Adhyaya 191

Verse 1

ऋषय ऊचुः । सूतपुत्र त्वया प्रोक्तं सावित्री नागता च यत् । कौटिल्येन समायुक्तैराहूता वचनैस्तथा । पुलस्त्येन पुनश्चैव प्रसक्ता गृहकर्मणि

ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਨੇ ਕਿਹਾ: “ਹੇ ਸੂਤਪੁੱਤਰ! ਤੂੰ ਸਾਨੂੰ ਦੱਸਿਆ ਕਿ ਸਾਵਿਤ੍ਰੀ ਕਿਵੇਂ ਨਾ ਆਈ। ਕੌਟਿਲਤਾ ਨਾਲ ਭਰੇ ਮਨਾਉਣ ਵਾਲੇ ਬਚਨਾਂ ਦੁਆਰਾ ਬੁਲਾਈ ਗਈ, ਤਾਂ ਵੀ ਪੁਲਸਤ੍ਯ ਨੇ ਉਸ ਨੂੰ ਫਿਰ ਘਰੇਲੂ ਕਰਤੱਬਾਂ ਵਿੱਚ ਲਗਾ ਦਿੱਤਾ। ਜਿਵੇਂ ਸੱਚਮੁੱਚ ਵਾਪਰਿਆ, ਉਹ ਸਾਰਾ ਸਾਨੂੰ ਕਹਿ।”

Verse 2

ततस्तु ब्रह्मणा कोपाद्गायत्री च समाहृता । देवैर्विप्रेश्चे साऽतीव शंसिता भार्यतां गता

ਤਦ ਬ੍ਰਹਮਾ ਦੇ ਕ੍ਰੋਧ ਕਾਰਨ ਗਾਇਤ੍ਰੀ ਨੂੰ ਬੁਲਾਇਆ ਗਿਆ। ਦੇਵਤਿਆਂ ਅਤੇ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਵੱਲੋਂ ਅਤਿ ਪ੍ਰਸ਼ੰਸਿਤ ਹੋ ਕੇ, ਉਹ (ਉਸ ਦੀ) ਪਤਨੀ ਦੇ ਪਦ ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੋਈ।

Verse 3

सावित्री च कथं जाता तां ज्ञात्वा यज्ञमण्डपे । पत्नीशालां प्रविष्टां च सर्वं नो विस्तराद्वद

“ਸਾਵਿਤ੍ਰੀ ਕਿਵੇਂ ਇਸ ਵਿੱਚ ਆ ਪਈ—ਇਹ ਜਾਣ ਕੇ, ਅਤੇ ਯਜ੍ਞ-ਮੰਡਪ ਵਿੱਚ ਜੋ ਕੁਝ ਹੋਇਆ, ਤੇ ਉਹ ਪਤਨੀ-ਸ਼ਾਲਾ ਵਿੱਚ ਕਿਵੇਂ ਪ੍ਰਵੇਸ਼ ਕਰ ਗਈ—ਇਹ ਸਭ ਸਾਨੂੰ ਵਿਸਤਾਰ ਨਾਲ ਦੱਸ।”

Verse 4

सूत उवाच । सावित्री वशगं कांतं ज्ञात्वा विश्वासमागता । स्थिरा भूत्वा तदा सर्वा देवपत्नीः समानयत्

ਸੂਤ ਨੇ ਕਿਹਾ: ਆਪਣੇ ਪ੍ਰੀਤਮ ਨੂੰ ਦੂਜੇ ਦੇ ਵਸ਼ ਵਿੱਚ ਗਿਆ ਜਾਣ ਕੇ, ਸਾਵਿਤ੍ਰੀ ਨੇ ਧੀਰਜ ਧਾਰਿਆ। ਮਨ ਨੂੰ ਅਡੋਲ ਕਰ ਕੇ, ਉਸ ਨੇ ਤਦ ਸਾਰੀਆਂ ਦੇਵ-ਪਤਨੀਆਂ ਨੂੰ ਇਕੱਠਾ ਕੀਤਾ।

Verse 5

गौरी लक्ष्मीः शची मेधा तथा चैवाप्यरुन्धती । स्वधा स्वाहा तथा कीतिर्बुद्धिः पुष्टिः क्षमा धृतिः । तथा चान्याश्च बहवो ह्यप्सरोभिः समन्विताः

