Adhyaya 187

Verse 1

सूत उवाच । चतुर्थे दिवसे प्राप्ते ततो यज्ञसमुद्भवे । ऋत्विग्भिर्याज्ञिकं कर्म प्रारब्धं तदनंतरम्

ਸੂਤ ਜੀ ਨੇ ਕਿਹਾ: ਜਦ ਚੌਥਾ ਦਿਨ ਆ ਪਹੁੰਚਿਆ, ਤਦ ਉਸ ਉਤਪੰਨ ਹੋਏ ਯਜ੍ਞ ਵਿੱਚ ਰਿਤ੍ਵਿਜਾਂ ਨੇ ਤੁਰੰਤ ਹੀ ਯਾਜ਼ਨਿਕ ਕਰਮ ਆਰੰਭ ਕਰ ਦਿੱਤੇ।

Verse 2

सोमपानादिकं सर्वं पशोर्हिंसादिकं तथा । पशोर्गुदं समादाय प्रस्थाता च व्यधारयत्

ਸੋਮਪਾਨ ਆਦਿਕ ਸਾਰੇ ਕਰਮ, ਅਤੇ ਪਸ਼ੂ ਸੰਬੰਧੀ ਕਰਮ—ਉਸ ਦੀ ਹਿੰਸਾ ਆਦਿ—ਭੀ ਕੀਤੇ ਗਏ। ਪ੍ਰਸਥਾਤਾ ਨੇ ਪਸ਼ੂ ਦੀਆਂ ਆੰਤਾਂ ਲੈ ਕੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਯਜ੍ਞ ਲਈ ਵੱਖ ਰੱਖ ਦਿੱਤਾ।

Verse 3

एकांते सदसो मध्ये होमार्थं द्विजसत्तमाः । तस्मिन्व्याकुलतां याते ब्राह्मणः कश्चिदागतः

ਇਕਾਂਤ ਸਥਾਨ ਵਿੱਚ, ਯਜ੍ਞਸ਼ਾਲਾ ਦੇ ਮੱਧ, ਦ੍ਵਿਜਾਂ ਵਿੱਚ ਸ਼੍ਰੇਸ਼ਠ ਜਨ ਹੋਮ ਲਈ ਤਿਆਰੀ ਕਰ ਰਹੇ ਸਨ। ਉਸ ਵੇਲੇ ਉੱਥੇ ਹਲਚਲ ਮਚੀ ਤਾਂ ਇੱਕ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਆ ਪਹੁੰਚਿਆ।

Verse 4

युवा तत्र प्रविष्टस्तु मांस भक्षणलालसः । ततो गुदं पशोर्दृष्ट्वा भक्षयामास चोत्सुकं

ਇੱਕ ਨੌਜਵਾਨ ਉੱਥੇ ਦਾਖ਼ਲ ਹੋਇਆ, ਮਾਸ ਭੱਖਣ ਦੀ ਲਾਲਸਾ ਨਾਲ। ਫਿਰ ਪਸ਼ੂ ਦੀਆਂ ਅੰਤੜੀਆਂ ਵੇਖ ਕੇ, ਉਤਸੁਕ ਹੋ ਕੇ ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਖਾਣ ਲੱਗ ਪਿਆ।

Verse 5

एतस्मिन्नंतरे प्राप्तः प्रस्थाता तस्य संनिधौ । भक्षमाणं समालोक्य तं शशाप ततः परम्

ਇਸੇ ਵਿਚਕਾਰ, ਉਸ ਦੇ ਨੇੜੇ ਯਜਨ-ਕਰਮ ਕਰਨ ਵਾਲਾ ਪੁਰੋਹਿਤ ਆ ਪਹੁੰਚਿਆ। ਉਸ ਨੂੰ ਖਾਂਦਾ ਵੇਖ ਕੇ, ਪੁਰੋਹਿਤ ਨੇ ਤੁਰੰਤ ਉਸ ਨੂੰ ਸ਼ਾਪ ਦੇ ਦਿੱਤਾ।

Verse 6

धिग्धिक्पापसमाचार होमार्थं यद्गुदं धृतम् । तत्त्वया दूषितं लौल्याद्यज्ञविघ्नकरं कृतम्

“ਧਿਕਾਰ ਹੈ, ਧਿਕਾਰ ਹੈ—ਹੇ ਪਾਪੀ ਆਚਰਨ ਕਰਨ ਵਾਲੇ! ਹੋਮ ਲਈ ਜੋ ਗੁੜ ਰੱਖਿਆ ਸੀ, ਤੂੰ ਲਾਲਚ ਕਰਕੇ ਉਸ ਨੂੰ ਅਪਵਿੱਤਰ ਕਰ ਦਿੱਤਾ, ਅਤੇ ਯਜਨ ਵਿੱਚ ਵਿਘਨ ਪਾ ਦਿੱਤਾ।”

Verse 7

उच्छिष्टेन मया होमः कर्तव्यो नैव सांप्रतम् । राक्षसानामिदं कर्म यत्त्वया समनुष्ठितम्

“ਹੁਣ ਮੈਂ ਅਪਵਿੱਤਰ ਹੋ ਚੁੱਕੀ ਵਸਤੂ ਨਾਲ ਹੋਮ ਕਦੇ ਨਹੀਂ ਕਰ ਸਕਦਾ। ਇਹ ਰਾਖਸ਼ਸਾਂ ਦਾ ਕਰਤੱਬ ਹੈ—ਜੋ ਤੂੰ ਕਰ ਬੈਠਿਆ ਹੈਂ।”

