Adhyaya 188

Verse 1

सूत उवाच । ततस्तु पंचमे चाह्नि संजाते ते द्विजोत्तमाः । श्वेतधौतांबराः सर्वे सुस्नाताः शुचयः स्थिताः

ਸੂਤ ਜੀ ਨੇ ਕਿਹਾ: ਫਿਰ ਪੰਜਵੇਂ ਦਿਨ ਦੇ ਆ ਪਹੁੰਚਣ ਤੇ ਉਹ ਸ੍ਰੇਸ਼ਠ ਦਵਿਜ ਸਭ ਤਿਆਰ ਖੜੇ ਸਨ—ਚੰਗੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਇਸ਼ਨਾਨ ਕੀਤੇ, ਅੰਦਰੋਂ ਬਾਹਰੋਂ ਪਵਿੱਤਰ, ਅਤੇ ਸਭ ਨੇ ਧੋਏ ਹੋਏ ਚਿੱਟੇ ਵਸਤ੍ਰ ਧਾਰੇ ਹੋਏ ਸਨ।

Verse 2

चक्रुः सर्वाणि कर्माणि पुलस्त्येन प्रबोधिताः । सदोमध्ये गताश्चैव ऋत्विग्वरणपूर्वकाः

ਪੁਲਸਤ੍ਯ ਦੇ ਉਪਦੇਸ਼ ਨਾਲ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਸਾਰੇ ਵਿਧੀ-ਵਿਧਾਨ ਅਨੁਸਾਰ ਕਰਮ ਕੀਤੇ; ਅਤੇ ਪਹਿਲਾਂ ਰਿਤ੍ਵਿਜਾਂ ਦੀ ਵਰਣੀ ਕਰਕੇ, ਫਿਰ ਯਜ੍ਞ-ਸ਼ਾਲਾ ਦੇ ਮੱਧ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਵੇਸ਼ ਕੀਤਾ।

Verse 3

अध्वर्युणा समादिष्टान्प्रैषान्प्रोचुर्यथा क्रमम् । होमार्थं दीप्तवह्नौ च ऋत्विग्भिः सुसमाहितैः

ਅਧ੍ਵਰ੍ਯੁ ਦੇ ਆਦੇਸ਼ ਅਨੁਸਾਰ ਪ੍ਰੈਸ਼ਾ-ਸੰਕੇਤ ਕ੍ਰਮਵਾਰ ਉਚਾਰੇ ਗਏ; ਅਤੇ ਹੋਮ ਲਈ, ਇਕਾਗ੍ਰ ਚਿੱਤ ਰਿਤ੍ਵਿਜਾਂ ਨੇ ਪ੍ਰਜ੍ਵਲਿਤ ਅਗਨੀ ਵਿੱਚ ਆਹੁਤੀਆਂ ਅਰਪਿਤ ਕੀਤੀਆਂ।

Verse 4

एतस्मिन्नेव काले तु ह्युद्गात्रा कर्म योजितम् । शंकुभिः क्रियते यच्च साम गीतिप्रसूचितम्

ਉਸੇ ਸਮੇਂ ਉਦ੍ਗਾਤਾ ਨੇ ਵੀ ਕਰਮ ਨੂੰ ਪ੍ਰਵਿਰਤ ਕੀਤਾ—ਜੋ ਸ਼ੰਕੂਆਂ (ਨਿਸ਼ਾਨਿਆਂ) ਨਾਲ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਜਿਸ ਦਾ ਸੰਕੇਤ ਸਾਮ-ਗਾਨ ਦੀਆਂ ਧੁਨਾਂ ਦੁਆਰਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।

Verse 5

सप्तावर्तं द्विजश्रेष्ठाः सदोमध्यगतेन च । यत्राऽगच्छंति ते सर्वे देवा यज्ञांशलालसाः

ਹੇ ਦ੍ਵਿਜ-ਸ਼੍ਰੇਸ਼ਠੋ, ਯਜ੍ਞ-ਸ਼ਾਲਾ ਦੇ ਮੱਧ-ਹਿਰਦੇ ਵਿਚ ਸੱਤ-ਆਵਰਤ ਵਾਲੇ ਕਰਮ ਸਮੇਂ, ਯਜ੍ਞ ਦੇ ਭਾਗ ਲਈ ਲਾਲਾਇਤ ਹੋ ਕੇ ਸਾਰੇ ਦੇਵਤਾ ਉੱਥੇ ਆ ਪਹੁੰਚਦੇ ਹਨ।

Verse 6

सोमपानकृते चैव विशेषेण मुदान्विताः । प्रारब्धे सोमभक्ष्येऽथ गीते चोद्गातृनिर्मिते

ਸੋਮ-ਪਾਨ ਦੇ ਨਿਮਿੱਤ ਉਹ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਆਨੰਦ ਨਾਲ ਭਰ ਗਏ। ਜਦੋਂ ਸੋਮ-ਭਾਗ ਦੀ ਕ੍ਰਿਆ ਚੱਲ ਪਈ ਅਤੇ ਉਦ੍ਗਾਤਾ ਦੇ ਗੀਤ ਉਠੇ, ਤਦ ਯਜ੍ਞ ਨੇ ਪੂਰਨ ਮੰਗਲ-ਸ਼ਕਤੀ ਧਾਰਨ ਕੀਤੀ।

Verse 7

आगता कन्यका चैका सामगीतिसमुत्सुका । शंकुकर्णनजं चित्रं वांछमाना विचक्षणा

ਤਦ ਇਕ ਕੁਮਾਰੀ ਆਈ, ਸਾਮ-ਗੀਤ ਲਈ ਉਤਸੁਕ। ਉਹ ਵਿਵੇਕਵਾਨ ਤੇ ਬੁੱਧਿਮਾਨ ਸੀ, ਅਤੇ ਸ਼ੰਕੁ ਤੇ ਕਰ্ণ ਤੋਂ ਜਨਮੇ ਅਦਭੁਤ ਰੂਪ ਨੂੰ ਵੇਖਣ ਦੀ ਇੱਛਾ ਕਰਦੀ ਸੀ।

Verse 8

छन्दोगस्य सुता श्रेष्ठा देवशर्माभिधस्य च । औदुम्बरीति नाम्ना सा सामश्रवणलालसा

ਉਹ ਦੇਵਸ਼ਰਮਾ ਨਾਮਕ ਚਾਂਦੋਗ ਦੀ ਸ਼੍ਰੇਸ਼ਠ ਪੁੱਤਰੀ ਸੀ। ਉਸ ਦਾ ਨਾਮ ਔਦੁੰਬਰੀ ਸੀ, ਅਤੇ ਉਹ ਸਾਮ-ਮੰਤ੍ਰਾਂ ਦੇ ਸ਼੍ਰਵਣ ਲਈ ਅਤਿ ਲਾਲਾਇਤ ਸੀ।

Verse 9

उद्गातारं च सदसि वचनं व्याजहार सा । यथायथा प्रवर्तंते शंकवः सामसूचिताः

ਫਿਰ ਸਭਾ ਵਿਚ ਉਸ ਨੇ ਉਦ੍ਗਾਤਾ ਨੂੰ ਸੰਬੋਧਨ ਕਰ ਕੇ ਬਚਨ ਕਿਹਾ—ਕਿਵੇਂ ਸਾਮ-ਗੀਤਾਂ ਦੇ ਸੰਕੇਤ ਅਨੁਸਾਰ ਸ਼ੰਕੁ (ਖੂੰਟੇ) ਕ੍ਰਮ-ਕ੍ਰਮ ਨਾਲ ਯਜ੍ਞ ਵਿਚ ਪ੍ਰਵਰਤਿਤ ਹੁੰਦੇ ਹਨ।

Verse 10

दक्षिणाग्नौ द्रुतं गत्वा कुरु होमं यथोदितम् । येन त्वं मुच्यसे पापान्न चेद्व्यर्थो भविष्यति

ਦੱਖਣੀ ਅਗਨੀ ਕੋਲ ਤੁਰੰਤ ਜਾ ਕੇ, ਜਿਵੇਂ ਵਿਧੀ ਆਖਦੀ ਹੈ ਤਿਵੇਂ ਹੀ ਹੋਮ ਕਰ। ਇਸ ਨਾਲ ਤੂੰ ਪਾਪਾਂ ਤੋਂ ਮੁਕਤ ਹੋਵੇਂਗਾ; ਨਹੀਂ ਤਾਂ ਸਭ ਵਿਅਰਥ ਹੋ ਜਾਵੇਗਾ।

Verse 11

तस्यास्तद्वचनं श्रुत्वा साभिप्रायं द्विजोत्तमाः । ततः स चिन्तयामास यावत्तद्व्याहृतं वचः