ਗੌਰੀ, ਲਕਸ਼ਮੀ, ਸ਼ਚੀ, ਮੇਧਾ ਅਤੇ ਅਰੁੰਧਤੀ; ਸਵਧਾ ਤੇ ਸਵਾਹਾ; ਅਤੇ ਕੀਰਤੀ, ਬੁੱਧੀ, ਪੁਸ਼ਟੀ, ਖ਼ਮਾ ਤੇ ਧ੍ਰਿਤੀ—ਇਹ ਸਭ ਅਤੇ ਹੋਰ ਅਨੇਕ ਦਿਵ੍ਯਾ ਨਾਰੀਆਂ, ਅਪਸਰਾਵਾਂ ਦੇ ਸਮੂਹਾਂ ਸਮੇਤ, ਇਕੱਠੀਆਂ ਹੋਈਆਂ।

Verse 6

घृताची मेनका रंभा उर्वशी च तिलोत्तमा । अप्सराणां गणाः सर्वे समाजग्मुर्द्विजोत्तमाः

ਘ੍ਰਿਤਾਚੀ, ਮੇਨਕਾ, ਰੰਭਾ, ਉਰਵਸ਼ੀ ਅਤੇ ਤਿਲੋਤਮਾ—ਹੇ ਦਵਿਜੋਤਮ! ਅਪਸਰਾਵਾਂ ਦੇ ਸਾਰੇ ਗਣ ਉੱਥੇ ਆ ਕੇ ਇਕੱਠੇ ਹੋ ਗਏ।

Verse 7

सा ताभिः सहिता देवीपूर्णहस्ताभिरेव च । संप्रहृष्टमनोभिश्च प्रस्थिता मण्डपं प्रति

ਉਹ ਦੇਵੀ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਨਾਲ, ਹੱਥਾਂ ਵਿੱਚ ਪੂਰਨ ਭੇਟਾਂ ਧਾਰਨ ਕੀਤੀਆਂ ਹੋਈਆਂ, ਅਤੇ ਸਾਥਣੀਆਂ ਦੇ ਮਨ ਪ੍ਰਸੰਨ ਹੋਏ, ਮੰਡਪ ਵੱਲ ਪ੍ਰਸਥਾਨ ਕਰ ਗਈ।

Verse 8

वाद्यमानेषु वाद्येषु गीतध्वनियुतेषु च । गन्धर्वाणां प्रमुख्यानां किन्नराणां विशेषतः

ਜਦ ਵਾਜੇ ਵੱਜ ਰਹੇ ਸਨ ਅਤੇ ਗੀਤਾਂ ਦੀ ਧੁਨੀ ਗੂੰਜ ਰਹੀ ਸੀ—ਖ਼ਾਸ ਕਰਕੇ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਗੰਧਰਵਾਂ ਅਤੇ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਤੌਰ ‘ਤੇ ਕਿੰਨਰਾਂ ਵੱਲੋਂ—(ਉਹ ਸ਼ੁਭ ਯਾਤਰਾ ਅੱਗੇ ਵਧੀ)।

Verse 9

प्रस्थिता सा महाभागा यावत्तद्यज्ञमण्डपम् । तावत्तस्यास्तदा चक्षुः प्रास्फुरद्दक्षिणं मुहुः

ਉਹ ਮਹਾਭਾਗਾ ਦੇਵੀ ਜਦ ਤੱਕ ਉਸ ਯਜ੍ਞ-ਮੰਡਪ ਵੱਲ ਪ੍ਰਸਥਾਨ ਕਰਦੀ ਰਹੀ, ਤਦੋਂ ਹੀ ਉਸ ਦੀ ਸੱਜੀ ਅੱਖ ਉਸ ਵੇਲੇ ਮੁੜ ਮੁੜ ਫੜਕਣ ਲੱਗ ਪਈ।

Verse 10

अपसव्यं मृगाश्चक्रुस्तथान्येऽपि खगादयः । विपर्यस्तेन संयाति शब्दान्कुर्वंति चासकृत्

ਹਿਰਣ ਅਪਸ਼ਕੁਨ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਖੱਬੇ ਪਾਸੇ ਵੱਲ ਚਲੇ; ਹੋਰ ਜੀਵ—ਪੰਛੀ ਆਦਿ ਵੀ—ਉਲਟੀ ਰੀਤ ਨਾਲ ਫਿਰਦੇ ਰਹੇ ਅਤੇ ਵਾਰੰਵਾਰ ਕਠੋਰ ਚੀਖਾਂ ਤੇ ਰੁੱਖੇ ਸੁਰ ਕੱਢਦੇ ਰਹੇ।

