Adhyaya 180

Verse 1

ऋषय ऊचुः । अत्यद्भुतमिदं सूत यत्त्वया समुदाहृतम् । ब्रह्मणा यत्कृतो यज्ञस्तत्र क्षेत्रे महात्मना

ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਨੇ ਕਿਹਾ: “ਹੇ ਸੂਤ! ਤੂੰ ਜੋ ਵਰਣਨ ਕੀਤਾ ਹੈ ਉਹ ਅਤਿ ਅਦਭੁਤ ਹੈ—ਕਿਵੇਂ ਮਹਾਤਮਾ ਬ੍ਰਹਮਾ ਨੇ ਉਸ ਪਵਿੱਤਰ ਖੇਤਰ ਵਿੱਚ ਯਜ्ञ ਕੀਤਾ।”

Verse 2

अग्निष्टोमादयो यज्ञा ये वर्तन्ते धरातले । यष्टव्यस्तेषु यज्ञेषु स एव हि सुरेश्वरः

“ਅਗ્નਿਸ਼ਟੋਮ ਆਦਿ ਜੋ ਯਜ्ञ ਧਰਤੀ ਉੱਤੇ ਹੁੰਦੇ ਹਨ—ਉਨ੍ਹਾਂ ਯਜ्ञਾਂ ਵਿੱਚ ਨਿਸ਼ਚਿਤ ਹੀ ਉਹੀ ਸੁਰੇਸ਼ਵਰ, ਦੇਵਾਂ ਦਾ ਪ੍ਰਭੂ, ਯਜਮਾਨ ਹੋਣ ਯੋਗ ਹੈ।”

Verse 3

तेनैव यजता तत्र को हीष्टः प्रब्रवीहि नः । ऋत्विजः के स्थितास्तत्र यैस्तत्कर्म मखोद्भवम् । तत्प्रत्यक्षे कृतं सर्वमेतन्नः कौतुकं परम्

ਉਸੇ ਨੇ ਉੱਥੇ ਯਜ੍ਞ ਕਰਦਿਆਂ ਮੁੱਖ ਤੌਰ ਤੇ ਕਿਹੜੇ ਦੇਵਤਾ ਦੀ ਅਰਾਧਨਾ ਕੀਤੀ? ਸਾਨੂੰ ਦੱਸੋ। ਉੱਥੇ ਕਿਹੜੇ ਰਿਤ੍ਵਿਕ ਪੁਰੋਹਿਤ ਖੜੇ ਸਨ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਮਖ-ਜਨਿਤ ਯਜ੍ਞਕਰਮ ਸੰਪੰਨ ਕੀਤਾ? ਇਹ ਸਭ ਕੁਝ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀਆਂ ਅੱਖਾਂ ਸਾਹਮਣੇ ਹੋਇਆ—ਇਹ ਸਾਡਾ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡਾ ਅਚੰਭਾ ਹੈ।

Verse 4

का चैव दक्षिणा दत्ता तेन तेषां द्विजन्मनाम् । कोऽध्वर्युर्विहितस्तत्र येन तद्यजनं कृतम्

ਅਤੇ ਉਸ ਨੇ ਉਹਨਾਂ ਦ੍ਵਿਜ ਜਨਮਿਆਂ ਪੁਰੋਹਿਤਾਂ ਨੂੰ ਕਿਹੜੀ ਦਕ੍ਸ਼ਿਣਾ ਦਿੱਤੀ? ਉੱਥੇ ਕੌਣ ਅਧ੍ਵਰ੍ਯੁ ਨਿਯੁਕਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ, ਜਿਸ ਦੇ ਦੁਆਰਾ ਉਹ ਯਜ੍ਞ ਵਿਧੀ ਅਨੁਸਾਰ ਸੰਪੰਨ ਹੋਇਆ?

Verse 5

को होता कश्च वाऽग्नीध्रः को ब्रह्मा तत्र संस्थितः । उद्गाता कः स्थितस्तत्र ह्याचार्यो यज्ञकर्मणि

ਉੱਥੇ ਹੋਤਾ ਕੌਣ ਸੀ ਅਤੇ ਅਗ੍ਨੀਧ੍ਰ ਕੌਣ? ਉੱਥੇ ਬ੍ਰਹਮਾ (ਨਿਗਰਾਨ ਪੁਰੋਹਿਤ) ਵਜੋਂ ਕੌਣ ਬੈਠਿਆ ਸੀ? ਅਤੇ ਉੱਥੇ ਉਦ੍ਗਾਤਾ ਕੌਣ ਖੜਾ ਸੀ—ਅਸਲ ਵਿੱਚ ਯਜ੍ਞਕਰਮ ਵਿੱਚ ਆਚਾਰ੍ਯ ਕੌਣ ਸੀ?

