Adhyaya 181

Verse 1

सूत उवाच । एतस्मिन्नंतरे सर्वेर्नागरैर्ब्राह्मणोत्तमैः । प्रेषितो मध्यगस्तत्र गर्तातीर्थसमुद्भवः

ਸੂਤ ਜੀ ਨੇ ਕਿਹਾ: ਇਸੀ ਵਿਚਕਾਰ, ਉਸ ਨਗਰ ਦੇ ਸਭ ਉਤਕ੍ਰਿਸ਼ਟ ਬ੍ਰਾਹਮਣਾਂ ਨੇ ਗਰਤਾ-ਤੀਰਥ ਦੀ ਪਵਿਤ੍ਰਤਾ ਤੋਂ ਉਤਪੰਨ ਮੱਧ੍ਯਗ ਨੂੰ ਉੱਥੇ ਆਪਣਾ ਦੂਤ ਬਣਾ ਕੇ ਭੇਜਿਆ।

Verse 2

रेरे मध्यग गत्वा त्वं ब्रूहि तं कुपितामहम् । विप्रवृत्ति प्रहंतारं नीतिमार्गविवर्जितम्

“ਜਾ, ਜਾ, ਹੇ ਮੱਧ੍ਯਗ! ਤੂੰ ਜਾ ਕੇ ਉਸ ਨੂੰ ਕਹਿ ਦੇ ਕਿ ਮੈਂ ਕ੍ਰੋਧਿਤ ਹਾਂ; ਉਹ ਬ੍ਰਾਹਮਣੀ ਆਚਾਰ ਦਾ ਨਾਸ ਕਰਨ ਵਾਲਾ ਹੈ, ਨੀਤੀ ਅਤੇ ਸੰਯਮ ਦੇ ਮਾਰਗ ਤੋਂ ਵਿਹੁੰਝਿਆ ਹੋਇਆ।”

Verse 3

एतत्क्षेत्रं प्रदत्तं नः पूर्वेषां च द्विजन्मनाम् । महेश्वरेण तुष्टेन पूरिते सर्पजे बिले

ਇਹ ਪਵਿੱਤਰ ਖੇਤਰ ਸਾਨੂੰ ਅਤੇ ਸਾਡੇ ਪੂਰਵਜਾਂ ਦ੍ਵਿਜਾਂ ਨੂੰ ਮਹੇਸ਼ਵਰ ਨੇ ਪ੍ਰਸੰਨ ਹੋ ਕੇ ਬਖ਼ਸ਼ਿਆ; ਉਸ ਨੇ ਸੱਪ-ਜਨਮ ਗੁਫ਼ਾ ਨੂੰ ਭਰ ਕੇ ਧਰਤੀ ਨੂੰ ਨਿਸ਼ਚਿੰਤ ਤੇ ਯੋਗ ਬਣਾਇਆ।

Verse 4

तस्य दत्तस्य चाद्यैव पितामहशतं गतम् । पंचोत्तरमसन्दिग्धं यावत्त्वं कुपितामह

ਉਸ ਦਾਨ ਦੇ ਫਲ ਵਜੋਂ ਅੱਜ ਵੀ ਨਿਸ਼ਚਿਤ ਤੌਰ ‘ਤੇ ਸੌ ਪੰਜ ਪਿਤਾਮਹ-ਪੁਸ਼ਤਾਂ ਨੇ ਮੁਕਤੀ ਪਾਈ ਹੈ—ਜਦ ਤੱਕ, ਹੇ ਕ੍ਰੋਧੀ ਪਿਤਾਮਹ, ਤੂੰ ਪ੍ਰਸੰਨ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈਂ।

Verse 5

न केनापि कृतोऽस्माकं तिरस्कारो यथाऽधुना । त्वां मुक्त्वा पापकर्माणं न्यायमार्गविवर्जितम्

ਅੱਜ ਜਿਵੇਂ ਤਿਰਸਕਾਰ ਹੋ ਰਿਹਾ ਹੈ, ਐਸਾ ਸਾਡਾ ਅਪਮਾਨ ਕਿਸੇ ਨੇ ਕਦੇ ਨਹੀਂ ਕੀਤਾ—ਸਿਵਾਏ ਤੇਰੇ, ਹੇ ਪਾਪਕਰਮੀ, ਜੋ ਨਿਆਂ ਦੇ ਮਾਰਗ ਨੂੰ ਤਿਆਗ ਚੁੱਕਿਆ ਹੈ।

Verse 6

नागरैर्ब्राह्मणैर्बाह्यं योऽत्र यज्ञं समाचरेत् । श्राद्धं वा स हि वध्यः स्यात्सर्वेषां च द्विजन्मनाम्

ਇੱਥੇ ਜੋ ਕੋਈ ਨਾਗਰ ਬ੍ਰਾਹਮਣਾਂ ਨੂੰ ਬਾਹਰ ਰੱਖ ਕੇ ਯਜ੍ਞ ਜਾਂ ਸ਼੍ਰਾਦ੍ਹ ਕਰੇ, ਉਹ ਨਿਸ਼ਚਿਤ ਹੀ ਸਭ ਦ੍ਵਿਜਾਂ ਵੱਲੋਂ ਦੰਡਯੋਗ ਹੈ।

Verse 7

न तस्य जायते श्रेयस्तत्समुत्थं कथंचन । एतत्प्रोक्तं तदा तेन यदा स्थानं ददौ हि नः

ਉਸ ਅਨੁਚਿਤ ਕਰਮ ਤੋਂ ਕਿਸੇ ਭੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਸ਼ੁਭ ਫਲ ਨਹੀਂ ਉਪਜਦਾ। ਇਹ ਬਚਨ ਉਸ ਨੇ ਤਦ ਕਿਹਾ ਸੀ, ਜਦੋਂ ਉਸ ਨੇ ਇਹ ਸਥਾਨ ਸਾਨੂੰ ਦਾਨ ਕੀਤਾ।

Verse 8

तस्माद्यत्कुरुषे यज्ञं ब्राह्मणैर्नागरैः कुरु । नान्यथा लप्स्यसे कर्तुं जीवद्भिर्नागरैर्द्विजैः

ਇਸ ਲਈ ਜੋ ਵੀ ਯਜ੍ਞ ਤੂੰ ਕਰੇਂ, ਉਹ ਨਾਗਰ ਬ੍ਰਾਹਮਣਾਂ ਨਾਲ ਹੀ ਕਰ। ਨਹੀਂ ਤਾਂ ਜਦ ਤੱਕ ਨਾਗਰ ਦ੍ਵਿਜ ਜੀਵਤ ਹਨ, ਤੈਨੂੰ ਉਹ ਕਰਮ ਕਰਨ ਦੀ ਆਗਿਆ ਨਹੀਂ ਮਿਲੇਗੀ।

Verse 9

एवमुक्तस्ततो गत्वा मध्यगो यत्र पद्मजः । यज्ञमण्डपदूरस्थो ब्राह्मणैः परिवारितः

ਇਉਂ ਕਹੇ ਜਾਣ ਤੇ ਉਹ ਚਲਿਆ ਅਤੇ ਉਸ ਮੱਧ ਸਥਾਨ ਨੂੰ ਪਹੁੰਚਿਆ ਜਿੱਥੇ ਪਦ੍ਮਜ (ਬ੍ਰਹਮਾ) ਸੀ। ਯਜ੍ਞ-ਮੰਡਪ ਤੋਂ ਕੁਝ ਦੂਰ ਖੜਾ, ਬ੍ਰਾਹਮਣਾਂ ਨਾਲ ਘਿਰਿਆ ਹੋਇਆ।