ਉਸ ਦੇ ਬਚਨ ਸੁਣ ਕੇ ਅਤੇ ਅੰਦਰਲਾ ਭਾਵ ਸਮਝ ਕੇ, ਸ਼੍ਰੇਸ਼ਠ ਦਵਿਜ ਨੇ ਠਹਿਰਿਆ; ਫਿਰ ਉਸ ਨੇ ਕੁਝ ਵੇਲਾ ਉਸ ਦੇ ਕਹੇ ਹੋਏ ਬਚਨ ਉੱਤੇ ਮਨਨ ਕੀਤਾ।

Verse 12

ततः पप्रच्छ तां कन्या मुद्गाता विस्मयान्वितः । कुतस्त्वमसि चाऽयाता सुता कस्य वदस्व मे

ਫਿਰ ਅਚੰਭੇ ਨਾਲ ਭਰਿਆ ਮੁਦਗਾਤਾ ਉਸ ਕੁੜੀ ਨੂੰ ਪੁੱਛਣ ਲੱਗਾ: “ਤੂੰ ਕਿੱਥੋਂ ਆਈ ਹੈਂ? ਤੂੰ ਕਿਸ ਦੀ ਧੀ ਹੈਂ? ਮੈਨੂੰ ਦੱਸ।”

Verse 13

औदुम्बर्युवाच । पर्वतस्य सुता चास्मि विख्याता देवशर्मणः । जातिस्मरा महाभाग प्राप्ता गन्धर्वलोकतः

ਔਦੁੰਬਰੀ ਨੇ ਕਿਹਾ: “ਮੈਂ ਪਰਵਤ ਦੀ ਧੀ ਹਾਂ, ਹੇ ਮਹਾਨ ਭਾਗ ਵਾਲੇ, ਅਤੇ ਦੇਵਸ਼ਰਮਾ ਨਾਮ ਨਾਲ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਹਾਂ। ਮੈਂ ਪਿਛਲੇ ਜਨਮ ਯਾਦ ਰੱਖਦੀ ਹਾਂ ਅਤੇ ਗੰਧਰਵ ਲੋਕ ਤੋਂ ਆਈ ਹਾਂ।”

Verse 14

उद्गातोवाच । गन्धर्वस्य सुता कस्य केन शप्तासि पुत्रिके । कदा ते भविता मोक्षो मानुषत्वस्य कीर्त्तय

ਉਦਗਾਤਾ ਨੇ ਕਿਹਾ: “ਹੇ ਪੁੱਤਰੀ, ਗੰਧਰਵਾਂ ਵਿੱਚ ਤੂੰ ਕਿਸ ਦੀ ਧੀ ਹੈਂ? ਤੈਨੂੰ ਕਿਸ ਨੇ ਸ਼ਾਪ ਦਿੱਤਾ? ਅਤੇ ਮਨੁੱਖ-ਅਵਸਥਾ ਤੋਂ ਤੇਰਾ ਮੋਖਸ਼ ਕਦੋਂ ਹੋਵੇਗਾ—ਮੈਨੂੰ ਦੱਸ।”

Verse 15

औदुम्बर्युवाच । नारदः पर्वतश्चैव गन्धर्वौ विदितौ जनैः । पर्वतस्य सुता चास्मि शप्ताहं नारदेन हि

ਔਦੁੰਬਰੀ ਨੇ ਕਿਹਾ: “ਨਾਰਦ ਅਤੇ ਪਰਵਤ—ਇਹ ਦੋਵੇਂ ਗੰਧਰਵ ਲੋਕਾਂ ਵਿਚ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਹਨ। ਮੈਂ ਪਰਵਤ ਦੀ ਧੀ ਹਾਂ, ਅਤੇ ਨਿਸ਼ਚੇ ਹੀ ਨਾਰਦ ਨੇ ਮੈਨੂੰ ਸ਼ਾਪ ਦਿੱਤਾ ਸੀ।”

Verse 16

विपंचीं वादयन्स्वैरं दृष्टः स मुनिसत्तमः । अजानंत्या च तानानां विशेषं मूर्च्छनोद्भवम् । मया स हसितोऽतीव तानभंगतया गतः

“ਉਹ ਮੁਨੀਆਂ ਵਿਚ ਸ੍ਰੇਸ਼ਠ ਮুনি ਮਨਮਰਜ਼ੀ ਨਾਲ ਵਿਪੰਚੀ ਵਜਾਂਦਾ ਦਿੱਸਿਆ। ਸੁਰਾਂ ਦੀਆਂ ਸੁਖਮ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ਤਾਵਾਂ—ਮੂਰਛਨਾ ਤੋਂ ਉਪਜੀਆਂ—ਨ ਜਾਣਦੀ ਹੋਈ, ਮੈਂ ਉਸ ਦੇ ਸੁਰ ਟੁੱਟੇ ਸਮਝ ਕੇ ਬਹੁਤ ਹੱਸ ਪਈ।”

Verse 17

ततः स कुपितो मह्यं ददौ शापं द्विजोत्तमः । मिथ्यापहसितो यस्मादहं शापमतोऽर्हसि

“ਤਦ ਉਹ ਦਵਿਜੋਤਮ ਕ੍ਰੋਧਿਤ ਹੋਇਆ ਅਤੇ ਮੈਨੂੰ ਸ਼ਾਪ ਦੇ ਬੈਠਾ: ‘ਤੂੰ ਮੈਨੂੰ ਝੂਠੇ ਤੌਰ ਤੇ ਹਾਸੇ ਦਾ ਵਿਸ਼ਾ ਬਣਾਇਆ ਹੈ, ਇਸ ਲਈ ਤੂੰ ਸ਼ਾਪ ਦੀ ਯੋਗ ਹੈਂ।’”

Verse 18

मानुषाणामयं धर्मस्तस्मात्त्वं मानुषी भव । मया प्रसादितः सोऽथ पित्रा सार्धं मुनीश्वरः

“‘ਇਹ ਮਨੁੱਖਾਂ ਲਈ ਧਰਮ-ਨਿਯਮ ਹੈ; ਇਸ ਲਈ ਤੂੰ ਮਨੁੱਖੀ ਬਣ।’ ਫਿਰ ਉਹ ਮੁਨੀਸ਼ਵਰ ਮੇਰੇ ਅਤੇ ਮੇਰੇ ਪਿਤਾ ਦੇ ਨਾਲ ਮਿਲ ਕੇ ਪ੍ਰਸੰਨ ਹੋ ਗਿਆ।”

Verse 19

शापांतं कुरु मे नाथ बालिशाया विशेषतः । मानुषत्वं च मे भूयात्सुस्थाने सुकुले विभो

“ਹੇ ਨਾਥ, ਮੇਰੇ ਸ਼ਾਪ ਦਾ ਅੰਤ ਕਰ ਦਿਓ—ਖ਼ਾਸ ਕਰਕੇ ਕਿਉਂਕਿ ਮੈਂ ਮੂਰਖ ਸੀ। ਅਤੇ ਹੇ ਵਿਭੋ, ਮੇਰਾ ਮਨੁੱਖੀ ਜਨਮ ਚੰਗੀ ਥਾਂ ਤੇ ਉੱਚੇ ਕੁਲ ਵਿੱਚ ਹੋਵੇ।”

Verse 20

सुस्थाने चांतकालश्च ब्राह्मणस्य निवेशने । ततोऽहं तेन संप्रोक्ता चमत्कारपुरें शुभे

ਉਸ ਨੇ ਵਰ ਦਿੱਤਾ ਕਿ ਮੇਰਾ ਅੰਤਕਾਲ ਸੁਥਾਨ ਵਿੱਚ, ਇੱਕ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਦੇ ਨਿਵਾਸ ਵਿੱਚ ਹੋਵੇ। ਫਿਰ ਉਸ ਨੇ ਮੈਨੂੰ ਸ਼ੁਭ ਚਮਤਕਾਰਪੁਰ ਨਾਮਕ ਨਗਰੀ ਵੱਲ ਪ੍ਰੇਰਿਆ।

Verse 21

देवशर्मा तु विप्रेंद्रः कुलीनः सर्वशास्त्रवित् । तस्य तु ब्राह्मणी नाम्ना सत्यभामेति विश्रुता

ਦੇਵਸ਼ਰਮਾ ਨਾਮ ਦਾ ਇੱਕ ਪ੍ਰਧਾਨ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਸੀ—ਕੁਲੀਂਨ ਅਤੇ ਸਭ ਸ਼ਾਸਤਰਾਂ ਦਾ ਗਿਆਤਾ। ਉਸ ਦੀ ਪਤਨੀ ਬ੍ਰਾਹਮਣੀ ਸਤ੍ਯਭਾਮਾ ਨਾਮ ਨਾਲ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਸੀ।

Verse 22

तस्या गर्भं समासाद्य मानुषत्वं समाचर । यदा पैतामहो यज्ञस्तस्मिन्क्षेत्रे भविष्यति

