Adhyaya 184

Verse 1

। सूत उवाच । तृतीये च दिने प्राप्ते त्रयोदश्यां द्विजोत्तमाः । प्रातःसवनमादाय ऋत्विजः सर्व एव ते । स्वेस्वे कर्मणि संलग्ना यज्ञकृत्यसमुद्भवे

ਸੂਤ ਜੀ ਨੇ ਆਖਿਆ: ਜਦ ਤੀਜਾ ਦਿਨ ਆ ਪਹੁੰਚਿਆ—ਤ੍ਰਯੋਦਸ਼ੀ ਨੂੰ—ਹੇ ਦ੍ਵਿਜੋਤਮੋ! ਉਹ ਸਾਰੇ ਰਿਤ੍ਵਿਜ਼ ਪ੍ਰਾਤಃਸਵਨ ਦਾ ਕਰਮ ਕਰਕੇ, ਯਜ੍ਞ-ਕ੍ਰਿਤ੍ਯ ਤੋਂ ਉਤਪੰਨ ਆਪਣੇ-ਆਪਣੇ ਕਰਤੱਬ ਵਿੱਚ ਲੀਨ ਹੋ ਗਏ।

Verse 2

ततः प्रवर्तते यज्ञस्तदा पैतामहो महान् । सर्वकामसमृद्धस्तु सर्वैः समुदितो गुणैः

ਤਦੋਂ ਉਹ ਮਹਾਨ ਪੈਤਾਮਹ ਯਜ੍ਞ ਪ੍ਰਵਰਤਿਤ ਹੋਇਆ—ਸਭ ਕਾਮਨਾਵਾਂ ਦੀ ਸਮ੍ਰਿੱਧੀ ਨਾਲ ਭਰਪੂਰ ਅਤੇ ਸਭ ਗੁਣਾਂ ਨਾਲ ਸੰਪੰਨ।

Verse 3

दीयतां दीयतां तत्र भुज्यतां भुज्यतामिति । एकः संश्रूयते शब्दो द्वितीयो द्विजसंभवः

ਉੱਥੇ ਇੱਕ ਹੀ ਸ਼ਬਦ ਸੁਣਾਈ ਦਿੰਦਾ ਸੀ: “ਦਿਓ, ਦਿਓ!” ਅਤੇ ਦੂਜਾ: “ਖਾਓ, ਖਾਓ!”—ਦ੍ਵਿਜਾਂ ਵਿਚੋਂ ਉਠਿਆ ਹੋਇਆ ਕੋਲਾਹਲ।

Verse 4

नान्यस्तत्र तृतीयस्तु यज्ञे पैतामहे शुभे । यो यं कामयते कामं हेमरत्नसमुद्भवम्

ਉਸ ਸ਼ੁਭ ਪੈਤਾਮਹ ਯਜ੍ਞ ਵਿੱਚ ਤੀਜੀ ਕੋਈ ਪੁਕਾਰ ਨਾ ਸੀ। ਜੋ ਕੋਈ ਜਿਸ ਕਾਮਨਾ ਨੂੰ ਚਾਹੁੰਦਾ—ਸੋਨੇ ਤੇ ਰਤਨਾਂ ਤੋਂ ਉਪਜੀ ਹੋਈ (ਸੰਸਾਰਿਕ ਸਮ੍ਰਿੱਧੀ ਦੀ) ਕਾਮਨਾ—

Verse 5

स तत्प्राप्नोत्यसंदिग्धं वांछिताच्च चतुर्गुणम् । पक्वान्नस्य कृतास्तत्र दृश्यंते पर्वताः शुभाः

ਉਹ ਨਿਸ਼ਚੇ ਹੀ ਉਸ ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰ ਲੈਂਦਾ—ਚਾਹਤ ਤੋਂ ਚੌਗੁਣਾ ਵੱਧ। ਉੱਥੇ ਪੱਕੇ ਅੰਨ ਦੇ ਸ਼ੁਭ ਢੇਰ ਪਹਾੜਾਂ ਵਾਂਗ ਦਿਸਦੇ ਸਨ।

