਲ ਦੁੱਖ ਹੀ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੋਵੇਗਾ।

Verse 80

एतस्याः पार्श्वतश्चान्याश्चतस्रो या व्यवस्थिताः । आभीरीति सप त्नीति प्रोक्ता ध्यानप्रहर्षिताः

ਅਤੇ ਉਸ ਦੇ ਪਾਸਿਆਂ ਖੜੀਆਂ ਹੋਈਆਂ ਹੋਰ ਚਾਰ ਸਤ੍ਰੀਆਂ—ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ‘ਆਭੀਰੀ’ ਅਤੇ ‘ਸਪਤਨੀ’ (ਸੌਤਣਾਂ) ਕਿਹਾ ਗਿਆ—ਆਪਣੀ ਧਿਆਨ-ਭਾਵਨਾ ਨਾਲ ਪ੍ਰਹਰਸ਼ਿਤ ਹੋਈਆਂ।

Verse 81

मम द्वेषपरा नित्यं शिवदूतीपुरस्सराः । तासां परस्परं संगः कदाचिच्च भविष्यति

ਮੇਰੇ ਪ੍ਰਤੀ ਨਿੱਤ ਵੈਰ ਧਾਰਨ ਵਾਲੀਆਂ, ਸ਼ਿਵ ਦੀ ਦੂਤੀ ਦੇ ਅਗਵਾਈ ਹੇਠ—ਉਹਨਾਂ ਦਾ ਆਪਸੀ ਮਿਲਾਪ ਵੀ ਕਦੇ-ਕਦਾਈ ਹੀ ਹੋਵੇਗਾ।

Verse 82

नान्येनात्र नरेणापि दृष्टिमात्रमपि क्षितौ । पर्वताग्रेषु दुर्गेषु चागम्येषु च देहिनाम् । वासः संपत्स्यते नित्यं सर्वभोगविवर्जितः

ਇੱਥੇ ਧਰਤੀ ਉੱਤੇ ਕਿਸੇ ਹੋਰ ਪੁਰਖ ਦਾ ਕੇਵਲ ਦਰਸ਼ਨ ਵੀ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਨਹੀਂ ਹੋਵੇਗਾ। ਉਹਨਾਂ ਦਾ ਨਿਵਾਸ ਸਦਾ ਪਹਾੜਾਂ ਦੀਆਂ ਚੋਟੀਆਂ, ਕਠਿਨ ਕਿਲਿਆਂ ਅਤੇ ਦੇਹਧਾਰੀਆਂ ਲਈ ਅਪਹੁੰਚ ਥਾਵਾਂ ਵਿੱਚ ਹੋਵੇਗਾ—ਸਾਰੇ ਸੁਖ-ਭੋਗ ਤੋਂ ਰਹਿਤ।

Verse 83

सूत उवाच । एवमुक्त्वाऽथ सावित्रीकोपोपहतचेतसा । विसृज्य देवपत्नीस्ताः सर्वा याः पार्श्वतः स्थिताः

ਸੂਤ ਜੀ ਬੋਲੇ: ਇਹ ਕਹਿ ਕੇ ਫਿਰ ਸਾਵਿਤ੍ਰੀ—ਕ੍ਰੋਧ ਨਾਲ ਚਿੱਤ ਵਿਹਲ ਹੋਈ—ਆਪਣੇ ਕੋਲ ਖੜੀਆਂ ਦੇਵ-ਪਤਨੀਆਂ ਸਭ ਨੂੰ ਵਿਦਾ ਕਰ ਦਿੱਤਾ।

Verse 84

उदङ्मुखी प्रतस्थे च वार्यमाणापि सर्वतः । सर्वाभिर्देवपत्नीभिर्लक्ष्मीपूर्वाभिरेवच