ਉਸ ਦੇ ਗਰਭ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਵੇਸ਼ ਕਰ ਅਤੇ ਮਨੁੱਖ ਜਨਮ ਧਾਰਨ ਕਰ। ਜਦੋਂ ਉਸ ਖੇਤਰ ਵਿੱਚ ‘ਪੈਤਾਮਹ’ ਯਜ੍ਞ ਹੋਵੇਗਾ, ਤਦ ਨਿਯਤ ਘਟਨਾ ਪ੍ਰਗਟ ਹੋਵੇਗੀ।

Verse 23

उद्गातुः समये तस्य शंकोश्चैव विपर्यये । तदा तु स त्वया वाच्यो ह्यस्थाने शंकुराहितः । सर्वदेवसभा मध्ये तदा मोक्षो भविष्यति

ਉਸ ਉਦਗਾਤਾ ਦੇ ਨਿਯਤ ਸਮੇਂ ਤੇ, ਅਤੇ ਜਦੋਂ ਸ਼ੰਕੁ ਵਿਧੀ ਦੇ ਉਲਟ ਹੋ ਜਾਵੇ, ਤਦ ਤੂੰ ਕਹੀਂ: ‘ਸ਼ੰਕੁ ਅਸਥਾਨ ਵਿੱਚ ਗਾੜਿਆ ਗਿਆ ਹੈ।’ ਸਭ ਦੇਵਾਂ ਦੀ ਸਭਾ ਦੇ ਮੱਧ ਵਿੱਚ ਤਦ ਮੋਖਸ਼ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੋਵੇਗਾ।

Verse 24

इमां मे दैविकीं कांतां तनुं पश्य द्विजोत्तम । विमानं पश्य चायातं पित्रा संप्रेषितं मम

ਹੇ ਦ੍ਵਿਜੋਤਮ, ਮੇਰੀ ਇਸ ਦੈਵੀ ਤੇ ਕਾਂਤੀਮਈ ਦੇਹ ਨੂੰ ਵੇਖੋ। ਅਤੇ ਉਸ ਵਿਮਾਨ ਨੂੰ ਵੀ ਵੇਖੋ ਜੋ ਮੇਰੇ ਪਿਤਾ ਵੱਲੋਂ ਭੇਜਿਆ ਹੋਇਆ ਆ ਪਹੁੰਚਿਆ ਹੈ।

Verse 25

उद्गातोवाच । तुष्टोऽहं ते विशालाक्षि यज्ञस्याऽविघ्नकारके । न वृथा दर्शनं मे स्याद्विशेषाद्देवसंभवे । वरं वरय मत्तस्त्वं तस्मादौदुम्बरीप्सितम्

ਉਦਗਾਤਾ ਨੇ ਕਿਹਾ: ਹੇ ਵਿਸ਼ਾਲ ਨੇਤ੍ਰਾਂ ਵਾਲੀ, ਯਜ੍ਞ ਦੇ ਵਿਘਨਾਂ ਨੂੰ ਦੂਰ ਕਰਨ ਵਾਲੀ, ਮੈਂ ਤੇਰੇ ਉੱਤੇ ਪ੍ਰਸੰਨ ਹਾਂ। ਤੂੰ ਦੇਵ-ਉਤਪੱਤੀ ਵਾਲੀ ਹੈਂ, ਇਸ ਲਈ ਮੇਰਾ ਦਰਸ਼ਨ ਵਿਅਰਥ ਨਾ ਹੋਵੇ। ਇਸ ਕਰਕੇ, ਹੇ ਔਦੁੰਬਰੀ, ਜੋ ਵਰ ਤੈਨੂੰ ਇੱਛਿਤ ਹੈ, ਮੈਥੋਂ ਮੰਗ ਲੈ।

Verse 26

औदुम्बर्युवाच । यदि मे यच्छसि वरं सन्तुष्टो ब्राह्मणोत्तम । सर्वेषामेव देवानां पुरतश्च ददस्व तम्

ਔਦੁੰਬਰੀ ਨੇ ਕਿਹਾ: ਹੇ ਬ੍ਰਾਹਮਣੋਤਮ, ਜੇ ਤੁਸੀਂ ਪ੍ਰਸੰਨ ਹੋ ਕੇ ਮੈਨੂੰ ਵਰ ਦੇਣਾ ਚਾਹੁੰਦੇ ਹੋ, ਤਾਂ ਉਹ ਵਰ ਸਭ ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੀ ਹਾਜ਼ਰੀ ਵਿੱਚ ਹੀ ਮੈਨੂੰ ਪ੍ਰਦਾਨ ਕਰੋ।

Verse 27

अद्यप्रभृति यः कश्चिद्यज्ञं भूमौ समाचरेत् । तस्मिन्सदसि मध्यस्था मूर्तिः कार्या यथा मम

ਅੱਜ ਤੋਂ ਅਗੇ ਜੋ ਕੋਈ ਧਰਤੀ ਉੱਤੇ ਯਜ੍ਞ ਕਰੇ, ਉਸ ਯਜ੍ਞ-ਸਭਾ (ਸਦਸ) ਦੇ ਮੱਧ ਵਿੱਚ ਮੇਰੇ ਸਰੂਪ ਵਰਗੀ ਮੂਰਤੀ ਬਣਾਕੇ ਸਥਾਪਿਤ ਕੀਤੀ ਜਾਵੇ।

Verse 28

ततो मत्पुरतश्चैव कार्यं शकुप्रचारणम् । स्वर्गस्थाया भवेत्तुष्टिर्मम तेन कृतेन च

ਫਿਰ ਮੇਰੇ ਸਾਹਮਣੇ ਹੀ ‘ਸ਼ਕੁ-ਪ੍ਰਚਾਰਣ’ ਕਰਮ ਵੀ ਕੀਤਾ ਜਾਵੇ। ਉਸ ਕਰਮ ਦੇ ਹੋਣ ਨਾਲ, ਮੈਂ—ਸਵਰਗ ਵਿੱਚ ਵੱਸਦੀ—ਪ੍ਰਸੰਨ ਹੋਵਾਂਗੀ।

Verse 29

सूत उवाच । तस्यास्तद्वचनं श्रुत्वा उद्गाता तामथाब्रवीत् । अद्यप्रभृति यः कश्चिद्यज्ञमत्र करिष्यति

ਸੂਤ ਨੇ ਕਿਹਾ: ਉਸ ਦੇ ਬਚਨ ਸੁਣ ਕੇ ਉਦਗਾਤਾ ਨੇ ਫਿਰ ਉਸ ਨੂੰ ਕਿਹਾ: “ਅੱਜ ਤੋਂ ਅਗੇ ਜੋ ਕੋਈ ਇੱਥੇ ਯਜ੍ਞ ਕਰੇਗਾ…”

Verse 30

सदोमध्ये तु तां स्थाप्य पूजयित्वा विलेपनैः । वस्त्रैराभरणैश्चैव गन्धपुष्पानुलेपनैः

ਯਜ੍ਞ-ਮੰਡਪ ਦੇ ਮੱਧ ਵਿਚ ਉਸ ਨੂੰ ਸਥਾਪਿਤ ਕਰਕੇ, ਲੇਪਨ-ਉਪਲੇਪਨ ਨਾਲ ਉਸ ਦੀ ਪੂਜਾ ਕਰੇ; ਵਸਤ੍ਰਾਂ ਤੇ ਆਭੂਸ਼ਣਾਂ ਦੀ ਭੇਟ ਦੇ ਕੇ, ਸੁਗੰਧ ਅਤੇ ਪੁਸ਼ਪਾਂ ਦਾ ਅਨੁਲੇਪਨ ਕਰੇ।

Verse 31

ततः शंकुप्रचारं तु करिष्यति तदग्रतः । एतद्वाक्यं मया प्रोक्तं सर्वदेवसमा गमे

ਫਿਰ ਉਸ ਦੇ ਅਗੇ ਹੀ ਸ਼ੰਕੁ-ਪ੍ਰਚਾਰ ਦਾ ਕਰਮ ਕੀਤਾ ਜਾਵੇਗਾ। ਇਹ ਬਚਨ ਮੈਂ ਉਸ ਸਭਾ ਵਿੱਚ ਕਿਹਾ ਹੈ ਜਿੱਥੇ ਸਭ ਦੇਵਤਾ ਇਕੱਠੇ ਹਨ।

Verse 32

नान्यथा भावि भद्रं ते त्वं संतोषं परं व्रज । त्वया विरहितं भद्रे सदःकर्म करिष्यति