Verse 8

तस्मात्त्वं मम वाक्येन राक्षसो भव मा चिरम्

“ਇਸ ਲਈ, ਮੇਰੇ ਬਚਨ ਨਾਲ, ਤੂੰ ਤੁਰੰਤ ਹੀ ਰਾਖਸ਼ਸ ਬਣ ਜਾ।”

Verse 9

एतस्मिन्नेव काले तु ह्यूर्ध्वकेशोऽभवद्धि सः । रक्ताक्षः शंकुकर्णश्च कृष्णदन्तोऽतिभैरवः

ਉਸੇ ਪਲ ਉਹ ਸੱਚਮੁੱਚ ਖੜ੍ਹੇ ਵਾਲਾਂ ਵਾਲਾ ਹੋ ਗਿਆ—ਲਾਲ ਅੱਖਾਂ, ਸ਼ੰਕੂ ਵਰਗੇ ਕੰਨ, ਕਾਲੇ ਦੰਦ, ਅਤੇ ਅਤਿ ਭਿਆਨਕ ਰੂਪ।

Verse 10

लम्बोष्ठो विकरालास्यो मांसमेदोविवर्जितः । त्वगस्थिस्नायुशेषश्च ।चामुण्डाकृतिरेव च

ਲੰਬੇ ਓਠਾਂ ਅਤੇ ਵਿਕਰਾਲ ਖੁੱਲ੍ਹੇ ਮੂੰਹ ਵਾਲਾ, ਮਾਸ ਤੇ ਚਰਬੀ ਤੋਂ ਰਹਿਤ—ਕੇਵਲ ਚਮੜੀ, ਹੱਡੀਆਂ ਤੇ ਨਾੜੀਆਂ ਬਚੀਆਂ—ਉਹ ਚਾਮੁੰਡਾ-ਸਮਾਨ ਭੂਤਾਕਾਰ ਬਣ ਗਿਆ।

Verse 11

स च विश्वावसुर्नाम पुलस्त्यस्य सुतो मुनिः । मंत्रपूतस्य मांसस्य भक्षणार्थं समागतः

ਅਤੇ ਉਹ ਵਿਸ਼ਵਾਵਸੁ ਨਾਮ ਦਾ ਮੁਨੀ ਸੀ, ਪੁਲਸਤ੍ਯ ਦਾ ਪੁੱਤਰ, ਜੋ ਮੰਤ੍ਰਾਂ ਨਾਲ ਪਵਿੱਤਰ ਕੀਤੇ ਮਾਸ ਨੂੰ ਭੱਖਣ ਲਈ ਆਇਆ ਸੀ।

Verse 12

वेदवेदांगतत्त्वजः पौत्रस्तु परमेष्ठिनः । तं दृष्ट्वा राक्षसाकारं वित्रेसुः सर्वतो द्विजाः

ਉਹ ਵੇਦਾਂ ਅਤੇ ਵੇਦਾਂਗਾਂ ਦੇ ਤੱਤਾਂ ਦਾ ਜਾਣਕਾਰ ਸੀ, ਪਰਮੇਸ਼ਠਿਨ ਦਾ ਪੌਤਰਾ; ਪਰ ਉਸ ਨੂੰ ਰਾਖਸ਼-ਸਮਾਨ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਵੇਖ ਕੇ ਚੌਫੇਰੇ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਡਰ ਨਾਲ ਕੰਬ ਉਠੇ।

Verse 13

राक्षोघ्नानि च सूक्तानि जजपुश्चापरे तथा । केचिच्छरणमापन्ना विष्णो रुद्रस्य चापरे

ਕੁਝ ਨੇ ਰਾਖਸ਼-ਨਾਸਕ ਸੂਕਤਾਂ ਦਾ ਜਾਪ ਕੀਤਾ, ਹੋਰਾਂ ਨੇ ਵੀ ਉਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਮੰਤ੍ਰ ਉਚਾਰੇ; ਕਈਆਂ ਨੇ ਵਿਸ਼ਣੂ ਦੀ ਸ਼ਰਨ ਲਈ, ਅਤੇ ਕਈਆਂ ਨੇ ਰੁਦ੍ਰ ਦੀ।

Verse 14

पितामहस्य चान्ये तु गायत्र्याः शरणं गताः । रक्षरक्षेति जल्पन्तो भयसंत्रस्तमानसाः

ਕੁਝ ਪਿਤਾਮਹ ਬ੍ਰਹਮਾ ਦੀ ਸ਼ਰਨ ਗਏ, ਤੇ ਕੁਝ ਗਾਇਤ੍ਰੀ ਦੇ ਆਸਰੇ; ਡਰ ਨਾਲ ਕੰਬਦੇ ਮਨਾਂ ਨਾਲ ਉਹ “ਰੱਖੋ, ਰੱਖੋ” ਕਹਿ ਕੇ ਪੁਕਾਰਦੇ ਰਹੇ।

Verse 15

सोऽपि दृष्ट्वा तदात्मानं गतं राक्षसतां द्विजाः । बाष्पपूर्णेक्षणो दीनः पितामहमुपाद्रवत्

ਉਸ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਨੇ ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਰਾਖਸ਼ ਅਵਸਥਾ ਵਿੱਚ ਡਿੱਗਿਆ ਵੇਖਿਆ; ਦੁਖੀ ਹੋ ਕੇ, ਅੱਖਾਂ ਅੰਸੂਆਂ ਨਾਲ ਭਰ ਕੇ, ਉਹ ਪਿਤਾਮਹ ਕੋਲ ਸ਼ਰਨ ਲਈ ਦੌੜਿਆ।

