Adhyaya 190

Verse 1

सूत उवाच । एवं क्रतुः स संजातः पञ्चरात्रं द्विजोत्तमाः । हाटकेश्वरजे क्षेत्रे सर्वकाम समृद्धिमान्

ਸੂਤ ਜੀ ਨੇ ਕਿਹਾ: “ਹੇ ਦ੍ਵਿਜੋਤਮੋ! ਇਸ ਪ੍ਰਕਾਰ ਹਾਟਕੇਸ਼ਵਰ ਦੇ ਖੇਤਰ ਵਿੱਚ—ਜੋ ਸਭ ਕਾਮਨਾਵਾਂ ਦੀ ਸਿਧੀ ਨਾਲ ਭਰਪੂਰ ਹੈ—ਉਹ ਯਜ੍ਞ ਪੰਜ ਰਾਤਾਂ ਤੱਕ ਸੰਪੰਨ ਹੋਇਆ।”

Verse 2

विप्रांश्च भिक्षुकांश्चैव दीनांधांश्च विशेषतः । समाप्तौ तस्य यज्ञस्य संतर्प्य सकलांस्ततः । ऋत्विजो दक्षिणाभिस्तान्यथोक्तान्द्विजसत्तमान्

ਉਸ ਨੇ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਕਰਕੇ ਬ੍ਰਾਹਮਣਾਂ, ਭਿਖਸ਼ੂਆਂ ਅਤੇ ਗਰੀਬਾਂ ਤੇ ਅੰਨ੍ਹਿਆਂ ਨੂੰ ਤ੍ਰਿਪਤ ਕੀਤਾ। ਫਿਰ ਉਸ ਯਜ੍ਞ ਦੀ ਸਮਾਪਤੀ ਉੱਤੇ, ਸਭ ਨੂੰ ਯਥਾਵਿਧਿ ਭੋਜਨ-ਸੰਤੋਖ ਅਤੇ ਸਤਕਾਰ ਦੇ ਕੇ, ਰਿਤ੍ਵਿਜ ਪੁਰੋਹਿਤਾਂ ਨੂੰ ਸ਼ਾਸਤ੍ਰੋਕਤ ਦਕ੍ਸ਼ਿਣਾ ਪ੍ਰਦਾਨ ਕੀਤੀ।

Verse 3

ततः स चानयामास नागरान्ब्राह्मणोत्तमान् । चातुश्चरणसंपन्नाञ्छ्रुतिस्मृति समन्वितान्

ਤਦੋਂ ਉਸ ਨੇ ਨਗਰ ਦੇ ਸਰਵੋਤਮ ਬ੍ਰਾਹਮਣਾਂ ਨੂੰ ਬੁਲਾਇਆ—ਜੋ ਚਾਰ ਗੁਣਾਂ ਨਾਲ ਸੰਪੰਨ ਅਤੇ ਸ਼੍ਰੁਤੀ ਤੇ ਸਮ੍ਰਿਤੀ ਵਿੱਚ ਨਿਪੁਣ ਸਨ।

Verse 4

कृतांजलिपुटो भूत्वा ततस्तान्प्राह सादरम् । यद्भूमौ तु मया तीर्थं पुष्करं संनिवेशितम्

ਫਿਰ ਹੱਥ ਜੋੜ ਕੇ, ਉਸ ਨੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਆਦਰ ਨਾਲ ਕਿਹਾ: “ਇਸੇ ਧਰਤੀ ਉੱਤੇ ਮੈਂ ਪੁਸ਼ਕਰ ਨਾਮਕ ਪਵਿੱਤਰ ਤੀਰਥ ਸਥਾਪਿਤ ਕੀਤਾ ਹੈ।”

Verse 5

कलिकालस्य भीतेन द्वितीयं ब्राह्मणोत्तमाः । येन नो नाशमभ्येति म्लेच्छैरपि समाश्रितम्

“ਹੇ ਬ੍ਰਾਹਮਣੋੱਤਮੋ, ਕਲਿਯੁਗ ਦੇ ਡਰ ਕਰਕੇ ਮੈਂ ਦੂਜਾ ਆਸਰਾ ਵੀ ਰਚਿਆ ਹੈ—ਤਾਂ ਜੋ ਇਹ ਨਾਸ ਨਾ ਹੋਵੇ, ਭਾਵੇਂ ਮਲੇਛ ਭੀ ਇੱਥੇ ਆ ਵੱਸਣ।”

Verse 6

हाटकेश्वरदेवस्य प्रभावेन महात्मनः । कलिकाले च सम्प्राप्ते तीर्थान्यायतनानि च

“ਮਹਾਤਮਾ ਹਾਟਕੇਸ਼ਵਰ ਦੇਵ ਦੇ ਪ੍ਰਭਾਵ ਨਾਲ, ਜਦੋਂ ਕਲਿਯੁਗ ਆ ਪਹੁੰਚੇ, ਤੀਰਥ ਅਤੇ ਦੇਵ-ਆਯਤਨ ਭੀ ਆਪਣੀ ਸ਼ਕਤੀ ਕਾਇਮ ਰੱਖਦੇ ਹਨ।”

Verse 7

म्लेच्छैः स्पृष्टान्यसंदिग्धं प्रयागादीनि कृत्स्नशः । यज्ञस्तु विहितस्तेन भयायं तत्कृतेन च

“ਨਿਸ਼ਚਿਤ ਹੀ ਪ੍ਰਯਾਗ ਆਦਿ ਸਾਰੇ ਸਥਾਨ ਮਲੇਛਾਂ ਦੇ ਸਪਰਸ਼ ਨਾਲ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਅਸ਼ੁੱਧ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਇਸ ਲਈ ਉਸ ਨੇ ਯਜ્ઞ ਕਰਵਾਇਆ—ਅਤੇ ਉਸ ਕਰਤੂਤ ਕਰਕੇ ਡਰ ਉੱਠਿਆ।”

Verse 8

तस्माद्वदथ किं दानं युष्मद्भूमेश्च निष्क्रये । प्रयच्छामि च यज्ञस्य येन मे स्यात्फलं द्विजाः

ਇਸ ਲਈ ਦੱਸੋ—ਤੁਹਾਡੀ ਧਰਤੀ ਦੇ ਮੁਕਤਿ-ਮੁੱਲ ਵਜੋਂ ਕਿਹੜਾ ਦਾਨ ਦੇਵਾਂ? ਯਜ્ઞ ਦੀ ਸਿੱਧੀ ਲਈ ਮੈਂ ਉਹ ਅਰਪਣ ਕਰਾਂਗਾ, ਤਾਂ ਜੋ, ਹੇ ਦ੍ਵਿਜੋ, ਮੈਨੂੰ ਉਸ ਦਾ ਫਲ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੋਵੇ।

Verse 9

ब्राह्मणा ऊचुः । यदि यच्छसि चास्माकं दक्षिणां यज्ञसंभवाम् । तदस्माकं स्ववासेन स्थानं नय पवित्रताम्

ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਬੋਲੇ: ਜੇ ਤੁਸੀਂ ਸਾਨੂੰ ਯਜ्ञ ਤੋਂ ਉਤਪੰਨ ਦਕਸ਼ਿਣਾ ਦੇਣਾ ਚਾਹੁੰਦੇ ਹੋ, ਤਾਂ ਸਾਡੇ ਇੱਥੇ ਆਪਣੇ ਨਿਵਾਸ ਨਾਲ ਇਸ ਸਥਾਨ ਨੂੰ ਪਵਿਤ੍ਰਤਾ ਵੱਲ ਲੈ ਜਾਓ।

Verse 10

यदेतद्भवता चात्र पुष्करं तीर्थमुत्तमम् । स्थापितं तस्य नो ब्रूहि माहात्म्यं सुरसत्तम । येन स्नानादिकाः सर्वाः क्रियाः कुर्मः पितामह

ਕਿਉਂਕਿ ਤੁਸੀਂ ਇੱਥੇ ਇਹ ਉੱਤਮ ਤੀਰਥ ਪੁਸ਼ਕਰ ਸਥਾਪਿਤ ਕੀਤਾ ਹੈ, ਇਸ ਦਾ ਮਹਾਤਮ੍ਯ ਸਾਨੂੰ ਦੱਸੋ, ਹੇ ਦੇਵਾਂ ਵਿਚੋਂ ਸ਼੍ਰੇਸ਼ਠ; ਤਾਂ ਜੋ ਅਸੀਂ ਸਨਾਨ ਆਦਿ ਤੋਂ ਆਰੰਭ ਕਰਕੇ ਸਭ ਕਰਮ ਕਰੀਏ। ਹੇ ਪਿਤਾਮਹ, ਸਾਨੂੰ ਉਪਦੇਸ਼ ਦਿਓ।

Verse 11

ब्रह्मोवाच । एतत्तीर्थं मया सृष्टमंतरिक्षस्थितं सदा । किं न श्रुतं पुराणेषु भवद्भिर्द्विजसत्तमाः

ਬ੍ਰਹਮਾ ਨੇ ਕਿਹਾ: ਇਹ ਤੀਰਥ ਮੇਰੇ ਦੁਆਰਾ ਰਚਿਆ ਗਿਆ ਹੈ ਅਤੇ ਸਦਾ ਅੰਤਰਿਕਸ਼ ਵਿੱਚ ਸਥਿਤ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ। ਹੇ ਦ੍ਵਿਜਾਂ ਵਿਚੋਂ ਸ਼੍ਰੇਸ਼ਠੋ, ਕੀ ਤੁਸੀਂ ਇਸ ਬਾਰੇ ਪੁਰਾਣਾਂ ਵਿੱਚ ਨਹੀਂ ਸੁਣਿਆ?