ਹੋਰ ਕਿਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਨਹੀਂ ਹੋਵੇਗਾ—ਤੇਰੇ ਲਈ ਮੰਗਲ ਹੋਵੇ। ਹੁਣ ਤੂੰ ਪਰਮ ਸੰਤੋਖ ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੋ। ਹੇ ਭਦ੍ਰੇ, ਤੇਰੇ ਬਿਨਾ ਵੀ ਸਭਾ-ਕਰਮ (ਸਦಃਕਰਮ) ਯਥਾਵਿਧਿ ਕੀਤਾ ਜਾਵੇਗਾ।

Verse 33

वृथा भावि च तत्सर्वं यथा भस्महुतं तथा । या नारी सदसो मध्ये फलैस्त्वां पूजयिष्यति

ਨਹੀਂ ਤਾਂ ਉਹ ਸਭ ਕੁਝ ਵਿਅਰਥ ਹੋ ਜਾਵੇਗਾ, ਜਿਵੇਂ ਭਸਮ ਵਿੱਚ ਹਵਨ ਕੀਤਾ ਹੋਵੇ। ਪਰ ਜੋ ਨਾਰੀ ਸਭਾ ਦੇ ਮੱਧ ਵਿਚ ਫਲਾਂ ਨਾਲ ਤੇਰੀ ਪੂਜਾ ਕਰੇਗੀ…

Verse 34

फलेफले कोटिगुणं तस्याः श्रेयो भविष्यति । सफलाश्च दिशः सर्वा भविष्यंति न संशयः

ਹਰ ਇਕ ਫਲ ਦੇ ਬਦਲੇ ਉਸ ਦਾ ਕਲਿਆਣ ਕੋਟਿਗੁਣਾ ਹੋਵੇਗਾ। ਉਸ ਲਈ ਸਭ ਦਿਸ਼ਾਵਾਂ ਫਲਦਾਇਕ ਹੋ ਜਾਣਗੀਆਂ—ਇਸ ਵਿੱਚ ਕੋਈ ਸੰਦੇਹ ਨਹੀਂ।

Verse 35

वस्त्रमाभरणं या च पुष्पधूपादिकं तथा । तुभ्यं दास्यति तत्सर्वं तस्याः कोटिगुणं फलम्

ਜੋ ਇਸਤ੍ਰੀ ਤੈਨੂੰ ਵਸਤ੍ਰ, ਆਭੂਸ਼ਣ, ਅਤੇ ਫੁੱਲ-ਧੂਪ ਆਦਿਕ ਭੇਟ ਕਰੇ, ਉਹ ਜੋ ਕੁਝ ਵੀ ਦੇਵੇ—ਉਸ ਨੂੰ ਉਸ ਦਾ ਫਲ ਕਰੋੜ ਗੁਣਾ ਮਿਲਦਾ ਹੈ।

Verse 36

परं तावत्प्रतीक्षस्व मा विमानं समारुह । देवि केनापि कार्येण तव पूजां समाचरे

ਪਰ ਹੁਣ ਕੁਝ ਸਮਾਂ ਉਡੀਕ ਕਰ; ਵਿਮਾਨ ਉੱਤੇ ਨਾ ਚੜ੍ਹ। ਹੇ ਦੇਵੀ, ਕਿਸੇ ਵੀ ਉਪਾਏ ਨਾਲ ਤੇਰੀ ਪੂਜਾ ਸੰਪੰਨ ਹੋਣ ਦੇ।

Verse 37

देवा ऊचुः । युक्तं त्वया द्विजश्रेष्ठ वचनं समुदाहृतम् । अस्माकमपि वाक्येन सत्यमेतद्भविष्यति

ਦੇਵਤਿਆਂ ਨੇ ਕਿਹਾ: ਹੇ ਦ੍ਵਿਜ-ਸ਼੍ਰੇਸ਼ਠ, ਤੂੰ ਜੋ ਬਚਨ ਉਚਾਰਿਆ ਹੈ ਉਹ ਯਥਾਰਥ ਹੈ। ਸਾਡੇ ਆਪਣੇ ਵਚਨ ਨਾਲ ਵੀ ਇਹ ਨਿਸ਼ਚਿਤ ਹੀ ਸੱਚ ਹੋਵੇਗਾ।

Verse 38

सूत उवाच । उद्गात्रा सैतमुक्ता च तिष्ठतिष्ठेत्यथोदिता । देवी वरविमानेन गृहीता सांऽबरे स्थिता

ਸੂਤ ਨੇ ਕਿਹਾ: ਸਾਮ-ਗਾਇਕ ਉਦਗਾਤਾ ਨੇ ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਕਹਿ ਕੇ, ਫਿਰ ‘ਠਹਿਰੋ, ਠਹਿਰੋ’ ਆਖਿਆ। ਤਦ ਦੇਵੀ ਨੂੰ ਸ਼੍ਰੇਸ਼ਠ ਵਿਮਾਨ ਨੇ ਗ੍ਰਹਿਣ ਕੀਤਾ ਅਤੇ ਉਹ ਆਕਾਸ਼ ਵਿੱਚ ਠਹਿਰੀ ਰਹੀ।

Verse 39

एतस्मिन्नेव काले तु देवशर्मसुताऽभवत् । देवी नगरमध्यस्थां सर्वा नार्यो द्विजोत्तमाः

ਉਸੇ ਵੇਲੇ ਦੇਵਸ਼ਰਮਾ ਦੀ ਧੀ ਪ੍ਰਗਟ ਹੋਈ। ਦੇਵੀ ਸ਼ਹਿਰ ਦੇ ਮੱਧ ਵਿੱਚ ਖੜੀ ਸੀ, ਅਤੇ ਸਾਰੀਆਂ ਨਾਰੀਆਂ ਤੇ ਉੱਤਮ ਦ੍ਵਿਜ…

Verse 40

कुतूहलात्समायातास्तस्या दर्शनलालसाः । काचित्फलानि चादाय काचिद्वस्त्राणि भक्तितः । यथार्हं पूजिता ताभिः सर्वाभिश्च द्विजोत्तमाः

ਕੁਤੂਹਲ ਨਾਲ ਸਭ ਇਕੱਠੇ ਆਏ, ਉਸ ਦੇ ਦਰਸ਼ਨ ਦੀ ਲਾਲਸਾ ਨਾਲ। ਕਿਸੇ ਨੇ ਫਲ ਲਿਆਂਦੇ, ਕਿਸੇ ਨੇ ਭਗਤੀ ਨਾਲ ਵਸਤ੍ਰ; ਯਥੋਚਿਤ ਰੀਤਿ ਅਨੁਸਾਰ, ਹੇ ਦ੍ਵਿਜੋਤਮ, ਸਭ ਨੇ ਮਿਲ ਕੇ ਉਸ ਦੀ ਪੂਜਾ ਕੀਤੀ।

Verse 41

श्रुत्वा स्वदुहितुः सोऽपि देवशर्मा समाययौ । सपत्नीकः प्रहृष्टात्मा विस्मयोत्फुल्ललोचनः

ਆਪਣੀ ਧੀ ਬਾਰੇ ਸੁਣ ਕੇ ਦੇਵਸ਼ਰਮਾ ਵੀ ਉੱਥੇ ਆ ਪਹੁੰਚਿਆ—ਪਤਨੀ ਸਮੇਤ। ਉਸ ਦਾ ਮਨ ਪ੍ਰਸੰਨ ਸੀ, ਅਚੰਭੇ ਨਾਲ ਅੱਖਾਂ ਖਿੱਲ ਗਈਆਂ।

Verse 42

सोऽपि यावत्प्रणामं च तस्याश्चक्रे द्विजो त्तमाः । सपत्नीकस्तदा प्रोक्त्वा निषिद्धस्तु तथा तया

ਉਹ ਉੱਤਮ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਜਦੋਂ ਉਸ ਨੂੰ ਪ੍ਰਣਾਮ ਕਰਨ ਹੀ ਲੱਗਾ, ਤਦ ਪਤਨੀ ਸਮੇਤ ਖੜ੍ਹੇ ਉਸ ਨੂੰ ਉਸ ਨੇ ਸੰਬੋਧਨ ਕੀਤਾ ਅਤੇ ਉਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਰੋਕ ਦਿੱਤਾ।

Verse 43

ताततात नमस्कारं मा मे कुरु सहांबया । प्राप्ता स्वर्गगतिर्नाम मम नाशं प्रया स्यति

“ਪਿਤਾ ਜੀ, ਪਿਤਾ ਜੀ—ਮਾਂ ਸਮੇਤ ਵੀ ਮੈਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ ਨਾ ਕਰੋ। ਮੈਂ ਸਵਰਗ-ਗਤੀ ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੋਈ ਹਾਂ; (ਜੇ ਤੁਸੀਂ ਐਸਾ ਕਰੋਗੇ) ਮੇਰੀ ਇਹ ਪ੍ਰਾਪਤੀ ਨਾਸ ਹੋ ਜਾਵੇਗੀ।”