Verse 16

स प्रणम्य ततो वाक्यं कृतांजलिरुवाच तम्

ਫਿਰ ਉਸ ਨੇ ਨਮਸਕਾਰ ਕੀਤਾ; ਹੱਥ ਜੋੜ ਕੇ ਆਦਰ ਨਾਲ, ਉਸ ਨੂੰ ਇਹ ਬਚਨ ਕਹੇ।

Verse 17

पौत्रोऽहं तव देवेश पुलस्त्यस्य सुतो द्विजः । नीतो राक्षसतामद्य प्रस्थात्रा कोपतो विभो

“ਹੇ ਦੇਵਾਂ ਦੇ ਪ੍ਰਭੂ! ਮੈਂ ਤੇਰਾ ਪੌਤ੍ਰ ਹਾਂ—ਪੁਲਸਤ੍ਯ ਦਾ ਪੁੱਤਰ, ਇੱਕ ਬ੍ਰਾਹਮਣ। ਅੱਜ ਪ੍ਰਸਥਾਤ੍ਰ ਦੇ ਕ੍ਰੋਧ ਕਾਰਨ, ਹੇ ਵਿਭੋ, ਮੈਨੂੰ ਰਾਖਸ਼ ਅਵਸਥਾ ਵਿੱਚ ਧੱਕ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ ਹੈ।”

Verse 18

जिह्वालौल्येन देवेश पशोर्गुदमजानता । भक्षितं तन्मया देव होमार्थं यत्प्रकल्पितम्

“ਹੇ ਦੇਵਾਂ ਦੇ ਪ੍ਰਭੂ! ਜੀਭ ਦੇ ਲਾਲਚ ਵਿੱਚ, ਇਹ ਨਾ ਜਾਣਦਿਆਂ ਕਿ ਇਹ ਪਸ਼ੂ ਦਾ ਗੁਦਾ ਹੈ, ਹੇ ਦੇਵ, ਮੈਂ ਉਹ ਖਾ ਲਿਆ ਜੋ ਹੋਮ ਦੇ ਲਈ ਤਿਆਰ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ।”

Verse 19

तस्मान्मानुषताप्राप्त्यै मम देहे दयां कुरु । राक्षसत्वं यथा याति तथा नीतिर्विधीयताम्

ਇਸ ਲਈ ਮੇਰੇ ਉੱਤੇ ਦਇਆ ਕਰੋ, ਤਾਂ ਜੋ ਮੈਂ ਮੁੜ ਮਨੁੱਖ-ਅਵਸਥਾ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰ ਲਵਾਂ। ਐਸਾ ਉਪਾਯ ਨਿਯਤ ਕੀਤਾ ਜਾਵੇ ਜਿਸ ਨਾਲ ਇਹ ਰਾਖ਼ਸ਼ਸ-ਸੁਭਾਉ ਦੂਰ ਹੋ ਜਾਵੇ।

Verse 20

तच्छ्रुत्वा जल्पितं तस्य दयां कृत्वा पितामहः । प्रतिप्रस्थातरं सामवाक्यमेतदुवाच ह

ਉਸ ਦੀ ਬੇਨਤੀ ਸੁਣ ਕੇ, ਪਿਤਾਮਹ ਦਇਆ ਨਾਲ ਭਰ ਆਏ। ਫਿਰ ਪ੍ਰਸਥਾਤ੍ਰ ਨੂੰ ਸਾਂਤਵਨਾਪੂਰਕ ਬਚਨ ਕਹਿ ਕੇ ਇਹ ਆਖਿਆ।

Verse 21

बालोऽयं मम पौत्रस्तु कृत्याकृत्यं न वेत्ति च । तस्मात्त्वं राक्षसं भावं हरस्वास्य द्विजोत्तम

ਇਹ ਮੇਰਾ ਪੌਤਰਾ ਹਾਲੇ ਬਾਲਕ ਹੈ; ਇਹ ਨਹੀਂ ਜਾਣਦਾ ਕਿ ਕੀ ਕਰਤੱਬ ਹੈ ਤੇ ਕੀ ਅਕਰਤੱਬ। ਇਸ ਲਈ, ਹੇ ਦਵਿਜੋਤਮ, ਇਸ ਤੋਂ ਇਹ ਰਾਖ਼ਸ਼ਸ-ਭਾਵ ਦੂਰ ਕਰ ਦਿਓ।

Verse 22

तच्छ्रुत्वा स मुनिः प्राह प्रायश्चित्तं मखे तव । अनेन जनितं देव गुदं दूषयता विभो

ਇਹ ਸੁਣ ਕੇ ਮੁਨੀ ਨੇ ਕਿਹਾ: ਹੇ ਪ੍ਰਭੂ, ਤੇਰੇ ਯਜ੍ਞ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਾਯਸ਼ਚਿੱਤ ਲਾਗੂ ਹੋ ਗਿਆ ਹੈ, ਕਿਉਂਕਿ ਇਸ ਨੇ ਪਸ਼ੂ ਦੇ ਗੁਦ ਨੂੰ ਦੂਸ਼ਿਤ ਕੀਤਾ ਹੈ, ਹੇ ਵਿਭੋ।