ਉੱਤਰ ਵੱਲ ਮੁਖ ਕਰਕੇ ਉਹ ਤੁਰ ਪਈ, ਭਾਵੇਂ ਹਰ ਪਾਸੇ ਤੋਂ ਰੋਕੀ ਜਾਂਦੀ ਸੀ—ਸਭ ਦੇਵ-ਪਤਨੀਆਂ ਵੱਲੋਂ, ਅਤੇ ਲਕਸ਼ਮੀ ਜੀ ਅਗਵਾਈ ਕਰ ਰਹੀ ਸੀ।

Verse 85

तत्र यास्यामि नो यत्र नामापि किल वै यतः । श्रूयते कामुकस्यास्य तत्र यास्याम्यहं द्रुतम्

ਮੈਂ ਉਥੇ ਜਾਵਾਂਗੀ ਜਿੱਥੇ ਇਸ ਕਾਮ-ਵਸ਼ ਹੋਏ ਮਨੁੱਖ ਦਾ ਨਾਮ ਤੱਕ ਵੀ ਨਹੀਂ ਸੁਣਿਆ ਜਾਂਦਾ। ਉਸੇ ਥਾਂ ਮੈਂ ਤੁਰੰਤ ਜਾਵਾਂਗੀ।

Verse 86

एकश्चरणयोर्न्यस्तो वामः पर्वतरोधसि । द्वितीयेन समारूढा तस्यागस्य तथोपरि

ਉਸ ਨੇ ਆਪਣਾ ਖੱਬਾ ਪੈਰ ਪਹਾੜ ਦੀ ਢਲਾਣ ਉੱਤੇ ਟਿਕਾਇਆ; ਦੂਜੇ ਪੈਰ ਨਾਲ ਚੜ੍ਹਦੀ ਹੋਈ ਉਹ ਉਸ ਕਗਾਰ ਦੇ ਉਪਰ ਵੀ ਆਰੂੜ੍ਹ ਹੋ ਗਈ।

Verse 87

अद्यापि तत्पदं वामं तस्यास्तत्र प्रदृश्यते । सर्वपापहरं पुण्यं स्थितं पर्वतरोधसि

ਅੱਜ ਵੀ ਉੱਥੇ ਉਸ ਦਾ ਖੱਬਾ ਪਦਚਿੰਨ੍ਹ ਦਿਸਦਾ ਹੈ। ਪਹਾੜ ਦੀ ਢਲਾਣ ਉੱਤੇ ਟਿਕਿਆ ਉਹ ਪਵਿੱਤਰ ਨਿਸ਼ਾਨ ਸਭ ਪਾਪਾਂ ਨੂੰ ਹਰਣ ਵਾਲਾ ਹੈ।

Verse 88

अपि पापसमाचारो यस्तं पूजयते नरः । सर्वपातकनिर्मुक्तः स याति परमं पदम्

ਭਾਵੇਂ ਕੋਈ ਮਨੁੱਖ ਪਾਪੀ ਆਚਰਨ ਵਾਲਾ ਹੋਵੇ, ਜੇ ਉਹ ਉਸ (ਪਵਿੱਤਰ ਸਥਾਨ/ਚਿੰਨ੍ਹ) ਦੀ ਪੂਜਾ ਕਰੇ, ਤਾਂ ਉਹ ਸਭ ਮਹਾਪਾਤਕਾਂ ਤੋਂ ਮੁਕਤ ਹੋ ਕੇ ਪਰਮ ਪਦ ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਦਾ ਹੈ।

Verse 89

यो यं काममभि ध्याय तमर्चयति मानवः । अवश्यं समवाप्नोति यद्यपि स्यात्सुदुर्लभम्

ਜੋ ਮਨੁੱਖ ਜਿਸ ਇੱਛਾ ਨੂੰ ਮਨ ਵਿੱਚ ਧਿਆਉਂਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਉਸੇ ਭਾਵ ਨਾਲ ਇਸ ਦੀ ਅਰਚਨਾ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਨਿਸ਼ਚਿਤ ਹੀ ਉਸ ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰ ਲੈਂਦਾ ਹੈ—ਭਾਵੇਂ ਉਹ ਬਹੁਤ ਹੀ ਦੁਰਲਭ ਹੋਵੇ।

