Adhyaya 18

Verse 1

। सूत उवाच । ततः सोऽपि महीपालः क्षुत्पिपामासमाकुलः । पपात धरणीपृष्ठे पद्भ्यां गत्वा वनांतरम्

ਸੂਤ ਜੀ ਨੇ ਕਿਹਾ: ਫਿਰ ਉਹ ਧਰਤੀ ਦਾ ਰਖਵਾਲਾ ਰਾਜਾ ਭੁੱਖ ਤੇ ਤ੍ਰਿਸ਼ਨਾ ਨਾਲ ਵਿਆਕੁਲ ਹੋ ਕੇ ਪੈਦਲ ਹੀ ਜੰਗਲ ਦੇ ਅੰਦਰਲੇ ਭਾਗ ਵੱਲ ਗਿਆ ਅਤੇ ਧਰਤੀ ਉੱਤੇ ਡਿੱਗ ਪਿਆ।

Verse 2

अथाऽपश्यद्वियत्स्थानात्स त्रीन्प्रेतान्सु दारुणान् । ऊर्ध्वकेशान्सुरक्ताक्षान्कृष्णदन्तान्कृशोदरान्

ਤਦ ਉਹਨੇ ਆਕਾਸ਼-ਸਥਾਨ ਤੋਂ ਤਿੰਨ ਅਤਿ ਭਿਆਨਕ ਪ੍ਰੇਤ ਵੇਖੇ—ਉੱਪਰ ਖੜ੍ਹੇ ਵਾਲ, ਲਾਲ-ਲਾਲ ਅੱਖਾਂ, ਕਾਲੇ ਦੰਦ ਅਤੇ ਸੁੱਕੇ ਪੇਟ ਵਾਲੇ।

Verse 3

तान्दृष्ट्वा भयसंत्रस्तो विशेषेण स भूपतिः । निराशो जीविते कृच्छ्रादिदं वचनमब्रवीत्

ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਵੇਖ ਕੇ ਰਾਜਾ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਤੌਰ ਤੇ ਡਰ ਨਾਲ ਕੰਬ ਉਠਿਆ; ਉਸ ਕਠਿਨ ਘੜੀ ਵਿੱਚ ਜੀਵਨ ਤੋਂ ਨਿਰਾਸ ਹੋ ਕੇ ਉਸਨੇ ਇਹ ਬਚਨ ਕਹੇ।

Verse 4

के यूयं विकृताकारा मया दृष्टा न कर्हिचित् । एवंविधा नृलोकेऽत्र भ्रमता प्राग्विभीषणाः

“ਤੁਸੀਂ ਕੌਣ ਹੋ, ਐਸੇ ਵਿਗੜੇ ਰੂਪ ਵਾਲੇ? ਮੈਂ ਕਦੇ ਵੀ ਤੁਹਾਡੇ ਵਰਗੇ ਨਹੀਂ ਵੇਖੇ। ਮਨੁੱਖ ਲੋਕ ਵਿੱਚ ਇੱਥੇ ਐਸੇ ਡਰਾਉਣੇ ਕਿਵੇਂ ਭਟਕਦੇ ਫਿਰਦੇ ਹਨ?”

Verse 5

विदूरथो नरेन्द्रोऽहं क्षुत्पिपासातिपीडितः । मृगलिप्सुरिह प्राप्तो वने जन्तुविवर्जिते

“ਮੈਂ ਵਿਦੂਰਥ ਰਾਜਾ ਹਾਂ, ਭੁੱਖ ਤੇ ਤ੍ਰਿਹ ਨਾਲ ਬਹੁਤ ਪੀੜਤ। ਸ਼ਿਕਾਰ ਦੀ ਲਾਲਸਾ ਨਾਲ ਮੈਂ ਇਸ ਜੰਗਲ ਵਿੱਚ ਆ ਪਹੁੰਚਿਆ ਹਾਂ, ਜੋ ਜੀਵਾਂ ਤੋਂ ਸੁੰਞਾ ਹੈ।”

Verse 6

ततस्तेषां तु यो ज्येष्ठो मांसादः प्रत्युवाच तम् । कृतांजलिपुटो भूत्वा विनयावनतः स्थितः

ਤਦ ਉਹਨਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਜੋ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡਾ ਸੀ—ਮਾਸਭੱਖੀ—ਉਸਨੂੰ ਉੱਤਰ ਦੇਣ ਲੱਗਾ; ਹੱਥ ਜੋੜ ਕੇ, ਵਿਨਮ੍ਰਤਾ ਨਾਲ ਝੁਕ ਕੇ ਖੜ੍ਹਾ ਰਿਹਾ।

Verse 7

वयं प्रेता महाराज निवसामोऽत्र कानने । स्वकर्मजनिताद्दोषाद्दुःखेन महता वृताः

ਹੇ ਮਹਾਰਾਜ, ਅਸੀਂ ਪ੍ਰੇਤ ਹਾਂ ਅਤੇ ਇਸ ਜੰਗਲ ਵਿੱਚ ਵੱਸਦੇ ਹਾਂ। ਆਪਣੇ ਹੀ ਕਰਮਾਂ ਤੋਂ ਉਪਜੇ ਦੋਸ਼ ਕਰਕੇ ਅਸੀਂ ਮਹਾਨ ਦੁੱਖ ਨਾਲ ਘਿਰੇ ਹੋਏ ਹਾਂ।

Verse 8

अहं मांसादकोनाम द्वितीयोऽयं विदैवतः । कृतघ्नश्च तृतीयस्तु त्रयाणामेष पापकृत्

ਮੈਂ ਮਾਂਸਾਦ ਨਾਮ ਵਾਲਾ ਹਾਂ। ਇਹ ਦੂਜਾ ਵਿਦੈਵਤ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਤੀਜਾ ਕ੍ਰਿਤਘਨ ਹੈ; ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਅਸੀਂ ਤਿੰਨੋ ਪਾਪਕਰਤਾ ਹਾਂ।

Verse 9

राजोवाच । सर्वेषां देहि नां नाम जायते पितृमातृजम् । किमेतत्कारणं येन सर्वे यूयं स्वनामकाः

ਰਾਜਾ ਬੋਲੇ: ਸਭ ਦੇਹਧਾਰੀ ਜੀਵਾਂ ਦਾ ਨਾਮ ਪਿਤਾ-ਮਾਤਾ ਤੋਂ ਜਨਮ ਲੈਂਦਾ ਹੈ। ਫਿਰ ਇਹ ਕਿਹੜਾ ਕਾਰਨ ਹੈ ਕਿ ਤੁਸੀਂ ਸਭ ਆਪਣੇ ਹੀ ਬਣਾਏ ਨਾਮ ਧਾਰਨ ਕਰਦੇ ਹੋ?

Verse 10

तच्छ्रुत्वा प्राह मांसादः कर्मनामानि पार्थिव । मिथः कृतानि संज्ञार्थमस्माभिः स्वयमेव हि

ਇਹ ਸੁਣ ਕੇ ਮਾਂਸਾਦ ਬੋਲਾ: ਹੇ ਰਾਜਨ, ਇਹ ਕਰਮਾਂ ਤੋਂ ਉਪਜੇ ਨਾਮ ਹਨ। ਆਪਣੇ ਆਚਰਨ ਦੀ ਪਹਿਚਾਣ ਲਈ ਅਸੀਂ ਆਪਸ ਵਿੱਚ ਆਪ ਹੀ ਇਹ ਸੰਜ्ञਾਵਾਂ ਰੱਖੀਆਂ ਹਨ।

Verse 11

शृणुष्वाऽवहितो भूत्वा सर्वेषां नः पृथक्पृथक् । कर्मणा येन संजातं प्रेतत्वमिह भूमिप

ਹੇ ਧਰਤੀ ਦੇ ਸ਼ਾਸਕ, ਧਿਆਨ ਨਾਲ ਸੁਣੋ। ਮੈਂ ਤੁਹਾਨੂੰ ਸਾਡੇ ਸਭ ਦੇ ਕਰਮ ਇਕ-ਇਕ ਕਰਕੇ ਦੱਸਾਂਗਾ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਕਰਕੇ ਅਸੀਂ ਇੱਥੇ ਪ੍ਰੇਤ-ਅਵਸਥਾ ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੋਏ ਹਾਂ।

Verse 12

वयं हि ब्राह्मणा जात्या वैदिशाख्ये पुरे नृप । देवरातस्य विप्रस्य गृहे जाता महात्मनः

ਹੇ ਰਾਜਨ, ਅਸੀਂ ਜਨਮ ਤੋਂ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਹਾਂ; ਵੈਦਿਸ਼ਾ ਨਾਮਕ ਨਗਰ ਵਿੱਚ ਮਹਾਤਮਾ ਵਿਪ੍ਰ ਦੇਵਰਾਤ ਦੇ ਗ੍ਰਿਹ ਵਿੱਚ ਜਨਮੇ ਸੀ।