Verse 10

यत्प्रोक्तं नागरैः सर्वैः सविशेषं तदा हि सः । तच्छ्रुत्वा पद्मजः प्राह सांत्वपूर्वमिदं वचः

ਜਦ ਉਸ ਨੇ ਸਭ ਨਾਗਰਾਂ ਵੱਲੋਂ ਕਹੀ ਗਈ ਗੱਲ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਤੌਰ ਤੇ ਪੂਰੀ ਸੁਣੀ, ਤਦ ਪਦ੍ਮਜ (ਬ੍ਰਹਮਾ) ਨੇ ਪਹਿਲਾਂ ਸਾਂਤਵਨਾ ਦੇਂਦਿਆਂ ਇਹ ਬਚਨ ਕਹੇ।

Verse 11

मानुषं भावमापन्न ऋत्विग्भिः परिवारितः । त्वया सत्यमिदं प्रोक्तं सर्वं मध्यगसत्तम

ਮੈਂ ਮਨੁੱਖੀ ਭਾਵ ਧਾਰਨ ਕਰਕੇ ਅਤੇ ਰਿਤ੍ਵਿਜਾਂ ਨਾਲ ਘਿਰਿਆ ਹੋਇਆ ਹਾਂ, ਤੱਥਾਪਿ ਤੂੰ ਜੋ ਕਿਹਾ ਹੈ ਉਹ ਸਭ ਸੱਚ ਹੈ, ਹੇ ਮੱਧ ਵਿੱਚ ਬੈਠਿਆਂ ਵਿੱਚ ਸ੍ਰੇਸ਼ਠ।

Verse 12

किं करोमि वृताः सर्वे मया ते यज्ञकर्मणि । ऋत्विजोऽध्वर्यु पूर्वा ये प्रमादेन न काम्यया

ਮੈਂ ਕੀ ਕਰਾਂ? ਕਿਉਂਕਿ ਯਜ੍ਞ-ਕਰਮ ਲਈ ਅਧ੍ਵਰ੍ਯੁ ਆਦਿ ਸਾਰੇ ਰਿਤ੍ਵਿਜ ਮੈਂ ਪਹਿਲਾਂ ਹੀ ਨਿਯੁਕਤ ਕਰ ਚੁੱਕਾ ਹਾਂ—ਇਹ ਮੇਰੀ ਅਸਾਵਧਾਨੀ ਨਾਲ ਹੋਇਆ, ਇੱਛਾਪੂਰਵਕ ਨਹੀਂ।

Verse 13

तस्मादानय तान्सर्वानत्र स्थाने द्विजोत्तमान् । अनुज्ञातस्तु तैर्येन गच्छामि मखमण्डपे

ਇਸ ਲਈ ਉਹ ਸਭ ਉੱਤਮ ਦ੍ਵਿਜ—ਬ੍ਰਾਹਮਣ—ਇਥੇ ਇਸ ਸਥਾਨ ਤੇ ਲਿਆਓ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਤੋਂ ਆਗਿਆ ਮਿਲਣ ਉਪਰੰਤ ਹੀ ਮੈਂ ਯਜ੍ਞ-ਮੰਡਪ ਵੱਲ ਜਾਵਾਂਗਾ।

Verse 14

मध्यग उवाच । त्वं देवत्वं परित्यज्य मानुषं भावमाश्रितः । तत्कथं ते द्विजश्रेष्ठाः समागच्छंति तेंऽतिकम्

ਮੱਧ੍ਯਗ ਨੇ ਕਿਹਾ: ਤੂੰ ਦੇਵਤਾ-ਭਾਵ ਤਿਆਗ ਕੇ ਮਨੁੱਖੀ ਅਵਸਥਾ ਧਾਰ ਲਈ ਹੈ। ਫਿਰ ਉਹ ਦ੍ਵਿਜ-ਸ਼੍ਰੇਸ਼ਠ ਤੇਰੇ ਨੇੜੇ ਕਿਵੇਂ ਆ ਕੇ ਇਕੱਠੇ ਹੁੰਦੇ ਹਨ?

Verse 15

श्रेष्ठा गावः पशूनां च यथा पद्मसमुद्भव । विप्राणामिह सर्वेषां तथा श्रेष्ठा हि नागराः

ਹੇ ਪਦਮ-ਸੰਭਵ! ਜਿਵੇਂ ਪਸ਼ੂਆਂ ਵਿਚ ਗਾਂ ਸਭ ਤੋਂ ਸ਼੍ਰੇਸ਼ਠ ਹੈ, ਤਿਵੇਂ ਇਥੇ ਸਭ ਬ੍ਰਾਹਮਣਾਂ ਵਿਚ ਨਾਗਰ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਹੀ ਨਿਸ਼ਚੇ ਹੀ ਸਰਵੋਤਮ ਹਨ।

Verse 16

तत्माच्चेद्वांछसि प्राप्तिं त्वमेतां यज्ञसंभवाम् । तद्भक्त्यानागरान्सर्वान्प्रसादय पितामह

ਇਸ ਲਈ ਜੇ ਤੂੰ ਯਜ੍ਞ ਤੋਂ ਉਪਜੀ ਇਹ ਸਿੱਧੀ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਨੀ ਚਾਹੁੰਦਾ ਹੈਂ, ਤਾਂ ਭਕਤੀ ਨਾਲ, ਹੇ ਪਿਤਾਮਹ, ਸਭ ਨਾਗਰਾਂ ਨੂੰ ਪ੍ਰਸੰਨ ਕਰ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਕਿਰਪਾ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰ।

Verse 17

सूत उवाच । तच्छ्रुत्वा पद्मजो भीत ऋत्विग्भिः परिवारितः । जगाम तत्र यत्रस्था नागराः कुपिता द्विजाः

ਸੂਤ ਨੇ ਕਿਹਾ: ਇਹ ਸੁਣ ਕੇ ਪਦਮਜ ਡਰ ਗਿਆ; ਰਿਤ੍ਵਿਜਾਂ ਨਾਲ ਘਿਰਿਆ ਹੋਇਆ ਉਹ ਉਥੇ ਗਿਆ ਜਿੱਥੇ ਕ੍ਰੋਧਿਤ ਨਾਗਰ ਦ੍ਵਿਜ ਖੜੇ ਸਨ।

Verse 18

प्रणिपत्य ततः सर्वान्विनयेन समन्वितः । प्रोवाच वचनं श्रुत्वा कृतांजलिपुटः स्थितः

ਫਿਰ ਉਹ ਸਭਨਾਂ ਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ ਕਰਕੇ, ਵਿਨਮ੍ਰਤਾ ਨਾਲ ਯੁਕਤ ਹੋਇਆ; ਸੁਣ ਕੇ, ਹੱਥ ਜੋੜੇ ਖੜ੍ਹਾ ਰਹਿੰਦਾ ਹੋਇਆ ਪਵਿੱਤਰ ਬਚਨ ਬੋਲਿਆ।

Verse 19

जानाम्यहं द्विजश्रेष्ठाः क्षेत्रेऽस्मिन्हाट केश्वरे । युष्मद्बाह्यं वृथा श्राद्धं यज्ञकर्म तथैव च

“ਹੇ ਦ੍ਵਿਜ-ਸ਼੍ਰੇਸ਼ਠੋ! ਮੈਂ ਜਾਣਦਾ ਹਾਂ ਕਿ ਇਸ ਹਾਟਕੇਸ਼ਵਰ ਦੇ ਪਵਿੱਤਰ ਖੇਤਰ ਵਿੱਚ ਤੁਹਾਡੇ ਬਿਨਾ ਕੀਤਾ ਸ਼੍ਰਾਦ੍ਹ ਅਤੇ ਇਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਯਜ್ಞ-ਕਰਮ ਵੀ ਨਿਸ਼ਫਲ ਹੈ।”