Verse 6

सूत उवाच । अहं वः कीर्तयिष्यामि सर्वं यज्ञस्य संभवम् । वृत्तांतं यच्च तत्रस्थ माश्चर्यं द्विजपुंगवाः

ਸੂਤ ਨੇ ਕਿਹਾ: ਹੇ ਦ੍ਵਿਜ-ਸ਼੍ਰੇਸ਼ਠੋ, ਮੈਂ ਤੁਹਾਨੂੰ ਉਸ ਯਜ੍ਞ ਦੀ ਉਤਪੱਤੀ ਤੋਂ ਲੈ ਕੇ ਉਸ ਦੇ ਪੂਰੇ ਵਿਸਤਾਰ ਤੱਕ ਸਭ ਕੁਝ ਵਰਣਨ ਕਰਾਂਗਾ, ਅਤੇ ਉੱਥੇ ਵਾਪਰੇ ਅਦਭੁਤ ਘਟਨਾ ਦਾ ਵੀ ਵ੍ਰਿਤਾਂਤ ਸੁਣਾਵਾਂਗਾ।

Verse 7

ये सदस्याः स्थितास्तत्र ऋत्विजश्च द्विजोत्तमाः । दक्षिणा याः प्रदत्ताश्च तेभ्यस्तेन महात्मना

ਉੱਥੇ ਜੋ ਯਜ੍ਞ-ਸਭਾ ਦੇ ਸਦੱਸ ਮੌਜੂਦ ਸਨ—ਰਿਤ੍ਵਿਕ ਪੁਰੋਹਿਤ, ਦ੍ਵਿਜਾਂ ਵਿੱਚ ਸ਼੍ਰੇਸ਼ਠ—ਉਹਨਾਂ ਸਭ ਨੂੰ ਉਸ ਮਹਾਤਮਾ ਨੇ ਦਕ੍ਸ਼ਿਣਾਵਾਂ, ਯਜ੍ਞ-ਦਾਨ, ਪ੍ਰਦਾਨ ਕੀਤੇ।

Verse 8

यजता देवदेवेन ब्रह्मणाऽमिततेजसा । यज्ञकामं चतुर्वक्त्रं ज्ञात्वा देवः शतक्रतुः

ਜਦੋਂ ਦੇਵਾਂ ਦੇ ਦੇਵ, ਅਮਿਤ ਤੇਜ ਵਾਲੇ ਬ੍ਰਹਮਾ ਜੀ ਯਜ੍ਞ ਕਰ ਰਹੇ ਸਨ, ਅਤੇ ਚਤੁਰਮੁਖ ਦੇ ਯਜ੍ਞ-ਸੰਪੰਨ ਕਰਨ ਦੀ ਇੱਛਾ ਨੂੰ ਜਾਣ ਕੇ, ਸ਼ਤਕ੍ਰਤੁ ਇੰਦਰ ਨੇ ਧਿਆਨ ਧਰਿਆ।

Verse 9

सर्वैः सुरगणैः सार्धं साहाय्यार्थमुपागतः । तथा च भगवाञ्छंभुः सर्वदेवगणैः सह

ਸਾਰੇ ਸੁਰਗਣਾਂ ਸਮੇਤ ਉਹ ਸਹਾਇਤਾ ਲਈ ਆ ਪਹੁੰਚਿਆ; ਇਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਭਗਵਾਨ ਸ਼ੰਭੂ (ਸ਼ਿਵ) ਵੀ ਸਭ ਦੇਵਗਣਾਂ ਦੇ ਨਾਲ ਆਏ।

Verse 10

तान्दृष्ट्वाऽभ्यागतान्ब्रह्मा मर्त्यधर्मसमाश्रितान् । प्रोवाच विनयोपेतः कृतांजलिपुटः स्थितः