Verse 13

नास्तिका भिन्नमर्यादाः परदाररताः सदा । पाप कर्मरतास्तत्र शुभकर्मविवर्जिताः

ਉੱਥੇ ਅਸੀਂ ਨਾਸਤਿਕ ਬਣ ਗਏ, ਮਰਯਾਦਾ ਤੋੜਨ ਵਾਲੇ; ਸਦਾ ਪਰਾਈਆਂ ਇਸਤ੍ਰੀਆਂ ਵੱਲ ਰੁਝੇ ਰਹੇ, ਪਾਪ ਕਰਮਾਂ ਵਿੱਚ ਲੀਨ ਅਤੇ ਸ਼ੁਭ ਕਰਮਾਂ ਤੋਂ ਰਹਿਤ।

Verse 14

जिह्वालौल्यप्रसंगेन मया भुक्तं सदाऽमिषम् । तेन मे कर्मजं नाम मांसादाख्यं व्यवस्थितम्

ਜਿਹਵਾ ਦੀ ਲਾਲਸਾ ਦੇ ਵਸ਼ ਹੋ ਕੇ ਮੈਂ ਸਦਾ ਮਾਸ ਭੋਜਨ ਕੀਤਾ; ਇਸ ਕਰਮ ਦੇ ਫਲ ਨਾਲ ਮੇਰਾ ਕਰਮਜ ਨਾਮ ‘ਮਾਂਸਾਦ’ ਨਿਸਚਿਤ ਹੋ ਗਿਆ।

Verse 15

द्वितीयोऽयं महाराज यस्तिष्ठति तवाऽग्रतः । अनेनाऽन्नं सदा भुक्तमकृत्वा देवतार्चनम्

ਹੇ ਮਹਾਰਾਜ, ਇਹ ਦੂਜਾ ਜੋ ਤੇਰੇ ਅੱਗੇ ਖੜਾ ਹੈ, ਇਹ ਸਦਾ ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੀ ਅਰਚਨਾ ਕੀਤੇ ਬਿਨਾਂ ਹੀ ਅੰਨ ਭੋਜਨ ਕਰ ਲੈਂਦਾ ਸੀ।

Verse 16

तेन कर्मविपाकेन प्रेतयोनिं समाश्रितः । विदैवत इति ख्यातो द्वितीयोऽयं सुपापकृत्

ਉਸ ਕਰਮ ਦੇ ਵਿਪਾਕ ਨਾਲ ਉਹ ਪ੍ਰੇਤ-ਯੋਨੀ ਵਿੱਚ ਪੈ ਗਿਆ; ਇਸ ਲਈ ਇਹ ਦੂਜਾ ਮਹਾਪਾਪੀ ‘ਵਿਦੈਵਤ’ ਨਾਮ ਨਾਲ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਹੈ।

Verse 17

सदैवाऽनुष्ठिताऽनेन सुपापेन कृतघ्नता । कृतघ्नः प्रोच्यते तेन कर्मणा नृपसत्तम

ਇਸ ਮਹਾ ਪਾਪੀ ਨੇ ਸਦਾ ਹੀ ਕ੍ਰਿਤਘਨਤਾ (ਅਕ੍ਰਿਤਘਨਤਾ) ਦਾ ਆਚਰਨ ਕੀਤਾ। ਇਸੇ ਕਰਤੂਤ ਕਰਕੇ, ਹੇ ਨ੍ਰਿਪ-ਸੱਤਮ, ਉਹ ‘ਕ੍ਰਿਤਘਨ’ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।

Verse 18

राजोवाच । आहारेण नृलोकेऽस्मिन्सर्वे जीवन्ति जन्तवः । युष्माकं कतमो योऽत्र प्रोच्यतां मे सविस्तरम्

ਰਾਜਾ ਬੋਲੇ: ਇਸ ਮਨੁੱਖ ਲੋਕ ਵਿੱਚ ਸਭ ਜੀਵ ਆਹਾਰ ਦੇ ਆਸਰੇ ਜੀਊਂਦੇ ਹਨ। ਤੁਸੀਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਥੇ ਕੌਣ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਤੌਰ ਤੇ ਕਿਵੇਂ ਪਾਲਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ—ਮੈਨੂੰ ਵਿਸਥਾਰ ਨਾਲ ਦੱਸੋ।

Verse 19

मांसाद उवाच । भोज्यकाले गृहे यत्र स्त्रीणां युद्धं प्रवर्तते । अपि मन्त्रौषधीप्रायं प्रेता भुंजति तत्र हि

ਮਾਂਸਾਦ ਨੇ ਕਿਹਾ: ਜਿਸ ਘਰ ਵਿੱਚ ਭੋਜਨ ਵੇਲੇ ਇਸਤ੍ਰੀਆਂ ਵਿੱਚ ਝਗੜਾ ਛਿੜ ਪੈਂਦਾ ਹੈ, ਉੱਥੇ ਹੀ ਪ੍ਰੇਤ ਭੋਜਨ ਦਾ ਭਾਗ ਲੈਂਦੇ ਹਨ—ਭਾਵੇਂ ਉਹ ਮੰਤ੍ਰਾਂ ਅਤੇ ਔਸ਼ਧੀਆਂ ਨਾਲ ਹੀ ਕਿਉਂ ਨ ਬਣਿਆ ਹੋਵੇ।

Verse 20

भुज्यते यत्र भूपाल वेंश्वदेवं विना नरैः । पाकस्याग्रमदत्त्वा च प्रेता भुंजति तत्र च

ਹੇ ਭੂਪਾਲ, ਜਿੱਥੇ ਲੋਕ ਵੈਸ਼ਵਦੇਵ ਯਜ੍ਞ-ਅਰਪਣ ਬਿਨਾ ਖਾਂਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਪੱਕੇ ਭੋਜਨ ਦਾ ਪਹਿਲਾ ਹਿੱਸਾ ਅਰਪਿਤ ਨਹੀਂ ਕਰਦੇ, ਉੱਥੇ ਵੀ ਪ੍ਰੇਤ ਭੋਜਨ ਕਰਦੇ ਹਨ।

Verse 21

रात्रौ यत्क्रियते श्राद्धं दानं वा पर्ववर्जितम् । तत्सर्वं नृपशार्दूल प्रेतानां भोजनं भवेत्

ਜੋ ਸ਼੍ਰਾਦ੍ਹ ਜਾਂ ਦਾਨ ਰਾਤ ਨੂੰ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਜਾਂ ਪਵਿੱਤਰ ਪਰਵਨ (ਉਚਿਤ ਅਵਸਰ) ਨੂੰ ਤਿਆਗ ਕੇ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ—ਹੇ ਨ੍ਰਿਪ-ਸ਼ਾਰਦੂਲ, ਉਹ ਸਭ ਪ੍ਰੇਤਾਂ ਦਾ ਭੋਜਨ ਬਣ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।

Verse 22

यस्मिन्नो मार्जनं हर्म्ये क्रियते नोपलेपनम् । न मांगल्यं च सत्कारः प्रेता भुंजति तत्र हि

ਜਿਸ ਘਰ ਵਿੱਚ ਸਿਰਫ਼ ਝਾੜੂ ਲੱਗੇ ਪਰ ਲੇਪਨ/ਪੋਚਾ ਕਰਕੇ ਸ਼ੁੱਧਤਾ ਨਾ ਰੱਖੀ ਜਾਵੇ, ਅਤੇ ਨਾ ਮੰਗਲ ਆਚਾਰ ਹੋਵੇ ਨਾ ਅਤਿਥੀ-ਸਤਕਾਰ—ਉੱਥੇ ਹੀ ਪ੍ਰੇਤ ਭੋਗ ਕਰਦੇ ਹਨ।

Verse 23

भिन्नभाण्डपरित्यागो यत्र न क्रियते गृहे । न च वेदध्वनिर्यत्र प्रेता भुञ्जंति तत्र हि

ਜਿਸ ਘਰ ਵਿੱਚ ਟੁੱਟੇ ਭਾਂਡੇ ਨਹੀਂ ਸੁੱਟੇ ਜਾਂਦੇ, ਅਤੇ ਜਿੱਥੇ ਵੇਦ ਦਾ ਧੁਨੀ-ਨਾਦ ਨਹੀਂ ਸੁਣਾਈ ਦਿੰਦਾ—ਉੱਥੇ ਹੀ ਪ੍ਰੇਤ ਭੋਗ ਕਰਦੇ ਹਨ।

Verse 24

यच्छ्राद्धं दक्षिणाहीनं क्रियाहीनं च वा नृप । तथा रजस्वलादृष्टं तदस्माकं प्रजायते

ਹੇ ਰਾਜਨ, ਜੋ ਸ਼੍ਰਾਦ੍ਹ ਦਕਸ਼ਿਣਾ ਤੋਂ ਹੀਨ ਹੋ ਕੇ ਜਾਂ ਵਿਧੀ-ਕ੍ਰਿਆ ਤੋਂ ਅਧੂਰਾ ਕਰਿਆ ਜਾਵੇ, ਅਤੇ ਜੋ ਰਜਸਵਲਾ ਇਸਤ੍ਰੀ ਦੇ ਦਰਸ਼ਨ ਨਾਲ ਦੂਸ਼ਿਤ ਹੋਵੇ—ਉਹ ਸਾਰਾ ਸਾਡੇ (ਪ੍ਰੇਤਾਂ) ਹਿੱਸੇ ਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।