Verse 20

कलिभीत्या मयाऽनीतं स्थानेऽस्मिन्पुष्करं निजम् । तीर्थं च युष्मदीयं च निक्षेपोऽ यंसमर्पितः

“ਕਲਿਯੁਗ ਦੇ ਭੈ ਕਰਕੇ ਮੈਂ ਆਪਣਾ ਪੁਸ਼ਕਰ ਇਸ ਥਾਂ ਲਿਆਇਆ ਹਾਂ; ਅਤੇ ਇਹ ਨਿਧੀ—ਇਹ ਤੀਰਥ ਦਾ ਸਮਰਪਣ—ਤੁਹਾਨੂੰ ਤੁਹਾਡੇ ਹੀ ਅਧਿਕਾਰ ਵਜੋਂ ਅਰਪਿਤ ਕੀਤਾ ਹੈ।”

Verse 21

ऋत्विजोऽमी समानीता गुरुणा यज्ञसिद्धये । अजानता द्विजश्रेष्ठा आधिक्यं नागरात्मकम्

“ਯਜ್ಞ ਦੀ ਸਿੱਧੀ ਲਈ ਗੁਰੂ ਨੇ ਇਹ ਰਿਤਵਿਜ਼ ਪੁਰੋਹਿਤ ਲਿਆਂਦੇ ਸਨ; ਹੇ ਦ੍ਵਿਜ-ਸ਼੍ਰੇਸ਼ਠੋ, ਨਾਗਰਾਂ ਦੇ ਅਧਿਕ ਅਧਿਕਾਰ ਨੂੰ ਨਾ ਜਾਣਦੇ ਹੋਏ।”

Verse 22

तस्माच्च क्षम्यतां मह्यं यतश्च वरणं कृतम् । एतेषामेव विप्राणामग्निष्टोमकृते मया

“ਇਸ ਲਈ ਮੈਨੂੰ ਖ਼ਿਮਾ ਕਰੋ, ਕਿਉਂਕਿ ਅਗ્નਿਸ਼ਟੋਮ ਯਜ्ञ ਲਈ ਮੈਂ ਇਨ੍ਹਾਂ ਹੀ ਬ੍ਰਾਹਮਣਾਂ ਨੂੰ ਚੁਣ ਲਿਆ ਸੀ।”

Verse 23

एतच्च मामकं तीर्थं युष्माकं पापनाशनम् । भविष्यति न सन्देहः कलिकालेऽपि संस्थिते

ਅਤੇ ਇਹ ਮੇਰਾ ਪਵਿੱਤਰ ਤੀਰਥ ਤੁਹਾਡੇ ਪਾਪਾਂ ਦਾ ਨਾਸ ਕਰਨ ਵਾਲਾ ਹੋਵੇਗਾ—ਇਸ ਵਿੱਚ ਕੋਈ ਸੰਦੇਹ ਨਹੀਂ—ਕਲਿਯੁਗ ਵਿੱਚ ਭੀ ਇਸ ਦੀ ਪ੍ਰਭਾਵਸ਼ੀਲਤਾ ਅਟੱਲ ਰਹੇਗੀ।

Verse 24

ब्राह्मणा ऊचुः । यदि त्वं नागरैर्बाह्यं यज्ञं चात्र करिष्यसि । तदन्येऽपि सुराः सर्वे तव मार्गानुयायि नः । भविष्यन्ति तथा भूपास्तत्कार्यो न मखस्त्वया

ਬ੍ਰਾਹਮਣਾਂ ਨੇ ਕਿਹਾ: ਜੇ ਤੂੰ ਨਾਗਰਾਂ ਨੂੰ ਬਾਹਰ ਰੱਖ ਕੇ ਇੱਥੇ ਯਜ੍ਞ ਕਰੇਂਗਾ, ਤਾਂ ਹੋਰ ਸਾਰੇ ਦੇਵਤਾ ਵੀ ਤੇਰੇ ਮਾਰਗ ਦੀ ਪਾਲਣਾ ਕਰਨਗੇ। ਇਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਰਾਜੇ ਵੀ ਐਸਾ ਹੀ ਕਰਨਗੇ। ਇਸ ਲਈ ਤੇਰੇ ਵੱਲੋਂ ਐਸਾ ਯਜ੍ਞ ਕਰਨਾ ਉਚਿਤ ਨਹੀਂ।

Verse 25

यद्येवमपि देवेश यज्ञकर्म करिष्यसि । अवमन्य द्विजान्सर्वाक्षिप्रं गच्छास्मदंतिकात्

ਤਾਂ ਵੀ, ਹੇ ਦੇਵਾਂ ਦੇ ਪ੍ਰਭੂ, ਜੇ ਤੂੰ ਯਜ੍ਞਕਰਮ ਕਰਨ ਉੱਤੇ ਅੜਿਆ ਰਹੇਂ, ਤਾਂ ਸਾਰੇ ਬ੍ਰਾਹਮਣਾਂ ਦਾ ਅਪਮਾਨ ਕਰ ਕੇ ਸਾਡੇ ਕੋਲੋਂ ਤੁਰੰਤ ਚਲਾ ਜਾ।

Verse 26

ब्रह्मोवाच । अद्यप्रभृति यः कश्चिद्यज्ञमत्र करिष्यति । श्राद्धं वा नागरैर्बाह्यं वृथा तत्संभविष्यति

ਬ੍ਰਹਮਾ ਨੇ ਕਿਹਾ: ਅੱਜ ਤੋਂ ਜੋ ਕੋਈ ਇੱਥੇ ਨਾਗਰਾਂ ਨੂੰ ਬਾਹਰ ਰੱਖ ਕੇ ਯਜ੍ਞ ਜਾਂ ਸ਼੍ਰਾਦ੍ਹ ਕਰੇਗਾ, ਉਹ ਕਰਮ ਵਿਅਰਥ ਹੋ ਜਾਵੇਗਾ।

Verse 27

नागरोऽपि च यो न्यत्र कश्चिद्यज्ञं करिष्यति । एतत्क्षेत्रं परित्यज्य वृथा तत्संभविष्यति

ਅਤੇ ਨਾਗਰ ਵੀ—ਜੇ ਕੋਈ ਇਸ ਪਵਿੱਤਰ ਖੇਤਰ ਨੂੰ ਛੱਡ ਕੇ ਹੋਰ ਕਿਤੇ ਯਜ੍ਞ ਕਰੇ—ਤਾਂ ਉਹ ਯਜ੍ਞ ਵੀ ਵਿਅਰਥ ਹੋਵੇਗਾ।

Verse 28

मर्यादेयं कृता विप्रा नागराणां मयाऽधुना । कृत्वा प्रसादमस्माकं यज्ञार्थं दातुमर्हथ । अनुज्ञां विधिवद्विप्रा येन यज्ञं करोम्यहम्

ਹੇ ਬ੍ਰਾਹਮਣੋ! ਮੈਂ ਹੁਣ ਨਾਗਰਾਂ ਲਈ ਇਹ ਮਰਯਾਦਾ-ਨਿਯਮ ਸਥਾਪਿਤ ਕੀਤਾ ਹੈ। ਇਸ ਲਈ ਸਾਡੇ ਉੱਤੇ ਕਿਰਪਾ ਕਰਕੇ ਯਜ੍ਞ ਦੇ ਹਿਤ ਲਈ ਜੋ ਲੋੜ ਹੈ ਉਹ ਦਾਨ ਕਰੋ। ਅਤੇ ਹੇ ਵਿਪ੍ਰੋ, ਵਿਧੀ ਅਨੁਸਾਰ ਆਪਣੀ ਆਗਿਆ ਦਿਓ, ਤਾਂ ਜੋ ਮੈਂ ਯਜ੍ਞ ਕਰ ਸਕਾਂ।