Verse 6

घृतक्षीर महानद्यो दानार्थं वित्तराशयः । एतस्मिन्नंतरे प्राप्तः कश्चिज्ज्ञानी द्विजोत्तमाः

ਘਿਉ ਅਤੇ ਦੁੱਧ ਦੀਆਂ ਮਹਾਨ ਨਦੀਆਂ ਜਿਵੇਂ ਵਹਿ ਰਹੀਆਂ ਸਨ, ਅਤੇ ਦਾਨ ਲਈ ਧਨ ਦੇ ਢੇਰ ਤਿਆਰ ਖੜੇ ਸਨ। ਇਸੀ ਵਿਚਕਾਰ, ਹੇ ਦਵਿਜੋਤਮੋ, ਇੱਕ ਗਿਆਨੀ ਪੁਰਖ ਆ ਪਹੁੰਚਿਆ।

Verse 7

अतीतानागतान्वेत्ति वर्तमानं च यः सदा । स ब्रह्माणं नमस्कृत्य निविष्टश्च तदग्रतः

ਜੋ ਸਦਾ ਭੂਤ, ਭਵਿੱਖ ਅਤੇ ਵਰਤਮਾਨ ਨੂੰ ਜਾਣਦਾ ਹੈ—ਉਸ ਨੇ ਬ੍ਰਹਮਾ ਜੀ ਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ ਕਰਕੇ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਸਾਹਮਣੇ ਬੈਠਕ ਲੈ ਲਈ।

Verse 8

कर्मांतरेषु विप्राणां स सर्वेषां द्विजोत्तमाः । कथयामास यद्वृत्तं बाल्यात्प्रभृति कृत्स्नशः

ਜਦੋਂ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਆਪਣੇ-ਆਪਣੇ ਕਰਮਕਾਂਡਾਂ ਵਿੱਚ ਲੱਗੇ ਹੋਏ ਸਨ, ਤਦ ਉਹ ਦਵਿਜੋਤਮ ਸਭ ਦੇ ਵਿਚਕਾਰ ਬਾਲਕਾਲ ਤੋਂ ਲੈ ਕੇ ਜੋ ਕੁਝ ਵਾਪਰਿਆ ਸੀ, ਉਹ ਸਾਰਾ ਵਿਸਥਾਰ ਨਾਲ ਸੁਣਾਉਣ ਲੱਗਾ।

Verse 9

ततस्त ऋत्विजः सर्वे कौतुकाविष्टचेतसः । पप्रच्छुर्ज्ञानिनं तं च विस्मयोत्फुल्ललोचनाः

ਫਿਰ ਸਾਰੇ ਰਿਤਵਿਜ ਪੁਰੋਹਿਤ ਅਚੰਭੇ ਨਾਲ ਭਰੇ ਮਨ ਕਰਕੇ, ਉਸ ਗਿਆਨੀ ਨੂੰ ਪੁੱਛਣ ਲੱਗੇ; ਹੈਰਾਨੀ ਨਾਲ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀਆਂ ਅੱਖਾਂ ਖਿੱਲ ਗਈਆਂ।

Verse 10

विस्मृतानि स्मरंतस्ते निजकृत्यानि वै ततः । प्रोक्तानि गर्हणीयानि ह्यसंख्यातानि सर्वशः

ਤਦ ਉਹ ਆਪਣੇ ਭੁੱਲੇ ਹੋਏ ਕਰਮ ਯਾਦ ਕਰਦੇ ਹੋਏ, ਅਣਗਿਣਤ ਨਿੰਦਣਯੋਗ ਕਰਤੂਤਾਂ—ਹਰ ਪ੍ਰਕਾਰ ਦੀਆਂ—ਸਭ ਪਾਸੋਂ ਬਿਆਨ ਹੋਣ ਲੱਗੀਆਂ।

Verse 11

ततस्ते पुनरेवाथ पप्रच्छुर्ज्ञानिनं च तम् । लोकोत्तरमिदं ज्ञानं कथं ते संस्थितं द्विज

ਫਿਰ ਉਹਨਾਂ ਨੇ ਉਸ ਗਿਆਨੀ ਨੂੰ ਮੁੜ ਪੁੱਛਿਆ: “ਹੇ ਦਵਿਜ, ਇਹ ਲੋਕੋਤਰ ਗਿਆਨ ਤੇਰੇ ਅੰਦਰ ਕਿਵੇਂ ਸਥਾਪਿਤ ਹੋਇਆ?”