Verse 25

हीनांगा ह्यधिकांगा वा यस्मिञ्च्छ्राद्धे द्विजातयः । भुंजते वृषलीनाथास्तदस्माकं प्रजायते

ਜਿਸ ਸ਼੍ਰਾਦ੍ਹ ਵਿੱਚ ਦਵਿਜਾਤੀ ‘ਹੀਨ ਅੰਗ’ ਜਾਂ ‘ਅਧਿਕ ਅੰਗ’ ਵਾਲੇ (ਰਿਤੀ ਅਨੁਚਿਤ) ਹੋ ਕੇ, ਅਤੇ ਅਸ਼ੁੱਧ ਸੰਗਤ/ਆਸਕਤੀ ਵਾਲੇ ਹੋ ਕੇ ਭੋਜਨ ਕਰਦੇ ਹਨ—ਉਹ ਸ਼੍ਰਾਦ੍ਹ ਸਾਡੇ (ਪ੍ਰੇਤਾਂ) ਹਿੱਸੇ ਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।

Verse 26

अतिथिर्यत्र संप्राप्तः श्राद्धकाल उपस्थिते । अपूजितो गृहाद्याति तच्छ्राद्धं प्रेततृप्तिदम्

ਜਦੋਂ ਸ਼੍ਰਾਦ੍ਹ ਦੇ ਸਮੇਂ ਕੋਈ ਅਤਿਥੀ ਅਚਾਨਕ ਆ ਪਹੁੰਚੇ ਅਤੇ ਬਿਨਾ ਪੂਜਾ-ਸਤਕਾਰ ਦੇ ਘਰੋਂ ਚਲਾ ਜਾਵੇ—ਉਹ ਸ਼੍ਰਾਦ੍ਹ ਪ੍ਰੇਤਾਂ ਨੂੰ ਤ੍ਰਿਪਤ ਕਰਨ ਵਾਲਾ ਬਣ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।

Verse 27

किं वा ते बहुनोक्तेन शृणु संक्षेपतो नृप । अस्माकं भोजनं नित्यं यत्त्वं श्रुत्वा विगर्हसि

ਹੋਰ ਬਹੁਤ ਕਹਿਣ ਦਾ ਕੀ ਲਾਭ? ਹੇ ਰਾਜਨ, ਸੰਖੇਪ ਵਿੱਚ ਸੁਣੋ: ਸਾਡਾ ਨਿੱਤ ਦਾ ਭੋਜਨ ਉਹੀ ਹੈ ਜਿਸ ਨੂੰ ਸੁਣ ਕੇ ਤੁਸੀਂ ਨਿੰਦਾ ਕਰਦੇ ਹੋ।

Verse 28

यदन्नं केशसूत्रास्थिश्लेष्मादिभिरुपप्लुतम् । हीनजात्यैश्च संस्पृष्टं तदस्माकं प्रजायते

ਜੋ ਅੰਨ ਵਾਲਾਂ, ਧਾਗਿਆਂ, ਹੱਡੀਆਂ, ਕਫ਼ ਆਦਿ ਨਾਲ ਲਿਪਟਿਆ ਹੋਵੇ ਅਤੇ ਨੀਚ ਜਾਤਿ ਮੰਨੇ ਗਏ ਲੋਕਾਂ ਦੇ ਛੂਹ ਨਾਲ ਅਪਵਿੱਤਰ ਹੋਇਆ ਹੋਵੇ—ਉਹੀ ਅੰਨ ਸਾਡੇ ਹਿੱਸੇ ਆਉਂਦਾ ਹੈ।

Verse 29

राजोवाच । केन कर्मविपाकेन प्रेतत्वं जायते नृणाम् । एतन्मे सर्वमाचक्ष्व मांसाद मम पृच्छतः

ਰਾਜਾ ਬੋਲੇ: ਕਿਹੜੇ ਕਰਮ-ਵਿਪਾਕ ਨਾਲ ਮਨੁੱਖਾਂ ਨੂੰ ਪ੍ਰੇਤ-ਭਾਵ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੁੰਦਾ ਹੈ? ਹੇ ਮਾਸਾਹਾਰੀ, ਮੇਰੇ ਪੁੱਛਣ ‘ਤੇ ਇਹ ਸਭ ਕੁਝ ਵਿਸਥਾਰ ਨਾਲ ਦੱਸੋ।

Verse 32

परदाररतश्चैव परवित्तापहारकः । परापवादसंतुष्टः स प्रेतो जायते नरः

ਜੋ ਪਰਾਈ ਇਸਤ੍ਰੀ ਵਿੱਚ ਰਮਣ ਕਰੇ, ਪਰਾਇਆ ਧਨ ਹੜਪੇ, ਅਤੇ ਪਰ-ਨਿੰਦਾ ਵਿੱਚ ਹੀ ਪ੍ਰਸੰਨ ਰਹੇ—ਉਹ ਮਨੁੱਖ ਪ੍ਰੇਤ ਬਣ ਕੇ ਜਨਮ ਲੈਂਦਾ ਹੈ।

Verse 33

कन्यां यच्छति वृद्धाय नीचाय धनलिप्सया । कुरूपाय कुशीलाय स प्रेतो जायते नरः

ਜੋ ਧਨ ਦੀ ਲਾਲਚ ਵਿੱਚ ਆਪਣੀ ਧੀ ਨੂੰ ਬੁੱਢੇ ਨੂੰ, ਨੀਚ ਨੂੰ, ਕੁਰੂਪ ਨੂੰ, ਕੁਸ਼ੀਲ (ਬੁਰੇ ਚਰਿਤ੍ਰ ਵਾਲੇ) ਨੂੰ ਦੇ ਦੇਵੇ—ਉਹ ਮਨੁੱਖ ਪ੍ਰੇਤ ਬਣ ਕੇ ਜਨਮ ਲੈਂਦਾ ਹੈ।

Verse 34

कुले जातां विनीतां च धर्मपत्नीं सुखोच्छ्रिताम् । यस्त्यजेद्दोषनिर्मुक्तां स प्रेतो जायते नरः

ਜੋ ਮਨੁੱਖ ਉੱਚ ਕੁਲ ਵਿੱਚ ਜੰਮੀ, ਵਿਨੀਤ, ਧਰਮਪਤਨੀ, ਸੁਖ-ਸੰਪੰਨ ਅਤੇ ਦੋਸ਼-ਰਹਿਤ ਪਤਨੀ ਨੂੰ ਤਿਆਗ ਦੇਵੇ, ਉਹ ਪ੍ਰੇਤ ਜਨਮ ਧਾਰਦਾ ਹੈ।

Verse 35

देवस्त्रीगुरुवित्तानि यो गृहीत्वा न यच्छति । विशेषाद्ब्राह्मणस्वं च स प्रेतो जायते नरः

ਜੋ ਦੇਵਤਾ, ਇਸਤਰੀ ਜਾਂ ਗੁਰੂ ਦੀ ਧਨ-ਸੰਪਤੀ ਲੈ ਕੇ ਵਾਪਸ ਨਾ ਕਰੇ—ਖ਼ਾਸ ਕਰਕੇ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਦੀ ਮਿਲਕियत—ਉਹ ਮਨੁੱਖ ਪ੍ਰੇਤ ਜਨਮ ਲੈਂਦਾ ਹੈ।

Verse 36

परव्यसनसंतुष्टः कृतघ्नो गुरुतल्पगः । दूषको देवविप्राणां स प्रेतो जायते नरः

ਜੋ ਪਰਾਏ ਦੁੱਖ ਵਿੱਚ ਖੁਸ਼ੀ ਮਾਣੇ, ਕ੍ਰਿਤਘਨ ਹੋਵੇ, ਗੁਰੂ ਦੀ ਸੇਜ ਦਾ ਅਪਮਾਨ ਕਰੇ, ਅਤੇ ਦੇਵਤਿਆਂ ਤੇ ਬ੍ਰਾਹਮਣਾਂ ਦੀ ਨਿੰਦਾ ਕਰੇ—ਉਹ ਪ੍ਰੇਤ ਜਨਮ ਲੈਂਦਾ ਹੈ।

Verse 37

दीयमानस्य वित्तस्य ब्राह्मणेभ्यः सुपापकृत् । विघ्नमारभते यस्तु स प्रेतो जायते नरः

ਜੋ ਮਹਾਪਾਪੀ ਬ੍ਰਾਹਮਣਾਂ ਨੂੰ ਦਾਨ ਦਿੱਤੇ ਜਾ ਰਹੇ ਧਨ ਵਿੱਚ ਰੁਕਾਵਟ ਪੈਦਾ ਕਰੇ, ਉਹ ਮਨੁੱਖ ਪ੍ਰੇਤ ਜਨਮ ਲੈਂਦਾ ਹੈ।