Verse 12

पृथिव्यां नैमिषं तीर्थमन्तरिक्षे च पुष्करम् । त्रैलोक्ये तु कुरुक्षेत्रं विशेषेण व्यवस्थितम्

ਪ੍ਰਿਥਵੀ ਉੱਤੇ ਨੈਮਿਸ਼ ਤੀਰਥ ਹੈ, ਅਤੇ ਅੰਤਰਿਕਸ਼ ਵਿੱਚ ਪੁਸ਼ਕਰ। ਤੇ ਤਿੰਨਾਂ ਲੋਕਾਂ ਵਿੱਚ ਕੁਰੂਕਸ਼ੇਤਰ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਮਹਿਮਾ ਨਾਲ ਪ੍ਰਤਿਸ਼ਠਿਤ ਹੈ।

Verse 13

तद्युष्माकं हितार्थाय पंचरात्रं धरातले । आगमिष्यत्यसंदिग्धं मम वाक्यप्रणोदितम्

ਇਸ ਲਈ ਤੁਹਾਡੇ ਹਿਤ ਲਈ, ਮੇਰੇ ਬਚਨ ਦੇ ਪ੍ਰੇਰਣ ਨਾਲ, ਨਿਸ਼ਚਿਤ ਹੀ ਪੰਜ ਰਾਤਾਂ ਲਈ ਇਹ ਧਰਤੀ ਉੱਤੇ ਆਵੇਗਾ—ਇਸ ਵਿੱਚ ਕੋਈ ਸੰਦੇਹ ਨਹੀਂ।

Verse 14

कार्तिक्यां शुक्लपक्षे तु ह्येकादश्यां दिने स्थिते । यावत्पंचदशी तावत्तिथिः पापप्रणाशिनी

ਕਾਰਤਿਕ ਦੇ ਸ਼ੁਕਲ ਪੱਖ ਵਿੱਚ, ਇਕਾਦਸ਼ੀ ਦੇ ਦਿਨ ਤੋਂ ਲੈ ਕੇ ਪੰਚਦਸ਼ੀ ਤੱਕ, ਇਹ ਤਿਥੀਆਂ ਦਾ ਸਮਾਂ ਪਾਪਾਂ ਦਾ ਨਾਸ ਕਰਨ ਵਾਲਾ ਹੈ।

Verse 15

पंचरात्रस्य मध्ये तु यः स्नानं च करिष्यति । श्राद्धं वा श्रद्धया युक्तस्तस्य स्यादक्षयं हि तत्

ਪੰਜ ਰਾਤਾਂ ਦੇ ਵਰਤ-ਅਨੁਸ਼ਠਾਨ ਦੇ ਵਿਚਕਾਰ ਜੋ ਕੋਈ ਪਵਿੱਤਰ ਸਨਾਨ ਕਰੇ, ਜਾਂ ਸ਼ਰਧਾ ਨਾਲ ਯੁਕਤ ਹੋ ਕੇ ਸ਼੍ਰਾਦ੍ਹ ਕਰੇ—ਉਸ ਲਈ ਉਹ ਕਰਮ ਨਿਸ਼ਚਿਤ ਹੀ ਅਖੰਡ ਫਲ ਵਾਲਾ ਬਣ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।

Verse 16

अह तु पंचरात्रं तद्ब्रह्मलोकादुपेत्य च । संश्रयं तु करिष्यामि तीर्थेऽत्रैव द्विजोत्तमाः

ਹੇ ਦ੍ਵਿਜੋਤਮੋ! ਮੈਂ ਉਸ ਪੰਜ ਰਾਤਾਂ ਦੇ ਸਮੇਂ ਲਈ ਬ੍ਰਹਮਲੋਕ ਤੋਂ ਆ ਕੇ, ਇਸੇ ਤੀਰਥ ਵਿੱਚ ਹੀ ਨਿਵਾਸ ਕਰਾਂਗਾ।

Verse 17

ब्राह्मणा ऊचुः । तव मूर्तिं करिष्यामः स्थानेऽत्र प्रपितामह । तस्यां संक्रमणं नित्यं तस्मात्कार्यं त्वयाविभो

ਬ੍ਰਾਹਮਣਾਂ ਨੇ ਕਿਹਾ: ਹੇ ਪ੍ਰਪਿਤਾਮਹ! ਅਸੀਂ ਇਸੇ ਸਥਾਨ ਵਿੱਚ ਤੁਹਾਡੀ ਮੂਰਤੀ ਬਣਾਵਾਂਗੇ। ਇਸ ਲਈ, ਹੇ ਪ੍ਰਭੂ, ਤੁਸੀਂ ਹਰ ਰੋਜ਼ ਉਸ ਵਿੱਚ ਨਿਤ ਸੰਕ੍ਰਮਣ (ਅਵਤਰਨ/ਪ੍ਰਵੇਸ਼) ਕਰਾਉਣਾ।

Verse 18

तीर्थं चैव सदाप्यऽत्र समागच्छतु चांबरात् । लोकानां पापनाशाय तथा त्वं कर्तुमर्हसि

ਅਤੇ ਇਹ ਤੀਰਥ ਸਦਾ ਹੀ ਅੰਬਰ ਲੋਕ ਤੋਂ ਵੀ ਇੱਥੇ ਆਉਂਦਾ ਰਹੇ; ਲੋਕਾਂ ਦੇ ਪਾਪ ਨਾਸ ਕਰਨ ਲਈ ਤੂੰ ਇਹ ਕਰਨਾ ਯੋਗ ਹੈਂ।

Verse 19

एषा नो दक्षिणा देव यज्ञस्यैव समुद्भवा

ਹੇ ਦੇਵ, ਇਹ ਸਾਡੀ ਦਕਸ਼ਿਣਾ ਹੈ—ਯਜ੍ਞ ਤੋਂ ਹੀ ਉਤਪੰਨ ਹੋਈ ਪੁਰੋਹਿਤ-ਭੇਟ।

Verse 20

एवं कृते सुरश्रेष्ठ सफलः स्यात्क्रतुस्तव । प्रतिज्ञा च तथा सत्या तस्माद्दानाय निर्मिता

ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਹੋ ਜਾਵੇ ਤਾਂ, ਹੇ ਸੁਰਾਂ ਵਿੱਚ ਸ਼੍ਰੇਸ਼ਠ, ਤੇਰਾ ਕ੍ਰਤੁ (ਯਜ੍ਞ) ਫਲਵਾਨ ਹੋਵੇਗਾ; ਤੇਰੀ ਪ੍ਰਤਿਜ਼੍ਞਾ ਵੀ ਸੱਚੀ ਠਹਿਰੇਗੀ—ਇਸ ਲਈ ਇਹ ਦਾਨ ਅਰਪਣ ਲਈ ਤਿਆਰ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ।

Verse 21

श्रीब्रह्मोवाच । मन्त्राहूतं ततः श्रेष्ठं नभोमार्गाद्द्विजोत्तमाः । हाटकेश्वरजे क्षेत्रे पुष्करं चागमिष्यति

ਸ਼੍ਰੀ ਬ੍ਰਹਮਾ ਨੇ ਕਿਹਾ: ਤਦ, ਹੇ ਦ੍ਵਿਜੋਤਮੋ, ਮੰਤ੍ਰਾਂ ਨਾਲ ਆਹਵਾਨ ਕੀਤਾ ਹੋਇਆ ਉਹ ਉੱਤਮ ਤੀਰਥ ਅੰਬਰ-ਮਾਰਗ ਰਾਹੀਂ ਆਵੇਗਾ; ਅਤੇ ਪੁਸ਼ਕਰ ਵੀ ਹਾਟਕੇਸ਼ਵਰ ਦੇ ਪਵਿੱਤਰ ਖੇਤਰ ਵਿੱਚ ਪਹੁੰਚੇਗਾ।