Verse 29

सूत उवाच । ततस्तैर्ब्राह्मणैस्तुष्टैरनुज्ञातः पितामहः । चकार विधिवद्यज्ञं ये वृता ब्राह्मणाश्च तैः

ਸੂਤ ਨੇ ਕਿਹਾ: ਫਿਰ ਉਹ ਸੰਤੁਸ਼ਟ ਬ੍ਰਾਹਮਣਾਂ ਵੱਲੋਂ ਵਿਧਿਵਤ ਆਗਿਆ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਕੇ ਪਿਤਾਮਹ (ਬ੍ਰਹਮਾ) ਨੇ ਨਿਯਮ ਅਨੁਸਾਰ ਯਜ੍ਞ ਕੀਤਾ—ਉਹਨਾਂ ਹੀ ਬ੍ਰਾਹਮਣਾਂ ਦੇ ਨਾਲ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਕਰਮ ਲਈ ਵਰਤਿਆ ਸੀ।

Verse 30

विश्वकर्मा समागत्य ततो मस्तकमण्डनम् । चकार ब्राह्मणश्रेष्ठा नागराणां मते स्थितः

ਫਿਰ ਵਿਸ਼ਵਕਰਮਾ ਆ ਪਹੁੰਚਿਆ ਅਤੇ ਮਸਤਕ-ਮੰਡਨ, ਅਰਥਾਤ ਸ਼ਿਰੋ-ਅਲੰਕਾਰ (ਮੁਕੁਟ-ਸਜਾਵਟ) ਬਣਾਈ। ਹੇ ਬ੍ਰਾਹਮਣ-ਸ਼੍ਰੇਸ਼ਠੋ, ਉਹ ਨਾਗਰਾਂ ਦੀ ਮੰਨੀ ਹੋਈ ਰੀਤ ਅਨੁਸਾਰ ਹੀ ਵਰਤਿਆ।

Verse 31

ब्रह्मापि परमं तोषं गत्वा नारदमब्रवीत् । सावित्रीमानय क्षिप्रं येन गच्छामि मण्डपे

ਬ੍ਰਹਮਾ ਵੀ ਪਰਮ ਆਨੰਦ ਨਾਲ ਭਰ ਗਿਆ ਅਤੇ ਨਾਰਦ ਨੂੰ ਕਿਹਾ: “ਸਾਵਿਤ੍ਰੀ ਨੂੰ ਤੁਰੰਤ ਲਿਆ ਆ, ਤਾਂ ਜੋ ਮੈਂ ਮੰਡਪ ਵੱਲ ਜਾ ਸਕਾਂ।”

Verse 32

वाद्यमानेषु वाद्येषु सिद्धकिन्नरगुह्यकैः । गन्धर्वैर्गीतसंसक्तैर्वेदोच्चारपरैर्द्विजैः । अरणिं समुपादाय पुलस्त्यो वाक्यमब्रवीत्

ਜਦੋਂ ਸਿੱਧਾਂ, ਕਿੰਨਰਾਂ ਅਤੇ ਗੁਹ੍ਯਕਾਂ ਵੱਲੋਂ ਵਾਜੇ ਵੱਜ ਰਹੇ ਸਨ; ਗੰਧਰਵ ਗੀਤ ਵਿੱਚ ਲੀਨ ਸਨ; ਅਤੇ ਵੇਦ-ਉਚਾਰਣ ਵਿੱਚ ਤਤਪਰ ਦ੍ਵਿਜ ਹਵਾ ਨੂੰ ਭਰ ਰਹੇ ਸਨ—ਤਦ ਪੁਲਸਤ੍ਯ ਨੇ ਅਰਣੀ ਦੇ ਕਾਠ ਚੁੱਕ ਕੇ ਇਹ ਬਚਨ ਕਹੇ।

Verse 33

पत्नी ३ पत्नीति विप्रेन्द्राः प्रोच्चैस्तत्र व्यवस्थिताः

ਉੱਥੇ ਅਗ੍ਰਣੀ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਆਪਣੇ-ਆਪਣੇ ਥਾਂ ਖੜ੍ਹੇ ਹੋ ਕੇ ਉੱਚੀ ਆਵਾਜ਼ ਨਾਲ ਪੁਕਾਰ ਉਠੇ— “ਪਤਨੀ! ਪਤਨੀ!”

Verse 34

एतस्मिन्नंतरे ब्रह्मा नारदं मुनिसत्तमम् । संज्ञया प्रेषयामास पत्नी चानीयतामिति

ਇਸੇ ਵੇਲੇ ਬ੍ਰਹਮਾ ਜੀ ਨੇ ਮੁਨਿਸ੍ਰੇਸ਼ਠ ਨਾਰਦ ਨੂੰ ਸੰਕੇਤ ਕੀਤਾ ਅਤੇ ਇਹ ਆਗਿਆ ਦੇ ਕੇ ਭੇਜਿਆ— “ਮੇਰੀ ਪਤਨੀ (ਸਹਧਰਮিণੀ) ਨੂੰ ਇੱਥੇ ਲਿਆਓ।”

Verse 35

सोऽपि मंदं समागत्य सावित्रीं प्राह लीलया । युद्धप्रियोंऽतरं वांछन्सावित्र्या सह वेधसः

ਉਹ ਵੀ ਹੌਲੇ-ਹੌਲੇ ਨੇੜੇ ਆਇਆ ਅਤੇ ਲੀਲਾ-ਭਾਵ ਨਾਲ ਸਾਵਿਤ੍ਰੀ ਨੂੰ ਕਿਹਾ— ਜੰਗ-ਪ੍ਰੀਤ ਸੁਭਾਵ ਵਾਲੇ ਵੇਧਸ (ਬ੍ਰਹਮਾ) ਨਾਲ ਸਾਵਿਤ੍ਰੀ ਦੇ ਵਿਚਕਾਰ ਵਿਵਾਦ ਲਈ ਮੌਕਾ ਲੱਭਦਾ ਹੋਇਆ।

Verse 36

अहं संप्रेषितः पित्रा तव पार्श्वे सुरेश्वरि । आगच्छ प्रस्थितः स्नातः सांप्रतं यज्ञमण्डपे

“ਹੇ ਸੁਰੇਸ਼ਵਰੀ, ਮੈਂ ਤੇਰੇ ਪਤੀ ਵੱਲੋਂ ਤੇਰੇ ਕੋਲ ਭੇਜਿਆ ਗਿਆ ਹਾਂ। ਆ—ਉਹ ਸਨਾਨ ਕਰ ਕੇ ਨਿਕਲ ਪਿਆ ਹੈ ਅਤੇ ਹੁਣ ਯਜ੍ਞ-ਮੰਡਪ ਵਿੱਚ ਹੈ।”

Verse 37

परमेकाकिनी तत्र गच्छमाना सुरेश्वरि । कीदृग्रूपा सदसि वै दृश्यसे त्वमनाथवत्

“ਹੇ ਸੁਰੇਸ਼ਵਰੀ, ਤੂੰ ਉੱਥੇ ਇਕੱਲੀ ਹੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈਂ; ਉਸ ਸਭਾ ਵਿੱਚ ਤੂੰ ਕਿਹੋ ਜਿਹੀ ਦਿਸੇਂਗੀ—ਜਿਵੇਂ ਤੇਰਾ ਕੋਈ ਆਸਰਾ ਜਾਂ ਰੱਖਿਆਕਰਤਾ ਨਾ ਹੋਵੇ?”