Verse 38

शूद्रान्नेनोदरस्थेन ब्राह्मणो म्रियते यदि । स प्रेतो जायते राजन्यद्यपि स्यात्षडंगवित्

ਹੇ ਰਾਜਨ! ਜੇ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਸ਼ੂਦਰ ਤੋਂ ਪ੍ਰਾਪਤ ਅੰਨ ਪੇਟ ਵਿੱਚ ਰਹਿੰਦਿਆਂ ਮਰ ਜਾਵੇ, ਤਾਂ ਉਹ ਪ੍ਰੇਤ ਬਣਦਾ ਹੈ—ਭਾਵੇਂ ਉਹ ਵੇਦ ਦੇ ਛੇ ਅੰਗਾਂ ਦਾ ਵਿਦਵਾਨ ਹੀ ਕਿਉਂ ਨਾ ਹੋਵੇ।

Verse 39

कुलदेशोचितं धर्मं यस्त्यक्त्वाऽन्यत्समाचरेत् । कामाद्वा यदि वा लोभात्स प्रेतो जायते नरः

ਜੋ ਮਨੁੱਖ ਆਪਣੇ ਕੁਲ ਅਤੇ ਦੇਸ਼ ਅਨੁਸਾਰ ਉਚਿਤ ਧਰਮ ਨੂੰ ਤਿਆਗ ਕੇ ਹੋਰ ਧਰਮ ਅਪਣਾਂਦਾ ਹੈ—ਕਾਮਨਾ ਜਾਂ ਲੋਭ ਕਰਕੇ—ਉਹ ਮਨੁੱਖ ਪ੍ਰੇਤ ਯੋਨੀ ਵਿੱਚ ਜਨਮ ਲੈਂਦਾ ਹੈ।

Verse 40

एतत्ते सर्वमाख्यातं मया पार्थिवसत्तम । येन कर्मविपाकेन प्रेतः संजायते नरः

ਹੇ ਰਾਜਿਆਂ ਵਿੱਚ ਸ਼੍ਰੇਸ਼ਠ! ਮੈਂ ਤੈਨੂੰ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੱਸ ਦਿੱਤਾ ਹੈ ਕਿ ਕਰਮਾਂ ਦੇ ਪੱਕਣ ਨਾਲ ਮਨੁੱਖ ਕਿਵੇਂ ਪ੍ਰੇਤ ਬਣ ਕੇ ਜਨਮ ਲੈਂਦਾ ਹੈ।

Verse 41

राजोवाच । कृतेन कर्मणा येन न प्रेतो जायते नरः । तन्मे कीर्तय मांसाद विस्तरेण विशेषतः

ਰਾਜਾ ਬੋਲੇ: “ਕਿਹੜੇ ਕਰਮ ਕਰਨ ਨਾਲ ਮਨੁੱਖ ਪ੍ਰੇਤ ਨਹੀਂ ਬਣਦਾ? ਹੇ ਮਾਂਸਾਦਾ, ਉਹ ਮੈਨੂੰ ਸਾਫ਼, ਵਿਸਥਾਰ ਨਾਲ ਅਤੇ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਤੌਰ ਤੇ ਦੱਸੋ।”

Verse 42

मांसाद उवाच । मातृवत्परदारान्यः परद्रव्याणि लोष्टवत् । यः पश्यत्यात्मवज्जंतून्न प्रेतो जायते नरः

ਮਾਂਸਾਦਾ ਨੇ ਕਿਹਾ: “ਜੋ ਪਰਾਈ ਇਸਤਰੀ ਨੂੰ ਮਾਂ ਵਾਂਗ, ਪਰਾਇਆ ਧਨ ਮਿੱਟੀ ਦੇ ਢੇਲੇ ਵਾਂਗ, ਅਤੇ ਸਭ ਜੀਵਾਂ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਆਪ ਵਾਂਗ ਵੇਖਦਾ ਹੈ—ਉਹ ਮਨੁੱਖ ਪ੍ਰੇਤ ਨਹੀਂ ਬਣਦਾ।”

Verse 43

अन्नदानपरो नित्यं विशेषेणातिथिप्रियः । स्वाध्यायव्रतशीलो यो न प्रेतो जायते नरः

ਜੋ ਸਦਾ ਅੰਨ-ਦਾਨ ਵਿੱਚ ਲੀਨ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ, ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਕਰਕੇ ਅਤਿਥੀਆਂ ਦੇ ਸਤਕਾਰ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਸੰਨ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ, ਅਤੇ ਸਵਾਧਿਆਇ ਤੇ ਵਰਤਾਂ ਵਿੱਚ ਨਿਯਮਿਤ ਹੈ—ਉਹ ਮਨੁੱਖ ਪ੍ਰੇਤ ਨਹੀਂ ਬਣਦਾ।

Verse 44

समः शत्रौ च मित्रे च समलोष्टाश्मकांचनः । समो मानापमानेषु न प्रेतो जायते नरः

ਜੋ ਮਨੁੱਖ ਦੁਸ਼ਮਣ ਅਤੇ ਮਿੱਤਰ ਨੂੰ ਇਕੋ ਜਿਹਾ ਸਮਝਦਾ ਹੈ, ਮਿੱਟੀ, ਪੱਥਰ ਅਤੇ ਸੋਨੇ ਨੂੰ ਬਰਾਬਰ ਮੰਨਦਾ ਹੈ, ਅਤੇ ਮਾਣ-ਅਪਮਾਨ ਵਿਚ ਅਡੋਲ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਪ੍ਰੇਤ ਨਹੀਂ ਬਣਦਾ।

Verse 46

यूकामत्कुणदंशादीन्सर्वसत्त्वानि यो नरः । पुत्रवत्पालयेन्नित्यं न प्रेतो जायते नरः

ਉਹ ਮਨੁੱਖ ਜੋ ਜੂਆਂ, ਖਟਮਲ ਅਤੇ ਡੰਗ ਮਾਰਨ ਵਾਲੇ ਜੀਵਾਂ ਸਮੇਤ ਸਾਰੇ ਪ੍ਰਾਣੀਆਂ ਦੀ ਆਪਣੇ ਬੱਚਿਆਂ ਵਾਂਗ ਰੱਖਿਆ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਕਦੇ ਵੀ ਪ੍ਰੇਤ ਨਹੀਂ ਬਣਦਾ।

Verse 47

सदा यज्ञक्रियोपेतः सदा तीर्थपरायणः । शास्त्रश्रवणसंयुक्तो न प्रेतो जायते नरः

ਜੋ ਮਨੁੱਖ ਸਦਾ ਯੱਗ ਆਦਿ ਕਰਮਾਂ ਵਿਚ ਲੱਗਾ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ, ਤੀਰਥ ਯਾਤਰਾ ਕਰਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਸ਼ਾਸਤਰਾਂ ਨੂੰ ਸੁਣਨ ਵਿਚ ਜੁੜਿਆ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਪ੍ਰੇਤ ਨਹੀਂ ਬਣਦਾ।

Verse 48

वापीकूपतडागानामारामाणां विशे षतः । आरोपकः प्रपाणां च न प्रेतो जायते नरः

ਜੋ ਮਨੁੱਖ ਬਾਵੜੀਆਂ, ਖੂਹ, ਤਲਾਬ, ਬਗੀਚੇ ਅਤੇ ਪਿਆਉ (ਪਾਣੀ ਦੀਆਂ ਛਬੀਲਾਂ) ਲਗਵਾਉਂਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਪ੍ਰੇਤ ਨਹੀਂ ਬਣਦਾ।

Verse 49

दानधर्मप्रवृत्तानां धर्ममार्गा नुयायिनाम् । प्रोत्साहं वर्धयेद्यस्तु न प्रेतो जायते नरः

ਜੋ ਮਨੁੱਖ ਦਾਨ ਅਤੇ ਧਰਮ ਦੇ ਕੰਮਾਂ ਵਿਚ ਲੱਗੇ ਹੋਏ ਲੋਕਾਂ ਅਤੇ ਧਰਮ ਦੇ ਰਸਤੇ ਤੇ ਚੱਲਣ ਵਾਲਿਆਂ ਦਾ ਹੌਂਸਲਾ ਵਧਾਉਂਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਪ੍ਰੇਤ ਨਹੀਂ ਬਣਦਾ।

Verse 50

गत्वा गयाशिरः पुण्यमेकैकस्य पृथक्पृथक् । श्राद्धं देहि महीपाल त्रयाणामपि सादरम्

ਪਵਿੱਤਰ ਗਯਾਸ਼ਿਰ ਨੂੰ ਜਾ ਕੇ, ਹੇ ਧਰਤੀ ਦੇ ਰੱਖਿਅਕ ਰਾਜਨ, ਹਰ ਇਕ ਲਈ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਸ਼ਰਾਧ ਕਰ ਅਤੇ ਤਿੰਨਾਂ ਲਈ ਭੀ ਆਦਰ ਸਹਿਤ ਕਰ।