Verse 22

अघमर्षं जपंश्चैव यः करिष्यति तोयगः । मम मूर्तेः पुरः स्थित्वा पैलमन्त्रपुरःसरम्

ਜੋ ਕੋਈ ਜਲ ਅਰਪਣ ਕਰਦਿਆਂ, ਮੇਰੀ ਮੂਰਤੀ ਦੇ ਅੱਗੇ ਖੜ੍ਹ ਕੇ, ਪੈਲ-ਮੰਤ੍ਰ ਤੋਂ ਆਰੰਭ ਕਰਕੇ ਅਘਮਰਸ਼ਣ ਦਾ ਜਪ ਵੀ ਕਰੇਗਾ—

Verse 23

जपिष्यति द्विजश्रेष्ठाः सवनानां चतुष्टयम् । ब्रह्मलोकात्समागत्य प्रश्रोष्या मि च तद्द्विजाः

ਹੇ ਦਵਿਜ-ਸ਼੍ਰੇਸ਼ਠੋ, ਉਹ ਸਵਨਾਂ ਦੇ ਚੌਗੁਣੇ ਸਮੂਹ ਦਾ ਜਪ ਕਰੇਗਾ। ਅਤੇ ਮੈਂ ਭੀ ਬ੍ਰਹਮਲੋਕ ਤੋਂ ਆ ਕੇ, ਹੇ ਦਵਿਜੋ, ਉਸ ਜਪ ਨੂੰ ਸ਼ਰਧਾ ਨਾਲ ਸੁਣਾਂਗਾ।

Verse 24

सूत उवाच । अथ ते नागराः सर्वे पुष्पदानप्रपूर्वकम् । अनुज्ञां प्रददुस्तुष्टा यज्ञफलसमाप्तये

ਸੂਤ ਨੇ ਕਿਹਾ: ਫਿਰ ਉਹ ਸਾਰੇ ਨਾਗਰਿਕ ਪਹਿਲਾਂ ਫੁੱਲਾਂ ਦੀ ਭੇਟ ਚੜ੍ਹਾ ਕੇ, ਪ੍ਰਸੰਨ ਹੋ ਕੇ ਆਗਿਆ ਦੇ ਬੈਠੇ, ਤਾਂ ਜੋ ਯਜ੍ਞ ਦਾ ਫਲ ਪੂਰਨਤਾ ਤੱਕ ਪਹੁੰਚੇ।

Verse 25

एतस्मिन्नंतरे प्राप्तः पुलस्त्योऽध्वर्युसत्तमः । यत्र स्थाने स्थितो ब्रह्मा नागरैः परिवारितः

ਇਸੇ ਵਿਚਕਾਰ ਪੁਲਸਤ੍ਯ—ਅਧ੍ਵਰ੍ਯੁ ਪੁਰੋਹਿਤਾਂ ਵਿਚੋਂ ਸਰਵੋਤਮ—ਉਸ ਥਾਂ ਆ ਪਹੁੰਚਿਆ ਜਿੱਥੇ ਬ੍ਰਹਮਾ ਜੀ ਨਾਗਰਿਕਾਂ ਨਾਲ ਘਿਰੇ ਬੈਠੇ ਸਨ।

Verse 26

अब्रवीच्च समाप्तस्ते यतः संपूर्णदक्षिणः । प्रायश्चित्तैर्विरहितो यथा नान्यस्य कस्यचित्

ਉਸ ਨੇ ਕਿਹਾ: “ਤੁਹਾਡਾ ਕਰਮਕਾਂਡ ਸਮਾਪਤ ਹੋ ਗਿਆ ਹੈ, ਕਿਉਂਕਿ ਇਹ ਪੂਰੀ ਦਕ੍ਸ਼ਿਣਾ ਸਮੇਤ ਸੰਪੂਰਨ ਹੋਇਆ ਹੈ; ਅਤੇ ਇਹ ਪ੍ਰਾਯਸ਼ਚਿੱਤ ਤੋਂ ਰਹਿਤ ਹੈ—ਜਿਵੇਂ ਕਿਸੇ ਹੋਰ ਦਾ ਨਹੀਂ।”

Verse 27

अतः परं कर्मशेषं किंचिदस्ति पितामह । वारुणेष्टिर्जपश्चैव तत्करिष्यामि सांप्रतम्

“ਹੁਣ ਅੱਗੇ, ਹੇ ਪਿਤਾਮਹ, ਕੀ ਕਰਮ ਦਾ ਕੁਝ ਅੰਸ਼ ਬਾਕੀ ਹੈ? ਵਾਰੁਣੀ ਇਸ਼੍ਟੀ ਅਤੇ ਨਿਯਤ ਜਪ ਵੀ—ਉਹ ਮੈਂ ਇਸੇ ਵੇਲੇ ਕਰਾਂਗਾ।”

Verse 28

तथा चाऽवभृथस्नानं प्रकर्तव्यं त्वया सह । तस्मादुत्तिष्ठ गच्छामो यत्र तोयव्यवस्थितम्

ਅਤੇ ਤੇਰੇ ਨਾਲ ਮਿਲ ਕੇ ਅਵਭ੍ਰਿਥ-ਸਨਾਨ ਵੀ ਕਰਨਾ ਲਾਜ਼ਮੀ ਹੈ। ਇਸ ਲਈ ਉੱਠ—ਆਓ ਉਸ ਥਾਂ ਚੱਲੀਏ ਜਿੱਥੇ ਰਿਤ ਲਈ ਜਲ ਸੁਚੱਜੇ ਤੌਰ ਤੇ ਤਿਆਰ ਹੈ।

Verse 29

येनेष्टिवारुणीं तत्र कुर्मो विप्रैर्यथोचितैः । चतुर्भिर्ब्रह्मपूर्वैश्च मया चाग्नीध्रहोतृभिः

ਉੱਥੇ ਅਸੀਂ ਯਥੋਚਿਤ ਬ੍ਰਾਹਮਣਾਂ ਨਾਲ ਵਾਰੁਣੀ ਇਸ਼ਟੀ ਕਰਾਂਗੇ—ਚਾਰ, ਬ੍ਰਹਮਨ-ਪੁਰੋਹਿਤ ਤੋਂ ਆਰੰਭ ਕਰਕੇ, ਅਤੇ ਮੇਰੇ ਨਾਲ ਅਗਨੀਧ੍ਰ ਤੇ ਹੋਤ੍ਰ ਪੁਰੋਹਿਤ ਵੀ।

Verse 30

यथावह्नौ तथा तोये मन्त्रवत्तद्भवंशुभम् । हूयते संविधानेनयज्ञपात्रैः सम न्वितम्

ਜਿਵੇਂ ਅਗਨੀ ਵਿੱਚ ਆਹੁਤੀਆਂ ਦਿੱਤੀਆਂ ਜਾਂਦੀਆਂ ਹਨ, ਤਿਵੇਂ ਹੀ ਜਲ ਵਿੱਚ ਵੀ—ਮੰਤਰਾਂ ਸਮੇਤ—ਉਹ ਮੰਗਲਮਈ ਦ੍ਰਵ੍ਯ ਵਿਧੀ ਅਨੁਸਾਰ, ਨਿਯਤ ਯਜ੍ਞ-ਪਾਤ੍ਰਾਂ ਨਾਲ ਕ੍ਰਮਵਾਰ ਢਾਲਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।

Verse 31

वरुणस्य प्रतुष्ट्यर्थं स्नानं कार्यं त्वयैव च । ऋत्विग्भिः सहितेनैव सर्वारिष्टप्रशांतये

ਵਰੁਣ ਦੇ ਪੂਰਨ ਪ੍ਰਸੰਨਤਾ ਲਈ ਤੈਨੂੰ ਹੀ ਸਨਾਨ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ—ਰਿਤ੍ਵਿਕ ਪੁਰੋਹਿਤਾਂ ਸਮੇਤ—ਤਾਂ ਜੋ ਹਰ ਪ੍ਰਕਾਰ ਦੀ ਅਪਸ਼ਕੁਨਤਾ ਸ਼ਾਂਤ ਹੋ ਜਾਵੇ।

Verse 32

यस्तत्र समये स्नानं करिष्यति त्वया सह । अन्योऽपि मानवः कश्चिद्विपाप्मा स भविष्यति

ਜੋ ਕੋਈ ਉਸੇ ਵੇਲੇ ਉੱਥੇ ਤੇਰੇ ਨਾਲ ਮਿਲ ਕੇ ਸਨਾਨ ਕਰੇਗਾ—ਹੋਰ ਕੋਈ ਵੀ ਮਨੁੱਖ—ਉਹ ਪਾਪ ਤੋਂ ਰਹਿਤ ਹੋ ਜਾਵੇਗਾ।