Verse 38

तस्मादानीयतां सर्वा याः काश्चिद्देवयोषितः । याभिः परिवृता देवि यास्यसि त्वं महामखे

ਇਸ ਲਈ ਸਾਰੀਆਂ ਦੇਵ-ਅਪਸਰਾਵਾਂ ਨੂੰ ਲਿਆਓ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨਾਲ ਘਿਰੀ ਹੋਈ, ਹੇ ਦੇਵੀ, ਤੂੰ ਮਹਾਂ ਯਜ्ञ ਵੱਲ ਜਾਵੇਂਗੀ।

Verse 39

एवमुक्त्वा मुनिश्रेष्ठो नारदो मुनिसत्तमः । अब्रवीत्पितरं गत्वा तातांबाऽकारिता मया

ਇਉਂ ਕਹਿ ਕੇ ਮੁਨੀਆਂ ਵਿੱਚ ਸ਼੍ਰੇਸ਼ਠ ਨਾਰਦ ਆਪਣੇ ਪਿਤਾ ਕੋਲ ਗਿਆ ਅਤੇ ਬੋਲਾ: “ਪਿਤਾਜੀ, ਮਾਤਾ ਨੂੰ ਮੈਂ ਬੁਲਾਇਆ ਹੈ।”

Verse 41

पुलस्त्यं प्रेषयामास सावित्र्या सन्निधौ ततः । गच्छ वत्स त्वमानीहि स्थानं सा शिथिलात्मिका । सोमभारपरिश्रांतं पश्य मामूर्ध्वसंस्थितम्

ਫਿਰ ਸਾਵਿਤ੍ਰੀ ਦੀ ਹਾਜ਼ਰੀ ਵਿੱਚ ਉਸ ਨੇ ਪੁਲਸਤ੍ਯ ਨੂੰ ਭੇਜਿਆ: “ਜਾ, ਪੁੱਤਰ, ਉਸ ਨੂੰ ਉਸ ਦੇ ਸਥਾਨ ਤੇ ਲਿਆ। ਉਹ ਮਨੋਂ ਢਿੱਲੀ ਹੋ ਗਈ ਹੈ। ਸੋਮ ਦੇ ਭਾਰ ਨਾਲ ਥੱਕਿਆ ਮੈਨੂੰ ਉੱਪਰ ਖੜ੍ਹਾ ਵੇਖ।”

Verse 42

एष कालात्ययो भावि यज्ञकर्मणि सांप्रतम् । यज्ञयानमुहूर्तोऽयं सावशेषो व्यवस्थितः

“ਹੁਣੇ ਹੀ ਯਜ्ञ-ਕਰਮ ਵਿੱਚ ਦੇਰੀ ਹੋਣ ਵਾਲੀ ਹੈ। ਯਜ्ञ ਵੱਲ ਚਲਣ ਦਾ ਇਹ ਸ਼ੁਭ ਮੁਹੂਰਤ ਅਜੇ ਬਾਕੀ ਹੈ—ਥੋੜ੍ਹਾ ਹੀ ਰਹਿ ਗਿਆ ਹੈ।”

Verse 43

तस्य तद्वचनं श्रुत्वा पुलस्त्यः सत्वरं ययौ । सावित्री तिष्ठते यत्र गीतनृत्यसमाकुला

ਉਸ ਦੀ ਗੱਲ ਸੁਣ ਕੇ ਪੁਲਸਤ੍ਯ ਤੁਰੰਤ ਚਲ ਪਿਆ, ਜਿੱਥੇ ਸਾਵਿਤ੍ਰੀ ਗੀਤ ਤੇ ਨ੍ਰਿਤ੍ਯ ਦੇ ਕੋਲਾਹਲ ਵਿਚ ਟਿਕੀ ਹੋਈ ਸੀ।

Verse 44

ततः प्रोवाच किं देवि त्वं तिष्ठसि निराकुला । यज्ञयानोचितः कालः सोऽयं शेषस्तु तिष्ठति

ਤਦੋਂ ਉਸ ਨੇ ਕਿਹਾ: “ਹੇ ਦੇਵੀ, ਤੂੰ ਨਿਸ਼ਚਿੰਤ ਹੋ ਕੇ ਕਿਉਂ ਠਹਿਰੀ ਹੋ? ਯਜ੍ਞ ਵੱਲ ਜਾਣ ਦਾ ਯੋਗ ਸਮਾਂ ਇਹੀ ਹੈ—ਹੁਣ ਤਾਂ ਥੋੜ੍ਹਾ ਹੀ ਸਮਾਂ ਬਾਕੀ ਰਹਿ ਗਿਆ ਹੈ।”

Verse 45

तस्मादागच्छ गच्छामस्तातः कृच्छ्रेण तिष्ठति । सोमभारार्द्दितश्चोर्ध्वं सर्वैर्देवैः समावृतः

“ਇਸ ਲਈ ਆ, ਚਲੀਂਏ। ਤੇਰਾ ਪਿਤਾ ਉੱਥੇ ਕਠਿਨਾਈ ਨਾਲ ਖੜਾ ਹੈ, ਸੋਮ ਦੇ ਭਾਰ ਨਾਲ ਦਬਿਆ ਹੋਇਆ; ਅਤੇ ਉਸ ਦੇ ਉੱਪਰ ਸਭ ਦੇਵਤਾ ਘੇਰ ਕੇ ਇਕੱਠੇ ਹਨ।”

Verse 46

सावित्र्युवाच । सर्वदेववृतस्तात तव तातो व्यवस्थितः । एकाकिनी कथं तत्र गच्छाम्यहमनाथवत्

ਸਾਵਿਤ੍ਰੀ ਨੇ ਕਿਹਾ: “ਪਿਆਰੇ, ਤੇਰਾ ਪਿਤਾ ਤਾਂ ਸਭ ਦੇਵਤਿਆਂ ਨਾਲ ਘਿਰਿਆ ਹੋਇਆ ਉੱਥੇ ਸਥਿਰ ਹੈ। ਮੈਂ ਇਕੱਲੀ ਉੱਥੇ ਕਿਵੇਂ ਜਾਵਾਂ, ਜਿਵੇਂ ਕੋਈ ਆਸਰਾ-ਹੀਣ ਹੋਵੇ?”

Verse 47

तद्ब्रूहि पितरं गत्वा मुहूर्तं परिपाल्यताम्

“ਤਾਂ ਤੂੰ ਪਿਤਾ ਕੋਲ ਜਾ ਕੇ ਇਹ ਕਹਿ ਦੇ: ਇਕ ਮੁਹੂਰਤ (ਥੋੜ੍ਹੀ ਦੇਰ) ਤੱਕ ਉਡੀਕ ਕਰ ਲਈ ਜਾਵੇ।”

Verse 48

यावदभ्येति शक्राणी गौरी लक्ष्मीस्तथा पराः । देवकन्याः समाजेऽत्र ताभिरेष्याम्यह८द्रुतम्

“ਜਦ ਤੱਕ ਇਸ ਸਭਾ ਵਿੱਚ ਸ਼ਕ੍ਰਾਣੀ (ਇੰਦਰਾਣੀ), ਗੌਰੀ, ਲਕਸ਼ਮੀ ਅਤੇ ਹੋਰ ਦੇਵ-ਕਨਿਆਵਾਂ ਆ ਨਹੀਂ ਜਾਂਦੀਆਂ, ਮੈਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਨਾਲ ਤੁਰੰਤ ਹੀ ਆ ਜਾਵਾਂਗੀ।”

Verse 49

सर्वासां प्रेषितो वायुर्निमत्रणकृते मया । आगमिष्यन्ति ताः शीघ्रमेवं वाच्यः पिता त्वया