Verse 12

को गुरुस्ते समाचक्ष्व परं कौतूहलं हि नः । अहोज्ञानमहो ज्ञानं नैतद्दृष्टं श्रुतं च न

“ਸਾਨੂੰ ਦੱਸੋ—ਤੁਹਾਡਾ ਗੁਰੂ ਕੌਣ ਹੈ? ਸਾਡੀ ਜਿਗਿਆਸਾ ਬਹੁਤ ਹੈ। ਅਹੋ ਗਿਆਨ! ਐਸਾ ਗਿਆਨ ਨਾ ਅਸੀਂ ਵੇਖਿਆ ਹੈ ਨਾ ਸੁਣਿਆ।”

Verse 13

यादृशं ते द्विजश्रेष्ठ दृश्यते पार्थसंस्थितम् । किं ब्रह्मणा स्वयं विप्र त्वमेवं प्रतिबोधितः

“ਹੇ ਦਵਿਜ-ਸ਼੍ਰੇਸ਼ਠ, ਤੇਰੇ ਵਿੱਚ ਜੋ ਦਿਸਦਾ ਹੈ—ਪਹਾੜ ਵਾਂਗ ਅਡੋਲ ਸਥਿਤ—ਕੀ ਹੇ ਬ੍ਰਾਹਮਣ, ਤੈਨੂੰ ਬ੍ਰਹਮਾ ਨੇ ਆਪ ਐਸੇ ਹੀ ਉਪਦੇਸ਼ ਦਿੱਤਾ?”

Verse 14

किं वा हरेण तुष्टेन किं वा देवेन चक्रिणा । नान्यप्रबोधितस्यैवं ज्ञानं संजायते स्फुटम्

“ਜਾਂ ਹਰੀ ਨੇ ਪ੍ਰਸੰਨ ਹੋ ਕੇ, ਜਾਂ ਚਕ੍ਰਧਾਰੀ ਦੇਵ ਨੇ? ਕਿਉਂਕਿ ਦੂਜੇ ਵੱਲੋਂ ਜਗਾਏ ਬਿਨਾਂ ਐਸਾ ਸਪਸ਼ਟ ਗਿਆਨ ਉਤਪੰਨ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦਾ।”

Verse 15

अतिथिरुवाच । पिंगला कुररः सर्पः सारंगश्चैव यो वने । इषुकारः कुमारी च षडेते गुरवो मम

ਅਤਿਥੀ ਨੇ ਕਿਹਾ: “ਪਿੰਗਲਾ, ਕੁਰਰ ਪੰਛੀ, ਸੱਪ, ਅਤੇ ਜੰਗਲ ਵਿੱਚ ਵੱਸਣ ਵਾਲਾ ਸਾਰੰਗ (ਹਿਰਨ); ਇਸ਼ੁਕਾਰ (ਤੀਰ ਬਣਾਉਣ ਵਾਲਾ), ਅਤੇ ਕੁਮਾਰੀ—ਇਹ ਛੇ ਮੇਰੇ ਗੁਰੂ ਹਨ।”

Verse 16

एतेषां चेष्टितं दृष्ट्वा ज्ञानं मे समुपस्थितम्

ਇਨ੍ਹਾਂ (ਛੇਆਂ) ਦੀ ਚਾਲ-ਚਲਨ ਨੂੰ ਵੇਖ ਕੇ ਮੇਰੇ ਅੰਦਰ ਗਿਆਨ ਉਤਪੰਨ ਹੋਇਆ ਅਤੇ ਸਪਸ਼ਟ ਰੂਪ ਨਾਲ ਪ੍ਰਗਟ ਹੋ ਗਿਆ।

Verse 17

ब्राह्मणा ऊचुः । कथयस्व महाभाग कथं ते गुरवः स्थिताः । कीदृशं च त्वया दृष्टं तेषां चैव विचेष्टितम्

ਬ੍ਰਾਹਮਣਾਂ ਨੇ ਕਿਹਾ: “ਹੇ ਮਹਾਭਾਗ! ਦੱਸੋ—ਤੁਹਾਡੇ ਗੁਰੂ ਕਿਹੋ ਜਿਹੀ ਅਵਸਥਾ ਵਿੱਚ ਹਨ? ਤੁਸੀਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਬਾਰੇ ਕੀ ਦੇਖਿਆ, ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਚਾਲ-ਚਲਨ ਤੇ ਕਰਤੂਤ ਕਿਹੋ ਜਿਹੀ ਸੀ?”