Verse 90

सूत उवाच । एवं तत्र स्थिता देवी सावित्री पर्वता श्रया । अपमानं महत्प्राप्य सकाशात्स्वपतेस्तदा

ਸੂਤ ਜੀ ਨੇ ਕਿਹਾ: ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੇਵੀ ਸਾਵਿਤ੍ਰੀ ਪਹਾੜ ਦਾ ਆਸਰਾ ਲੈ ਕੇ ਉੱਥੇ ਹੀ ਟਿਕੀ ਰਹੀ, ਕਿਉਂਕਿ ਉਸ ਵੇਲੇ ਆਪਣੇ ਹੀ ਪਤੀ ਦੇ ਪਾਸੋਂ ਉਸ ਨੇ ਵੱਡਾ ਅਪਮਾਨ ਸਹਿਆ ਸੀ।

Verse 91

यस्तामर्चयते सम्यक्पौर्णमास्यां विशेषतः । सर्वान्कामानवाप्नोति स मनोवांछितां स्तदा

ਜੋ ਕੋਈ ਉਸ ਦੀ ਯਥਾਵਿਧਿ ਅਰਚਨਾ ਕਰਦਾ ਹੈ—ਖ਼ਾਸ ਕਰਕੇ ਪੂਰਨਿਮਾ ਦੇ ਦਿਨ—ਉਹ ਸਭ ਕਾਮਨਾਵਾਂ, ਮਨ ਵਿੱਚ ਚਾਹੀਆਂ ਹੋਈਆਂ ਵੀ, ਤਦ ਹੀ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰ ਲੈਂਦਾ ਹੈ।

Verse 92

या नारी कुरुते भक्त्या दीपदानं तदग्रतः । रक्ततंतुभिराज्येन श्रूयतां तस्य यत्फलम्

ਜੋ ਨਾਰੀ ਭਕਤੀ ਨਾਲ ਉਸ ਦੇ ਅੱਗੇ ਦੀਪਦਾਨ ਕਰਦੀ ਹੈ—ਲਾਲ ਬੱਤੀਆਂ ਅਤੇ ਘੀ ਨਾਲ ਬਣਿਆ ਦੀਵਾ—ਉਸ ਦਾ ਜੋ ਫਲ ਹੈ, ਉਹ ਸੁਣੋ।

Verse 93

यावन्तस्तंतवस्तस्य दह्यंते दीप संभवाः । मुहूर्तानि च यावंति घृतदीपश्च तिष्ठति । तावज्जन्मसहस्राणि सा स्यात्सौभाग्यभांगिनी

ਉਸ ਦੀਵੇ ਦੀਆਂ ਜਿੰਨੀ ਬੱਤੀਆਂ ਸੜ ਕੇ ਖਪਦੀਆਂ ਹਨ, ਅਤੇ ਜਿੰਨੇ ਮੁਹੂਰਤ ਘੀ ਦਾ ਦੀਵਾ ਜਲਦਾ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ—ਉਤਨੇ ਹੀ ਹਜ਼ਾਰ ਜਨਮਾਂ ਤੱਕ ਉਹ ਨਾਰੀ ਸੁਭਾਗ ਦੀ ਭਾਗੀਣੀ ਬਣੀ ਰਹਿੰਦੀ ਹੈ।

Verse 94

पुत्रपौत्रसमोपेता धनिनी शील मंडना न दुर्भगा न वन्ध्या च न च काणा विरूपिका

ਉਹ ਪੁੱਤਰ-ਪੌਤਰਾਂ ਨਾਲ ਯੁਕਤ, ਧਨਵਾਨ ਅਤੇ ਸੁਚਰਿਤ੍ਰ ਨਾਲ ਸੁਸ਼ੋਭਿਤ ਹੁੰਦੀ ਹੈ—ਨਾ ਅਭਾਗਣ, ਨਾ ਬਾਂਝ, ਨਾ ਕਾਣੀ, ਨਾ ਹੀ ਵਿਗੜੇ ਰੂਪ ਵਾਲੀ।