Verse 23

तस्मादेष मया शप्तो यज्ञविघ्नकरो मम । नाहमस्य हरिष्यामि राक्षसत्वं कथंचन

ਇਸ ਲਈ ਮੈਂ ਇਸ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਯਜ੍ਞ ਦਾ ਵਿਘਨ ਕਰਨ ਵਾਲਾ ਸਮਝ ਕੇ ਸ਼ਾਪ ਦਿੱਤਾ ਹੈ। ਮੈਂ ਕਿਸੇ ਵੀ ਤਰੀਕੇ ਨਾਲ ਇਸ ਦਾ ਰਾਖ਼ਸ਼ਸ-ਭਾਵ ਨਹੀਂ ਹਟਾਵਾਂਗਾ।

Verse 24

नर्मणापि मया प्रोक्तं कदाचिन्नानृतं वचः

ਮੈਂ ਤਾਂ ਹਾਸੇ-ਮਜ਼ਾਕ ਵਿੱਚ ਵੀ ਕਦੇ ਕਿਸੇ ਵੇਲੇ ਝੂਠਾ ਬਚਨ ਨਹੀਂ ਉਚਾਰਿਆ।

Verse 25

ब्रह्मोवाच । प्रायश्चित्तं करिष्येऽहं यज्ञस्यास्य प्रसिद्धये । दक्षिणा गौर्यथोक्ता च कृत्वा होमं विधानतः । त्वमस्य राक्षसं भावं हरस्व मम वाक्यतः

ਬ੍ਰਹਮਾ ਜੀ ਬੋਲੇ: ਇਸ ਯਜ੍ਞ ਦੀ ਪ੍ਰਸਿੱਧੀ ਅਤੇ ਸਫਲਤਾ ਲਈ ਮੈਂ ਵਿਧੀ ਅਨੁਸਾਰ ਪ੍ਰਾਯਸ਼ਚਿੱਤ ਕਰਾਂਗਾ। ਅਤੇ ਜਿਵੇਂ ਆਖਿਆ ਗਿਆ ਹੈ, ਗੌਰੀ ਨੂੰ ਦੱਖਿਣਾ ਅਰਪਣ ਕਰਕੇ, ਨਿਯਮਿਤ ਰੀਤ ਨਾਲ ਹੋਮ ਪੂਰਾ ਕਰਾਂਗਾ। ਤੂੰ ਮੇਰੇ ਬਚਨ ਨਾਲ ਇਸ ਦੇ ਅੰਦਰੋਂ ਰਾਖਸ਼ਸ-ਸੁਭਾਵ ਦੂਰ ਕਰ ਦੇ।

Verse 26

सोऽब्रवीच्छीतलो वह्निर्यदि स्यादुष्णगुः शशी । तन्मे स्यादन्यथा वाक्यं व्याहृतं प्रपितामह

ਉਸ ਨੇ ਕਿਹਾ: ਹੇ ਪਰਪਿਤਾਮਹ! ਜੇ ਅੱਗ ਠੰਡੀ ਹੋ ਜਾਵੇ ਅਤੇ ਚੰਦ੍ਰਮਾ ਤਪਸ਼ ਦੇਣ ਲੱਗ ਪਵੇ, ਤਦ ਹੀ ਮੇਰਾ ਉਚਾਰਿਆ ਬਚਨ ਹੋਰਥਾਂ ਹੋ ਸਕਦਾ ਹੈ।

Verse 27

तस्य तद्वचनं श्रुत्वा ज्ञात्वा चैव तु निश्चितम् । विश्वावसुं विधिः प्राह ततो राक्षसरूपिणम्

ਉਸ ਦਾ ਬਚਨ ਸੁਣ ਕੇ ਅਤੇ ਗੱਲ ਨੂੰ ਨਿਸ਼ਚਿਤ ਜਾਣ ਕੇ, ਵਿਧਾਤਾ ਬ੍ਰਹਮਾ ਨੇ ਫਿਰ ਰਾਖਸ਼ਸ-ਰੂਪ ਧਾਰਣ ਕੀਤੇ ਵਿਸ਼ਵਾਵਸੁ ਨੂੰ ਕਿਹਾ।

Verse 28

त्वं वत्सानेन रूपेण तिष्ठ तावद्वचो मम । कुरुष्व ते प्रयच्छामि येन स्थानमनुत्तमम्

ਮੇਰੇ ਬਚਨ ਅਨੁਸਾਰ ਤੂੰ ਹੁਣ ਕੁਝ ਸਮੇਂ ਲਈ ਵੱਛੇ-ਮੁਖ ਵਾਲੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਹੀ ਟਿਕਿਆ ਰਹੁ। ਮੇਰੀ ਆਗਿਆ ਪੂਰੀ ਕਰ; ਉਸ ਦੇ ਬਦਲੇ ਮੈਂ ਤੈਨੂੰ ਅਨੁੱਤਮ ਪਦ ਪ੍ਰਦਾਨ ਕਰਾਂਗਾ।

Verse 29

चमत्कारपुरस्यास्य पश्चिमस्थानमाश्रिताः । सन्त्यन्ये राक्षसास्तत्र मर्यादायां व्यवस्थिताः

ਇਸ ਚਮਤਕਾਰਪੁਰ ਦੇ ਪੱਛਮੀ ਪਾਸੇ ਹੋਰ ਰਾਖਸ਼ ਵੱਸਦੇ ਹਨ; ਉੱਥੇ ਉਹ ਮਰਯਾਦਾ ਦੀ ਹੱਦ ਵਿੱਚ ਟਿਕੇ ਰਹਿੰਦੇ ਹਨ।

Verse 31

तत्र प्रभुत्वमातिष्ठ नागराणां हिते स्थितः । राक्षसा बहवः संति कूष्मांडाश्च पिशाचकाः