Verse 18

कस्मिन्देशे त्वमुत्पन्नः कस्मिन्स्थाने वदस्व नः । किंनामा किं नु गोत्रश्च सर्वं विस्तरतो वद

“ਤੁਸੀਂ ਕਿਸ ਦੇਸ਼ ਵਿੱਚ ਜਨਮੇ, ਅਤੇ ਕਿਹੜੇ ਸਥਾਨ ਵਿੱਚ? ਸਾਨੂੰ ਦੱਸੋ। ਤੁਹਾਡਾ ਨਾਮ ਕੀ ਹੈ, ਅਤੇ ਤੁਹਾਡਾ ਗੋਤ੍ਰ ਕਿਹੜਾ ਹੈ? ਸਭ ਕੁਝ ਵਿਸਥਾਰ ਨਾਲ ਕਹੋ।”

Verse 19

अतिथिरुवाच । आसन्नव पुरे विप्राश्चत्वारो ये विवासिताः । शुनःशेपोऽथ शाक्रेयो बौद्धो दांतश्चतुर्थकः

ਅਤਿਥੀ ਨੇ ਕਿਹਾ: “ਹੇ ਵਿਪ੍ਰੋ! ਆਸੰਨਵ ਨਗਰ ਵਿੱਚ ਚਾਰ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਸਨ ਜੋ ਨਿਕਾਲੇ ਗਏ ਸਨ—ਸ਼ੁਨಃਸ਼ੇਪ, ਸ਼ਾਕ੍ਰੇਯ, ਬੌੱਧ, ਅਤੇ ਚੌਥਾ ਦਾਂਤ।”

Verse 20

तेषां मध्ये तु यो बौद्धः शांतो दांत इति स्मृतः । छन्दोगगोत्रविख्यातो वेदवेदांगपारगः

“ਉਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਜੋ ਬੌੱਧ ਨਾਮ ਵਾਲਾ ਸੀ, ਉਹ ‘ਸ਼ਾਂਤ’ ਅਤੇ ‘ਦਾਂਤ’ ਦੇ ਨਾਮ ਨਾਲ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਸੀ; ਛਾਂਦੋਗ ਗੋਤ੍ਰ ਦਾ ਵਿਖਿਆਤ, ਅਤੇ ਵੇਦਾਂ ਤੇ ਵੇਦਾਂਗਾਂ ਵਿੱਚ ਪਾਰੰਗਤ ਸੀ।”

Verse 21

नागरेषु समुत्पन्नः पश्चिमेवयसि स्थितः । तस्याहं प्रथमः पुत्रः प्राणेभ्योऽपि सुहृत्प्रियः

ਉਹ ਨਾਗਰਾਂ ਵਿਚ ਜਨਮਿਆ ਅਤੇ ਪੱਛਲੇ ਵਯ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਤਿਸ਼ਠਿਤ ਹੋਇਆ। ਮੈਂ ਉਸ ਦਾ ਪਹਿਲਾ ਪੁੱਤਰ ਹਾਂ—ਉਸ ਦੇ ਪ੍ਰਾਣਾਂ ਤੋਂ ਵੀ ਵਧ ਪਿਆਰਾ, ਭਰੋਸੇਯੋਗ ਸਹਚਰ ਵਾਂਗ ਪ੍ਰੀਤਮ।