Verse 33

यानीह संति तीर्थानि त्रैलोक्ये सचराचरे । वारुणीमिष्टिमासाद्य तानि यांति च संनिधौ

ਤਿੰਨਾਂ ਲੋਕਾਂ ਵਿੱਚ—ਚਲਣ ਵਾਲਿਆਂ ਤੇ ਅਚਲ ਸਭ ਵਿੱਚ—ਜਿਹੜੇ ਵੀ ਤੀਰਥ ਹਨ, ਵਾਰੁਣੀ ਇਸ਼ਟੀ ਦੇ ਅਵਸਰ ਤੇ ਉਹ ਇੱਥੇ ਨੇੜੇ ਆ ਕੇ ਆਪਣੀ ਸਾਨਿਧ੍ਯਤਾ ਪ੍ਰਗਟ ਕਰਦੇ ਹਨ।

Verse 34

तस्मात्सर्वप्रयत्नेन दीक्षितेन समन्वितम् । तत्र स्नानं प्रकर्तव्यं जलमध्ये तु सार्थिभिः । ब्राह्मणैः क्षत्रियैर्वैश्यैः सर्वैरव भृथोत्सवे

ਇਸ ਲਈ, ਪੂਰੇ ਯਤਨ ਨਾਲ, ਦੀਕਸ਼ਾ-ਸੰਯੁਕਤ ਹੋ ਕੇ, ਉੱਥੇ ਪਵਿੱਤਰ ਸਨਾਨ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ—ਜਲ ਦੇ ਮੱਧ ਵਿੱਚ ਹੀ—ਕਾਰਵਾਂ-ਵਪਾਰੀਆਂ ਸਮੇਤ; ਅਤੇ ਅਵਭ੍ਰਿਥ ਉਤਸਵ ਦੇ ਸਮੇਂ ਬ੍ਰਾਹਮਣ, ਖ਼ਸ਼ਤਰੀ, ਵੈਸ਼੍ਯ—ਸਭ ਦੇ ਵੱਲੋਂ।

Verse 35

तस्माद्विसर्जयाद्यैतान्ब्राह्मणांस्तावदेव च । एतेऽपि च करिष्यंति स्नानं तत्र त्वया सह

ਇਸ ਲਈ, ਇਨ੍ਹਾਂ ਬ੍ਰਾਹਮਣਾਂ ਨੂੰ ਤੁਰੰਤ ਹੀ ਅੱਗੇ ਰਵਾਨਾ ਕਰ ਦੇ; ਇਹ ਵੀ ਤੇਰੇ ਨਾਲ ਉੱਥੇ ਸਨਾਨ ਕਰਨਗੇ।

Verse 36

सूत उवाच । तच्छ्रुत्वा प्रस्थितो ब्रह्मा ज्येष्ठकुण्डतटं शुभम् । गायत्र्या सहितो हृष्टः कृतकृत्यत्वमागतः

ਸੂਤ ਨੇ ਕਿਹਾ: ਉਹ ਬਚਨ ਸੁਣ ਕੇ ਬ੍ਰਹਮਾ ਜੀ ਸ਼ੁਭ ਜ੍ਯੇਸ਼ਠ-ਕੁੰਡ ਦੇ ਤਟ ਵੱਲ ਚੱਲ ਪਏ। ਗਾਇਤ੍ਰੀ ਦੇ ਨਾਲ, ਉਹ ਪ੍ਰਸੰਨ ਹੋਏ, ਕ੍ਰਿਤਕ੍ਰਿਤ੍ਯਤਾ ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਕੇ।

Verse 37

अथ तद्वचनं श्रुत्वा सुराः सर्वे तथा द्विजाः । पुलस्त्यश्च शुभार्थाय स्नानार्थं प्रस्थितास्तदा । ब्रह्मणा सहिता हृष्टाः पुत्रदारसमन्विताः

ਫਿਰ ਉਹ ਆਦੇਸ਼ ਸੁਣ ਕੇ, ਸਾਰੇ ਦੇਵਤਾ ਅਤੇ ਸਭ ਦ੍ਵਿਜ—ਪੁਲਸਤ੍ਯ ਸਮੇਤ—ਸ਼ੁਭਤਾ ਦੀ ਕਾਮਨਾ ਨਾਲ ਸਨਾਨ ਲਈ ਤਦ ਪ੍ਰਸਥਾਨ ਕਰ ਗਏ। ਬ੍ਰਹਮਾ ਨਾਲ ਏਕਤ੍ਰ ਹੋ ਕੇ, ਹੱਸਦੇ-ਖੇਡਦੇ, ਪੁੱਤਰਾਂ ਅਤੇ ਪਤਨੀਆਂ ਸਮੇਤ ਚੱਲ ਪਏ।

Verse 38

अथ संकीर्णता जाता समंताज्ज्येष्ठपुष्करे । स्नानार्थमागतैर्लोकैरूर्ध्वबाहुभिरेव च

ਤਦ ਜ੍ਯੇਸ਼ਠਪੁਸ਼ਕਰ ਵਿੱਚ ਚੌਹਾਂ ਪਾਸਿਆਂ ਭਾਰੀ ਭੀੜ ਉੱਠ ਖੜੀ ਹੋਈ। ਪਵਿੱਤਰ ਸਨਾਨ ਲਈ ਆਏ ਲੋਕ ਭਕਤੀ-ਭਾਵ ਨਾਲ ਬਾਂਹਾਂ ਉੱਚੀਆਂ ਕਰਕੇ ਖੜੇ ਸਨ।

Verse 39

न तत्र लक्ष्यते ब्रह्मा न तत्कर्म च वारुणम् । क्रियमाणैर्द्विजैस्तत्र व्याप्ते भूमि तलेऽखिले

ਉੱਥੇ ਬ੍ਰਹਮਾ ਜੀ ਦਿਸੇ ਨਹੀਂ, ਨਾਹ ਹੀ ਉਹ ਵਰੁਣ-ਸੰਬੰਧੀ ਕਰਮ ਸਪਸ਼ਟ ਹੋ ਸਕਿਆ। ਕਿਉਂਕਿ ਸਾਰੀ ਧਰਤੀ-ਤਲ ਦ੍ਵਿਜਾਂ ਦੇ ਕਰਮਕਾਂਡ ਕਰਦਿਆਂ ਨਾਲ ਹਰ ਥਾਂ ਭਰਿਆ ਹੋਇਆ ਸੀ।

Verse 40

अथांते कर्मणस्तस्य ब्रह्मा प्राह शतक्रतुम् । हितार्थं सर्वलोकस्य विनयावनतं स्थितम्

ਫਿਰ ਉਸ ਕਰਮ ਦੇ ਅੰਤ ਉੱਤੇ ਬ੍ਰਹਮਾ ਜੀ ਨੇ ਸ਼ਤਕ੍ਰਤੁ (ਇੰਦਰ) ਨੂੰ ਕਿਹਾ। ਉਹ ਨਿਮਰਤਾ ਨਾਲ ਝੁਕਿਆ ਖੜਾ ਸੀ—ਸਭ ਲੋਕਾਂ ਦੇ ਹਿਤ ਲਈ ਬ੍ਰਹਮਾ ਜੀ ਨੇ ਉਪਦੇਸ਼ ਦਿੱਤਾ।

Verse 41

न मां ज्ञास्यति दूरस्था जनाः स्नानार्थमागताः । मज्जमानं जले पुण्ये सम्मर्देऽस्मिञ्जलोद्भवे

‘ਸਨਾਨ ਲਈ ਆਏ ਲੋਕ, ਜੋ ਦੂਰ ਖੜੇ ਹਨ, ਮੈਨੂੰ ਨਹੀਂ ਪਛਾਣਣਗੇ, ਜਦ ਮੈਂ ਇਸ ਪਵਿੱਤਰ ਜਲ ਵਿੱਚ ਡੁੱਬਕੀ ਲਾਂਦਾ ਹਾਂ—ਇਸ ਜਲ-ਜਨਿਤ ਭੀੜ ਦੇ ਧੱਕੇ ਵਿਚ।’

Verse 42

तस्मान्नागं समारुह्य निजं वृत्रनिषूदन । एणस्य कृष्णसारस्य वंशांते चर्म न्यस्य च

‘ਇਸ ਲਈ, ਹੇ ਵ੍ਰਿਤ੍ਰ-ਨਿਸੂਦਨ, ਆਪਣੇ ਹਾਥੀ ਉੱਤੇ ਚੜ੍ਹ। ਅਤੇ ਬਾਂਸ ਦੀ ਲਾਠੀ ਦੇ ਸਿਰੇ ਉੱਤੇ ਕਾਲੇ ਹਿਰਣ (ਕ੍ਰਿਸ਼ਣਸਾਰ) ਦੀ ਖਾਲ ਟਿਕਾ ਦੇ—ਜਿਵੇਂ ਮੈਂ ਕਹਿੰਦਾ ਹਾਂ।’