ਉੱਥੇ ਨਾਗਰਾਂ ਦੇ ਹਿਤ ਲਈ ਲੀਨ ਹੋ ਕੇ ਅਧਿਕਾਰ ਸੰਭਾਲ; ਬਹੁਤ ਰਾਖਸ਼ ਹਨ, ਅਤੇ ਕੂਸ਼ਮਾਂਡ ਤੇ ਪਿਸਾਚ ਵੀ ਹਨ।

Verse 32

ये चान्ये राक्षसाः केचिद्दुष्टभावसमाश्रिताः । तत्र गच्छंति ये सर्वे निगृह्णंति च तत्क्षणात्

ਅਤੇ ਹੋਰ ਜੋ ਕੋਈ ਰਾਖਸ਼ ਦੁਸ਼ਟ ਭਾਵ ਨੂੰ ਧਾਰੇ ਹੋਣ—ਜੋ ਵੀ ਉੱਥੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ, ਉਹ ਸਭ ਉਸੇ ਪਲ ਵਸ਼ ਵਿੱਚ ਕਰ ਲਏ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।

Verse 33

भूताः प्रेताः पिशाचाश्च कूष्मांडाश्च विशेषतः । नागरं तु पुरो दृष्ट्वा तद्भयाद्यांति दूरतः

ਭੂਤ, ਪ੍ਰੇਤ, ਪਿਸਾਚ ਅਤੇ ਖ਼ਾਸ ਕਰਕੇ ਕੂਸ਼ਮਾਂਡ—ਨਾਗਰ ਨੂੰ ਸਾਹਮਣੇ ਵੇਖ ਕੇ, ਉਸ ਦੇ ਡਰ ਨਾਲ ਦੂਰ ਭੱਜ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।

Verse 34

तद्गच्छ पुत्र तत्र त्वं सर्वेषामधिपो भव । राक्षसानां मया दत्तं तव राज्यं च सांप्रतम्

ਇਸ ਲਈ, ਪੁੱਤਰ, ਤੂੰ ਉੱਥੇ ਜਾ; ਤੂੰ ਸਭ ਦਾ ਅਧਿਪਤੀ ਬਣੇਂਗਾ। ਹੁਣ ਮੈਂ ਤੈਨੂੰ ਰਾਖਸ਼ਾਂ ਉੱਤੇ ਰਾਜ-ਅਧਿਕਾਰ ਬਖ਼ਸ਼ਦਾ ਹਾਂ।

Verse 35

राक्षस उवाच । आधिपत्ये स्थितस्यैवं राक्षसानां पितामह । किं मया तत्र भोक्तव्यं तेभ्यो देयं च किं वद

ਰਾਖਸ਼ ਨੇ ਕਿਹਾ: “ਹੇ ਪਿਤਾਮਹ! ਜਦ ਮੈਂ ਰਾਖਸ਼ਾਂ ਦੇ ਰਾਜ-ਅਧਿਕਾਰ ਵਿੱਚ ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਸਥਾਪਿਤ ਹਾਂ, ਤਾਂ ਉੱਥੇ ਮੈਂ ਕੀ ਭੋਗ ਕਰਾਂ, ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਕੀ ਦਾਨ ਦੇਵਾਂ? ਮੈਨੂੰ ਦੱਸੋ।”

Verse 36

राज्ञा चैव यतो देयं भृत्यानां भोजनं विभो । तन्ममाचक्ष्व देवेश दयां कृत्वा ममोपरि

ਹੇ ਪ੍ਰਭੂ! ਕਿਉਂਕਿ ਰਾਜੇ ਉੱਤੇ ਇਹ ਕਰਤਵ ਹੈ ਕਿ ਆਪਣੇ ਭ੍ਰਿਤਿਆਂ ਤੇ ਆਸ਼੍ਰਿਤਾਂ ਨੂੰ ਭੋਜਨ ਦੇਵੇ, ਇਸ ਗੱਲ ਨੂੰ ਮੈਨੂੰ ਸਾਫ਼ ਦੱਸੋ, ਹੇ ਦੇਵਾਂ ਦੇ ਈਸ਼! ਮੇਰੇ ਉੱਤੇ ਦਇਆ ਕਰੋ।

Verse 37

न करोति च यो राजा ।भृत्यवर्गस्य पोषणम् । रौरवं नरकं याति स एवं हि श्रुतं मया

ਜੋ ਰਾਜਾ ਆਪਣੇ ਭ੍ਰਿਤਿਆਂ ਦੇ ਸਮੂਹ ਦੀ ਪਾਲਣਾ ਨਹੀਂ ਕਰਦਾ, ਉਹ ਰੌਰਵ ਨਾਮਕ ਨਰਕ ਨੂੰ ਜਾਂਦਾ ਹੈ—ਇਹੀ ਮੈਂ ਸੁਣਿਆ ਹੈ।

Verse 38

ब्रह्मोवाच । यच्छ्राद्धं दक्षिणाहीनं तिलैर्दर्भैर्विवर्जितम् । तत्सर्वं ते मया दत्तं यद्यपि स्यात्सुतीर्थगम्