Verse 22

ततोऽहं यौवनं प्राप्तो यदा द्विजवरोत्तम तदा मे दयितस्तातः पंचत्वं समुपागतः

ਫਿਰ, ਹੇ ਦਵਿਜ-ਸ਼੍ਰੇਸ਼ਠ, ਜਦ ਮੈਂ ਯੌਵਨ ਨੂੰ ਪਹੁੰਚਿਆ, ਓਸੇ ਵੇਲੇ ਮੇਰਾ ਪਿਆਰਾ ਪਿਤਾ ਪੰਚਤੱਤਵ ਵਿੱਚ ਲੀਨ ਹੋ ਗਿਆ—ਅਰਥਾਤ ਦੇਹ ਤਿਆਗ ਗਿਆ।

Verse 23

एतस्मिन्नंतरे राजा ह्यानर्ताधिपतिर्द्विजाः । सुतपास्तेन निर्दिष्टोऽहं तु कंचुकिकर्मणि

ਇਸ ਦਰਮਿਆਨ, ਹੇ ਦਵਿਜੋ, ਆਨਰਤ ਦਾ ਅਧਿਪਤੀ ਰਾਜਾ ਨੇ ਸੁਤਪਾਸ ਰਾਹੀਂ ਮੈਨੂੰ ਕંચੁਕਿਨ ਦੇ ਕਰਤੱਬ—ਅੰਦਰੂਨੀ ਮਹਲ ਦੇ ਸੇਵਕ—ਵਿੱਚ ਨਿਯੁਕਤ ਕੀਤਾ।

Verse 24

शांतं दांतं समालोक्य विश्वस्तेन महात्मना । तस्य चांतःपुरे ह्यासीत्पिंगलानाम नायिका

ਸ਼ਾਂਤ ਤੇ ਦਮਿਤ (ਸੰਯਮੀ) ਦੇਖ ਕੇ, ਉਸ ਮਹਾਤਮਾ ਰਾਜੇ ਨੇ ਉਸ ਉੱਤੇ ਭਰੋਸਾ ਕੀਤਾ। ਅਤੇ ਉਸ ਦੇ ਅੰਤਹਪੁਰ ਵਿੱਚ ਪਿੰਗਲਾ ਨਾਮ ਦੀ ਇੱਕ ਮੁੱਖ ਨਾਇਕਾ ਸੀ।

Verse 25

दौर्भाग्येण समोपेता रूपेणापि समन्विता । अथान्याः शतशस्तस्य भार्याश्चांतःपुरे स्थिताः

ਉਹ ਦੁર્ભਾਗ੍ਯ ਨਾਲ ਘਿਰੀ ਹੋਈ ਸੀ, ਪਰ ਰੂਪ-ਸੌੰਦਰ੍ਯ ਨਾਲ ਭੀ ਸੰਪੰਨ ਸੀ। ਅਤੇ ਉਸ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ, ਉਸ ਰਾਜੇ ਦੀਆਂ ਸੈਂਕੜੇ ਹੋਰ ਪਤਨੀਆਂ ਅੰਤਹਪੁਰ ਵਿੱਚ ਵੱਸਦੀਆਂ ਸਨ।

Verse 26

ताः सर्वा रजनीवक्त्रे व्याकुलत्वं प्रयांति च । आहरंति परान्गन्धान्धूपांश्च कुसुमानि च

ਰਾਤ ਪੈਂਦਿਆਂ ਹੀ ਉਹ ਸਭ ਇਸਤ੍ਰੀਆਂ ਚੰਚਲ ਹੋ ਉਠਦੀਆਂ; ਅਤੇ ਉੱਤਮ ਸੁਗੰਧਾਂ, ਧੂਪ ਅਤੇ ਫੁੱਲ ਲਿਆਉਂਦੀਆਂ।

Verse 27

विलेपनानि मुख्यानि सुरभीणि तथा पुरः । पुष्पाणि च विचित्राणि ह्यन्याः सूक्ष्मांबराणि च

ਅੱਗੇ ਚੁਣੇ ਹੋਏ ਸੁਗੰਧਿਤ ਲੇਪ ਰੱਖੇ ਗਏ; ਅਤੇ ਅਨੇਕ ਰੰਗ-ਬਿਰੰਗੇ ਫੁੱਲ, ਨਾਲ ਹੀ ਹੋਰ ਨਾਜ਼ੁਕ ਵਸਤ੍ਰ ਵੀ।