Verse 44

तिष्ठात्रैव सपत्नीको यावदद्य दिनं विभो । त्वामादाय सपत्नीकं यास्यामि त्रिदिवालयम् । अनेनैव शरीरेण याचयित्वा सुरो त्तमान्

“ਹੇ ਵਿਭੋ, ਅੱਜ ਦੇ ਦਿਨ ਦੇ ਅੰਤ ਤੱਕ ਪਤਨੀ ਸਮੇਤ ਇੱਥੇ ਹੀ ਠਹਿਰੋ। ਮੈਂ ਤੁਹਾਨੂੰ ਪਤਨੀ ਸਮੇਤ ਲੈ ਕੇ ਦੇਵਲੋਕ ਦੇ ਨਿਵਾਸ ਨੂੰ ਜਾਵਾਂਗੀ, ਅਤੇ ਇਸੇ ਸ਼ਰੀਰ ਨਾਲ ਸੁਰੋਤਮਾਂ ਅੱਗੇ ਬੇਨਤੀ ਕਰਾਂਗੀ।”

Verse 45

ततस्तौ हर्षितौ तत्र पितरौ हि व्यवस्थितौ । प्रेक्षमाणौ सुतायास्तां पूजां जनविनिर्मिताम् । मन्यमानौ तदात्मानमधिकं सर्व देहिनाम्

ਤਦੋਂ ਉਹ ਦੋਵੇਂ ਮਾਤਾ-ਪਿਤਾ ਉੱਥੇ ਖੜੇ ਹੋਏ, ਅਤਿ ਪ੍ਰਸੰਨ; ਲੋਕਾਂ ਵੱਲੋਂ ਆਪਣੀ ਧੀ ਲਈ ਰਚੀ ਗਈ ਉਸ ਪੂਜਾ ਨੂੰ ਨਿਹਾਰਦੇ ਰਹੇ ਅਤੇ ਉਸ ਦੀ ਅਵਸਥਾ ਨੂੰ ਸਭ ਦੇਹਧਾਰੀਆਂ ਤੋਂ ਉੱਚੀ ਸਮਝਦੇ ਰਹੇ।

Verse 46

तस्य ये स्वजनाः केचित्सर्वे तेऽपि द्विजोत्तमाः । शंसमाना सुतां तां तु तत्समीपं व्यवस्थिताः

ਉਸ ਦੇ ਜੋ ਕੁਝ ਸੱਜਣ-ਸਬੰਧੀ ਉੱਥੇ ਸਨ, ਉਹ ਸਭ ਵੀ ਉੱਤਮ ਦਵਿਜ (ਬ੍ਰਾਹਮਣ) ਸਨ; ਉਹ ਉਸ ਧੀ ਦੀ ਪ੍ਰਸ਼ੰਸਾ ਕਰਦੇ ਹੋਏ ਉਸ ਦੇ ਨੇੜੇ ਖੜੇ ਰਹੇ।

Verse 47

एतस्मिन्नंतरे प्राप्तो भृगुर्यत्र पितामहः । निष्क्रम्य सदसस्तस्मात्कृताञ्जलिरुवाच तम्

ਇਸੇ ਵਿਚਕਾਰ ਭ੍ਰਿਗੁ ਉੱਥੇ ਆ ਪਹੁੰਚੇ ਜਿੱਥੇ ਪਿਤਾਮਹ ਬ੍ਰਹਮਾ ਜੀ ਸਨ। ਉਸ ਸਭਾ ਤੋਂ ਬਾਹਰ ਨਿਕਲ ਕੇ, ਹੱਥ ਜੋੜ ਕੇ, ਉਸ ਨੂੰ ਨਮ੍ਰਤਾ ਨਾਲ ਬੋਲੇ।

Verse 48

उद्गात्रा देव चात्मीयो मार्गः श्रुतिविवर्जितः । विहितः कन्यकां धृत्वा सदोमध्ये सुरेश्वर

“ਹੇ ਦੇਵ! ਇੱਕ ਉਦਗਾਤਾ ਪੁਰੋਹਿਤ ਨੇ ਆਪਣਾ ਹੀ ਰਸਤਾ ਚਲਾਇਆ ਹੈ ਜੋ ਸ਼੍ਰੁਤੀ (ਵੇਦ) ਤੋਂ ਰਹਿਤ ਹੈ—ਹੇ ਸੁਰੇਸ਼ਵਰ, ਸਭਾ ਦੇ ਵਿਚਕਾਰ ਇੱਕ ਕੁਆਰੀ ਨੂੰ ਬਿਠਾ ਕੇ।”

Verse 49

देवत्वं जल्पितं तस्या नागर्याः सुरसंनिधौ । सोमपानं तथा कुर्मो वयं तत्र तया सह

“ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੀ ਸਨਿਧੀ ਵਿੱਚ ਉਸ ਨਾਗਰੀ ਕੁੜੀ ਨੇ ਆਪਣੀ ਦੇਵਤਾ-ਸਰੂਪਤਾ ਦਾ ਉਚਾਰਣ ਕੀਤਾ ਹੈ; ਅਤੇ ਅਸੀਂ ਉੱਥੇ ਉਸ ਦੇ ਨਾਲ ਹੀ ਸੋਮਪਾਨ ਵੀ ਕਰਦੇ ਹਾਂ।”

Verse 51

सोऽब्रवीच्छापभ्रष्टेयं गन्धर्वी ब्राह्मणालये । अवतीर्णा विधेर्यज्ञे मुक्ति रस्याः प्रकीर्तिता

ਉਸ ਨੇ ਕਿਹਾ: “ਸ਼ਾਪ ਕਾਰਨ ਆਪਣੀ ਅਵਸਥਾ ਤੋਂ ਡਿੱਗੀ ਇਹ ਗੰਧਰਵੀ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਦੇ ਗ੍ਰਿਹ ਵਿੱਚ ਅਵਤਰੀ ਹੈ। ਵਿਧਾਤਾ ਬ੍ਰਹਮਾ ਦੇ ਯਜ੍ਞ ਵਿੱਚ ਇਸ ਦੀ ਮੁਕਤੀ ਦਾ ਪ੍ਰਚਾਰ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ।”

Verse 52

नारदेन पुरा देव कोपेन च तथा मुदा । तस्या देव वरो दत्तो मया तुष्टेन सांप्रतम्

ਹੇ ਦੇਵ! ਪੁਰਾਤਨ ਕਾਲ ਵਿੱਚ ਨਾਰਦ ਦੇ ਕਾਰਨ—ਕ੍ਰੋਧ ਅਤੇ ਪ੍ਰਸੰਨਤਾ ਦੋਹਾਂ ਦੇ ਵਿਚਕਾਰ—ਮੈਂ, ਤ੍ਰਿਪਤ ਹੋ ਕੇ, ਹੁਣ ਇਸ ਨੂੰ ਦੇਵ-ਵਰ ਪ੍ਰਦਾਨ ਕੀਤਾ ਹੈ।

Verse 53

शंकुप्रचारं नो बाह्यं तव संपत्स्यते क्वचित् । देवैः सर्वैः समानीता प्रतिष्ठां प्रपितामह

ਮਾਪਣ ਵਾਲੇ ਖੂੰਟੇ ਨਾਲ ਨਿਰਧਾਰਿਤ ਸੀਮਾ ਤੋਂ ਬਾਹਰ ਤੇਰਾ ਗਮਨ ਕਦੇ ਵੀ ਨਹੀਂ ਹੋਵੇਗਾ। ਹੇ ਪ੍ਰਪਿਤਾਮਹ! ਸਭ ਦੇਵਤਿਆਂ ਨੇ ਮਿਲ ਕੇ ਤੇਰੀ ਪ੍ਰਤਿਸ਼ਠਾ ਨੂੰ ਯਥਾਵਿਧਿ ਸਥਾਪਿਤ ਕੀਤਾ ਹੈ।

Verse 54

एतस्मिन्नंतरे प्राप्ताः कैलासाच्च द्विजोत्तमाः । श्रुत्वा चौदुंबरीजातं माहात्म्यं धरणीतले

ਇਸੇ ਵਿਚਕਾਰ ਕੈਲਾਸ ਤੋਂ ਦ੍ਵਿਜੋਤਮ ਆ ਪਹੁੰਚੇ। ਧਰਤੀ ਉੱਤੇ ਉਡੁੰਬਰ (ਅੰਜੀਰ) ਤੋਂ ਉਤਪੰਨ ਹੋਏ ਮਹਾਤਮ੍ਯ ਦੀ ਮਹਿਮਾ ਸੁਣ ਕੇ।