ਬ੍ਰਹਮਾ ਨੇ ਕਿਹਾ: ਜੋ ਸ਼੍ਰਾਦ੍ਹ ਦਕਸ਼ਿਣਾ ਤੋਂ ਰਹਿਤ ਹੋਵੇ ਅਤੇ ਤਿਲ ਤੇ ਦਰਭ ਘਾਹ ਤੋਂ ਵੀ ਵਿਹੂਣਾ ਹੋਵੇ—ਉਸ ਸਭ ਦਾ ਫਲ ਮੈਂ ਤੈਨੂੰ ਦੇ ਦਿੱਤਾ ਹੈ, ਭਾਵੇਂ ਉਹ ਉੱਤਮ ਤੀਰਥ ‘ਸੁਤੀਰਥ’ ਤੇ ਹੀ ਕਿਉਂ ਨਾ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੋਵੇ।

Verse 39

यच्छ्राद्धं सूकरः पश्येन्नारी वाथ रजस्वला । कौलेयकोऽथ वालेयस्तत्सर्वं ते भविष्यति

ਜੋ ਸ਼੍ਰਾਦ੍ਹ ਨੂੰ ਸੂਅਰ ਵੇਖ ਲਵੇ, ਜਾਂ ਰਜਸਵਲਾ ਇਸਤਰੀ ਵੇਖ ਲਵੇ, ਜਾਂ ਕੁੱਤਾ—ਚਾਹੇ ਨੀਚ ਜਾਤ ਦਾ ਹੋਵੇ ਜਾਂ ਆਵਾਰਾ—ਵੇਖ ਲਵੇ, ਉਹ ਸਾਰਾ ਦੋਸ਼ ਤੇਰੇ ਸ਼੍ਰਾਦ੍ਹ ਨੂੰ ਲੱਗੇਗਾ।

Verse 40

विधिहीनं तु यच्छ्राद्धं दर्भेर्वा मूलवर्जितैः । वितस्तेरधिकैर्वापि तत्सर्वं ते भविष्यति

ਪਰ ਜੇ ਸ਼੍ਰਾਦ੍ਹ ਵਿਧੀ ਤੋਂ ਬਿਨਾ ਕੀਤਾ ਜਾਵੇ, ਜਾਂ ਦર્ભਾ ਕੁਸ਼ਾ ਬਿਨਾ ਜੜ੍ਹਾਂ ਦੇ ਵਰਤੀ ਜਾਵੇ, ਜਾਂ ਵਿਤਸਤੀ ਦੀ ਨਿਯਤ ਮਾਪ ਤੋਂ ਵੱਧ ਬਿਠਾਵਟ ਹੋਵੇ—ਇਹ ਸਭ ਦੋਸ਼ ਤੇਰੇ ਸ਼੍ਰਾਦ੍ਹ ਨਾਲ ਲੱਗਣਗੇ।

Verse 41

तिलं वा तैलपक्वं वा शूकधान्यमथापि वा । न यत्र दीयते श्राद्धे तत्ते श्राद्धं भविष्यति

ਜੇ ਸ਼੍ਰਾਦ੍ਹ ਵਿੱਚ ਤਿਲ, ਜਾਂ ਤੇਲ ਵਿੱਚ ਪਕਾਇਆ ਭੋਜਨ, ਜਾਂ ਛਿਲਕੇ ਵਾਲਾ ਅਨਾਜ (ਸ਼ੂਕਧਾਨ੍ਯ) ਭੇਟ ਨਾ ਕੀਤਾ ਜਾਵੇ, ਤਾਂ ਉਹ ਸ਼੍ਰਾਦ੍ਹ ਤੇਰੇ ਲਈ ਦੋਸ਼ਯੁਕਤ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।

Verse 42

अस्नातैर्यत्कृतं श्राद्धं यच्चाधौतांबरैः कृतम् । तैलाभ्यंगयुतैश्चैव तत्ते सर्वं भविष्यति

ਜੋ ਸ਼੍ਰਾਦ੍ਹ ਬਿਨਾ ਇਸ਼ਨਾਨ ਕੀਤਿਆਂ, ਜਾਂ ਬਿਨਾ ਧੋਏ ਕੱਪੜੇ ਪਾ ਕੇ, ਅਤੇ ਤੇਲ ਮਲਿਸ਼ ਦੇ ਤੇਲ ਨਾਲ ਲਿਪਟੇ ਹੋਏ ਕਰਿਆ ਜਾਵੇ—ਉਸ ਸਭ ਦਾ ਦੋਸ਼ ਤੇਰੇ ਕਰਮਕਾਂਡ ਨੂੰ ਲੱਗੇਗਾ।

Verse 43

यद्वा माहिषिको भुंक्ते श्वित्री वा कुनखोऽपि वा । कुष्ठी वाथ द्विजो भुंक्ते तत्ते श्राद्धं भविष्यति

ਜਾਂ ਜੇ ਸ਼੍ਰਾਦ੍ਹ ਦਾ ਭੋਜਨ ਮਾਹਿਸ਼ਿਕ, ਜਾਂ ਸ਼ਵਿਤ੍ਰੀ (ਚਿੱਟੇ ਦਾਗਾਂ ਵਾਲਾ), ਜਾਂ ਕੁਨਖ (ਨਖਾਂ ਦੀ ਬਿਮਾਰੀ ਵਾਲਾ), ਜਾਂ ਕੋੜ੍ਹੀ—ਇਹੋ ਜਿਹਾ ਕੋਈ ਖਾਏ, ਤਾਂ ਉਹ ਦੋਸ਼ ਤੇਰੇ ਸ਼੍ਰਾਦ੍ਹ ਨਾਲ ਜੁੜ ਜਾਵੇਗਾ।

Verse 44

हीनांगो वाऽथ यद्भुंक्तेऽधिकांगो वाथ निंदितः । महाव्याधिगृहीतो वा चौरो वार्द्धुषिकोऽपि वा । यत्र भुंक्तेऽथवा श्राद्धे तत्ते श्राद्धं भविष्यति