Verse 28

तावद्यावत्स्थितः कालः शयनीयसमुद्भवः । मन्मथोत्साहसं युक्ताः पुलकेन समन्विताः

ਜਦ ਤੱਕ ਸ਼ਯਨ-ਸੁਖ ਤੋਂ ਉੱਠਿਆ ਉਹ ਸਮਾਂ ਟਿਕਿਆ, ਉਹ ਕਾਮਦੇਵ ਦੇ ਉਤਸਾਹ ਨਾਲ ਭਰੇ ਰਹੇ ਅਤੇ ਰੋਮਾਂਚ ਨਾਲ ਯੁਕਤ ਸਨ।

Verse 29

एका जानाति मां सुप्तां नूनमाकारयिष्यति । अन्या जानाति मां चैव परस्परममर्षतः

ਇੱਕ ਜਾਣਦੀ ਹੈ ਕਿ ਮੈਂ ਸੁੱਤਾ ਹਾਂ, ਨਿਸ਼ਚੇ ਹੀ ਮੈਨੂੰ ਜਗਾਉਣ ਦੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਕਰੇਗੀ; ਦੂਜੀ ਵੀ ਜਾਣਦੀ ਹੈ—ਅਤੇ ਉਹ ਆਪਸ ਵਿੱਚ ਈਰਖਾ ਨਾਲ ਖਿਝਦੀਆਂ ਹਨ।

Verse 30

स्पर्धयन्ति प्रयुध्यन्ति विरूपाणि वदन्ति च । तासां मध्यात्ततश्चैका प्रयाति नृपसंनिधौ

ਉਹ ਮੁਕਾਬਲਾ ਕਰਦੀਆਂ, ਝਗੜਦੀਆਂ ਅਤੇ ਕੁਰੂਪ ਬਚਨ ਬੋਲਦੀਆਂ ਹਨ; ਫਿਰ ਉਨ੍ਹਾਂ ਵਿਚੋਂ ਇੱਕ ਰਾਜੇ ਦੀ ਹਜ਼ੂਰੀ ਵੱਲ ਚਲੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।

Verse 31

शेषा वै लक्ष्यमासाद्य निःश्वस्य प्रस्वपन्ति च । दुःखार्ता न लभन्ति स्म ताश्च निद्रां पराभवात्

ਹੋਰ ਲੋਕ ਲਕਸ਼ ਨੂੰ ਪਾ ਕੇ ਹਾਏ ਭਰਦੇ ਹਨ ਤੇ ਲੇਟ ਜਾਂਦੇ ਹਨ; ਪਰ ਪਰਾਜਯ ਦੇ ਕਾਰਨ ਦੁੱਖ ਨਾਲ ਪੀੜਤ ਹੋ ਕੇ ਵੀ ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਸੱਚੀ ਨੀਂਦ ਨਹੀਂ ਮਿਲਦੀ।

Verse 32

कामेन पीडितांगाश्च बाष्पपूर्णेक्षणाः स्थिताः

ਕਾਮਨਾ ਨਾਲ ਪੀੜਤ ਉਹਨਾਂ ਦੇ ਅੰਗ ਦੁਖਦੇ ਸਨ, ਅਤੇ ਉਹ ਅੰਸੂਆਂ ਨਾਲ ਭਰੀਆਂ ਅੱਖਾਂ ਨਾਲ ਖੜੇ ਰਹੇ।

Verse 33

आशा हि परमं दुःखं निराशा परमं सुखम् । आशानिराशां कृत्वा च सुखं स्वपिति पिंगला

ਆਸਾ ਹੀ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡਾ ਦੁੱਖ ਹੈ, ਅਤੇ ਨਿਰਾਸਾ—ਅਰਥਾਤ ਉਮੀਦ ਤੋਂ ਮੁਕਤੀ—ਸਰਵੋਤਮ ਸੁਖ ਹੈ। ਆਸਾ-ਨਿਰਾਸਾ ਤੋਂ ਰਹਿਤ ਹੋ ਕੇ ਪਿੰਗਲਾ ਸੁਖ ਨਾਲ ਸੌਂਦੀ ਹੈ।