Verse 95

या नृत्यं कुरुते नारी विधवापि तदग्रतः । गीतं वा कुरुते तत्र तस्याः शृणुत यत्फलम्

ਜੋ ਨਾਰੀ—ਵਿਧਵਾ ਵੀ ਹੋਵੇ—ਉਸ ਦੇ ਅੱਗੇ ਉੱਥੇ ਨ੍ਰਿਤ੍ਯ ਕਰਦੀ ਹੈ ਜਾਂ ਗੀਤ ਗਾਂਦੀ ਹੈ, ਉਸ ਨੂੰ ਜੋ ਫਲ ਮਿਲਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਸੁਣੋ।

Verse 96

यथायथा नृत्यमाना स्वगात्रं विधुनोति च । तथातथा धुनोत्येव यत्पापं प्रकृतं पुरा

ਜਿਸ ਜਿਸ ਢੰਗ ਨਾਲ ਉਹ ਨੱਚਦੀ ਹੋਈ ਆਪਣੇ ਅੰਗਾਂ ਨੂੰ ਹਿਲਾਂਦੀ ਹੈ, ਉਸੇ ਉਸੇ ਮਾਤਰਾ ਵਿੱਚ ਉਹ ਪਿਛਲੇ ਸਮੇਂ ਕੀਤੇ ਪਾਪਾਂ ਨੂੰ ਝਾੜ ਦਿੰਦੀ ਹੈ।

Verse 97

यावन्तो जन्तवो गीतं तस्याः शृण्वंति तत्र च । तावंति दिवि वर्षाणि सहस्राणि वसेच्च सा

ਉਥੇ ਜਿੰਨੇ ਜਿੰਨੇ ਜੀਵ ਉਸਦਾ ਪਵਿੱਤਰ ਗੀਤ ਸੁਣਦੇ ਹਨ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਬਰਾਬਰ ਹਜ਼ਾਰਾਂ ਵਰ੍ਹਿਆਂ ਤੱਕ ਉਹ ਸਵਰਗ ਵਿੱਚ ਵਸਦੀ ਹੈ।

Verse 98

सावित्रीं या समुद्दिश्य फलदानं करोति सा । फलसंख्याप्रमाणानि युगानि दिवि मोदते

ਜੋ ਸਾਵਿਤ੍ਰੀ ਦੇ ਨਾਮ ਨੂੰ ਸਮਰਪਿਤ ਕਰਕੇ ਫਲਾਂ ਦਾ ਦਾਨ ਕਰਦੀ ਹੈ, ਉਹ ਦਿੱਤੇ ਫਲਾਂ ਦੀ ਗਿਣਤੀ ਦੇ ਬਰਾਬਰ ਯੁਗਾਂ ਤੱਕ ਸਵਰਗ ਵਿੱਚ ਆਨੰਦ ਮਾਣਦੀ ਹੈ।

Verse 99

मिष्टान्नं यच्छते यश्च नारीणां च विशेषतः । तस्या दक्षिणमूर्तौ च भर्त्राढ्यानां द्विजोत्तमाः । स च सिक्थप्रमाणानि युगा नि दिवि मोदते

ਅਤੇ ਜੋ ਮਿੱਠਾ ਭੋਜਨ ਦਾਨ ਕਰਦਾ ਹੈ—ਖ਼ਾਸ ਕਰਕੇ ਇਸਤ੍ਰੀਆਂ ਨੂੰ—ਉਸ ਦੇ ਦੱਖਣੀ ਰੂਪ ਦੇ ਸਨਮੁਖ, ਹੇ ਸ਼੍ਰੇਸ਼ਠ ਦਵਿਜੋ, ਉਹ ਵੀ ਦਾਨ ਦੀ ‘ਸਿਕਥ’ ਮਾਪ ਅਨੁਸਾਰ ਯੁਗਾਂ ਤੱਕ ਸਵਰਗ ਵਿੱਚ ਆਨੰਦ ਮਾਣਦਾ ਹੈ।