ਮੈਂ ਨਿਮੰਤਰਣ ਲਈ ਵਾਯੁ ਨੂੰ ਸਭਨਾਂ ਕੋਲ ਭੇਜ ਦਿੱਤਾ ਹੈ। ਉਹ ਜਲਦੀ ਆ ਜਾਣਗੀਆਂ—ਇਹੀ ਗੱਲ ਤੂੰ ਆਪਣੇ ਪਿਤਾ ਨੂੰ ਕਹੀਂ।

Verse 50

सूत उवाच । सोऽपि गत्वा द्रुतं प्राह सोमभारार्दितं विधिम् । नैषाभ्येति जगन्नाथ प्रसक्ता गृहकर्मणि

ਸੂਤ ਨੇ ਕਿਹਾ: ਉਹ ਵੀ ਤੁਰੰਤ ਗਿਆ ਅਤੇ ਸੋਮ-ਯਾਗ ਦੇ ਭਾਰ ਨਾਲ ਦਬੇ ਬ੍ਰਹਮਾ ਜੀ ਨੂੰ ਕਿਹਾ—‘ਹੇ ਜਗਤਨਾਥ! ਉਹ ਨਹੀਂ ਆ ਰਹੀ; ਉਹ ਘਰ ਦੇ ਕੰਮਾਂ ਵਿੱਚ ਲੱਗੀ ਹੈ।’

Verse 51

सा मां प्राह च देवानां पत्नीभिः सहिता मखे । अहं यास्यामि तासां च नैकाद्यापि प्रदृश्यते

ਉਸ ਨੇ ਮੈਨੂੰ ਕਿਹਾ: ‘ਯਾਗ ਵਿੱਚ ਮੈਂ ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੀਆਂ ਪਤਨੀਆਂ ਨਾਲ ਮਿਲ ਕੇ ਜਾਵਾਂਗੀ; ਪਰ ਹੁਣ ਤੱਕ ਉਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇਕ ਵੀ ਇੱਥੇ ਦਿਸਦੀ ਨਹੀਂ।’

Verse 52

एवं ज्ञात्वा सुरश्रेष्ठ कुरु यत्ते सुरोचते । अतिक्रामति कालोऽयं यज्ञयानसमुद्रवः । तिष्ठते च गृहव्यग्रा सापि स्त्री शिथिलात्मिका

ਇਹ ਜਾਣ ਕੇ, ਹੇ ਦੇਵਾਂ ਵਿੱਚ ਸ਼੍ਰੇਸ਼ਠ, ਜੋ ਤੈਨੂੰ ਉਚਿਤ ਲੱਗੇ ਉਹ ਕਰ। ਸਮਾਂ ਲੰਘ ਰਿਹਾ ਹੈ ਅਤੇ ਯਾਗ-ਯਾਨ ਦੀ ਤਿਆਰੀ ਵਿੱਚ ਹਲਚਲ ਮਚੀ ਹੈ। ਉਹ ਇਸਤ੍ਰੀ ਵੀ ਘਰ ਦੇ ਕੰਮਾਂ ਵਿੱਚ ਉਲਝੀ ਰਹਿੰਦੀ ਹੈ—ਉਸ ਦਾ ਨਿਸ਼ਚਯ ਢਿੱਲਾ ਹੈ।

Verse 53

तच्छ्रुत्वा वचनं तस्य पुलस्त्यस्य पितामहः । समीपस्थं तदा शक्रं प्रोवाच वचनं द्विजाः

ਉਸ ਦੇ ਬਚਨ ਸੁਣ ਕੇ, ਪੁਲਸਤ੍ਯ ਦੇ ਪਿਤਾਮਹ ਬ੍ਰਹਮਾ ਜੀ ਨੇ, ਹੇ ਦਵਿਜੋ, ਤਦ ਨੇੜੇ ਖੜੇ ਸ਼ਕ੍ਰ ਨੂੰ ਇਹ ਬਚਨ ਕਿਹਾ।

Verse 54

ब्रह्मोवाच । शक्र नायाति सावित्री सापि स्त्री शिथिलात्मिका । अनया भार्यया यज्ञो मया कार्योऽयमेव तु

ਬ੍ਰਹਮਾ ਜੀ ਨੇ ਕਿਹਾ: “ਹੇ ਸ਼ਕ੍ਰ, ਸਾਵਿਤ੍ਰੀ ਨਹੀਂ ਆ ਰਹੀ; ਉਹ ਵੀ ਨਿਸ਼ਚਯ ਵਿੱਚ ਢਿੱਲੀ ਇਸਤ੍ਰੀ ਹੈ। ਇਸ ਲਈ ਇਹ ਯਜ੍ਞ ਮੈਂ ਇੱਥੇ ਮੌਜੂਦ ਇਸ ਪਤਨੀ ਨਾਲ ਹੀ ਕਰਾਂਗਾ।”

Verse 55

गच्छ शक्र समानीहि कन्यां कांचित्त्वरान्वितः । यावन्न क्रमते कालो यज्ञयानसमुद्भवः

“ਜਾ, ਹੇ ਸ਼ਕ੍ਰ, ਤੁਰੰਤ ਕੋਈ ਕੁਆਰੀ ਲਿਆ ਆ; ਜਦ ਤੱਕ ਯਜ੍ਞ-ਵਿਧੀ ਤੋਂ ਉਪਜਿਆ ਸ਼ੁਭ ਸਮਾਂ ਲੰਘ ਨਾ ਜਾਵੇ।”

Verse 56

पितामहवचः श्रुत्वा तदर्थं कन्यका द्विजाः । शक्रेणासादिता शीघ्रं भ्रममाणा समीपतः

ਹੇ ਦਵਿਜ-ਸ਼੍ਰੇਸ਼ਠੋ, ਪਿਤਾਮਹ (ਬ੍ਰਹਮਾ) ਦੇ ਬਚਨ ਸੁਣ ਕੇ, ਉਸੇ ਕਾਰਜ ਲਈ ਸ਼ਕ੍ਰ ਨੇ ਨੇੜੇ ਭਟਕਦੀ ਇਕ ਕੁਆਰੀ ਨੂੰ ਤੁਰੰਤ ਜਾ ਪਹੁੰਚਿਆ।

Verse 57

अथ तक्रघटव्यग्रमस्तका तेन वीक्षिता । कन्यका गोपजा तन्वी चंद्रास्या पद्मलोचना

ਤਦ ਉਸ ਨੇ ਵੇਖਿਆ—ਮੱਠੇ ਦੇ ਘੜੇ ਵੱਲ ਧਿਆਨ ਲਾਈ ਸਿਰ ਝੁਕਾਈ ਇਕ ਨਾਜ਼ੁਕ ਗੋਪ-ਕੁਆਰੀ; ਚੰਦਰ-ਮੁਖੀ, ਪਦਮ-ਨੇਤ੍ਰੀ।

Verse 58

सर्वलक्षणसंपूर्णा यौवनारंभमाश्रिता । सा शक्रेणाथ संपृष्टा का त्वं कमललोचने

ਸਾਰੇ ਸ਼ੁਭ ਲੱਛਣਾਂ ਨਾਲ ਸੰਪੰਨ, ਯੌਵਨ ਦੇ ਆਰੰਭ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਵੇਸ਼ ਕੀਤੀ ਹੋਈ, ਉਸ ਨੂੰ ਸ਼ਕ੍ਰ ਨੇ ਪੁੱਛਿਆ: “ਹੇ ਕਮਲ-ਨੇਤ੍ਰੀ, ਤੂੰ ਕੌਣ ਹੈਂ?”