Verse 34

न करोति च शृंगारं न स्पर्धां च कदाचन । न व्याकुलत्वमापेदे सुखं स्वपिति पिंगला

ਉਹ ਨਾ ਸਿੰਗਾਰ ਕਰਦੀ ਹੈ, ਨਾ ਕਦੇ ਹੋੜ-ਸਪರ್ಧਾ। ਉਹ ਵਿਅਾਕੁਲਤਾ ਵਿੱਚ ਨਹੀਂ ਡਿੱਗਦੀ—ਪਿੰਗਲਾ ਸੁਖ ਨਾਲ ਸੌਂਦੀ ਹੈ।

Verse 35

ततो मयापि तद्दृष्ट्वा तस्याश्चेष्टितमुत्तमम् । आशाः सर्वाः परित्यक्ताः स्वपिमीह ततः सुखी

ਫਿਰ ਮੈਂ ਵੀ ਉਸ ਦਾ ਉੱਤਮ ਆਚਰਨ ਵੇਖ ਕੇ ਸਾਰੀਆਂ ਆਸਾਂ ਤਿਆਗ ਦਿੱਤੀਆਂ; ਅਤੇ ਇਸ ਲਈ ਇੱਥੇ ਮੈਂ ਸੁਖੀ ਹੋ ਕੇ ਸੌਂਦਾ ਹਾਂ।

Verse 36

ये स्वपंति सुखं रात्रौ तेषां कायाग्निरिध्यते । आहारं प्रतिगृह्णाति ततः पुष्टिकरं परम्

ਜੋ ਰਾਤ ਨੂੰ ਸੁਖ ਨਾਲ ਸੌਂਦੇ ਹਨ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਦੇਹ-ਅਗਨੀ ਪ੍ਰਜ੍ਵਲਿਤ ਹੋ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਤਦ ਸਰੀਰ ਆਹਾਰ ਨੂੰ ਠੀਕ ਤਰ੍ਹਾਂ ਗ੍ਰਹਿਣ ਕਰਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਉਸ ਤੋਂ ਪਰਮ ਪੁਸ਼ਟੀ ਤੇ ਕਲਿਆਣ ਉਪਜਦਾ ਹੈ।

Verse 37

तदेत्कारणं जातं मम तेजो भिवृद्धये । गुरुत्वे पिंगला जाता तेन सा मे द्विजोत्तमाः

ਇਹੀ ਕਾਰਣ ਹੋਇਆ—ਮੇਰੇ ਤੇਜ ਦੇ ਵਾਧੇ ਲਈ। ਪਿੰਗਲਾ ਸੱਚੀ ਗੰਭੀਰਤਾ ਨਾਲ ਭਾਰੀ ਹੋ ਗਈ; ਇਸ ਲਈ, ਹੇ ਦ੍ਵਿਜੋਤਮੋ, ਉਹ ਮੇਰੀ ਗੁਰੂ ਬਣੀ।

Verse 38

आशापाशैः परीतांगा ये भवन्ति नरो र्दिताः । ते रात्रौ शेरते नैव तदप्राप्तिविचिन्तया

ਆਸਾ ਦੇ ਫਾਹਿਆਂ ਨਾਲ ਚੌਫੇਰੇ ਬੱਝੇ ਅੰਗਾਂ ਵਾਲੇ, ਦੁਖੀ ਨਰ ਰਾਤ ਨੂੰ ਸੌਂਦੇ ਨਹੀਂ; ਕਿਉਂਕਿ ਪ੍ਰਾਪਤੀ ਨਾ ਹੋਣ ਦੀ ਚਿੰਤਾ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਸਤਾਂਦੀ ਰਹਿੰਦੀ ਹੈ।

Verse 39

नैवाग्निर्दीप्यते तेषां जाठरश्च ततः परम् । आहारं वांछते नैव तन्न तेजोभिवर्धनम्

ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਅਗਨੀ ਨਹੀਂ ਭੜਕਦੀ—ਅਤੇ ਫਿਰ ਜਠਰਾਗਨੀ ਵੀ ਨਹੀਂ। ਉਹ ਆਹਾਰ ਦੀ ਇੱਛਾ ਵੀ ਨਹੀਂ ਕਰਦੇ; ਇਸ ਲਈ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਤੇਜ ਤੇ ਜੀਵਨ-ਬਲ ਨਹੀਂ ਵਧਦਾ।