Verse 43

ततस्तत्स्नानवेलायां क्षेप्तव्यं सलिले त्वया । येन लोकः समस्तोऽयं वेत्ति कालं तु स्नानजम्

ਫਿਰ ਉਸੇ ਸਨਾਨ-ਵੇਲੇ ਤੂੰ ਉਸ ਨੂੰ ਜਲ ਵਿੱਚ ਅਰਪਣ ਕਰੀਂ, ਤਾਂ ਜੋ ਇਹ ਸਾਰਾ ਲੋਕ ਸਨਾਨ-ਵਿਧੀ ਦਾ ਯਥੋਚਿਤ ਸਮਾਂ ਜਾਣ ਲਵੇ।

Verse 44

स्नानं च कुरुते श्रेयः संप्राप्नोति यथोदितम् । दूरस्थोऽपि सुवृद्धोऽपि बालोऽपि च समागतः । स्नानजं लभते श्रेयः संदृष्टेऽपि यथोदितम्

ਜੋ ਕੋਈ ਯਥੋਕਤ ਪਵਿੱਤਰ ਸਨਾਨ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਘੋਸ਼ਿਤ ਕਲਿਆਣ ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਦੂਰ ਹੋਵੇ, ਬਹੁਤ ਬੁੱਢਾ ਹੋਵੇ, ਜਾਂ ਆਇਆ ਹੋਇਆ ਬਾਲਕ ਹੋਵੇ—ਹਰ ਇੱਕ ਨੂੰ ਸਨਾਨ-ਜਨਿਤ ਪੁੰਨ ਮਿਲਦਾ ਹੈ; ਅਤੇ ਤੀਰਥ ਦਾ ਕੇਵਲ ਦਰਸ਼ਨ ਕਰਨ ਨਾਲ ਵੀ ਯਥੋਕਤ ਫਲ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।

Verse 45

सूत उवाच । बाढमित्येव संप्रोच्य सत्वरं प्रययौ हरिः

ਸੂਤ ਜੀ ਨੇ ਕਿਹਾ: “ਠੀਕ ਹੈ,” ਐਸਾ ਕਹਿ ਕੇ ਹਰਿ ਤੁਰੰਤ ਹੀ ਜਲਦੀ ਨਾਲ ਰਵਾਨਾ ਹੋ ਗਿਆ।

Verse 46

ततो नागं समारुह्य धृत्वा वंशं करे निजे । मृगचर्माग्रसंयुक्तं तोयमध्ये व्यवस्थितः

ਫਿਰ ਨਾਗ ਉੱਤੇ ਚੜ੍ਹ ਕੇ, ਆਪਣੇ ਹੱਥ ਵਿੱਚ ਬਾਂਸ ਦਾ ਡੰਡਾ ਧਾਰਨ ਕਰਕੇ—ਜਿਸ ਦੇ ਅਗੇ ਮ੍ਰਿਗਚਰਮ ਜੁੜਿਆ ਸੀ—ਉਹ ਜਲ ਦੇ ਮੱਧ ਵਿੱਚ ਖੜਾ ਹੋ ਗਿਆ।

Verse 47

एतत्कर्मावसाने स स्नातुकामे पितामहे । तच्चर्म प्राक्षिपत्तोये स्वयमेव शतक्रतुः

ਜਦ ਇਹ ਕਰਮ ਸਮਾਪਤ ਹੋਇਆ ਅਤੇ ਪਿਤਾਮਹ ਸਨਾਨ ਕਰਨ ਦੇ ਇੱਛੁਕ ਹੋਏ, ਤਦ ਸ਼ਤਕ੍ਰਤੁ ਨੇ ਆਪ ਹੀ ਉਹ ਮ੍ਰਿਗਚਰਮ ਜਲ ਵਿੱਚ ਸੁੱਟ ਦਿੱਤਾ।

Verse 48

एतस्मिन्नन्तरे देवाः सर्वे गन्धर्वगुह्यकाः । मानुषाश्च विशेषेण स्नातास्तत्र समाहिताः

ਇਸੇ ਵੇਲੇ ਸਾਰੇ ਦੇਵਤਾ, ਗੰਧਰਵ ਅਤੇ ਗੁਹ੍ਯਕ ਵੀ, ਅਤੇ ਖ਼ਾਸ ਕਰਕੇ ਮਨੁੱਖ, ਉੱਥੇ ਸਨਾਨ ਕਰਕੇ ਇਕਾਗ੍ਰ ਤੇ ਸੰਯਮਿਤ ਹੋ ਕੇ ਟਿਕੇ ਰਹੇ।

Verse 49

एतस्मिन्नन्तरे ब्रह्मा शक्रं प्रोवाच सादरम् । कृतस्नानं सुरैः सार्धं विनयावनतं स्थितम्

ਉਸ ਸਮੇਂ ਬ੍ਰਹਮਾ ਜੀ ਨੇ ਆਦਰ ਨਾਲ ਸ਼ਕ੍ਰ ਨੂੰ ਸੰਬੋਧਨ ਕੀਤਾ—ਉਹ ਸ਼ਕ੍ਰ ਜੋ ਦੇਵਤਿਆਂ ਸਮੇਤ ਸਨਾਨ ਕਰਕੇ ਨਿਮਰਤਾ ਨਾਲ ਝੁਕਿਆ ਹੋਇਆ ਉੱਥੇ ਖੜਾ ਸੀ।

Verse 50

सहस्राक्षं त्वया कष्टं मन्मखे विपुलं कृतम् । आनीता च तथा पत्नी गायत्री च सुमध्यमा

ਹੇ ਸਹਸ੍ਰਾਖ਼ਸ਼, ਮੇਰੇ ਯਜ੍ਞ ਵਿੱਚ ਤੂੰ ਬਹੁਤ ਵੱਡਾ ਕਲੇਸ਼ ਸਹਿਆ ਹੈ। ਅਤੇ ਤੂੰ ਆਪਣੀ ਪਤਨੀ ਗਾਇਤ੍ਰੀ—ਸੁੰਦਰ ਕਮਰ ਵਾਲੀ—ਨੂੰ ਵੀ ਨਾਲ ਲਿਆਇਆ।

Verse 51

तस्माद्वरय भद्रं ते यं वरं मनसि स्थितम् । सर्वं तेऽहं प्रदास्यामि यद्यपि स्यात्सुदुर्लभम्

ਇਸ ਲਈ, ਭਲਾ ਹੋਵੇ ਤੇਰਾ, ਆਪਣੇ ਮਨ ਵਿੱਚ ਜੋ ਵਰ ਹੈ ਉਹ ਮੰਗ ਲੈ। ਮੈਂ ਤੈਨੂੰ ਸਭ ਕੁਝ ਦੇਵਾਂਗਾ, ਭਾਵੇਂ ਉਹ ਬਹੁਤ ਹੀ ਦੁਰਲੱਭ ਕਿਉਂ ਨਾ ਹੋਵੇ।

Verse 52

इन्द्र उवाच । यदि तुष्टोऽसि मे देव यदि देयो वरो मम । यदि त्वां प्रार्थयाम्यद्य भूयात्तु तादृशं विभो

ਇੰਦਰ ਨੇ ਕਿਹਾ: ਹੇ ਦੇਵ, ਜੇ ਤੂੰ ਮੇਰੇ ਉੱਤੇ ਪ੍ਰਸੰਨ ਹੈਂ ਅਤੇ ਜੇ ਮੈਨੂੰ ਵਰ ਦੇਣਾ ਯੋਗ ਹੈ, ਤਾਂ ਅੱਜ ਮੈਂ ਜੋ ਬੇਨਤੀ ਕਰਦਾ ਹਾਂ, ਹੇ ਵਿਭੋ, ਉਹੀ ਕਿਰਪਾ ਹੋ ਜਾਵੇ।

Verse 53

वर्षेवर्षे तु यः कुर्यात्संप्राप्तेऽस्मिन्दिने शुभे । मृगचर्म समादाय वंशाग्रे यो महीपतिः

ਪਰ ਜੋ ਕੋਈ, ਸਾਲ ਦਰ ਸਾਲ, ਇਸ ਸ਼ੁਭ ਦਿਨ ਦੇ ਆਉਣ ਤੇ ਇਹ ਵਰਤ-ਵਿਧੀ ਕਰੇ—ਮ੍ਰਿਗਚਰਮ ਧਾਰ ਕੇ ਅਤੇ ਬਾਂਸ ਦੀ ਲਾਠੀ ਦੇ ਅਗੇਲੇ ਸਿਰੇ ਉੱਤੇ ਖੜ੍ਹ ਕੇ—ਹੇ ਧਰਤੀ ਦੇ ਨਾਥ!