Verse 100

यः श्राद्धं कुरुते तत्र सम्यक्छ्रद्धासमन्वितः । रसेनैकेन सस्येन तथैकेन द्विजोत्तमाः । तस्यापि जायते पुण्यं गयाश्राद्धेन यद्भवेत्

ਜੋ ਕੋਈ ਉਥੇ ਪੂਰੀ ਸ਼ਰਧਾ ਨਾਲ ਸ਼੍ਰਾਦ੍ਹ ਕਰਦਾ ਹੈ—ਹੇ ਸ਼੍ਰੇਸ਼ਠ ਦਵਿਜੋ—ਭਾਵੇਂ ਕੇਵਲ ਇੱਕ ਰਸਦਾਰ ਵਿਅੰਜਨ ਅਤੇ ਇੱਕ ਦਾਣੇ ਦੀ ਭੇਟ ਨਾਲ ਹੀ, ਉਸ ਨੂੰ ਗਯਾ-ਸ਼੍ਰਾਦ੍ਹ ਦੇ ਸਮਾਨ ਪੁੰਨ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।

Verse 101

यः करोति द्विजस्तस्या दक्षिणां दिशमाश्रितः । सन्ध्योपासनमेकं तु स्वपत्न्या क्षिपितैर्जलैः

ਜੇ ਕੋਈ ਦਵਿਜ ਪੁਰਖ ਉਸ ਦੇ ਦੱਖਣ ਪਾਸੇ ਆਸਨ ਲੈ ਕੇ, ਆਪਣੀ ਪਤਨੀ ਵੱਲੋਂ ਛਿੜਕੇ ਜਲ ਨਾਲ ਸਿਰਫ਼ ਇੱਕ ਵਾਰੀ ਵੀ ਸੰਧਿਆ-ਉਪਾਸਨਾ ਕਰੇ,

Verse 102

सायंतने च संप्राप्ते काले ब्राह्मणसत्तमाः । तेन स्याद्वंदिता संध्या सम्यग्द्वादशवार्षिकी

ਜਦੋਂ ਸਾਂਝ ਦਾ ਸਮਾਂ ਆ ਪਹੁੰਚੇ, ਹੇ ਬ੍ਰਾਹਮਣ-ਸ਼੍ਰੇਸ਼ਠੋ, ਉਸ ਕਰਮ ਨਾਲ ਸੰਧਿਆ ਦੀ ਵੰਦਨਾ ਠੀਕ ਤਰ੍ਹਾਂ ਐਸੇ ਹੁੰਦੀ ਹੈ ਜਿਵੇਂ ਬਾਰਾਂ ਵਰ੍ਹਿਆਂ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਹੋਵੇ।

Verse 103

यो जपेद्ब्राह्मणस्तस्याः सावित्रीं पुरतः स्थितः । तस्य यत्स्यात्फलं विप्राः श्रूयतां तद्वदामि वः

ਜੇ ਕੋਈ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਉਸ ਦੇ ਸਾਹਮਣੇ ਖੜ੍ਹ ਕੇ ਸਾਵਿਤ੍ਰੀ ਮੰਤਰ ਦਾ ਜਪ ਕਰੇ, ਤਾਂ ਸੁਣੋ ਹੇ ਬ੍ਰਾਹਮਣੋ; ਮੈਂ ਤੁਹਾਨੂੰ ਉਸ ਦਾ ਫਲ ਦੱਸਦਾ ਹਾਂ।