ਉਹਨਾਂ ਆਏ ਹੋਇਆਂ ਨੂੰ ਵੇਖ ਕੇ ਬ੍ਰਹਮਾ ਜੀ ਨੇ—ਮਨੁੱਖੀ ਮਰਯਾਦਾ ਅਨੁਸਾਰ ਨਿਮਰ ਆਚਰਨ ਧਾਰ ਕੇ—ਹੱਥ ਜੋੜ ਕੇ ਖੜ੍ਹੇ ਹੋਏ ਵਿਨਮ੍ਰਤਾ ਨਾਲ ਬਚਨ ਕਹੇ।

Verse 11

स्वागतं वः सुरश्रेष्ठाः प्रसादः क्रियतां मम । निविश्यतां यथान्यायं स्थानेषु रुचिरेषु च

ਹੇ ਸੁਰਸ਼੍ਰੇਸ਼ਠੋ, ਤੁਹਾਡਾ ਸਵਾਗਤ ਹੈ; ਮੇਰੇ ਉੱਤੇ ਕਿਰਪਾ ਕਰੋ। ਨਿਆਂ ਅਨੁਸਾਰ ਅਤੇ ਸੁਹਾਵਣੇ ਸਥਾਨਾਂ ਵਿੱਚ ਯਥੋਚਿਤ ਬੈਠੋ।

Verse 12

धन्योऽस्म्यनुगृहीतोऽस्मि यद्यूयं स्वयमागताः । मंत्राहूता यथा कृच्छ्रात्सर्वसत्रेषु गच्छथ

ਮੈਂ ਧੰਨ ਹੋਇਆ, ਮੈਂ ਅਨੁਗ੍ਰਹਿਤ ਹੋਇਆ, ਜੋ ਤੁਸੀਂ ਆਪ ਹੀ ਆ ਗਏ ਹੋ; ਨਹੀਂ ਤਾਂ ਹੋਰ ਮਹਾਨ ਯਜ੍ਞ-ਸਤਰਾਂ ਵਿੱਚ ਤੁਸੀਂ ਮੰਤ੍ਰਾਂ ਨਾਲ ਬੁਲਾਏ ਜਾਣ ‘ਤੇ ਵੀ ਕਠਿਨਾਈ ਨਾਲ ਹੀ ਜਾਂਦੇ ਹੋ।

Verse 13

देवा ऊचुः । येन यच्चात्र कर्तव्यं तच्छीघ्रं वद पद्मज । यज्ञे तव महाभाग तस्य तत्त्वं समादिश

ਦੇਵਤਿਆਂ ਨੇ ਕਿਹਾ: “ਹੇ ਪਦਮਜ (ਕਮਲ-ਜਨਮ), ਜਲਦੀ ਦੱਸੋ ਕਿ ਇੱਥੇ ਕਿਹੜਾ ਕਰਤੱਬ ਕੀਹਨੇ ਅਤੇ ਕਿਵੇਂ ਕਰਨਾ ਹੈ। ਹੇ ਮਹਾਭਾਗ, ਆਪਣੇ ਯਜ੍ਞ ਦੀ ਸੱਚੀ ਵਿਧੀ ਅਤੇ ਤੱਤ ਸਾਨੂੰ ਉਪਦੇਸ਼ ਕਰ।”

Verse 14

ब्रह्मोवाच । विश्वकर्मन्द्रुतं गच्छ यज्ञमण्डपसिद्धये । पत्नीशालां ततश्चैव यज्ञवेदीस्तथैव च

ਬ੍ਰਹਮਾ ਨੇ ਕਿਹਾ: “ਹੇ ਵਿਸ਼ਵਕਰਮਾ, ਯਜ੍ਞ-ਮੰਡਪ ਦੀ ਸਿੱਧੀ ਤਿਆਰੀ ਲਈ ਤੁਰੰਤ ਜਾ। ਫਿਰ ਪਤਨੀ-ਸ਼ਾਲਾ ਬਣਾਵੀਂ ਅਤੇ ਯਜ੍ਞ-ਵੇਦੀਆਂ ਵੀ ਉਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਤਿਆਰ ਕਰੀਂ।”