Verse 40

सर्वस्य विद्यते प्रांतो न वांछायाः कथंचन

ਸਭ ਕੁਝ ਦਾ ਅੰਤ ਹੁੰਦਾ ਹੈ; ਪਰ ਇੱਛਾ ਦਾ ਕਦੇ ਵੀ ਅੰਤ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦਾ।

Verse 41

यथायथा भवेल्लाभो वांचितस्य नृणामिह । हविषा कृष्णवर्त्मेव वृद्धिं याति तथातथा

ਜਿਵੇਂ ਜਿਵੇਂ ਮਨੁੱਖ ਇੱਥੇ ਆਪਣੀ ਇੱਛਿਤ ਵਸਤੂ ਦਾ ਲਾਭ ਪਾਂਦਾ ਹੈ, ਤਿਵੇਂ ਤਿਵੇਂ ਤ੍ਰਿਸ਼ਨਾ ਵੀ ਵਧਦੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ—ਜਿਵੇਂ ਹਵਿ ਦੀ ਆਹੁਤੀ ਨਾਲ ਅੱਗ ਹੋਰ ਭੜਕ ਉਠਦੀ ਹੈ।

Verse 42

यथा शृंगं रुरोः काये वर्धमानस्य वर्धते । एवं तृष्णापि यत्नेन वर्धमानेन वर्धते

ਜਿਵੇਂ ਹਿਰਣ ਦੇ ਸਰੀਰ ਉੱਤੇ ਸਿੰਗ ਉਸ ਦੇ ਵਧਣ ਨਾਲ ਵਧਦਾ ਹੈ, ਓਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਤ੍ਰਿਸ਼ਨਾ ਵੀ ਆਪਣੇ ਹੀ ਯਤਨ ਨਾਲ ਵਧਦੀ ਰਹਿੰਦੀ ਹੈ।

Verse 43

एवं ज्ञात्वा महाभागः पुरुषेण विजानता । दिवा तत्कर्म कर्तव्यं येन रात्रौ सुखं स्वपेत्

ਇਹ ਜਾਣ ਕੇ, ਮਹਾਭਾਗ ਅਤੇ ਵਿਵੇਕੀ ਪੁਰਖ ਦਿਨ ਵੇਲੇ ਐਸਾ ਕਰਮ ਕਰੇ ਕਿ ਰਾਤ ਨੂੰ ਉਹ ਸੁਖ ਨਾਲ ਨੀਂਦ ਸੋਵੇ।

Verse 184

इति श्रीस्कांदे महापुराण एकाशीतिसाहस्र्यां संहितायां षष्ठे नागरखण्डे हाटकेश्वरक्षेत्रमाहात्म्ये ब्रह्मयज्ञे तृतीयदिवसे पिंगलोपाख्यानवर्णनंनाम चतुरशीत्युत्तरशततमोऽध्यायः

ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਪਵਿੱਤਰ ਸ਼੍ਰੀ ਸਕੰਦ ਮਹਾਪੁਰਾਣ ਵਿੱਚ—ਇਕਿਆਸੀ ਹਜ਼ਾਰ ਸ਼ਲੋਕਾਂ ਵਾਲੀ ਸੰਹਿਤਾ ਦੇ ਅੰਦਰ—ਛੇਵੇਂ ਨਾਗਰਖੰਡ ਵਿੱਚ, ਹਾਟਕੇਸ਼ਵਰ ਖੇਤਰ-ਮਾਹਾਤਮ੍ਯ ਦੇ ਬ੍ਰਹਮਯਜ੍ਞ ਦੇ ਤੀਜੇ ਦਿਨ, “ਪਿੰਗਲਾ ਉਪਾਖਿਆਨ ਦਾ ਵਰਣਨ” ਨਾਮਕ ਇਕ ਸੌ ਚੌਰਾਸੀਵਾਂ ਅਧਿਆਇ ਸਮਾਪਤ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।