Verse 55

यज्ञे पैतामहे चैव हाटकेश्वरसंभवे । क्षेत्रे पुण्यतमे तत्र पूजार्थं द्विजसत्तमाः

ਉਹ ਉਥੇ ਪੂਜਾ ਲਈ ਆਏ, ਹੇ ਦ੍ਵਿਜਸੱਤਮ! ਉਸ ਅਤਿ-ਪੁਣ੍ਯ ਖੇਤਰ ਵਿੱਚ—ਪੈਤਾਮਹ ਯਜ੍ਞ ਵਿੱਚ, ਅਤੇ ਹਾਟਕੇਸ਼ਵਰ ਦੇ ਪ੍ਰਾਕਟ੍ਯ ਨਾਲ ਸੰਬੰਧਿਤ ਸਥਾਨ ਵਿੱਚ।

Verse 56

हृष्टा मातृगणा ये च अष्टषष्टिप्रमाणतः । पूज्यंते ये च गन्धर्वैः सिद्धैः साध्यैर्मरुद्गणैः

ਖੁਸ਼ੀ ਨਾਲ ਮਾਤ੍ਰਿਕਾ-ਗਣ—ਅਠਾਹਠ ਦੀ ਗਿਣਤੀ ਵਾਲੇ—ਉਲ੍ਹਾਸਿਤ ਸਨ; ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਪੂਜਾ ਗੰਧਰਵਾਂ, ਸਿੱਧਾਂ, ਸਾਧਿਆਂ ਅਤੇ ਮਰੁਦ-ਗਣਾਂ ਵੱਲੋਂ ਕੀਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।

Verse 57

पृथक्पृथग्विधै रूपैर्लोकविस्मयकारकैः । नृत्यंत्यश्च हसंत्यश्च गायंत्यश्च तथापराः

ਵੱਖ-ਵੱਖ ਵਿਧਾਂ ਦੇ ਅਨੇਕ ਰੂਪ ਧਾਰ ਕੇ, ਜੋ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਅਚੰਭਿਤ ਕਰਦੇ ਸਨ; ਕੋਈ ਨੱਚਦੀਆਂ, ਕੋਈ ਹੱਸਦੀਆਂ, ਅਤੇ ਹੋਰ ਕਈ ਗਾਉਂਦੀਆਂ ਸਨ।

Verse 58

तासां कोलाहलं श्रुत्वा ब्रह्मविष्णुपुरःसराः । विस्मयं परमं प्राप्ताः सर्वे देवाः सवासवाः

ਉਹਨਾਂ ਦੇ ਮਹਾਨ ਕੋਲਾਹਲ ਨੂੰ ਸੁਣ ਕੇ, ਬ੍ਰਹਮਾ ਅਤੇ ਵਿਸ਼ਨੂ ਦੀ ਅਗਵਾਈ ਹੇਠ, ਇੰਦਰ ਸਮੇਤ ਸਾਰੇ ਦੇਵਤਾ ਪਰਮ ਅਚੰਭੇ ਵਿੱਚ ਪੈ ਗਏ।

Verse 59

किमेतदिति जल्पंतः प्रोत्थिता यज्ञमंडपात् । एतस्मिन्नंतरे प्राप्ताः सर्वास्ता यत्र पद्मजः

“ਇਹ ਕੀ ਹੈ?” ਐਸਾ ਕਹਿੰਦੇ ਹੋਏ, ਉਹ ਯਜ੍ਞ-ਮੰਡਪ ਤੋਂ ਉੱਠ ਖੜੇ ਹੋਏ; ਅਤੇ ਓਸੇ ਪਲ ਉਹ ਸਾਰੇ ਉਥੇ ਆ ਪਹੁੰਚੇ ਜਿੱਥੇ ਪਦਮਜ (ਬ੍ਰਹਮਾ) ਸੀ।

Verse 60

प्रणम्य शिरसा हृष्टास्ततः प्रोचुस्तु सादरम् । वयमेवं समायाताः श्रुत्वा ते यज्ञमुत्तमम्

ਸਿਰ ਝੁਕਾ ਕੇ ਪ੍ਰਣਾਮ ਕਰਦਿਆਂ, ਖੁਸ਼ ਹੋ ਕੇ, ਉਹਨਾਂ ਨੇ ਆਦਰ ਨਾਲ ਕਿਹਾ: “ਤੁਹਾਡੇ ਉੱਤਮ ਯਜ੍ਞ ਦੀ ਖ਼ਬਰ ਸੁਣ ਕੇ ਅਸੀਂ ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਇੱਥੇ ਆ ਪਹੁੰਚੇ ਹਾਂ।”

Verse 61

आमंत्रिताश्च देवेश वायुना जगदायुना । यज्ञभागा न चास्माकं विद्यंते यज्ञकर्मणि

ਹੇ ਦੇਵਾਂ ਦੇ ਪ੍ਰਭੂ! ਜਗਤ ਦੇ ਪ੍ਰਾਣ ਵਾਯੂ ਨੇ ਸਾਨੂੰ ਆਮੰਤ੍ਰਿਤ ਕੀਤਾ ਹੈ; ਪਰ ਯਜ્ઞ ਦੇ ਕਰਮ ਵਿੱਚ ਸਾਡੇ ਲਈ ਯਜ੍ਞ-ਭਾਗ ਨਿਯਤ ਨਹੀਂ ਹਨ।

Verse 62

एतान्येव दिनानीह नायातास्तेन पद्मज । औदुंबरीं वयं श्रुत्वा ह्यपूर्वां तेन संगताः

ਹੇ ਪਦਮਜ (ਬ੍ਰਹਮਾ)! ਉਸ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਇੱਥੇ ਕੇਵਲ ਇਨ੍ਹਾਂ ਹੀ ਕੁਝ ਦਿਨਾਂ ਦਾ ਗੁਜ਼ਰ ਹੋਇਆ ਹੈ। ਅਪੂਰਵ, ਅਦਭੁਤ ਔਦੁੰਬਰੀ ਦਾ ਸੁਣ ਕੇ ਅਸੀਂ ਇਕੱਠੇ ਹੋ ਕੇ ਇੱਥੇ ਆ ਪਹੁੰਚੇ ਹਾਂ।

Verse 63

सा दृष्ट्वा पूजिताऽस्माभिः प्रणिपातपुरःसरम् । पर्वतस्य सुता यस्माद्गन्धर्वस्य महात्मनः

ਉਸ ਨੂੰ ਵੇਖ ਕੇ ਅਸੀਂ ਪਹਿਲਾਂ ਸਾਸ਼ਟਾਂਗ ਪ੍ਰਣਾਮ ਕਰਕੇ, ਫਿਰ ਪੂਜਾ ਕੀਤੀ; ਕਿਉਂਕਿ ਉਹ ਮਹਾਤਮਾ ਗੰਧਰਵ ‘ਪਰਵਤ’ ਦੀ ਪੁਤਰੀ ਹੈ।

Verse 64

सर्वकामप्रदा स्त्रीणां सर्वदेवैः प्रतिष्ठिता । स्थानं दर्शय चास्माकं त्वं देव प्रपितामह

ਉਹ ਇਸਤ੍ਰੀਆਂ ਨੂੰ ਸਭ ਮਨੋਇੱਛਤ ਫਲ ਦੇਣ ਵਾਲੀ ਹੈ ਅਤੇ ਸਭ ਦੇਵਤਿਆਂ ਵੱਲੋਂ ਪ੍ਰਤਿਸ਼ਠਿਤ ਹੈ। ਹੇ ਦੇਵ, ਪ੍ਰਪਿਤਾਮਹ (ਬ੍ਰਹਮਾ)! ਸਾਨੂੰ ਉਸ ਦਾ ਯੋਗ ਸਥਾਨ ਦਰਸਾਓ।

Verse 65

अष्टषष्टिप्रमाणश्च गणोऽस्माकं व्यवस्थितः । तच्छ्रुत्वा पद्मजो ज्ञात्वा संकीर्णं यतमंडपम् । व्याप्तं देवगणैः सर्वैस्त्रयस्त्रिंशत्प्रमाणकैः

ਸਾਡੇ ਗਣ ਦੀ ਵਿਵਸਥਾ ਅਠਾਹਠ ਦੀ ਗਿਣਤੀ ਅਨੁਸਾਰ ਹੈ। ਇਹ ਸੁਣ ਕੇ ਪਦਮਜ ਨੇ ਜਾਣ ਲਿਆ ਕਿ ਯਤਮੰਡਪ ਸਭ ਪਾਸੇ ਤੋਂ ਭੀੜਿਆ ਹੋ ਗਿਆ ਹੈ—ਤੈਂਤੀਸ ਪ੍ਰਕਾਰ ਦੇ ਸਭ ਦੇਵਗਣਾਂ ਨਾਲ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਵਿਆਪਤ।

Verse 66

ततो मध्यगमाहूय स तदा नगरोद्भवम् । श्रुताध्ययनसंपन्नं वृहस्पतिमिवापरम् । अब्रवीच्छ्लक्ष्णया वाचा त्यक्ता मौनं पितामहः