Verse 15

कुण्डानि चैव सर्वाणि यथास्थानेषु कारय । यज्ञपात्राणि सर्वाणि ग्रहाश्च चमसास्तथा

“ਸਾਰੇ ਕੁੰਡ ਆਪਣੇ-ਆਪਣੇ ਥਾਂਵਾਂ ਤੇ ਬਣਵਾਓ। ਅਤੇ ਯਜ੍ਞ ਦੇ ਸਾਰੇ ਪਾਤ੍ਰ ਤਿਆਰ ਕਰੋ—ਗ੍ਰਹ ਅਤੇ ਚਮਸ (ਡੋਈਆਂ) ਵੀ।”

Verse 16

यूपाश्च यत्प्रमाणेन कर्तव्याः सचषालकाः । पचनार्थं तथा गर्ताः कर्तव्या यत्प्रमाणतः

“ਯੂਪ (ਯਜ੍ਞ-ਥੰਮ) ਨਿਯਤ ਮਾਪ ਅਨੁਸਾਰ ਬਣਾਏ ਜਾਣ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਸਾਜ਼ੋ-ਸਾਮਾਨ ਸਮੇਤ। ਇਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਪਕਾਉਣ ਲਈ ਗੜ੍ਹੇ ਵੀ ਠੀਕ ਮਿਆਰ ਮੁਤਾਬਕ ਬਣਾਏ ਜਾਣ।”

Verse 17

इष्टिकानां सहस्राणि दश चाष्टशतानि च । कर्तव्यानि त्वया शीघ्रं चयनानीति सत्वरम्

“ਦਸ ਹਜ਼ਾਰ ਇੱਟਾਂ, ਅਤੇ ਹੋਰ ਅੱਠ ਸੌ ਵੀ—ਤੂੰ ਜਲਦੀ ਬਣਾਵੀਂ; ਵੇਦੀ-ਚਯਨ ਲਈ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਤੁਰੰਤ ਤਿਆਰ ਕਰ।”

Verse 18

तथा हिरण्मयश्चापि पुरुषः कार्य एव हि । तथेत्युक्ता ततस्त्वष्टा शीघ्राच्छीघ्रतरं ययौ

“ਇੱਕ ਮਨੁੱਖ ਦੀ ਸੁਵਰਨ ਮੂਰਤੀ ਵੀ ਬਣਾਈ ਜਾਵੇ।” ਇਹ ਸੁਣ ਕੇ ਦਿਵ੍ਯ ਸ਼ਿਲਪੀ ਤ੍ਵਸ਼ਟਾ ਬੋਲੇ, “ਤਥਾਸਤੁ,” ਅਤੇ ਅਤਿ ਤੇਜ਼ੀ ਨਾਲ ਤੁਰ ਪਏ।

Verse 19

ततस्तु पद्मजः प्राह देवाचार्यं बृह स्पतिम् । बृहस्पते त्वमानीहि यज्ञार्हानृत्विजोऽखिलान्

ਤਦੋਂ ਕਮਲਜ (ਬ੍ਰਹਮਾ) ਨੇ ਦੇਵਗੁਰੂ ਬ੍ਰਿਹਸਪਤੀ ਨੂੰ ਆਖਿਆ: “ਹੇ ਬ੍ਰਿਹਸਪਤੇ, ਇਸ ਯਜ੍ਞ ਲਈ ਯੋਗ ਸਭ ਰਿਤ੍ਵਿਜ਼ ਪੁਰੋਹਿਤਾਂ ਨੂੰ ਇੱਥੇ ਲਿਆਓ।”

Verse 20

यावत्षोडशसंख्याश्च नान्यस्यैतद्धि युज्यते । त्वया शक्र सदा कार्या शुश्रूषा च द्विजन्मनाम्

“ਉਹ ਸੋਲ੍ਹਾਂ ਦੀ ਗਿਣਤੀ ਵਿੱਚ ਹੋਣ; ਇਸ ਤੋਂ ਬਿਨਾ ਹੋਰ ਕੋਈ ਵਿਧਾਨ ਯੋਗ ਨਹੀਂ। ਅਤੇ ਹੇ ਸ਼ਕ੍ਰ (ਇੰਦਰ), ਤੂੰ ਸਦਾ ਦ੍ਵਿਜਾਂ (ਪੁਰੋਹਿਤਾਂ) ਦੀ ਸੇਵਾ-ਸੁਸ਼੍ਰੂਸ਼ਾ ਕਰੀਂ।”