Verse 59

कुमारी वा सनाथा वा सुता कस्य ब्रवीहि नः

ਕੀ ਤੂੰ ਕੁਮਾਰੀ ਹੈਂ ਜਾਂ ਕਿਸੇ ਦੇ ਆਸਰੇ ਹੇਠ ਹੈਂ? ਤੂੰ ਕਿਸ ਦੀ ਧੀ ਹੈਂ—ਸਾਨੂੰ ਦੱਸ।

Verse 60

कन्यो वाच । गोपकन्यास्मि भद्रं ते तक्रं विक्रेतुमागता । यदि गृह्णासि मे मूल्यं तच्छीघ्रं देहि मा चिरम्

ਕਨਿਆ ਬੋਲੀ: ਤੇਰਾ ਭਲਾ ਹੋਵੇ। ਮੈਂ ਗੋਪ ਦੀ ਧੀ ਹਾਂ, ਮੱਠਾ ਵੇਚਣ ਆਈ ਹਾਂ। ਜੇ ਤੂੰ ਲੈਂਦਾ ਹੈਂ ਤਾਂ ਮੇਰਾ ਮੁੱਲ ਤੁਰੰਤ ਦੇ—ਦੇਰ ਨਾ ਕਰ।

Verse 61

तच्छ्रुत्वा त्रिदिवेन्द्रोऽपि मत्वा तां गोपकन्यकाम् । जगृहे त्वरया युक्तस्तक्रं चोत्सृज्य भूतले

ਇਹ ਸੁਣ ਕੇ ਤ੍ਰਿਲੋਕਾਂ ਦਾ ਇੰਦਰ ਵੀ, ਉਸਨੂੰ ਗੋਪ-ਕਨਿਆ ਸਮਝ ਕੇ, ਜਲਦੀ ਨਾਲ ਉਸਨੂੰ ਫੜ ਲਿਆ ਅਤੇ ਮੱਠਾ ਧਰਤੀ ਉੱਤੇ ਸੁੱਟ ਦਿੱਤਾ।

Verse 62

अथ तां रुदतीं शक्रः समादाय त्वरान्वितः । गोवक्त्रेण प्रवेश्याथ गुह्येनाकर्षयत्ततः

ਫਿਰ ਸ਼ਕ੍ਰ ਨੇ ਰੋਂਦੀ ਹੋਈ ਕੁੜੀ ਨੂੰ ਜਲਦੀ ਨਾਲ ਚੁੱਕ ਲਿਆ; ਗਾਂ ਦੇ ਮੂੰਹ ਰਾਹੀਂ ਅੰਦਰ ਕਰ ਕੇ, ਗੁਪਤ ਮਾਰਗ ਰਾਹੀਂ ਉਥੋਂ ਖਿੱਚ ਕੇ ਬਾਹਰ ਕੱਢ ਲਿਆ।

Verse 63

एवं मेध्यतमां कृत्वा संस्नाप्य सलिलैः शुभैः । ज्येष्ठकुण्डस्य विप्रेन्द्राः परिधाय्य सुवाससी

ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਉਸਨੂੰ ਸਭ ਤੋਂ ਪਵਿੱਤਰ ਕਰ ਕੇ, ਸ਼ੁਭ ਜਲਾਂ ਨਾਲ ਸਨਾਨ ਕਰਵਾਇਆ; ਹੇ ਬ੍ਰਾਹਮਣ-ਸ਼੍ਰੇਸ਼ਠੋ, ਜ੍ਯੇਸ਼ਠ-ਕੁੰਡ ਤੇ ਉਸਨੂੰ ਸੁੰਦਰ ਵਸਤ੍ਰ ਪਹਿਨਾਏ।

Verse 64

ततश्च हर्षसंयुक्तः प्रोवाच चतुराननम् । द्रुतं गत्वा पुरो धृत्वा सर्वदेवसमागमे

ਤਦੋਂ ਹर्ष ਨਾਲ ਭਰਿਆ ਹੋਇਆ ਉਹ ਚਤੁਰਾਨਨ ਬ੍ਰਹਮਾ ਨੂੰ ਬੋਲਿਆ: “ਤੁਰੰਤ ਜਾ, ਅਤੇ ਸਭ ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੀ ਮਹਾਸਭਾ ਵਿੱਚ ਉਸਨੂੰ ਅੱਗੇ ਸਥਾਪਿਤ ਕਰ।”

Verse 65

कन्यकेयं सुरश्रेष्ठ समानीता मयाऽधुना । तवार्थाय सुरूपांगी सर्वलक्षणलक्षिता

“ਹੇ ਸੁਰਾਂ ਵਿੱਚ ਸ਼੍ਰੇਸ਼ਠ! ਇਹ ਕੁੰਵਾਰੀ ਮੈਂ ਹੁਣ ਤੇਰੇ ਲਈ ਇੱਥੇ ਲਿਆਈ ਹਾਂ—ਸੁੰਦਰ ਅੰਗਾਂ ਵਾਲੀ, ਅਤੇ ਸਭ ਸ਼ੁਭ ਲੱਛਣਾਂ ਨਾਲ ਯੁਕਤ।”

Verse 66

गोपकन्या विदित्वेमां गोवक्त्रेण प्रवेश्य च । आकर्षिता च गुह्येन पावनार्थं चतुर्मुख

“ਇਸਨੂੰ ਗੋਪ-ਕਨਿਆ ਜਾਣ ਕੇ, ਗਾਂ ਦੇ ਮੂੰਹ ਰਾਹੀਂ ਅੰਦਰ ਪ੍ਰਵੇਸ਼ ਕਰਵਾਇਆ ਗਿਆ; ਫਿਰ ਗੁਪਤ ਮਾਰਗ ਰਾਹੀਂ ਖਿੱਚ ਕੇ ਬਾਹਰ ਕੱਢਿਆ ਗਿਆ—ਹੇ ਚਤੁਰਮੁਖ! ਪਵਿਤ੍ਰਤਾ ਲਈ।”

Verse 67

श्रीवासुदेव उवाच । गवां च ब्राह्मणानां च कुलमेकं द्विधा कृतम् । एकत्र मंत्रास्तिष्ठंति हविरन्यत्र तिष्ठति

ਸ਼੍ਰੀ ਵਾਸੁਦੇਵ ਨੇ ਕਿਹਾ: “ਗਾਂਵਾਂ ਅਤੇ ਬ੍ਰਾਹਮਣਾਂ ਦੀ ਕੁਲ-ਪਰੰਪਰਾ ਇਕ ਹੀ ਹੈ, ਭਾਵੇਂ ਦੋ ਵਾਂਗ ਦਿਸਦੀ ਹੈ; ਇਕ ਥਾਂ ਮੰਤ੍ਰ ਵੱਸਦੇ ਹਨ, ਦੂਜੇ ਥਾਂ ਹਵਿ (ਯਜ੍ਞ-ਆਹੁਤੀ) ਵੱਸਦੀ ਹੈ।”

Verse 68

धेनूदराद्विनिष्क्रांता तज्जातेयं द्विजन्मनाम् । अस्याः पाणिग्रहं देव त्वं कुरुष्व मखाप्तये

“ਗਾਂ ਦੇ ਉਦਰ ਤੋਂ ਨਿਕਲੀ ਹੈ, ਇਸ ਲਈ ਇਹ ਦਵਿਜਾਂ ਦੀ ਜਾਤਿ ਨਾਲ ਸੰਬੰਧਿਤ ਹੈ। ਹੇ ਦੇਵ! ਯਜ੍ਞ ਦੀ ਸਿਧੀ ਲਈ ਤੂੰ ਇਸ ਦਾ ਪਾਣਿਗ੍ਰਹਣ (ਵਿਵਾਹ) ਕਰ।”

Verse 69

यावन्न चलते कालो यज्ञयानसमुद्भवः

ਜਦ ਤੱਕ ਕਾਲ ਅੱਗੇ ਨਹੀਂ ਸਰਕਦਾ, ਯਜ੍ਞ-ਕਰਮ ਤੋਂ ਉੱਠਿਆ ਇਹ ਮਾਰਗ ਜਾਰੀ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ…