Verse 11

दक्षिणानि तथाऽङ्गानि स्फुरमाणानि वै मुहुः । तस्या मनसि संक्षोभं जनयति निरर्गलम्

ਉਸ ਦੇ ਸੱਜੇ ਪਾਸੇ ਦੇ ਅੰਗ ਮੁੜ ਮੁੜ ਫੜਕਦੇ ਤੇ ਕੰਬਦੇ ਰਹੇ; ਅਤੇ ਇਹ ਅਨਵਰਤ ਉਸ ਦੇ ਮਨ ਵਿੱਚ ਬੇਲਗਾਮ ਖਲਬਲੀ ਪੈਦਾ ਕਰਦਾ ਰਿਹਾ।

Verse 12

ताश्च देवस्त्रियः सर्वा नृत्यंति च हसंति च । गायंति च यथोत्साहं तस्याः पार्श्वे व्यवस्थिताः

ਅਤੇ ਉਹ ਸਾਰੀਆਂ ਦੇਵ-ਸਤ੍ਰੀਆਂ, ਉਸ ਦੇ ਕੋਲ ਖੜ੍ਹੀਆਂ, ਨੱਚਦੀਆਂ ਤੇ ਹੱਸਦੀਆਂ ਰਹੀਆਂ; ਅਤੇ ਜਿੰਨਾ ਉਤਸ਼ਾਹ ਹੋ ਸਕਿਆ, ਉਤਨਾ ਹੀ ਗਾ ਰਹੀਆਂ ਸਨ।

Verse 13

न जानंति च संक्षोभं तथा शकुनजं हृदि । अन्योन्यस्पर्द्धया सर्वा गीतनृत्यपरायणाः

ਉਹ ਉਸ ਦੇ ਹਿਰਦੇ ਦੀ ਖਲਬਲੀ ਅਤੇ ਪੰਛੀਆਂ ਦੇ ਅਪਸ਼ਕੁਨ ਤੋਂ ਜੰਮੀ ਬੇਚੈਨੀ ਨੂੰ ਨਾ ਸਮਝ ਸਕੀਆਂ; ਆਪਸ ਵਿੱਚ ਮੁਕਾਬਲਾ ਕਰਦੀਆਂ, ਸਭ ਗੀਤ ਤੇ ਨ੍ਰਿਤ ਵਿੱਚ ਹੀ ਲੀਨ ਰਹੀਆਂ।

Verse 14

अहंपूर्वमहंपूर्वं प्रविशामि महामखे । इत्यौत्सुक्यसमोपेतास्ता गच्छंति तदा पथि

“ਮੈਂ ਪਹਿਲਾਂ, ਮੈਂ ਪਹਿਲਾਂ ਮਹਾਂ-ਯਜ੍ਞ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਵੇਸ਼ ਕਰਾਂਗੀ!”—ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਉਤਸੁਕ ਉਤਸ਼ਾਹ ਨਾਲ ਭਰੀਆਂ ਹੋਈਆਂ, ਉਹ ਤਦ ਰਾਹ ਉੱਤੇ ਅੱਗੇ ਵਧੀਆਂ।

Verse 191

इति श्रीस्कान्दे महापुराण एकाशीतिसाहस्र्यां संहितायां षष्ठे नागर खण्डे हाटकेश्वरक्षेत्रमाहात्म्ये सावित्र्या यज्ञागमनकालिकोत्पाताद्यपशकुनोद्भववर्णनंनामैकनवत्युत्तरशततमोऽध्यायः

ਇਸ ਪ੍ਰਕਾਰ ਸ਼੍ਰੀ ਸਕੰਦ ਮਹਾਪੁਰਾਣ ਦੀ ਇਕਾਸੀ ਹਜ਼ਾਰ ਸ਼ਲੋਕਾਂ ਵਾਲੀ ਸੰਹਿਤਾ ਦੇ ਛੇਵੇਂ ਨਾਗਰ-ਖੰਡ ਵਿੱਚ, ਹਾਟਕੇਸ਼ਵਰ ਖੇਤਰ-ਮਾਹਾਤਮ੍ਯ ਅੰਦਰ, “ਸਾਵਿਤ੍ਰੀ ਦੇ ਯਜ੍ਞ ਵਿੱਚ ਆਗਮਨ ਸਮੇਂ ਉੱਠੇ ਅਪਸ਼ਕੁਨ ਤੇ ਉਤਪਾਤਾਂ ਦਾ ਵਰਣਨ” ਨਾਮਕ ਅਧਿਆਇ—ਅਧਿਆਇ 191—ਸਮਾਪਤ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।