ਜੇ ਸ਼੍ਰਾਦ੍ਹ ਵਿੱਚ ਕੋਈ ਅੰਗਹੀਨ, ਜਾਂ ਵਾਧੂ ਅੰਗ ਵਾਲਾ, ਜਾਂ ਨਿੰਦਿਤ, ਜਾਂ ਭਾਰੀ ਰੋਗ ਨਾਲ ਗ੍ਰਸਤ, ਜਾਂ ਚੋਰ, ਜਾਂ ਸੂਦਖੋਰ—ਇਹੋ ਜਿਹਾ ਕੋਈ ਭੋਜਨ ਕਰੇ, ਤਾਂ ਉਹ ਦੋਸ਼ ਤੇਰੇ ਸ਼੍ਰਾਦ੍ਹ ਨਾਲ ਲੱਗ ਜਾਵੇਗਾ।

Verse 45

श्यावदन्तस्तु यद्भुंक्ते यद्भुंक्ते वृषलीपतिः । विनग्नो वाथ यद्भुंक्ते तत्ते श्राद्धं भविष्यति

ਜੇ ਸ਼੍ਰਾਦ੍ਹ ਵਿੱਚ ਕਾਲੇ ਦੰਦਾਂ ਵਾਲਾ ਭੋਜਨ ਕਰੇ, ਜਾਂ ਸ਼ੂਦ੍ਰੀ ਇਸਤਰੀ ਦਾ ਪਤੀ ਖਾਏ, ਜਾਂ ਅਣਉਚਿਤ ਨੰਗੇਪਣ ਨਾਲ ਕੋਈ ਖਾਏ—ਉਹ ਦੋਸ਼ ਤੇਰੇ ਸ਼੍ਰਾਦ੍ਹ ਨਾਲ ਜੁੜ ਜਾਵੇਗਾ।

Verse 46

यो यज्ञो दक्षिणाहीनो यश्चाशौचयुतैः कृतः । ब्रह्मचर्यविहीनस्तु तत्फलं ते भविष्यति

ਜੋ ਯਜ੍ਞ ਦਕ੍ਸ਼ਿਣਾ ਤੋਂ ਬਿਨਾ ਕੀਤਾ ਜਾਵੇ, ਜਾਂ ਅਸ਼ੌਚ ਨਾਲ ਦੂਸ਼ਿਤ ਲੋਕਾਂ ਵੱਲੋਂ ਹੋਵੇ, ਜਾਂ ਬ੍ਰਹਮਚਰ੍ਯ ਤੋਂ ਰਹਿਤ ਹੋਵੇ—ਹੇ ਸੰਬੋਧਿਤ, ਉਸ ਦਾ ਫਲ ਤੇਰੇ ਹਿੱਸੇ ਆਵੇਗਾ।

Verse 47

यस्मिन्नैवातिथिः पूज्यः श्राद्धे वा यज्ञकर्मणि । संप्राप्ते वैश्वदेवांते तत्ते सर्वं भविष्यति

ਜਿਸ ਸ਼੍ਰਾਦ੍ਹ ਜਾਂ ਯਜ੍ਞਕਰਮ ਵਿੱਚ ਆਇਆ ਹੋਇਆ ਅਤਿਥੀ ਸਤਿਕਾਰਯੋਗ ਨ ਮੰਨਿਆ ਜਾਵੇ—ਖ਼ਾਸ ਕਰਕੇ ਵਿਸ਼੍ਵੇਦੇਵਾਂ ਦੀ ਅੰਤਿਮ ਆਹੁਤੀ ਵੇਲੇ—ਉਹ ਸਾਰਾ ਪੁੰਨ ਤੇਰਾ ਹੋ ਜਾਵੇਗਾ।

Verse 48

आवाहनात्परं यत्र मौनं न श्राद्धदश्चरेत् । ब्राह्मणो वाऽथ भोक्ता च तत्ते श्राद्धं भविष्यति

ਜਿੱਥੇ ਆਵਾਹਨ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਸ਼੍ਰਾਦ੍ਹ ਦਾ ਨਿਯਤ ਮੌਨ ਨਾ ਰੱਖਿਆ ਜਾਵੇ—ਚਾਹੇ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਕਰੇ ਜਾਂ ਭੋਜਨ ਕਰਨ ਵਾਲਾ—ਉਹ ਸ਼੍ਰਾਦ੍ਹ ਤੇਰਾ ਹੀ ਹੋ ਜਾਵੇਗਾ।

Verse 49

मृन्मयेषु च पात्रेषु यः श्राद्धं कुरुते नरः । भिन्नपात्रेषु वा यच्च तत्ते सर्वं भविष्यति

ਜੋ ਮਨੁੱਖ ਮਿੱਟੀ ਦੇ ਬਰਤਨਾਂ ਵਿੱਚ ਸ਼੍ਰਾਦ੍ਹ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਜਾਂ ਟੁੱਟੇ-ਫੁੱਟੇ ਬਰਤਨਾਂ ਵਿੱਚ ਕਰਦਾ ਹੈ—ਉਹ ਸਾਰਾ ਤੇਰੇ ਹੀ ਖਾਤੇ ਪੈਂਦਾ ਹੈ।

Verse 50

प्रत्यक्षलवणं यत्र तक्रं वा विकृतं भवेत् । जातीपुष्पप्रदानं च तत्ते सर्वं भविष्यति