ਤਦੋਂ ਉਸ ਨੇ ਮੱਧ ਵਿਚੋਂ ਇੱਕ ਨਾਗਰ-ਜਨਮਿਆ ਨੂੰ ਅੱਗੇ ਬੁਲਾਇਆ—ਜੋ ਸ਼੍ਰੁਤੀ ਦੇ ਅਧਿਐਨ ਅਤੇ ਪਾਠ ਵਿਚ ਨਿਪੁੰਨ ਸੀ, ਜਿਵੇਂ ਦੂਜਾ ਬ੍ਰਿਹਸਪਤੀ। ਤਦ ਪਿਤਾਮਹ ਬ੍ਰਹਮਾ ਨੇ ਮੌਨ ਤਿਆਗ ਕੇ ਕੋਮਲ ਬਾਣੀ ਨਾਲ ਕਿਹਾ।

Verse 67

त्वं गत्वा मम वाक्येन विप्रान्नागरसंभवान् । प्रब्रूहि गोत्रमुख्यांश्च ह्यष्टषष्टिप्रमाणतः

ਤੂੰ ਮੇਰੇ ਬਚਨ ਨਾਲ ਜਾ ਕੇ ਨਾਗਰਾਂ ਵਿਚ ਜਨਮੇ ਵਿਪ੍ਰਾਂ ਨੂੰ ਸੰਬੋਧਨ ਕਰੀਂ। ਅਤੇ ਅਠਾਹਠ ਦੀ ਗਿਣਤੀ ਅਨੁਸਾਰ ਗੋਤ੍ਰਾਂ ਦੇ ਮੁਖੀਆਂ ਨੂੰ ਵੀ ਪ੍ਰਗਟ ਕਰੀਂ।

Verse 68

एते मातृगणाः प्राप्ता अष्टषष्टिप्रमाणकाः । एकैक गोत्रमुख्याश्च एकैकस्य प्रमाणतः

ਇਹ ਮਾਤ੍ਰ-ਗਣ ਆ ਪਹੁੰਚੇ ਹਨ, ਗਿਣਤੀ ਅਠਾਹਠ ਹੈ। ਅਤੇ ਹਰ ਇਕ ਦੇ ਅਨੁਸਾਰ ਹਰ ਗੋਤ੍ਰ ਦਾ ਇਕ-ਇਕ ਮੁਖੀ ਵੀ ਮੌਜੂਦ ਹੈ।

Verse 69

स्वेस्वे भूमिविभागे च स्थानं यच्छतु सांप्रतम् । एतत्साहाय्यकं कार्यं भवद्भिर्मम नागराः । प्रसादं प्रचुरं कृत्वा येन तुष्टिं प्रयांति च

ਹੁਣ ਆਪਣੇ-ਆਪਣੇ ਭੂਮੀ-ਵਿਭਾਗ ਵਿਚ ਉਚਿਤ ਸਥਾਨ ਤੁਰੰਤ ਨਿਰਧਾਰਤ ਕੀਤਾ ਜਾਵੇ। ਇਹ ਸਹਾਇਕ ਸੇਵਾ ਤੁਸੀਂ, ਮੇਰੇ ਨਾਗਰੋ, ਕਰਨੀ ਹੈ—ਵੱਡੀ ਕਿਰਪਾ ਨਾਲ ਪ੍ਰਚੁਰ ਭੇਟਾਂ ਤੇ ਪ੍ਰਬੰਧ ਕਰ ਕੇ, ਜਿਸ ਨਾਲ ਉਹ ਪ੍ਰਸੰਨਤਾ ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਨ।

Verse 70

ततः स सत्वरं गत्वा तान्समाहूय नागरान् । प्रोवाच विनयोपेतः प्रणिपत्य ततः परम्

ਫਿਰ ਉਹ ਤੁਰੰਤ ਗਿਆ, ਉਹਨਾਂ ਨਾਗਰਾਂ ਨੂੰ ਇਕੱਠਾ ਕਰ ਕੇ ਬੁਲਾਇਆ। ਅਤੇ ਨਿਮਰਤਾ ਨਾਲ ਭਰਪੂਰ ਹੋ ਕੇ, ਪਹਿਲਾਂ ਪ੍ਰਣਾਮ ਕਰ ਕੇ ਫਿਰ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਸੰਬੋਧਨ ਕੀਤਾ।

Verse 71

तच्छ्रुत्वा नागराः सर्वे संतोषं परमं गताः । एकैकस्य गणस्यैव ददुः स्थानं निजं तदा

ਉਹ ਬਚਨ ਸੁਣ ਕੇ ਸਾਰੇ ਨਾਗਰ ਪਰਮ ਪ੍ਰਸੰਨ ਹੋ ਗਏ। ਤਦ ਹਰ ਇਕ ਗਣ ਨੂੰ ਆਪਣਾ ਯੋਗ੍ਯ ਨਿਜ ਸਥਾਨ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ।

Verse 72

ततस्ताः मातरः सर्वाः प्रणिपत्य पितामहम् । तदनन्तरमेवाथ गायत्रीं भक्तिपूर्वकम्

ਫਿਰ ਉਹ ਸਾਰੀਆਂ ਦਿਵ੍ਯ ਮਾਤਾਵਾਂ ਪਿਤਾਮਹ (ਬ੍ਰਹਮਾ) ਨੂੰ ਪ੍ਰਣਾਮ ਕਰ ਕੇ ਡਿੱਗ ਪਈਆਂ। ਤਦ ਤੁਰੰਤ ਹੀ ਭਕਤੀ-ਸਹਿਤ ਗਾਇਤ੍ਰੀ ਦੇ ਸਨਮੁਖ ਹੋ ਕੇ ਉਸ ਦਾ ਆਦਰ ਕੀਤਾ।

Verse 73

विप्रसंसूचिते स्थाने सर्वाश्चैव व्यवस्थिताः । पूजितास्तर्पिताश्चैव बलिभिर्विविधैरपि

ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਦੇ ਦੱਸੇ ਹੋਏ ਸਥਾਨ ਵਿੱਚ ਉਹ ਸਭ ਹੀ ਠਹਿਰ ਗਈਆਂ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਯਥਾਵਿਧਿ ਪੂਜਾ ਹੋਈ ਅਤੇ ਨਾਨਾ ਪ੍ਰਕਾਰ ਦੇ ਬਲੀ-ਅਰਪਣਾਂ ਨਾਲ ਉਹ ਤ੍ਰਿਪਤ ਕੀਤੀਆਂ ਗਈਆਂ।

Verse 74

ततो गायन्ति ता हृष्टा नृत्यंति च हसंति च । तर्पिता ब्राह्मणेन्द्रैश्च प्रोचुश्च तदनन्तरम्

ਫਿਰ ਉਹ ਪ੍ਰਸੰਨ ਹੋ ਕੇ ਗਾਉਣ ਲੱਗੀਆਂ, ਨੱਚਣ ਲੱਗੀਆਂ ਅਤੇ ਹੱਸਣ ਲੱਗੀਆਂ। ਬ੍ਰਾਹਮਣਾਂ ਦੇ ਸ਼੍ਰੇਸ਼ਠਾਂ ਵੱਲੋਂ ਤ੍ਰਿਪਤ ਕੀਤੀਆਂ ਜਾ ਕੇ, ਤਦ ਤੁਰੰਤ ਹੀ ਉਹ ਬੋਲੀਆਂ।

Verse 75

न यास्यामो परं स्थानं स्थास्यामोत्रैव सर्वदा । ईदृशा यत्र विप्रेन्द्राः सर्वे भक्तिसमन्विताः

‘ਅਸੀਂ ਹੋਰ ਕਿਸੇ ਸਥਾਨ ਨੂੰ ਨਹੀਂ ਜਾਵਾਂਗੀਆਂ; ਅਸੀਂ ਸਦਾ ਇੱਥੇ ਹੀ ਵੱਸਾਂਗੀਆਂ—ਜਿੱਥੇ ਐਸੇ ਵਿਪ੍ਰੇੰਦਰ ਸਭ ਭਕਤੀ ਨਾਲ ਯੁਕਤ ਹਨ।’

Verse 76

ईदृशं च महाक्षेत्रं हाटकेश्वरसंभवम् । एतस्मिन्नेव काले तु सावित्री तत्र संस्थिता

ਇਹੋ ਜਿਹਾ ਮਹਾਨ ਪੁਣ੍ਯ-ਖੇਤਰ ਹਾਟਕੇਸ਼ਵਰ ਦੇ ਪ੍ਰਭਾਵ ਤੋਂ ਉਤਪੰਨ ਹੈ; ਉਸੇ ਵੇਲੇ ਸਾਵਿਤ੍ਰੀ ਉੱਥੇ ਹੀ ਵਿਦਮਾਨ ਸੀ।