Verse 21

हस्तपादावमर्द्दश्च श्रांतानां पृष्ठमर्द्दनम् । धनाध्यक्ष त्वया देया दक्षिणा कालसंभवा

“ਥੱਕੇ ਹੋਇਆਂ ਦੇ ਹੱਥ ਪੈਰ ਦਬਾਉ, ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਪਿੱਠ ਮਲ੍ਹੋ। ਅਤੇ ਹੇ ਧਨਾਧ੍ਯਕ੍ਸ਼, ਤੂੰ ਸਮੇਂ ਅਨੁਸਾਰ ਯਜ੍ਞ ਦੀ ਦਕ੍ਸ਼ਿਣਾ (ਦਾਨ-ਮਾਨ) ਦੇਵੀਂ।”

Verse 22

सुवस्त्राणि हिरण्यं च तथान्यद्वापि वांछितम् । त्वया विष्णो सदा कार्यं कृत्याकृत्यपरीक्षणम्

“ਸੁੰਦਰ ਵਸਤ੍ਰ, ਸੋਨਾ ਅਤੇ ਹੋਰ ਜੋ ਕੁਝ ਚਾਹੀਦਾ ਹੋਵੇ, ਉਹ ਪ੍ਰਦਾਨ ਕਰੋ। ਅਤੇ ਹੇ ਵਿਸ਼ਣੁ, ਤੂੰ ਸਦਾ ਕਰਤਵ੍ਯ ਅਤੇ ਅਕਰਤਵ੍ਯ ਦੀ ਪਰਖ ਕਰਦਾ ਰਹੀਂ।”

Verse 23

युक्तं कृतमथो नैव सावधानेन सर्वदा । लोकपालाश्च ये सर्वे रक्षंतु सकला दिशः । भूतप्रेतपिशाचानां प्रवेशं राक्षसोद्भवम्

ਕੋਈ ਕੰਮ ਅਯੋਗ ਢੰਗ ਨਾਲ ਨਾ ਹੋਵੇ; ਸਦਾ ਸਾਵਧਾਨ ਰਹੋ। ਲੋਕਪਾਲ ਸਭ ਦਿਸ਼ਾਵਾਂ ਦੀ ਰੱਖਿਆ ਕਰਨ, ਅਤੇ ਭੂਤ, ਪ੍ਰੇਤ, ਪਿਸਾਚ—ਰਾਖ਼ਸੀ ਉਤਪੱਤੀ ਵਾਲਿਆਂ—ਦਾ ਪ੍ਰਵੇਸ਼ ਰੋਕਣ।

Verse 24

यो यं कामयते कामं किंचिद्वस्त्रं धनं च वा । विचार्य तस्य तद्देयं सर्वयज्ञाधिपेन तु

ਜੋ ਕੋਈ ਜਿਹੀ ਇੱਛਾ ਕਰੇ—ਕੋਈ ਵਸਤ੍ਰ ਹੋਵੇ ਜਾਂ ਧਨ—ਉਸ ਦੀ ਯੋਗਤਾ ਵਿਚਾਰ ਕੇ, ਸਭ ਯਜਨਾਂ ਦੇ ਅਧਿਪਤੀ ਪ੍ਰਭੂ ਵੱਲੋਂ ਉਹੀ ਦਾਨ ਉਸ ਨੂੰ ਦਿੱਤਾ ਜਾਵੇ।

Verse 25

आदित्या वसवो रुद्रा विश्वेदेवा मरुद्गणाः । भवंतु परिवेष्टारो भोक्तुकामजनस्य च

ਆਦਿਤ੍ਯ, ਵਸੁ, ਰੁਦ੍ਰ, ਵਿਸ਼੍ਵੇਦੇਵ ਅਤੇ ਮਰੁਤਾਂ ਦੇ ਗਣ—ਪ੍ਰਸਾਦ ਭੋਗਣ ਦੀ ਇੱਛਾ ਨਾਲ ਆਏ ਲੋਕਾਂ ਲਈ—ਸੇਵਕ ਤੇ ਪਰਿਵੇਸ਼ਕ ਬਣ ਕੇ ਖੜੇ ਰਹਿਣ।

Verse 26

एतस्मिन्नंतरे प्राप्तो विश्वकर्मा त्वरान्वितः । अब्रवीत्पंकजभवं संसिद्धो यज्ञमण्डपः