ਜਿੱਥੇ ਲੂਣ ਖੁੱਲ੍ਹੇ ਤੌਰ ਤੇ ਅਣਉਚਿਤ ਢੰਗ ਨਾਲ ਪਰੋਸਿਆ ਜਾਵੇ, ਜਾਂ ਮੱਠਾ ਵਿਗੜਿਆ ਹੋਇਆ ਚੜ੍ਹਾਇਆ ਜਾਵੇ, ਅਤੇ ਜਿੱਥੇ ਉਸ ਸੰਦਰਭ ਵਿੱਚ ਚੰਬੇਲੀ ਦੇ ਫੁੱਲ ਭੇਟ ਕੀਤੇ ਜਾਣ—ਉਹ ਸਭ ਕੁਝ ਤੇਰੇ ਹਿੱਸੇ ਆਵੇਗਾ।

Verse 51

यजमानो द्विजो वाथ ब्रह्मचर्यविवर्जितः । तच्छ्राद्धं ते मया दत्तं त्रिपात्रेण विवर्जितम्

ਜੇ ਯਜਮਾਨ—ਚਾਹੇ ਦਵਿਜ ਹੋਵੇ ਜਾਂ ਹੋਰ ਕੋਈ—ਬ੍ਰਹਮਚਰਯ ਦੇ ਅਨੁਸ਼ਾਸਨ ਤੋਂ ਰਹਿਤ ਹੋਵੇ, ਤਾਂ ਤਿੰਨ ਪਾਤਰਾਂ ਦੀ ਯਥਾਵਿਧੀ ਵਿਵਸਥਾ ਤੋਂ ਵੰਝਿਆ ਉਹ ਸ਼੍ਰਾਦ੍ਹ ਮੈਂ ਤੇਰੇ ਲਈ ਦਿੱਤਾ ਹੋਇਆ ਮੰਨਦਾ ਹਾਂ।

Verse 52

आयसेन तु पात्रेण यत्रान्नं च प्रदीयते । तच्छ्राद्धं ते मया दत्तं तथान्यदपि हीयते

ਜਿੱਥੇ ਲੋਹੇ ਦੇ ਪਾਤਰ ਵਿੱਚ ਅੰਨ ਪਰੋਸਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਸ਼੍ਰਾਦ੍ਹ ਮੈਂ ਤੇਰੇ ਲਈ ਦਿੱਤਾ ਹੋਇਆ ਮੰਨਦਾ ਹਾਂ; ਅਤੇ ਇਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਹੋਰ ਪੁੰਨ ਵੀ ਘਟ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।

Verse 53

मंत्रक्रियाभ्यां यत्किचिद्रात्रौ दत्तं हुतं तथा । सक्रांतिसोमपर्वभ्यां व्यति रिक्तं तु कुत्सितम्

ਮੰਤਰ ਅਤੇ ਕਰਮ-ਕ੍ਰਿਆ ਨਾਲ ਜੋ ਕੁਝ ਵੀ ਰਾਤ ਨੂੰ ਦਾਨ ਕੀਤਾ ਜਾਂ ਅਗਨੀ ਵਿੱਚ ਹੋਮਿਆ ਜਾਵੇ—ਜੇ ਉਹ ਸੰਕ੍ਰਾਂਤੀ ਅਤੇ ਸੋਮ-ਪਰਵ ਤੋਂ ਬਿਨਾ ਹੋਵੇ—ਤਾਂ ਨਿਸ਼ਚੇ ਹੀ ਨਿੰਦਣਯ ਹੈ।

Verse 54

इत्युक्त्वा विररामाशु ब्रह्मा लोकपितामहः । राक्षसः सोऽपि तत्रापि लेभे स्थानं तु राक्षसम्

ਇਹ ਕਹਿ ਕੇ ਲੋਕਾਂ ਦੇ ਪਿਤਾਮਹ ਬ੍ਰਹਮਾ ਤੁਰੰਤ ਚੁੱਪ ਹੋ ਗਏ; ਅਤੇ ਉਹ ਰਾਖਸ਼ਸ ਵੀ ਓਥੇ ਹੀ ਰਾਖਸ਼ਸ ਦਾ ਪਦ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰ ਗਿਆ।

Verse 187

इति श्रीस्कांदे महापुराण एकाशीतिसाहस्र्यां संहितायां षष्ठ नागरखण्डे हाटकेश्वरक्षेत्रमाहात्म्ये राक्षसप्राप्यश्राद्धवर्णनंनाम सप्ताशीत्युत्तरशततमोऽध्यायः

ਇਸ ਪ੍ਰਕਾਰ ਸ਼੍ਰੀ ਸਕੰਦ ਮਹਾਪੁਰਾਣ ਦੀ ਇਕਿਆਸੀ ਹਜ਼ਾਰ ਸ਼ਲੋਕਾਂ ਵਾਲੀ ਸੰਹਿਤਾ ਦੇ ਛੇਵੇਂ ਨਾਗਰਖੰਡ ਵਿੱਚ, ਹਾਟਕੇਸ਼ਵਰ ਖੇਤਰ-ਮਾਹਾਤਮ੍ਯ ਅੰਦਰ ‘ਰਾਖਸ ਦੁਆਰਾ ਪ੍ਰਾਪਤ ਸ਼੍ਰਾਦ੍ਹ ਦਾ ਵਰਣਨ’ ਨਾਮਕ ਇਕ ਸੌ ਸਤਾਸੀਵਾਂ ਅਧਿਆਇ ਸਮਾਪਤ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।