Verse 77

प्रणिपत्य द्विजैः सर्वैर्गच्छमाना निवारिता । मा देवयजनं गच्छ सावित्रि पतिवल्लभे

ਜਦ ਉਹ ਚੱਲਣ ਲੱਗੀ, ਸਭ ਬ੍ਰਾਹਮਣਾਂ ਨੇ ਪ੍ਰਣਾਮ ਕਰਕੇ ਉਸਨੂੰ ਰੋਕਿਆ: ‘ਹੇ ਸਾਵਿਤ੍ਰੀ, ਪਤੀ-ਪ੍ਰਿਯੇ, ਦੇਵਯਜਨ (ਯਜ੍ਞ-ਸਥਾਨ) ਨੂੰ ਨਾ ਜਾ।’

Verse 78

ब्रह्मणा परिणीतास्ति गायत्रीति वरांगना

‘ਉਹ ਸ਼੍ਰੇਸ਼ਠ ਨਾਰੀ ਗਾਇਤ੍ਰੀ ਨੂੰ ਬ੍ਰਹਮਾ ਨੇ ਵਿਆਹ ਲਿਆ ਹੈ।’

Verse 79

तच्छ्रुत्वा वचनं तेषां सावित्री भ्रांतलोचना । दुःखशोकसमोपेता बाष्पव्याकुललोचना

ਉਹਨਾਂ ਦੀ ਗੱਲ ਸੁਣ ਕੇ ਸਾਵਿਤ੍ਰੀ ਦੀਆਂ ਅੱਖਾਂ ਭਟਕ ਗਈਆਂ; ਦੁੱਖ ਤੇ ਸ਼ੋਕ ਨਾਲ ਘਿਰੀ, ਅੰਸੂਆਂ ਨਾਲ ਉਸਦੀ ਨਿਗਾਹ ਵਿਹਲ ਹੋ ਗਈ।

Verse 80

दृष्ट्वा ता नृत्यमानाश्च गायमानास्तथैव च । उत्कूर्दतीर्धरापृष्ठे संतोषं परमं गताः

ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਨੱਚਦੇ ਅਤੇ ਗਾਉਂਦੇ ਵੇਖ ਕੇ, ਧਰਤੀ ਦੇ ਪੱਠ ‘ਤੇ ਉਛਲਦੇ-ਕੂਦਦੇ, ਉਹ ਪਰਮ ਸੰਤੋਖ ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੋ ਗਏ।

Verse 81

शशापाथ च सावित्री बाष्पगद्गदया गिरा । सपत्न्या मम यत्पूजां कृत्वा वै सुसमागताः

ਤਦੋਂ ਸਾਵਿਤ੍ਰੀ ਨੇ ਅੰਸੂਆਂ ਨਾਲ ਗਲਾ ਭਰ ਆਈ ਬਾਣੀ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਪ ਉਚਾਰਿਆ: ‘ਤੁਸੀਂ ਮੇਰੀ ਪੂਜਾ ਆਪਣੀ ਸੌਤ ਨਾਲ ਕਰ ਕੇ, ਇਕੱਠੇ ਸਹਿਮਤੀ ਨਾਲ ਆ ਗਏ ਹੋ…’

Verse 82

न प्रणामः कृतोऽस्माकं मम दुःखेन दुःखिताः । तस्मान्नैवापरं स्थानं गमिष्यथ कथंचन

‘ਤੁਸੀਂ ਸਾਨੂੰ ਪ੍ਰਣਾਮ ਨਹੀਂ ਕੀਤਾ, ਨਾਹ ਹੀ ਮੇਰੇ ਦੁੱਖ ਨਾਲ ਦੁਖੀ ਹੋਏ। ਇਸ ਲਈ ਤੁਸੀਂ ਕਦੇ ਵੀ ਕਿਸੇ ਹੋਰ ਥਾਂ ਨਹੀਂ ਜਾਵੋਗੇ—ਕਿਸੇ ਵੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਨਹੀਂ।’

Verse 83

नागराणां च नो पूजा कदाचित्प्रभविष्यति । न प्रासादोऽथ युष्माकं कदाचित्संभविष्यति

‘ਅਤੇ ਨਾਗਰਾਂ ਵਿਚ ਸਾਡੀ ਪੂਜਾ ਕਦੇ ਉੱਠੇਗੀ ਨਹੀਂ। ਨਾਹ ਹੀ ਤੁਹਾਡਾ ਕੋਈ ਪ੍ਰਾਸਾਦ-ਮੰਦਰ ਕਦੇ ਬਣੇਗਾ।’

Verse 84

शीतकाले तु शीतेन ह्युष्णकाले च रश्मिभिः । वर्षाकाले तु तोयेन क्लेशं यास्य थ भूरिशः

‘ਸਰਦੀ ਵਿੱਚ ਤੁਸੀਂ ਠੰਢ ਨਾਲ, ਗਰਮੀ ਵਿੱਚ ਸੂਰਜ ਦੀਆਂ ਕਿਰਨਾਂ ਨਾਲ, ਅਤੇ ਵਰਖਾ ਵਿੱਚ ਪਾਣੀ ਨਾਲ ਪੀੜਤ ਹੋਵੋਗੇ; ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਤੁਸੀਂ ਬਹੁਤ ਕਲੇਸ਼ ਭੋਗੋਗੇ।’

Verse 85

एवमुक्त्वा ततो देवी सा तत्रैव व्यवस्थिता । नागराणां वरस्त्रीभिः सर्वाभिः परिवारिता

ਇਉਂ ਕਹਿ ਕੇ ਉਹ ਦੇਵੀ ਓਥੇ ਹੀ ਟਿਕੀ ਰਹੀ, ਅਤੇ ਨਾਗਰਾਂ ਦੀਆਂ ਸਭ ਉੱਤਮ ਇਸਤ੍ਰੀਆਂ ਨੇ ਚਾਰੋਂ ਪਾਸੇ ਤੋਂ ਉਸ ਨੂੰ ਘੇਰ ਲਿਆ।

Verse 86

संबोध्यमाना सततं सुस्त्रीणां चेष्टितेन च । एतस्मिन्नेव काले तु भगवांस्तीक्ष्णदीधितिः

ਸੁਚਰਿਤ੍ਰ ਇਸਤ੍ਰੀਆਂ ਦੇ ਆਚਰਨ ਨਾਲ ਨਿੱਤ ਸੰਬੋਧਿਤ ਤੇ ਸੇਵਿਤ ਹੋਂਦਿਆਂ, ਉਸੇ ਵੇਲੇ ਤੀਖਣ ਕਿਰਣਾਂ ਵਾਲੇ ਭਗਵਾਨ ਸੂਰਜਦੇਵ…

Verse 87

अस्तं गतो महाञ्छब्दः प्रस्थितो यज्ञमंडपे । याज्ञिकानां तु विप्राणां सुमहाञ्छास्त्रसंभवः

ਵੱਡਾ ਸ਼ਬਦ ਅਸਤ ਹੋ ਗਿਆ (ਸੂਰਜ ਡੁੱਬਣ ਨਾਲ), ਅਤੇ ਕਿਰਿਆ ਯਜ੍ਞ-ਮੰਡਪ ਵੱਲ ਚੱਲ ਪਈ; ਯਾਜਕ ਬ੍ਰਾਹਮਣਾਂ ਵਿਚੋਂ ਸ਼ਾਸਤਰ-ਜਨਿਤ ਮਹਾਨ ਪਾਠ ਉਠਿਆ।

Verse 188

इति श्रीस्कांदे महापुराण एकाशीतिसाहस्र्यां संहितायां षष्ठे नागरखण्डे हाटकेश्वरक्षेत्रमाहात्म्ये मातृगणगमनसावित्रीदत्त मातृगणशापवर्णनंनामाष्टाशीत्युत्तरशततमोऽध्यायः

ਇਸ ਪ੍ਰਕਾਰ ਸ਼੍ਰੀ ਸਕੰਦ ਮਹਾਪੁਰਾਣ ਦੀ ਏਕਾਸ਼ੀਤਿਸਾਹਸ੍ਰੀ ਸੰਹਿਤਾ ਦੇ ਛੇਵੇਂ ਨਾਗਰਖੰਡ ਵਿੱਚ, ਹਾਟਕੇਸ਼ਵਰ-ਖੇਤਰ-ਮਾਹਾਤਮ੍ਯ ਅੰਦਰ, ‘ਮਾਤ੍ਰਿਗਣਾਂ ਦਾ ਪ੍ਰਸਥਾਨ ਅਤੇ ਸਾਵਿਤ੍ਰੀ ਵੱਲੋਂ ਦਿੱਤੇ ਮਾਤ੍ਰਿਗਣ-ਸ਼ਾਪ ਦਾ ਵਰਣਨ’ ਨਾਮਕ ਇਕ ਸੌ ਅਠਾਸੀਵਾਂ ਅਧਿਆਇ ਸਮਾਪਤ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।