Verse 54

नागप्रवरमारुह्य स्वयमेव पितामह । यथाऽहं प्रक्षिपेत्तोये स स्यात्पापविवर्जितः

ਨਾਗਾਂ ਵਿਚੋਂ ਸ਼੍ਰੇਸ਼ਠ ਨਾਗ ਉੱਤੇ ਆਰੂੜ੍ਹ ਹੋ ਕੇ, ਪਿਤਾਮਹ ਬ੍ਰਹਮਾ ਨੇ ਆਪ ਹੀ ਇਸ ਨੂੰ ਜਲ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਕਸ਼ਿਪਤ ਕੀਤਾ; ਇਸ ਲਈ ਜੋ ਕੋਈ ਉਸੇ ਰੀਤ ਨਾਲ ਇਹ ਕਰੇ, ਉਹ ਪਾਪ ਤੋਂ ਰਹਿਤ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।

Verse 55

अजेयः सर्वशत्रूणां सर्वव्यसनवर्जितः । ये करिष्यंति च स्नानमनेन मृगचर्मणा

ਉਹ ਸਭ ਵੈਰੀਆਂ ਤੋਂ ਅਜੇਯ ਹੋਣਗੇ ਅਤੇ ਹਰ ਵਿਪਤਾ ਤੋਂ ਰਹਿਤ—ਜੋ ਇਸ ਵਿਧੀ ਅਨੁਸਾਰ ਇਸ ਮ੍ਰਿਗਚਰਮ ਨਾਲ ਸਨਾਨ ਕਰਨਗੇ।

Verse 56

सार्धमन्येऽपि ये लोका अपि पापसमन्विताः । तेषां वर्षकृतं पापं त्वत्प्रसादात्प्रणश्यतु

ਅਤੇ ਹੋਰ ਲੋਕ ਵੀ, ਭਾਵੇਂ ਪਾਪ ਨਾਲ ਲਦੇ ਹੋਣ—ਤੁਹਾਡੀ ਕਿਰਪਾ-ਪ੍ਰਸਾਦ ਨਾਲ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਸਾਲ ਭਰ ਦੇ ਕੀਤੇ ਪਾਪ ਨਾਸ ਹੋ ਜਾਣ।

Verse 57

ब्रह्मोवाच । एतत्सर्वं सहस्राक्ष तव वाक्यमसंशयम् । भविष्यति न संदेहः सर्वमेतन्मयोदितम्

ਬ੍ਰਹਮਾ ਨੇ ਕਿਹਾ: ਹੇ ਸਹਸ੍ਰਾਖਸ਼! ਇਹ ਸਭ ਕੁਝ ਨਿਸ਼ਚਿਤ ਹੀ ਤੇਰੇ ਬਚਨ ਅਨੁਸਾਰ ਹੈ, ਬਿਨਾ ਸੰਦੇਹ। ਇਹ ਅਵਸ਼੍ਯ ਹੋਵੇਗਾ; ਕੋਈ ਅਨਿਸ਼ਚਿਤਤਾ ਨਹੀਂ, ਕਿਉਂਕਿ ਇਹ ਸਭ ਮੈਂ ਹੀ ਪ੍ਰਮਾਣਿਤ ਕੀਤਾ ਹੈ।

Verse 58

यो राजा श्रद्धया युक्तो देशस्यास्य समुद्भवः । आनर्तस्य गजारूढो मृगचर्म क्षिपिष्यति

ਉਹ ਰਾਜਾ—ਇਸੇ ਦੇਸ਼ ਵਿੱਚ ਜਨਮਿਆ, ਸ਼ਰਧਾ ਨਾਲ ਯੁਕਤ—ਆਨਰਤ ਦਾ, ਹਾਥੀ ਉੱਤੇ ਸਵਾਰ ਹੋ ਕੇ, ਵਿਧੀ ਅਨੁਸਾਰ ਮ੍ਰਿਗਚਰਮ ਨੂੰ ਤਿਆਗੇਗਾ।

Verse 59

अत्र कुण्डे मदीये तु मां संपूज्य तटस्थितम् । सर्वलोकहितार्थाय संप्राप्ते प्रतिपद्दिने

ਇੱਥੇ, ਮੇਰੇ ਹੀ ਕੁੰਡ ਵਿੱਚ, ਤਟ ਉੱਤੇ ਖੜ੍ਹੇ ਮੇਰੀ ਯਥਾਵਿਧੀ ਪੂਜਾ ਕਰ ਕੇ—ਸਭ ਲੋਕਾਂ ਦੇ ਹਿਤ ਲਈ—ਪ੍ਰਤਿਪਦਾ ਦੇ ਦਿਨ, ਜਦੋਂ ਉਹ ਆ ਪਹੁੰਚੇ—

Verse 60

समाप्ते कुतपे काले विजयी स भविष्यति । कार्तिक्यां च व्यतीतायां द्वितीयेऽह्नि व्यवस्थिते

ਕੁਤਪ ਕਾਲ ਸਮਾਪਤ ਹੋਣ ਤੇ ਉਹ ਵਿਜਈ ਹੋਵੇਗਾ। ਅਤੇ ਕਾਰਤਿਕੀ ਦਾ ਵਰਤ ਲੰਘ ਜਾਣ ਮਗਰੋਂ, ਦੂਜੇ ਦਿਨ, ਜਦੋਂ ਉਹ ਨਿਸ਼ਚਿਤ ਹੋਵੇ—

Verse 61

तथा तत्कालमासाद्य ये करिष्यंति मानवाः । स्नानं तच्च दिनेऽत्रैव वर्षपापविवर्जिताः । आधिव्याधिविमुक्ताश्च ते भविष्यंत्यसंशयम्

ਇਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਜੋ ਮਨੁੱਖ ਉਸੇ ਵੇਲੇ ਆ ਕੇ, ਉਸੇ ਦਿਨ ਇੱਥੇ ਹੀ ਸਨਾਨ ਕਰਨਗੇ, ਉਹ ਸਾਲ ਭਰ ਦੇ ਪਾਪਾਂ ਤੋਂ ਰਹਿਤ ਹੋ ਜਾਣਗੇ; ਅਤੇ ਕਲੇਸ਼ ਤੇ ਰੋਗ ਤੋਂ ਮੁਕਤ ਹੋ ਕੇ, ਨਿਸ਼ਚੇ ਹੀ ਐਸੇ ਹੀ ਹੋਣਗੇ।

Verse 62

सूत उवाच । एतस्मिन्नंतरे प्राप्तो यक्ष्माख्यो दारुणो गदः । अचिकित्स्योऽपि देवानां तथा धन्वंतरेरपि

ਸੂਤ ਜੀ ਨੇ ਕਿਹਾ: ਇਸ ਦਰਮਿਆਨ ‘ਯਕਸ਼ਮਾ’ ਨਾਮ ਦੀ ਭਿਆਨਕ ਬਿਮਾਰੀ ਆ ਪਹੁੰਚੀ—ਜੋ ਦੇਵਤਿਆਂ ਲਈ ਵੀ ਅਚਿਕਿਤਸ੍ਯ ਸੀ, ਅਤੇ ਧਨਵੰਤਰੀ ਲਈ ਭੀ।

Verse 63

नीलांबरधरः क्षामो दीनो दण्डसमाश्रितः । क्षुत्कुर्वञ्छ्लेष्मणा तावत्कृच्छ्रात्संधारयन्पदम्

ਨੀਲੇ ਅੰਬਰ ਧਾਰੇ, ਕ੍ਰਿਸ਼ ਤੇ ਦਇਆਜਨਕ, ਲਾਠੀ ਦਾ ਆਸਰਾ ਲੈ ਕੇ—ਕਫ਼ ਨਾਲ ਛੀਂਕਦਾ ਹੋਇਆ, ਵੱਡੀ ਮੁਸ਼ਕਲ ਨਾਲ ਹੀ ਪੈਰ ਸੰਭਾਲਦਾ ਸੀ।

Verse 64

ततश्च प्रणतो भूत्वा वाक्यमेतदुवाच सः

ਫਿਰ ਉਹ ਨਮਸਕਾਰ ਕਰਕੇ ਪ੍ਰਣਾਮੀ ਹੋਇਆ ਅਤੇ ਇਹ ਬਚਨ ਉਚਾਰੇ।

Verse 65

यक्ष्मोवाच । तव यज्ञमहं श्रुत्वा दूरादेव पितामह । क्षुत्क्षामकंठश्चायातः समाप्तावद्य कृच्छ्रतः