Verse 51

प्रेतत्वं याति येनेदं त्वत्प्र सादात्सुदारुणम् । नाऽन्यथा मुक्तिरस्माकं भविष्यति कथंचन

ਤੇਰੀ ਕਿਰਪਾ ਨਾਲ ਇਹ ਅਤਿ ਭਿਆਨਕ ਅਵਸਥਾ ਪ੍ਰੇਤ-ਭਾਵ ਬਣ ਗਈ ਹੈ; ਸਾਡੇ ਲਈ ਕਿਸੇ ਵੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਹੋਰ ਰਾਹੀਂ ਮੁਕਤੀ ਕਦੇ ਨਹੀਂ ਹੋ ਸਕਦੀ।

Verse 52

राजोवाच । ईदृग्जातिस्मृतिर्यस्यां प्रेतयोनौ च खे गतिः । धर्माधर्मपरिज्ञानं तच्च कस्मात्प्रनिंदसि

ਰਾਜਾ ਬੋਲੇ: “ਇਸ ਪ੍ਰੇਤ-ਅਵਸਥਾ ਵਿੱਚ ਪਿਛਲੇ ਜਨਮਾਂ ਦੀ ਯਾਦ, ਆਕਾਸ਼ ਵਿੱਚ ਗਤੀ, ਅਤੇ ਧਰਮ-ਅਧਰਮ ਦੀ ਪਛਾਣ ਹੈ—ਫਿਰ ਤੂੰ ਇਸ ਨੂੰ ਕਿਉਂ ਨਿੰਦਦਾ ਹੈਂ?”

Verse 53

मांसाद उवाच । प्रेतयोनिरियं राजन्नवमी देवसंज्ञिता । गुणत्रयसमायुक्ता शेषैर्दोषैः समंततः

ਮਾਂਸਾਦ ਨੇ ਕਿਹਾ: “ਹੇ ਰਾਜਨ, ਇਹ ਪ੍ਰੇਤ-ਯੋਨੀ ‘ਨਵਮੀ’ ਕਹੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ ਅਤੇ ‘ਦਿਵ੍ਯ’ ਨਾਮ ਨਾਲ ਭੀ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਹੈ। ਇਹ ਤਿੰਨ ਗੁਣਾਂ ਨਾਲ ਯੁਕਤ ਹੈ, ਪਰ ਚਾਰੋਂ ਪਾਸੇ ਹੋਰ ਦੋਸ਼ਾਂ ਨਾਲ ਘਿਰੀ ਹੋਈ ਹੈ।”

Verse 54

एका जातिस्मृतिः सम्यगस्यामेवप्रजायते । खेचरत्वं तथैवान्यद्धर्माधर्मविनिश्चयः

ਇਸੇ ਅਵਸਥਾ ਵਿੱਚ ਤਿੰਨ ਵਰਦਾਨ ਪ੍ਰਗਟ ਹੁੰਦੇ ਹਨ: ਪਿਛਲੇ ਜਨਮਾਂ ਦੀ ਸੱਚੀ ਯਾਦ, ਆਕਾਸ਼ ਵਿੱਚ ਵਿਚਰਨ ਦੀ ਸਮਰਥਾ, ਅਤੇ ਧਰਮ-ਅਧਰਮ ਦਾ ਸਪਸ਼ਟ ਨਿਰਣਯ।

Verse 55

एतद्गुणत्रयं प्रोक्तं प्रेतयोनौ नृपोत्तम । दोषानपि च ते वच्मि ताञ्च्छृणुष्व समाहितः

ਹੇ ਨ੍ਰਿਪੋਤਮ! ਪ੍ਰੇਤ-ਯੋਨੀ ਬਾਰੇ ਇਹ ਤਿੰਨ ਗੁਣ ਕਹੇ ਗਏ ਹਨ। ਹੁਣ ਮੈਂ ਉਸ ਦੇ ਦੋਸ਼ ਵੀ ਦੱਸਦਾ ਹਾਂ—ਚਿੱਤ ਇਕਾਗ੍ਰ ਕਰਕੇ ਸੁਣੋ।

Verse 56

यदि तावद्वनादस्माद्यामोन्यत्र वयं नृप । अदृष्टमुद्गराघातैर्नूनं हन्यामहे ततः

ਹੇ ਰਾਜਨ! ਜੇ ਅਸੀਂ ਇਸ ਜੰਗਲ ਤੋਂ ਹੋਰ ਕਿਤੇ ਜਾਣ ਦੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਕਰੀਏ, ਤਾਂ ਨਿਸ਼ਚਿਤ ਹੀ ਉੱਥੇ ਅਦ੍ਰਿਸ਼ ਗਦਾ-ਪ੍ਰਹਾਰਾਂ ਨਾਲ ਮਾਰੇ ਜਾਂਦੇ ਹਾਂ।

Verse 57

तथा धर्मक्रियाः सर्वा मानुषाणामुदाहृताः । न प्रेतानां न देवानां नान्येषां मानुषं विना

ਇਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਧਰਮ ਦੇ ਸਾਰੇ ਕਰਮ ਮਨੁੱਖਾਂ ਲਈ ਹੀ ਕਹੇ ਗਏ ਹਨ। ਨਾ ਪ੍ਰੇਤਾਂ ਲਈ, ਨਾ ਦੇਵਤਿਆਂ ਲਈ, ਨਾ ਹੋਰ ਕਿਸੇ ਲਈ—ਧਰਮਕ੍ਰਿਆ ਦਾ ਖੇਤਰ ਕੇਵਲ ਮਨੁੱਖ-ਦੇਹ ਹੈ।

Verse 58

पश्यामो दूरतो राजञ्जलपूर्णाञ्जला शयान् । पिपासाकुलिताः श्रांता भास्करे वृषसंस्थिते

ਹੇ ਰਾਜਨ! ਅਸੀਂ ਦੂਰੋਂ ਵੇਖਦੇ ਹਾਂ ਕਿ ਹੋਰ ਲੋਕ ਪਾਣੀ ਨਾਲ ਭਰੀਆਂ ਅੰਜਲੀਆਂ ਕਰਕੇ ਪਏ ਹਨ; ਤ੍ਰਿਸ਼ਨਾ ਨਾਲ ਵਿਆਕੁਲ, ਥੱਕੇ ਹੋਏ—ਜਦੋਂ ਸੂਰਜ ਵ੍ਰਿਸ਼ਭ ਰਾਸ਼ੀ ਵਿੱਚ ਟਿਕਿਆ ਹੈ।

Verse 59

गच्छामः संनिधौ तेषां यदि पार्थिवसतम । अदृष्टमुद्गराघातैर्वयं हन्यामहे ततः

ਹੇ ਪਾਰਥਿਵਸਤਮ, ਨ੍ਰਿਪੋਤਮ! ਜੇ ਅਸੀਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਨੇੜੇ ਜਾਈਏ, ਤਾਂ ਉੱਥੇ ਵੀ ਅਦ੍ਰਿਸ਼ ਗਦਾ-ਪ੍ਰਹਾਰਾਂ ਨਾਲ ਅਸੀਂ ਮਾਰੇ ਜਾਂਦੇ ਹਾਂ।

Verse 60

तथा रसवती सिद्धाः पश्यामो दूरसंस्थिताः । क्षुधाविष्टा गृहस्थानां गृहेषु विविधा नृप

ਇਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਹੇ ਰਾਜਨ, ਅਸੀਂ ਦੂਰੋਂ ਹੀ ਗ੍ਰਿਹਸਥਾਂ ਦੇ ਅਨੇਕ ਘਰਾਂ ਵਿੱਚ ਤਿਆਰ ਹੋਏ ਰਸਾਲੇ, ਸੁਆਦਲੇ ਭੋਜਨ ਵੇਖਦੇ ਹਾਂ; ਪਰ ਅਸੀਂ ਨਾਨਾ ਢੰਗਾਂ ਨਾਲ ਭੁੱਖ ਦੇ ਵੱਸ ਵਿੱਚ ਹੀ ਰਹਿੰਦੇ ਹਾਂ।

Verse 61

तथा सुफलिनो वृक्षान्कलपक्षिभिरावृतान् । स्निग्धान्सच्छाययोपेतान्सेवितुं न लभामहे

ਇਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਫਲਾਂ ਨਾਲ ਲਦੇ ਹੋਏ, ਪੰਛੀਆਂ ਦੇ ਝੁੰਡਾਂ ਨਾਲ ਘਿਰੇ, ਹਰੇ-ਭਰੇ ਤੇ ਸਨੇਹੀ ਛਾਂ ਵਾਲੇ ਵ੍ਰਿੱਖਾਂ ਕੋਲ ਵਿਸ਼੍ਰਾਮ ਕਰਨ ਦਾ ਸੁਖ ਵੀ ਸਾਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦਾ।