ਇਸੇ ਵਿਚਕਾਰ ਵਿਸ਼੍ਵਕਰਮਾ ਤੁਰੰਤ ਆ ਪਹੁੰਚਿਆ ਅਤੇ ਕਮਲ-ਜਨਮ ਬ੍ਰਹਮਾ ਨੂੰ ਕਿਹਾ: “ਯਜ੍ਞ-ਮੰਡਪ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਤਿਆਰ ਹੈ।”

Verse 27

सर्वमन्यत्समादिष्टं यत्त्वयोक्तं चतुर्मुख

ਹੇ ਚਤੁਰਮੁਖ! ਜੋ ਕੁਝ ਤੁਸੀਂ ਆਦੇਸ਼ ਦਿੱਤਾ ਸੀ, ਉਹ ਸਭ ਹੋਰ ਵੀ ਵਿਵਸਥਿਤ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ ਹੈ।

Verse 28

ततो बृहस्पतिः प्राह समभ्येत्य पितामहम् । समानीता मया देव ब्राह्मणा यज्ञकर्मणि

ਤਦੋਂ ਬ੍ਰਿਹਸਪਤੀ ਪਿਤਾਮਹ ਬ੍ਰਹਮਾ ਜੀ ਕੋਲ ਆ ਕੇ ਬੋਲੇ: “ਹੇ ਦੇਵ! ਮੈਂ ਯਜ੍ਞ ਦੇ ਕਰਮ ਲਈ ਬ੍ਰਾਹਮਣਾਂ ਨੂੰ ਇਕੱਠਾ ਕਰ ਕੇ ਲਿਆਇਆ ਹਾਂ।”

Verse 29

विप्राः षोडशसंख्याश्च ऋत्विक्कर्मणि योजय । स्वयं परीक्ष्य देवेश यज्ञकर्मप्रसिद्धये

“ਹੇ ਦੇਵੇਸ਼! ਸੋਲ੍ਹਾਂ ਵਿਪ੍ਰਾਂ ਨੂੰ ਰਿਤ੍ਵਿਕਾਂ ਦੇ ਕਰਤੱਬਾਂ ਵਿੱਚ ਨਿਯੁਕਤ ਕਰੋ; ਆਪ ਹੀ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਪਰਖ ਕਰਕੇ, ਤਾਂ ਜੋ ਯਜ੍ਞ-ਕਰਮ ਸੁਚੱਜੇ ਤੌਰ ਤੇ ਸਿੱਧ ਹੋਵੇ।”

Verse 30

ततो ब्रह्मा स्वयं दृष्ट्वा तान्परीक्ष्य प्रयत्नतः । ऋत्विक्त्वे च नियोज्याथ ततश्चक्रे तदर्हणम्

ਤਦੋਂ ਬ੍ਰਹਮਾ ਜੀ ਨੇ ਆਪ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਵੇਖ ਕੇ ਬੜੀ ਸਾਵਧਾਨੀ ਨਾਲ ਪਰਖਿਆ; ਰਿਤ੍ਵਿਕ ਪਦ ਵਿੱਚ ਨਿਯੁਕਤ ਕਰਕੇ, ਫਿਰ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਯੋਗ ਸਤਿਕਾਰ-ਵਿਧਾਨ ਕੀਤਾ।

Verse 31

ऋषय ऊचुः । ऋत्विजां चैव सर्वेषां सूत नामानि कीर्तय । येन यो विहितस्तत्र पदार्थः सूत तं वद

ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਨੇ ਕਿਹਾ: “ਹੇ ਸੂਤ! ਸਾਰੇ ਰਿਤ੍ਵਿਕਾਂ ਦੇ ਨਾਮ ਉਚਾਰਨ ਕਰ। ਅਤੇ ਹੇ ਸੂਤ, ਉੱਥੇ ਕਿਸ ਨੂੰ ਕਿਹੜਾ ਪਦ ਤੇ ਕਿਹੜਾ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਕਰਤੱਬ ਨਿਰਧਾਰਿਤ ਹੋਇਆ, ਉਹ ਦੱਸ।”

Verse 32

सूत उवाच । भृगुर्हौत्रे ततस्तेन वृतो ब्राह्मणसत्तमाः । मैत्रावरुणसंज्ञस्तु तथैव च्यवनो मुनिः