ਯਕ੍ਸ਼ਮਾ ਬੋਲੇ: “ਹੇ ਪਿਤਾਮਹ! ਤੇਰਾ ਯਜ੍ਞ ਦੂਰੋਂ ਸੁਣ ਕੇ ਮੈਂ ਆਇਆ ਹਾਂ; ਭੁੱਖ ਨਾਲ ਗਲਾ ਸੁੱਕ ਗਿਆ ਤੇ ਦੇਹ ਕ੍ਰਿਸ਼ ਹੋ ਗਈ। ਅੱਜ ਕ੍ਰਿਯਾ ਸਮਾਪਤ ਹੋਣ ਵੇਲੇ ਮੈਂ ਵੱਡੀ ਮੁਸ਼ਕਲ ਨਾਲ ਪਹੁੰਚਿਆ ਹਾਂ।”

Verse 66

दक्षेणाहं पुरा सृष्टश्चंद्रार्थं कुपितेन च । रोहिणीं सेवमानस्य संत्यक्तान्यासुतस्य च

“ਪੁਰਾਤਨ ਕਾਲ ਵਿੱਚ ਦਕ੍ਸ਼ ਨੇ ਕ੍ਰੋਧ ਕਰਕੇ, ਚੰਦਰਮਾ ਦੇ ਕਾਰਨ, ਮੈਨੂੰ ਰਚਿਆ—ਕਿਉਂਕਿ ਚੰਦਰਮਾ ਰੋਹਿਣੀ ਦੀ ਹੀ ਸੇਵਾ ਕਰਦਾ ਸੀ ਅਤੇ ਹੋਰ ਧੀਆਂ ਨੂੰ ਤਿਆਗ ਬੈਠਾ ਸੀ।”

Verse 67

ततो माहेश्वरादेशात्तेन तुष्टेन तस्य च । पक्षमेकं कृतं मह्यं तस्यास्वादनकर्मणि

“ਫਿਰ ਮਹੇਸ਼ਵਰ ਦੇ ਆਦੇਸ਼ ਨਾਲ, ਅਤੇ ਉਸ ਦੇ ਪ੍ਰਸੰਨ ਹੋਣ ਤੇ, ਮੈਨੂੰ ਇੱਕ ਪੱਖ (ਪਖਵਾਡਾ) ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ—ਉਸ ‘ਆਸ੍ਵਾਦਨ’ ਕਰਮ ਵਿੱਚ ਮੇਰਾ ਹਿੱਸਾ।”

Verse 68

अन्यपक्षे न किंचिच्च येन तृप्तिः प्रजायते । यज्ञस्यैव तु सर्वस्य तर्पयित्वा द्विजोत्तमम्

ਦੂਜੇ ਪੱਖ ਵਿੱਚ ਐਸਾ ਕੁਝ ਨਹੀਂ ਜਿਸ ਨਾਲ ਤ੍ਰਿਪਤੀ ਉਪਜੇ। ਇਸ ਲਈ ਸਮੂਹ ਯਜ੍ਞ ਦੀ ਸਿਧੀ ਲਈ ਉੱਤਮ ਦ੍ਵਿਜ (ਸ਼੍ਰੇਸ਼ਠ ਬ੍ਰਾਹਮਣ) ਨੂੰ ਤਰਪਤ ਕਰੇ।

Verse 69

ततस्तद्वचनं ग्राह्यं तर्पितोऽहमसंशयम् । पौर्णमास्यां ततो देव यस्य यज्ञस्य कृत्स्नशः

ਇਸ ਲਈ ਉਹ ਬਚਨ ਗ੍ਰਹਿਣਯੋਗ ਹੈ—ਮੈਂ ਨਿਸ਼ਚੇ ਹੀ ਤਰਪਤ ਹਾਂ। ਪੌਰਨਮਾਸੀ ਨੂੰ, ਹੇ ਦੇਵ, ਤਦ ਉਹ ਯਜ੍ਞ ਪੂਰਨ ਰੂਪ ਨਾਲ ਸੰਪੂਰਨ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।

Verse 70

यस्य नो ब्राह्मणो ब्रूते यज्ञस्यांते प्रतर्पितः । तर्पितोऽस्मीति तत्तस्य वृथा स्याद्यज्ञजं फलम् । यदि कोटिगुणं दत्तमपि श्रद्धासमन्वितम्

ਜੇ ਯਜ੍ਞ ਦੇ ਅੰਤ ਤੇ ਤਰਪਤ ਕੀਤਾ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਇਹ ਨਾ ਆਖੇ—‘ਮੈਂ ਤਰਪਤ ਹਾਂ’—ਤਾਂ ਉਸ ਲਈ ਯਜ੍ਞ ਤੋਂ ਉਪਜਿਆ ਫਲ ਵਿਅਰਥ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਭਾਵੇਂ ਉਸ ਨੇ ਸ਼ਰਧਾ ਨਾਲ ਕੋਟਿਗੁਣਾ ਦਾਨ ਹੀ ਕਿਉਂ ਨਾ ਦਿੱਤਾ ਹੋਵੇ।

Verse 71

एतच्छ्रुत्वा त्वया देव पठ्यमानं श्रुताविह । तस्मात्सम्यक्स्थिते यज्ञे ब्राह्मणं तर्पयेत वै

ਹੇ ਦੇਵ, ਤੇਰੇ ਦੁਆਰਾ ਇੱਥੇ ਸ਼੍ਰੁਤੀ-ਆਧਾਰਿਤ ਇਹ ਪਾਠ ਸੁਣ ਕੇ—ਇਸ ਲਈ ਜਦ ਯਜ੍ਞ ਠੀਕ ਰੀਤ ਨਾਲ ਚੱਲ ਰਿਹਾ ਹੋਵੇ, ਤਦ ਨਿਸ਼ਚੇ ਹੀ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਨੂੰ ਤਰਪਤ ਕਰੇ।

Verse 72

प्रत्यक्षं मे यथा तृप्तिरन्नेनैव प्रजायते । त्वत्प्रसादात्सुरश्रेष्ठ तथा नीतिर्विधीयताम्

ਜਿਵੇਂ ਮੇਰੇ ਲਈ ਤ੍ਰਿਪਤੀ ਪ੍ਰਤੱਖ ਤੌਰ ਤੇ ਕੇਵਲ ਅੰਨ ਨਾਲ ਹੀ ਉਪਜਦੀ ਹੈ, ਤਿਵੇਂ ਹੀ ਤੇਰੀ ਕਿਰਪਾ ਨਾਲ, ਹੇ ਸੁਰਸ਼੍ਰੇਸ਼ਠ, ਉਸ ਅਨੁਸਾਰ ਧਰਮ-ਨੀਤੀ ਨਿਰਧਾਰਿਤ ਕੀਤੀ ਜਾਵੇ।

Verse 73

सूत उवाच । तच्छ्रुत्वा पद्मजस्तस्य पथ्यंपथ्यं वचोऽखिलम् । श्रुतिं प्रमाणतां नीत्वा ततो वचनमब्रवीत्

ਸੂਤ ਜੀ ਨੇ ਕਿਹਾ: ਉਸ ਦੇ ਸਾਰੇ ਬਚਨ—ਜੋ ਪਥ੍ਯ ਵੀ ਸਨ ਤੇ ਅਪਥ੍ਯ ਵੀ—ਸੁਣ ਕੇ ਪਦਮਜ ਬ੍ਰਹਮਾ ਨੇ ਸ਼੍ਰੁਤੀ ਨੂੰ ਪ੍ਰਮਾਣ ਮੰਨਿਆ ਅਤੇ ਫਿਰ ਉੱਤਰ ਵਜੋਂ ਬੋਲੇ।

Verse 74

अद्यप्रभृति वै विप्राः साग्नयः स्युर्धरातले । तैः सर्वैर्वैश्वदेवांते बलिर्देयस्तथाखिलः

“ਅੱਜ ਤੋਂ, ਹੇ ਵਿਪ੍ਰੋ, ਤੁਸੀਂ ਧਰਤੀ ਉੱਤੇ ਅਗਨੀਆਂ ਸਮੇਤ ਗ੍ਰਿਹਸਥ ਹੋ ਕੇ ਵੱਸੋ। ਅਤੇ ਤੁਸੀਂ ਸਭ, ਵੈਸ਼੍ਵਦੇਵ ਕਰਮ ਦੇ ਅੰਤ ਤੇ, ਪੂਰਾ ਬਲੀ-ਦਾਨ ਨਿਸ਼ਚਿਤ ਹੀ ਕਰੋ।”