Verse 62

किंवा ते बहुनोक्तेन यद्यत्कर्म विगर्हितम् । क्लेशदं च तदस्माकं स्वयमेवोपतिष्ठते

ਪਰ ਬਹੁਤ ਕਹਿਣ ਦਾ ਕੀ ਲਾਭ? ਜੋ ਜੋ ਕਰਮ ਨਿੰਦਣਯੋਗ ਹੈ ਅਤੇ ਕਲੇਸ਼ ਦੇਣ ਵਾਲਾ ਹੈ, ਉਹੀ ਸਾਡੇ ਕੋਲ ਆਪਣੇ ਆਪ ਹੀ ਆ ਪਹੁੰਚਦਾ ਹੈ।

Verse 63

न च्छिद्रेण विनाऽस्माकं प्राणयात्रा प्रजायते । न जलानि न च च्छाया न यानं न च वाहनम्

ਕਿਸੇ ‘ਛਿਦ੍ਰ’—ਕੋਈ ਆਸਰਾ ਜਾਂ ਰਾਹ—ਤੋਂ ਬਿਨਾ ਸਾਡੀ ਪ੍ਰਾਣ-ਯਾਤਰਾ ਹੀ ਨਹੀਂ ਚਲਦੀ। ਨਾ ਸਾਡੇ ਲਈ ਪਾਣੀ ਹੈ, ਨਾ ਛਾਂ, ਨਾ ਸਵਾਰੀ, ਨਾ ਹੀ ਕੋਈ ਵਾਹਨ।

Verse 64

एतस्मात्कारणान्नित्यं भ्रमामश्छिद्रहेतवे । प्राप्ते रात्रिमुखे राजन्न प्रातर्न च वासरे

ਇਸ ਕਾਰਨ ਅਸੀਂ ਸਦਾ ਹੀ ਕਿਸੇ ‘ਛਿਦ੍ਰ’ ਦੇ ਹੇਤੂ ਭਟਕਦੇ ਰਹਿੰਦੇ ਹਾਂ। ਜਦ ਰਾਤ ਦਾ ਮੁਖ ਆਉਂਦਾ ਹੈ, ਹੇ ਰਾਜਨ, ਸਾਡੇ ਲਈ ਨਾ ਸਵੇਰ ਹੁੰਦੀ ਹੈ, ਨਾ ਦਿਨ।

Verse 65

यत्त्वं शंससि चाऽस्माकं खेचरत्वं महीपते । व्यर्थं तदपि न श्रेयः शृणु तत्रापि कारणम्

ਹੇ ਧਰਤੀ ਦੇ ਸੁਆਮੀ! ਤੂੰ ਜੋ ਸਾਡੇ ‘ਆਕਾਸ਼-ਗਮਨ’ ਸੁਭਾਵ ਦੀ ਪ੍ਰਸ਼ੰਸਾ ਕਰਦਾ ਹੈਂ, ਉਹ ਭੀ ਵਿਅਰਥ ਹੈ, ਸੱਚਾ ਸ਼੍ਰੇਯ ਨਹੀਂ। ਉਸ ਦਾ ਕਾਰਣ ਵੀ ਸੁਣ।

Verse 66

क्रियते खेचरत्वेन किंकिं धर्मं विनिश्चयैः । यतो न सिध्यते मोक्षो जाति स्मृत्यादिकं तथा

ਕੇਵਲ ‘ਆਕਾਸ਼-ਗਮਨ’ ਨਾਲ ਨਿਸ਼ਚਿਤ ਧਰਮ ਦਾ ਕਿਹੜਾ ਕਰਤੱਬ ਸਿੱਧ ਹੁੰਦਾ ਹੈ? ਇਸ ਨਾਲ ਮੋਖਸ਼ ਨਹੀਂ ਮਿਲਦਾ, ਨਾਂ ਹੀ ਜਨਮ-ਸਮ੍ਰਿਤੀ ਆਦਿਕ।

Verse 67

तस्माद्दोषादिमे राजन्गुणा यद्यपि कीर्तिताः । प्रेतानां यान्समाश्रित्य काचित्सिद्धिर्न जायते

ਇਸ ਦੋਸ਼ ਕਰਕੇ, ਹੇ ਰਾਜਨ! ਭਾਵੇਂ ਇਹ ‘ਗੁਣ’ ਕਹੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ, ਪਰ ਪ੍ਰੇਤ ਜੋ ਇਨ੍ਹਾਂ ਉੱਤੇ ਆਸਰਾ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਲਈ ਕੋਈ ਸੱਚੀ ਸਿੱਧੀ ਨਹੀਂ ਉਪਜਦੀ।

Verse 68

विषादो जायते भूयो गुणैरेतैर्नराधिप । अशक्ताः प्रेतयोगाद्वै सर्वस्य शुभकर्मणः

ਉਲਟ, ਹੇ ਨਰਾਧਿਪ! ਇਨ੍ਹਾਂ ਹੀ ‘ਗੁਣਾਂ’ ਨਾਲ ਵਿਸਾਦ ਹੋਰ ਵਧਦਾ ਹੈ; ਕਿਉਂਕਿ ਪ੍ਰੇਤ-ਯੋਗ ਨਾਲ ਬੱਝੇ ਹੋਏ ਅਸੀਂ ਹਰ ਸ਼ੁਭ ਕਰਮ ਤੋਂ ਅਸਮਰਥ ਹਾਂ।

Verse 69

राजोवाच यदि यास्यामि भूयोऽहं गृहमस्मान्महावनात् । तत्करिष्यामि सर्वेषां गयाश्राद्धमसंशयम्

ਰਾਜਾ ਬੋਲੇ: ਜੇ ਮੈਂ ਇਸ ਮਹਾਵਨ ਤੋਂ ਮੁੜ ਕੇ ਆਪਣੇ ਘਰ ਪਹੁੰਚਾਂ, ਤਾਂ ਨਿਸ਼ਚੇ ਹੀ ਮੈਂ ਸਭਨਾਂ ਲਈ ਗਯਾ-ਸ਼੍ਰਾਦ੍ਹ ਕਰਾਂਗਾ।

Verse 70

तारयिष्यामि सर्वांश्च सर्वपापैः प्रयत्नतः । अप्यात्मदेहदानेन सत्येनात्मानमालभे

ਮੈਂ ਪੂਰੇ ਯਤਨ ਨਾਲ ਸਭਨਾਂ ਨੂੰ ਹਰ ਪਾਪ ਤੋਂ ਤਾਰਾਂਗਾ। ਸੱਚ ਦੀ ਸ਼ਪਥ ਨਾਲ, ਆਪਣਾ ਹੀ ਦੇਹ ਦਾਨ ਕਰ ਕੇ ਵੀ, ਮੈਂ ਇਸ ਸੰਕਲਪ ਨੂੰ ਨਿਭਾਵਾਂਗਾ।

Verse 71

यस्माद्धृद्गतशंका मे हृता युष्माभिरद्य वै । येन तत्प्राप्य युष्माकमुपकारं करोम्यहम्

ਕਿਉਂਕਿ ਅੱਜ ਤੁਸੀਂ ਮੇਰੇ ਹਿਰਦੇ ਵਿੱਚ ਵੱਸਦੀ ਸ਼ੰਕਾ ਸੱਚਮੁੱਚ ਦੂਰ ਕਰ ਦਿੱਤੀ ਹੈ, ਇਸ ਲਈ ਹੁਣ ਮੈਂ ਯੋਗ ਉਪਾਇ ਪਾ ਕੇ ਤੁਹਾਡੇ ਉਪਕਾਰ ਦਾ ਪ੍ਰਤਿਉਪਕਾਰ ਸੇਵਾ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਕਰਾਂਗਾ।

Verse 72

मांसाद उवाच । इतः स्थानान्महाराज नातिदूरे जलाशयः । अस्ति नानाद्रुमोपेतश्चित्ताह्लादकरः परः

ਮਾਂਸਾਦ ਨੇ ਕਿਹਾ: ਹੇ ਮਹਾਰਾਜ, ਇਥੋਂ ਬਹੁਤ ਦੂਰ ਨਹੀਂ ਇੱਕ ਜਲਾਸ਼ਯ ਹੈ। ਉਹ ਅਨੇਕ ਪ੍ਰਕਾਰ ਦੇ ਵ੍ਰਿਖ਼ਾਂ ਨਾਲ ਸੁਸ਼ੋਭਿਤ ਹੈ, ਮਨ ਨੂੰ ਪਰਮ ਆਨੰਦ ਦੇਣ ਵਾਲਾ ਅਤਿ ਰਮਣੀਯ ਦ੍ਰਿਸ਼ ਹੈ।

Verse 73

तस्मादुदङ्मुखो गच्छ यत्र ते जलपक्षिणः । दृश्यंते व्योममार्गेण प्रगच्छतः समंततः

ਇਸ ਲਈ ਉੱਤਰ ਵੱਲ ਮੁਖ ਕਰ ਕੇ ਚੱਲ, ਜਿਥੇ ਉਹ ਜਲ-ਪੰਛੀ ਦਿਸਦੇ ਹਨ। ਉਹ ਆਕਾਸ਼ ਦੇ ਮਾਰਗਾਂ ਰਾਹੀਂ ਚਲਦੇ, ਚਾਰੋਂ ਪਾਸੇ ਉੱਡਦੇ ਹੋਏ ਨਜ਼ਰ ਆਉਂਦੇ ਹਨ।