ਸੂਤ ਨੇ ਕਿਹਾ: “ਹੋਤ੍ਰ ਦੇ ਪਦ ਲਈ ਭ੍ਰਿਗੂ—ਬ੍ਰਾਹਮਣਾਂ ਵਿੱਚ ਸ੍ਰੇਸ਼ਠ—ਚੁਣਿਆ ਗਿਆ। ਅਤੇ ਮੈਤ੍ਰਾਵਰੁਣ ਦੇ ਨਾਮ ਵਾਲੇ ਕਰਤੱਬ ਲਈ, ਉਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਮੁਨੀ ਚ੍ਯਵਨ ਨਿਯੁਕਤ ਹੋਇਆ।”

Verse 33

अच्छावाको मरीचिश्च ग्रावस्तुद्गालवो मुनिः । पुलस्त्यश्च तथा ऽध्वर्युः प्रस्थातात्रिश्च संस्थितः

ਉਸ ਯਜ੍ਞ ਵਿੱਚ ਮਰੀਚਿ ਅੱਛਾਵਾਕਾ ਬਣੇ; ਮੁਨੀ ਗਾਲਵ ਗ੍ਰਾਵਸਤੁਤ ਹੋਏ। ਪੁਲਸਤ੍ਯ ਅਧਵਰ੍ਯੁ ਨਿਯੁਕਤ ਹੋਏ ਅਤੇ ਅਤ੍ਰਿ ਪ੍ਰਸਥਾਤਾ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਸਥਾਪਿਤ ਕੀਤੇ ਗਏ।

Verse 34

तत्र रैभ्यो मुनिर्नेष्टा तत्रोन्नेता सनातनः । ब्रह्मा च नारदो गर्गो ब्राह्मणाच्छंसिरेव च

ਉੱਥੇ ਮੁਨੀ ਰੈਭ੍ਯ ਨੇ ਨੇਸ਼ਟ੍ਰ ਪੁਰੋਹਿਤ ਦਾ ਕਾਰਜ ਸੰਭਾਲਿਆ ਅਤੇ ਸਨਾਤਨ ਉੰਨੇਤ੍ਰ ਬਣੇ। ਬ੍ਰਹਮਾ ਜੀ, ਨਾਰਦ ਅਤੇ ਗਰਗ, ਅਤੇ ਬ੍ਰਾਹਮਣਾਚਛੰਸਿਨ ਪੁਰੋਹਿਤ ਵੀ ਉੱਥੇ ਨਿਯੁਕਤ ਹੋ ਕੇ ਵਿਦਮਾਨ ਸਨ।

Verse 35

आग्नीध्रश्च भरद्वाजो होता पाराशरस्तथा । तथैव तत्र क्षेत्रे च उद्गाता गोभिलो मुनिः

ਭਰਦ੍ਵਾਜ ਆਗਨੀਧ੍ਰ ਦੇ ਪਦ ਤੇ ਸੇਵਕ ਬਣੇ ਅਤੇ ਪਾਰਾਸ਼ਰ ਹੋਤਾ ਰਹੇ। ਉਸੇ ਪਵਿੱਤਰ ਖੇਤਰ ਵਿੱਚ ਮੁਨੀ ਗੋਭਿਲ ਉਦਗਾਤਾ ਨਿਯੁਕਤ ਹੋਏ।

Verse 36

तथैव कौथुमो जज्ञे प्रस्तौता यज्ञकर्मणि । शांडिल्यः प्रतिहर्त्ता च सुब्रह्मण्यस्तथांगिराः

ਇਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਯਜ੍ਞਕਰਮ ਵਿੱਚ ਕੌਥੁਮ ਪ੍ਰਸਤੋਤ੍ਰ ਬਣੇ। ਸ਼ਾਂਡਿਲ੍ਯ ਪ੍ਰਤਿਹਰ੍ਤ੍ਰ ਨਿਯੁਕਤ ਹੋਏ ਅਤੇ ਅੰਗਿਰਾ ਸੁਬ੍ਰਹਮਣ੍ਯ ਪੁਰੋਹਿਤ ਵੀ ਬਣੇ।