Verse 75

दत्त्वाऽन्येभ्योथ देवेभ्यस्तव तृप्तिर्भविष्यति । तव पक्षे द्वितीये तु सत्यमेतन्मयोदितम्

“ਹੋਰ ਦੇਵਤਿਆਂ ਨੂੰ ਵੀ ਦਾਨ ਦੇ ਕੇ ਹੀ ਤੇਰੀ ਤ੍ਰਿਪਤੀ ਹੋਵੇਗੀ। ਤੇਰੇ ਦੂਜੇ ਪੱਖ ਵਿੱਚ—ਇਹੀ ਸੱਚ ਹੈ ਜੋ ਮੈਂ ਉਚਾਰਿਆ ਹੈ।”

Verse 76

ये विप्रास्तु बलिं दद्युर्वैश्वदेवांत आगते । न तेषामन्वये चापि त्वया सेव्योऽत्र कश्चन

“ਪਰ ਜੋ ਵਿਪ੍ਰ ਵੈਸ਼੍ਵਦੇਵ ਦੇ ਅੰਤ ਆ ਜਾਣ ਤੇ ਬਲੀ ਦਾਨ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ—ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਵੰਸ਼-ਪਰੰਪਰਾ ਵਿੱਚ ਕਿਸੇ ਨੂੰ ਵੀ—ਇੱਥੇ ਤੂੰ ਕਦੇ ਨਾ ਸਤਾਵੀਂ, ਨਾ ਹੀ ਸੇਵਣਯੋਗ ਬਣੀਂ।”

Verse 77

यक्ष्मोवाच । तीर्थेऽस्मिंस्तावके देव सदाहं तपसि स्थितः । तिष्ठामि यदि वादेशस्तावको जायते मम

ਯਕ੍ਸ਼ਮਾ ਨੇ ਕਿਹਾ: “ਹੇ ਦੇਵ, ਤੇਰੇ ਇਸ ਤੀਰਥ ਵਿੱਚ ਮੈਂ ਸਦਾ ਤਪੱਸਿਆ ਵਿੱਚ ਲੀਨ ਰਿਹਾ ਹਾਂ। ਜੇ ਮੇਰੇ ਲਈ ਤੇਰਾ ਨਿਰਧਾਰਿਤ ਕੀਤਾ ਹੋਇਆ ਕੋਈ ਖੇਤਰ/ਨਿਵਾਸ-ਸਥਾਨ ਬਣ ਜਾਵੇ, ਤਾਂ ਮੈਂ ਇੱਥੇ ਟਿਕਿਆ ਰਹਾਂਗਾ।”

Verse 78

ब्रह्मोवाच । यद्येवं कुरु चान्यत्र त्वमाश्रमपदं निजम् । संप्राप्य भूमिदेशे च कञ्चिद्यदभिरोचते । अर्थयित्वा द्विजानेतान्यथा यज्ञकृते मया

ਬ੍ਰਹਮਾ ਜੀ ਨੇ ਕਿਹਾ: ‘ਜੇ ਐਸਾ ਹੈ ਤਾਂ ਤੂੰ ਹੋਰ ਥਾਂ ਆਪਣਾ ਨਿੱਜ ਆਸ਼੍ਰਮ-ਧਾਮ ਸਥਾਪਿਤ ਕਰ। ਜੋ ਭੂਮੀ-ਦੇਸ਼ ਤੈਨੂੰ ਭਾਵੇ, ਉਥੇ ਪਹੁੰਚ ਕੇ ਇਨ੍ਹਾਂ ਬ੍ਰਾਹਮਣਾਂ ਕੋਲੋਂ ਉਹ ਧਰਤੀ ਬੇਨਤੀ ਕਰ ਲੈ, ਜਿਵੇਂ ਯਜ್ಞ ਦੇ ਹਿਤ ਲਈ ਮੈਂ ਪਹਿਲਾਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਅਰਥਿਆ ਸੀ।’

Verse 79

सूत उवाच । तच्छ्रुत्वा प्रार्थयामास चमत्कारपुरोद्भवान् । तेभ्यः प्राप्य ततो भूमिं चकाराथाश्रमं निजम्

ਸੂਤ ਜੀ ਨੇ ਕਿਹਾ: ਇਹ ਸੁਣ ਕੇ ਉਸ ਨੇ ਅਦਭੁਤ ਨਗਰ ਤੋਂ ਉਤਪੰਨ ਹੋਏ ਉਹਨਾਂ ਬ੍ਰਾਹਮਣਾਂ ਅੱਗੇ ਬੇਨਤੀ ਕੀਤੀ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਤੋਂ ਭੂਮੀ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰ ਕੇ ਉਸ ਨੇ ਫਿਰ ਆਪਣਾ ਨਿੱਜ ਆਸ਼੍ਰਮ ਸਥਾਪਿਤ ਕੀਤਾ।

Verse 80

तत्र यः कुरुते स्नानं प्रतिपद्दिवसे स्थिते । सूर्यवारेण मुच्येत यक्ष्मणा सेवितोऽपि वा

ਉਥੇ ਜੋ ਕੋਈ ਪ੍ਰਤਿਪਦਾ ਦੇ ਦਿਨ, ਜੇ ਉਹ ਐਤਵਾਰ ਨੂੰ ਆਵੇ, ਸਨਾਨ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਯਕਸ਼ਮਾ ਨਾਲ ਪੀੜਤ ਹੋ ਕੇ ਵੀ ਮੁਕਤ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।

Verse 81

अद्यापि दृश्यते चात्र प्रत्ययस्तस्य संभवे । सर्वेषामाहिताग्नीनां नागराणां विशेषतः । कलि कालेऽपि संप्राप्ते न यक्ष्मा संप्रजायते

ਅੱਜ ਵੀ ਇੱਥੇ ਉਸ ਦੀ ਪ੍ਰਭਾਵਸ਼ੀਲਤਾ ਦਾ ਪ੍ਰਮਾਣ ਦਿੱਸਦਾ ਹੈ। ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਆਹਿਤਾਗਨੀ (ਪਵਿੱਤਰ ਅੱਗ) ਸਥਾਪਿਤ ਕੀਤੀ ਹੈ—ਸਭ ਲਈ, ਖ਼ਾਸ ਕਰਕੇ ਨਾਗਰ ਲੋਕਾਂ ਲਈ—ਕਲਿਯੁਗ ਆ ਜਾਣ ਤੇ ਵੀ ਯਕਸ਼ਮਾ ਉਤਪੰਨ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦਾ।

Verse 82

तथा चतुष्पदानां च तेषां गृहनिवासिनाम् । न तस्य भेषजानि स्युर्न मंत्रा न चिकित्सकाः

ਇਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਘਰਾਂ ਵਿੱਚ ਰਹਿਣ ਵਾਲੇ ਚੌਪਾਏ ਪਸ਼ੂਆਂ ਲਈ ਵੀ ਉਸ ਰੋਗ ਦੇ ਵਾਸਤੇ ਨਾ ਦਵਾਈਆਂ ਦੀ ਲੋੜ ਹੈ, ਨਾ ਮੰਤ੍ਰਾਂ ਦੀ, ਨਾ ਹੀ ਵੈਦਾਂ ਦੀ।

Verse 190

इति श्रीस्कांदे महापुराण एकाशीतिसाहस्र्यां संहितायां षष्ठे नागरखण्डे हाटकेश्वरक्षेत्रमाहात्म्ये ब्रह्मयज्ञावभृथयक्ष्म तीर्थोत्पत्तिमाहात्म्यवर्णनंनाम नवत्युत्तरशततमोऽध्यायः

ਇਸ ਪ੍ਰਕਾਰ ਸ਼੍ਰੀ ਸਕੰਦ ਮਹਾਪੁਰਾਣ ਦੀ ਇਕਾਸੀ ਹਜ਼ਾਰ ਸ਼ਲੋਕਾਂ ਵਾਲੀ ਸੰਹਿਤਾ ਦੇ ਛੇਵੇਂ ਨਾਗਰਖੰਡ ਵਿੱਚ, ਹਾਟਕੇਸ਼ਵਰ ਖੇਤਰ-ਮਾਹਾਤਮ੍ਯ ਅੰਦਰ ‘ਬ੍ਰਹਮ-ਯਜ੍ਞ ਦੇ ਅਵਭ੍ਰਿਥ ਨਾਲ ਸੰਬੰਧਿਤ ਯਕ੍ਸ਼ਮਾ ਤੀਰਥ ਦੀ ਉਤਪੱਤੀ ਦੇ ਮਾਹਾਤਮ੍ਯ ਦਾ ਵਰਣਨ’ ਨਾਮਕ ਅਧਿਆਇ 190 ਸਮਾਪਤ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।