Verse 74

सूत उवाच । अथासौ नृपशार्दूलः समुत्थाय शनैःशनैः । सौम्यां दिशं समुद्दिश्य प्रतस्थे स तु दुःखितः

ਸੂਤ ਨੇ ਕਿਹਾ: ਤਦ ਉਹ ਨ੍ਰਿਪਾਂ ਵਿਚ ਸ਼ੇਰ ਸਮਾਨ ਰਾਜਾ ਹੌਲੀ-ਹੌਲੀ ਉੱਠਿਆ। ਸੁਮਧੁਰ (ਉੱਤਰੀ) ਦਿਸ਼ਾ ਵੱਲ ਰੁਖ ਕਰ ਕੇ ਉਹ ਚਲ ਪਿਆ, ਪਰ ਮਨੋਂ ਦੁਖੀ ਸੀ।

Verse 76

एवं प्रगच्छता तेन क्षुत्पिपासाकुलेन च । अदूरादेव संदृष्टं नीलं द्रुमकदंबकम् । भ्रममाणैर्बकैर्हंसैः सारसैर्मद्गुभिस्तथा

ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਅੱਗੇ ਵਧਦਿਆਂ, ਭੁੱਖ ਤੇ ਤ੍ਰਿਸ਼ਨਾ ਨਾਲ ਪੀੜਤ ਹੋ ਕੇ, ਉਸ ਨੇ ਥੋੜ੍ਹੀ ਦੂਰ ਹੀ ਨੀਲ-ਛਾਂਹ ਵਾਲੇ ਦਰੱਖ਼ਤਾਂ ਦੀ ਘਣੀ ਝਾੜੀ ਵੇਖੀ, ਜਿਸ ਦੇ ਗਿਰਦ ਬਗਲੇ, ਹੰਸ, ਸਾਰਸ ਅਤੇ ਮਦਗੂ ਪੰਛੀ ਚੱਕਰ ਲਾ ਰਹੇ ਸਨ।

Verse 77

अथाऽपश्यन्मनोहारि सौम्यसत्त्वनिषेवितम् । आश्रमं ह्रदतीरस्थं तापसैः सर्वतो वृतम्

ਫਿਰ ਉਸ ਨੇ ਮਨੋਹਰ ਆਸ਼ਰਮ ਵੇਖਿਆ, ਜੋ ਸੁਭਾਵਿਕ ਤੌਰ ਤੇ ਕੋਮਲ ਸਤਾਂ ਵੱਲੋਂ ਸੇਵਿਤ ਸੀ; ਝੀਲ ਦੇ ਕੰਢੇ ਵੱਸਿਆ ਹੋਇਆ ਅਤੇ ਚੌਹੀਂ ਪਾਸੀਂ ਤਪੱਸਵੀਆਂ ਨਾਲ ਘਿਰਿਆ ਹੋਇਆ।

Verse 78

पुष्पितैः फलितैर्वृक्षैः समंतात्परिवेष्टितम् । विचित्रैर्मधुरारावैर्नादितं विहगोत्तमैः

ਉਹ ਚੌਹੀਂ ਪਾਸੀਂ ਫੁੱਲਾਂ ਅਤੇ ਫਲਾਂ ਨਾਲ ਲਦੇ ਦਰੱਖ਼ਤਾਂ ਨਾਲ ਘਿਰਿਆ ਹੋਇਆ ਸੀ, ਅਤੇ ਉੱਤਮ ਪੰਛੀਆਂ ਦੀਆਂ ਵਿਭਿੰਨ ਮਿੱਠੀਆਂ ਬੋਲੀਆਂ ਨਾਲ ਗੂੰਜ ਰਿਹਾ ਸੀ।

Verse 79

तत्रापश्यन्नगाधस्तात्तपस्विगणसेवितम् । शिवधर्मपरं शांतं जैमिनिं मुनिसत्तमम्

ਉੱਥੇ, ਹੇ ਪ੍ਰਿਯ, ਉਸ ਨੇ ਜੈਮਿਨੀ ਮੁਨਿਸੱਤਮ ਨੂੰ ਵੇਖਿਆ—ਗੰਭੀਰ ਤੇ ਸ਼ਾਂਤ, ਸ਼ਿਵ-ਧਰਮ ਵਿੱਚ ਪਰਾਇਣ, ਅਤੇ ਤਪੱਸਵੀਆਂ ਦੇ ਸਮੂਹਾਂ ਵੱਲੋਂ ਸੇਵਿਤ।

Verse 80

अथ गत्वा स राजेंद्रः प्रणिपत्य मुनीश्वरम् । तथान्यानपि तच्छिष्यान्निपपात धरातले

ਫਿਰ ਉਹ ਰਾਜਿਆਂ ਦਾ ਅਧਿਪਤੀ ਉੱਥੇ ਗਿਆ; ਮੁਨੀਸ਼ਵਰ ਨੂੰ ਪ੍ਰਣਾਮ ਕਰ ਕੇ, ਉਸ ਨੇ ਉਸ ਮੁਨੀ ਦੇ ਹੋਰ ਸ਼ਿਸ਼ਿਆਂ ਅੱਗੇ ਵੀ ਭੂਮੀ ਉੱਤੇ ਡਿੱਗ ਕੇ ਨਮਸਕਾਰ ਕੀਤਾ।

Verse 81

ते दृष्ट्वाऽदृष्टपूर्वं तं राजलक्षणलक्षितम् । धूलिधूसरितांगं च भस्मावृतमिवाचलम्

ਉਸ ਨੂੰ ਵੇਖ ਕੇ—ਜੋ ਪਹਿਲਾਂ ਕਦੇ ਨਾ ਦਿੱਸਿਆ ਸੀ—ਪਰ ਰਾਜਸੀ ਲੱਛਣਾਂ ਨਾਲ ਚਿੰਨ੍ਹਿਤ, ਅਤੇ ਧੂੜ ਨਾਲ ਧੁਸਰ ਅੰਗਾਂ ਵਾਲਾ, ਜਿਵੇਂ ਭਸਮ ਨਾਲ ਢੱਕਿਆ ਪਹਾੜ, ਉਹਨਾਂ ਨੇ ਉਸ ਵੱਲ ਧਿਆਨ ਕੀਤਾ।

Verse 82

मन्यमाना महीपालं विस्मयोत्फुल्ललोचनाः । प्रोचुश्च मधुरैर्वाक्यैराशीर्वादपुरःसरैः

ਉਹਨਾਂ ਨੇ ਉਸ ਨੂੰ ਧਰਤੀ ਦੇ ਰੱਖਿਅਕ ਰਾਜਾ ਸਮਝਿਆ; ਅਚੰਭੇ ਨਾਲ ਖਿੜੀਆਂ ਅੱਖਾਂ ਨਾਲ, ਉਹਨਾਂ ਨੇ ਆਸ਼ੀਰਵਾਦ ਅੱਗੇ ਰੱਖ ਕੇ ਮਿੱਠੇ ਬਚਨਾਂ ਨਾਲ ਉਸ ਨੂੰ ਸੰਬੋਧਨ ਕੀਤਾ।

Verse 84

पार्थिवस्येव लिंगानि दृश्यंते तव भूरिशः । न विद्मो निश्चयं तस्माद्वदागमनकारणम्

ਹੇ ਮਹਾਬਲੀ! ਤੇਰੇ ਉੱਤੇ ਰਾਜੇ ਵਰਗੇ ਅਨੇਕ ਲੱਛਣ ਸਾਫ਼ ਦਿੱਸਦੇ ਹਨ; ਪਰ ਅਸੀਂ ਨਿਸ਼ਚਿਤ ਨਹੀਂ ਹੋ ਸਕਦੇ, ਇਸ ਲਈ ਆਪਣੇ ਆਉਣ ਦਾ ਕਾਰਨ ਦੱਸ।

Verse 85

अथोवाच नृपः कृच्छ्रात्पिपासा मां प्रबाधते । तस्माद्वदत पानीयं यत्पीत्वा कीर्तयाम्यहम्

ਤਦ ਰਾਜੇ ਨੇ ਕਲੇਸ਼ ਨਾਲ ਕਿਹਾ: “ਪਿਆਸ ਮੈਨੂੰ ਬਹੁਤ ਸਤਾਂਦੀ ਹੈ। ਇਸ ਲਈ ਮੈਨੂੰ ਉਹ ਪਾਣੀ ਦੱਸੋ—ਜਿਸ ਨੂੰ ਪੀ ਕੇ ਮੈਂ ਇਸ ਦੀ ਮਹਿਮਾ ਗਾਵਾਂਗਾ।”