Verse 104

दशभिर्ज्जन्मजनितं शतेन च पुरा कृतम् । त्रियुगे तु सहस्रेण तस्य नश्यति पातकम्

ਦਸ ਜਪਾਂ ਨਾਲ ਇਸ ਜਨਮ ਤੋਂ ਉਪਜਿਆ ਪਾਪ ਨਾਸ ਹੁੰਦਾ ਹੈ; ਸੌ ਨਾਲ ਪੁਰਾਤਨ ਕਰਮਾਂ ਦਾ; ਅਤੇ ਹਜ਼ਾਰ ਨਾਲ, ਤਿੰਨ ਯੁਗਾਂ ਤੱਕ ਦਾ ਪਾਪ ਵੀ ਮਿਟ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।

Verse 105

तस्मात्सर्वप्रयत्नेन चमत्कारपुरं प्रति । गत्वा तां पूजयेद्देवीं स्तोतव्या च विशेषतः

ਇਸ ਲਈ ਪੂਰੇ ਯਤਨ ਨਾਲ ਚਮਤਕਾਰਪੁਰ ਨੂੰ ਜਾ ਕੇ ਉਸ ਦੇਵੀ ਦੀ ਪੂਜਾ ਕਰਨੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ, ਅਤੇ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਤੌਰ ਤੇ ਸਤੋਤ੍ਰਾਂ ਨਾਲ ਉਸ ਦੀ ਸ্তুਤੀ ਕਰਨੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ।

Verse 106

सावित्र्या इदमाख्यानं यः पठेच्छृणुयाच्च वा । सर्वपापविनिर्मुक्तः सुखभागत्र जायते

ਜੋ ਸਾਵਿਤ੍ਰੀ ਦੀ ਇਹ ਪਾਵਨ ਕਥਾ ਪੜ੍ਹੇ ਜਾਂ ਸੁਣੇ, ਉਹ ਸਭ ਪਾਪਾਂ ਤੋਂ ਮੁਕਤ ਹੋ ਕੇ ਇਸ ਲੋਕ ਵਿੱਚ ਸੁਖ ਦਾ ਭਾਗੀ ਬਣਦਾ ਹੈ।

Verse 107

एतद्वः सर्वमाख्यातं यत्पृष्टोऽहं द्विजोत्तमाः । सावित्र्याः कृत्स्नं माहात्म्यं किं भूयः प्रवदाम्यहम्

ਹੇ ਦ੍ਵਿਜੋਤਮੋ, ਜੋ ਤੁਸੀਂ ਪੁੱਛਿਆ ਸੀ ਉਹ ਸਭ ਮੈਂ ਕਹਿ ਦਿੱਤਾ। ਸਾਵਿਤ੍ਰੀ ਦੀ ਪੂਰੀ ਮਹਿਮਾ ਵਰਣਨ ਹੋ ਗਈ—ਹੁਣ ਮੈਂ ਹੋਰ ਕੀ ਆਖਾਂ?

Verse 192

इति श्रीस्कांदे महापुराण एकाशीतिसाहस्र्यां संहितायां षष्ठे नागरखण्डे हाटकेश्वरक्षेत्रमाहात्म्ये सावित्रीमाहात्म्यवर्णनंनाम द्विनवत्युत्तरशततमोऽध्यायः

ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਸ਼੍ਰੀ ਸਕੰਦ ਮਹਾਪੁਰਾਣ ਵਿੱਚ—ਇਕਿਆਸੀ ਹਜ਼ਾਰ ਸ਼ਲੋਕਾਂ ਵਾਲੀ ਸੰਹਿਤਾ ਦੇ ਛੇਵੇਂ ਭਾਗ ਨਾਗਰਖੰਡ ਵਿੱਚ, ਪਵਿੱਤਰ ਹਾਟਕੇਸ਼ਵਰ ਖੇਤਰ-ਮਾਹਾਤਮ੍ਯ ਅੰਦਰ—“ਸਾਵਿਤ੍ਰੀ-ਮਾਹਾਤਮ੍ਯ ਦਾ ਵਰਣਨ” ਨਾਮਕ ਅਧਿਆਇ, ਜੋ ੧੯੨ਵਾਂ ਹੈ, ਸਮਾਪਤ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।