Verse 37

तस्य यज्ञस्य सिद्ध्यर्थमित्येते षोडशर्त्विजः । वस्त्राभरणशोभाढ्या विनयेन कृताश्च ते

ਉਸ ਯਜ੍ਞ ਦੀ ਸਿਧੀ ਲਈ ਇਹ ਸੋਲ੍ਹਾਂ ਰਿਤ੍ਵਿਜ ਇਸ ਪ੍ਰਕਾਰ ਨਿਯੁਕਤ ਕੀਤੇ ਗਏ। ਉਹ ਸੁੰਦਰ ਵਸਤ੍ਰਾਂ ਤੇ ਆਭੂਸ਼ਣਾਂ ਨਾਲ ਦਿਪਤ ਸਨ ਅਤੇ ਵਿਨਯ-ਨਿਮਰਤਾ ਨਾਲ ਸੰਪੰਨ ਸਨ।

Verse 38

ततः कृत्वा स्वयं ब्रह्मा सर्वेषामर्हणक्रियाम् । गृह्योक्तेन विधानेन ततः प्रोवाच सादरम्

ਤਦੋਂ ਸਵਯੰ ਬ੍ਰਹਮਾ ਨੇ ਗ੍ਰਿਹ੍ਯ-ਪਰੰਪਰਾ ਦੇ ਉਪਦੇਸ਼ਿਤ ਵਿਧਾਨ ਅਨੁਸਾਰ ਸਭਨਾਂ ਲਈ ਆਦਰ-ਸਤਕਾਰ ਦੀਆਂ ਕਰਮ-ਕ੍ਰਿਆਵਾਂ ਕੀਤੀਆਂ; ਫਿਰ ਉਹ ਭਾਵ-ਭਰਿਆ ਆਦਰ ਨਾਲ ਬੋਲੇ।

Verse 39

एषोऽह शरणं प्राप्तो युष्माकं द्विजसत्तमाः । अनुगृह्णीत मां सर्वे दीक्षायै यज्ञकर्मणः

“ਹੇ ਦ੍ਵਿਜ-ਸ਼੍ਰੇਸ਼ਠੋ, ਮੈਂ ਤੁਹਾਡੀ ਸ਼ਰਨ ਆਇਆ ਹਾਂ। ਤੁਸੀਂ ਸਭ ਮੇਰੇ ਉੱਤੇ ਕਿਰਪਾ ਕਰੋ, ਤਾਂ ਜੋ ਮੈਂ ਇਸ ਯਜ੍ਞ-ਕਰਮ ਲਈ ਦੀਕ੍ਸ਼ਾ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰ ਸਕਾਂ।”

Verse 180

इति श्रीस्कांदे महापुराण एकाशीतिसाहस्र्यां संहितायां षष्ठे नागरखण्डे ब्रह्मयज्ञोपाख्याने यज्ञमण्ड पप्राप्तब्राह्मणसत्कारपूर्वकर्त्विगादिस्थानयोजनापूर्वकाध्वरकर्मारंभोनामाशीत्युत्तरशततमोऽध्यायः

ਇਸ ਪ੍ਰਕਾਰ ਸ਼੍ਰੀ ਸਕੰਦ ਮਹਾਪੁਰਾਣ ਦੀ ਇਕਾਸੀ ਹਜ਼ਾਰ ਸ਼ਲੋਕਾਂ ਵਾਲੀ ਸੰਹਿਤਾ ਦੇ ਛੇਵੇਂ ਗ੍ਰੰਥ ਨਾਗਰਖੰਡ ਵਿੱਚ ਬ੍ਰਹਮ-ਯਜ੍ਞ ਉਪਾਖਿਆਨ ਅੰਦਰ ਯਜ੍ਞ-ਮੰਡਪ ਨੂੰ ਆਏ ਬ੍ਰਾਹਮਣਾਂ ਦੇ ਸਤਕਾਰ, ਰਿਤ੍ਵਿਕ ਆਦਿ ਦੇ ਆਸਨ ਤੇ ਪਦ ਨਿਯੁਕਤੀ ਅਤੇ ਅਧ੍ਵਰ-ਕਰਮ ਦੇ ਆਰੰਭ ਦਾ ਵਰਣਨ ਕਰਨ ਵਾਲਾ 180ਵਾਂ ਅਧਿਆਇ ਸਮਾਪਤ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।