Verse 70

रुद्र उवाच । प्रविष्टा गोमुखे यस्मादपानेन विनिर्गता । गायत्रीनाम ते पत्नी तस्मादेषा भविष्यति

ਰੁਦ੍ਰ ਨੇ ਕਿਹਾ: ਕਿਉਂਕਿ ਉਹ ਗੋ-ਮੁਖ ਰਾਹੀਂ ਪ੍ਰਵੇਸ਼ ਕਰੀ ਅਤੇ ਅਪਾਨ ਮਾਰਗ ਰਾਹੀਂ ਨਿਕਲੀ, ਇਸ ਲਈ ਇਹ ਤੇਰੀ ਪਤਨੀ ਹੋਵੇਗੀ—ਗਾਇਤ੍ਰੀ ਨਾਮ ਵਾਲੀ।

Verse 71

ब्रह्मोवाच । वदन्तु ब्राह्मणाः सर्वे गोपकन्याप्यसौ यदि । संभूय ब्राह्मणीश्रेष्ठा यथा पत्नी भवेन्मम

ਬ੍ਰਹਮਾ ਨੇ ਕਿਹਾ: ਸਭ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਕਹਿਣ—ਜੇ ਇਹ ਸੱਚਮੁੱਚ ਗੋਪ-ਕਨਿਆ ਹੈ—ਤਾਂ ਤੁਸੀਂ ਸਭ ਇਕੱਠੇ ਹੋ ਕੇ ਇਸ ਨੂੰ ਬ੍ਰਾਹਮਣੀ-ਸ਼੍ਰੇਸ਼ਠਾ ਮੰਨੋ, ਜੋ ਮੇਰੀ ਪਤਨੀ ਬਣਨ ਯੋਗ ਹੋਵੇ।

Verse 72

ब्राह्मणा ऊचुः । एषा स्याद्ब्राह्मणश्रेष्ठा गोपजातिविवर्जिता । अस्मद्वाक्याच्चतुर्वक्त्र कुरु पाणिग्रहं द्रुतम्

ਬ੍ਰਾਹਮਣਾਂ ਨੇ ਕਿਹਾ: ਇਹ ਬ੍ਰਾਹਮਣਾਂ ਵਿਚ ਸ਼੍ਰੇਸ਼ਠਾ ਮੰਨੀ ਜਾਵੇ, ਗੋਪ-ਜਾਤੀ ਤੋਂ ਰਹਿਤ। ਸਾਡੇ ਬਚਨ ਅਨੁਸਾਰ, ਹੇ ਚਤੁਰਮੁਖ, ਤੁਰੰਤ ਪਾਣਿਗ੍ਰਹਣ ਕਰ।

Verse 73

सूत उवाच । ततः पाणिग्रहं चक्रे तस्या देवः पितामहः । कृत्वा सोमं ततो मूर्ध्नि गृह्योक्तविधिना द्विजाः

ਸੂਤ ਨੇ ਕਿਹਾ: ਤਦ ਦੇਵ ਪਿਤਾਮਹ ਨੇ ਉਸ ਦਾ ਪਾਣਿਗ੍ਰਹਣ ਕੀਤਾ। ਫਿਰ ਦ੍ਵਿਜਾਂ ਨੇ ਗ੍ਰਿਹ੍ਯ-ਵਿਧੀ ਅਨੁਸਾਰ ਉਸ ਦੇ ਮੱਥੇ ਉੱਤੇ ਸੋਮ ਧਰਿਆ।

Verse 74

संतिष्ठति च तत्रस्था महादेवी सुपावनी । अद्यापि लोके विख्याता धनसौभाग्यदायिनी

ਉੱਥੇ ਹੀ ਪਰਮ ਪਾਵਨ ਮਹਾਦੇਵੀ ਅਡੋਲ ਵੱਸਦੀ ਹੈ; ਅੱਜ ਵੀ ਲੋਕਾਂ ਵਿੱਚ ਉਹ ਧਨ ਤੇ ਸੁਭਾਗ ਦੀ ਦਾਤਰੀ ਵਜੋਂ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਹੈ।

Verse 76

कन्या हस्तग्रहं तत्र याऽप्नोति पतिना सह । सा स्यात्पुत्रवती साध्वी सुखसौभाग्यसंयुता

ਉਸ ਪਵਿੱਤਰ ਥਾਂ ਤੇ ਜੋ ਕੁਆਰੀ ਪਤੀ ਸਮੇਤ ਹੱਥ-ਗ੍ਰਹਣ ਦਾ ਸੰਸਕਾਰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਦੀ ਹੈ, ਉਹ ਪੁੱਤਰਵਤੀ, ਸਾਧਵੀ, ਸੁਖ ਅਤੇ ਵਿਆਹੀ ਸੁਭਾਗ ਨਾਲ ਯੁਕਤ ਹੁੰਦੀ ਹੈ।

Verse 77

पिंडदानं नरस्तस्यां यः करोति द्विजोत्तमाः । पितरस्तस्य संतुष्टास्तर्पिताः पितृतीर्थवत्

ਹੇ ਦਵਿਜੋਤਮੋ! ਜੋ ਮਨੁੱਖ ਉੱਥੇ ਪਿੰਡਦਾਨ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਉਸ ਦੇ ਪਿਤਰ ਤ੍ਰਿਪਤ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ; ਉਹ ਪਿਤ੍ਰਤੀਰਥ ਵਾਂਗ ਹੀ ਤਰਪਿਤ ਤੇ ਸੰਤੁષ્ટ ਹੁੰਦੇ ਹਨ।

Verse 79

यस्तस्यां कुरुते मर्त्यः कन्यादानं समाहितः । समस्तं फलमाप्नोति राजसूयाश्वमेधयोः

ਜੋ ਮਰਤਭੂਤ ਮਨੁੱਖ ਇਕਾਗ੍ਰ ਚਿੱਤ ਹੋ ਕੇ ਉੱਥੇ ਕਨਿਆਦਾਨ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਰਾਜਸੂਯ ਅਤੇ ਅਸ਼ਵਮੇਧ ਯਜਨਾਂ ਦਾ ਸਮੂਹ ਫਲ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰ ਲੈਂਦਾ ਹੈ।

Verse 181

इति श्रीस्कादे महापुराण एकाशीतिसाहस्र्यां संहितायां षष्ठे नागरखण्डे हाटकेश्वरक्षेत्रमाहात्म्ये गायत्रीविवाहे गायत्रीतीर्थमाहात्म्यवर्णनंनामैकाशीत्युत्तरशततमोअध्यायः

ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਸ਼੍ਰੀ ਸਕੰਦ ਮਹਾਪੁਰਾਣ ਦੀ ਏਕਾਸ਼ੀਤੀ-ਸਾਹਸ੍ਰੀ ਸੰਹਿਤਾ ਦੇ ਛੇਵੇਂ ਨਾਗਰਖੰਡ ਵਿੱਚ ਹਾਟਕੇਸ਼ਵਰ-ਖੇਤਰ ਮਾਹਾਤਮ੍ਯ ਅਧੀਨ ਗਾਇਤ੍ਰੀ-ਵਿਵਾਹ ਪ੍ਰਸੰਗ ਵਿੱਚ “ਗਾਇਤ੍ਰੀ-ਤੀਰਥ ਮਾਹਾਤਮ੍ਯ ਦਾ ਵਰਣਨ” ਨਾਮਕ ਇਕ ਸੌ ਇਕਾਸੀਵਾਂ ਅਧਿਆਇ ਸਮਾਪਤ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।