Verse 86

ततस्तैर्दर्शितं तोयं समीपे यन्महीपतेः । सोऽपि पीत्वाऽवगाह्याथ वितृष्णः समपद्यत

ਤਦ ਉਹਨਾਂ ਨੇ ਨੇੜੇ ਹੀ ਰਾਜੇ ਨੂੰ ਉਹ ਪਾਣੀ ਵਿਖਾਇਆ। ਰਾਜੇ ਨੇ ਵੀ ਪੀ ਕੇ ਅਤੇ ਉਸ ਵਿੱਚ ਸਨਾਨ ਕਰ ਕੇ, ਪਿਆਸ ਤੋਂ ਮੁਕਤੀ ਪਾ ਲਈ।

Verse 87

ततः फलानि पक्वानि तरूणां पतितान्यधः । सुमृष्टानि समादाय भक्षयामास वांछया

ਤਦੋਂ ਉਸ ਨੇ ਦਰੱਖਤਾਂ ਹੇਠਾਂ ਡਿੱਗੇ ਪੱਕੇ ਫਲ ਚੁੱਕੇ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਚੰਗੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਸਾਫ਼ ਕਰਕੇ, ਆਪਣੀ ਇੱਛਾ ਅਨੁਸਾਰ ਭੋਗ ਵਾਂਗ ਖਾਧਾ।

Verse 88

ततस्तृप्तिं परां प्राप्य गत्वा जैमिनिसंनिधौ । उपविष्टः प्रणम्योच्चैस्तथान्यांश्च मुनीन्क्रमात्

ਫਿਰ ਪੂਰੀ ਤ੍ਰਿਪਤੀ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਕੇ ਉਹ ਜੈਮਿਨੀ ਮੁਨੀ ਦੇ ਸਨਿੱਧਾਨ ਵਿੱਚ ਗਿਆ; ਆਦਰ ਨਾਲ ਨਮਸਕਾਰ ਕਰਕੇ ਬੈਠ ਗਿਆ ਅਤੇ ਕ੍ਰਮ ਅਨੁਸਾਰ ਹੋਰ ਮੁਨੀਆਂ ਨੂੰ ਵੀ ਪ੍ਰਣਾਮ ਕੀਤਾ।

Verse 89

उवाच च निजां वार्तां कृतांजलिपुटः स्थितः । स पृष्टस्तापसैः सर्वैः सुविस्मयसमन्वितैः

ਫਿਰ ਉਹ ਅੰਜਲੀ ਜੋੜ ਕੇ ਖੜਾ ਹੋਇਆ ਅਤੇ ਆਪਣੀ ਸਾਰੀ ਵਾਰਤਾ ਬਿਆਨ ਕੀਤੀ; ਸਾਰੇ ਤਾਪਸਾਂ ਨੇ, ਵੱਡੇ ਅਚੰਭੇ ਨਾਲ ਭਰੇ ਹੋਏ, ਉਸ ਨੂੰ ਪੁੱਛਿਆ ਸੀ।

Verse 90

विदूरथो महीपोऽहं माहिष्मत्यां कृतास्पदः । मृगलिप्सुर्वने घोरे प्रविष्टः सैनिकैः सह

ਉਸ ਨੇ ਕਿਹਾ: “ਮੈਂ ਵਿਦੂਰਥ ਰਾਜਾ ਹਾਂ, ਮਾਹਿਸ਼ਮਤੀ ਵਿੱਚ ਸਿੰਘਾਸਨਾਸੀਨ। ਸ਼ਿਕਾਰ ਦੀ ਲਾਲਸਾ ਨਾਲ ਮੈਂ ਸੈਨਿਕਾਂ ਸਮੇਤ ਇਕ ਭਿਆਨਕ ਜੰਗਲ ਵਿੱਚ ਦਾਖ਼ਲ ਹੋਇਆ।”

Verse 91

ततो मे भ्रममाणस्य प्रणष्टाः सर्वसैनिकाः । गुल्मैरंतरिताश्चाऽन्ये न जानेऽहं कथं स्थिताः

“ਫਿਰ ਜਦ ਮੈਂ ਭਟਕਦਾ ਰਿਹਾ, ਮੇਰੇ ਸਾਰੇ ਸੈਨਿਕ ਗਾਇਬ ਹੋ ਗਏ; ਕੁਝ ਹੋਰ ਝਾੜੀਆਂ ਦੇ ਗੁੱਛਿਆਂ ਨਾਲ ਵੱਖ ਹੋ ਗਏ—ਮੈਨੂੰ ਨਹੀਂ ਪਤਾ ਉਹ ਕਿਵੇਂ ਰਹੇ।”

Verse 92

आसीद्धयो ममाऽधस्ताज्जात्यः सर्वगुणान्वितः । सोऽपि कर्मविपाकेन पञ्चत्वं समुपस्थितः ।ा

ਮੇਰੇ ਹੇਠਾਂ ਮੇਰਾ ਘੋੜਾ ਸੀ—ਉੱਤਮ ਨਸਲ ਦਾ, ਸਭ ਗੁਣਾਂ ਨਾਲ ਯੁਕਤ। ਪਰ ਕਰਮ ਦੇ ਪੱਕਣ ਨਾਲ ਉਹ ਵੀ ਅੰਤ ਨੂੰ ਪਹੁੰਚਿਆ ਅਤੇ ਪੰਜ ਤੱਤਾਂ ਵਿੱਚ ਲੀਨ ਹੋ ਗਿਆ।

Verse 93

कुतस्त्वमनुसंप्राप्तो वनेऽस्मिञ्जनवर्जिते । एकाकी सुकुमारांगः पदातिः श्रमविह्वलः

ਤੂੰ ਕਿੱਥੋਂ ਆ ਕੇ ਇਸ ਜਨ-ਵਿਹੂਣੇ ਜੰਗਲ ਵਿੱਚ ਪਹੁੰਚਿਆ ਹੈਂ? ਇਕੱਲਾ, ਨਾਜ਼ੁਕ ਅੰਗਾਂ ਵਾਲਾ, ਪੈਦਲ ਯਾਤਰੀ—ਤੂੰ ਥਕਾਵਟ ਨਾਲ ਵਿਹਲ ਦਿੱਸਦਾ ਹੈਂ।

Verse 94

ततस्ते तापसाः प्रोचुर्विद्महे न वयं पुरीम् । त्वां च देशं च ते राजन्कोऽयं देशश्च कीर्त्यते

ਤਦ ਉਹ ਤਪਸਵੀ ਬੋਲੇ: “ਅਸੀਂ ਨਗਰਾਂ ਨੂੰ ਨਹੀਂ ਜਾਣਦੇ। ਹੇ ਰਾਜਨ, ਨਾ ਅਸੀਂ ਤੈਨੂੰ ਜਾਣਦੇ ਹਾਂ ਨਾ ਤੇਰੇ ਦੇਸ਼ ਨੂੰ—ਇਹ ਕਿਹੜਾ ਦੇਸ਼ ਹੈ ਅਤੇ ਕਿਹੜੇ ਨਾਮ ਨਾਲ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਹੈ?”

Verse 95

नरेन्द्रैर्नैव नः कार्यं न दिशैर्न पुरैर्नृप । वनेचरा वयं नित्यं शिवाराधनतत्पराः

ਹੇ ਨ੍ਰਿਪ, ਸਾਨੂੰ ਨਾ ਰਾਜਿਆਂ ਨਾਲ ਕੰਮ ਹੈ, ਨਾ ਦਿਸ਼ਾਵਾਂ ਤੇ ਰਾਜਧਾਨੀਆਂ ਨਾਲ, ਨਾ ਨਗਰਾਂ ਨਾਲ। ਅਸੀਂ ਸਦਾ ਵਨਵਾਸੀ ਹਾਂ, ਸ਼ਿਵ ਦੀ ਅਰਾਧਨਾ ਵਿੱਚ ਹੀ ਲੀਨ ਰਹਿੰਦੇ ਹਾਂ।

Verse 96

सर्वे शीर्णानि वृक्षाणां पुष्पाणि च फलानि च । भक्षयामोऽथ पत्राणि शरी रस्थितिहेतुना

ਅਸੀਂ ਸਭ ਦਰੱਖਤਾਂ ਤੋਂ ਝੜੇ ਫੁੱਲ ਤੇ ਫਲ ਹੀ ਖਾਂਦੇ ਹਾਂ; ਫਿਰ ਪੱਤੇ ਵੀ—ਕੇਵਲ ਸਰੀਰ ਦੀ ਧਾਰਣਾ ਲਈ।

Verse 97

मानुषैः सह संसर्गं संभाषं च नराधिप । न कुर्मो न च पश्यामो गच्छामोऽन्यत्र दूरतः

ਹੇ ਨਰਾਧਿਪ, ਅਸੀਂ ਮਨੁੱਖਾਂ ਨਾਲ ਸੰਗਤ ਨਹੀਂ ਕਰਦੇ, ਨਾ ਗੱਲਬਾਤ; ਨਾ ਹੀ ਉਨ੍ਹਾਂ ਵੱਲ ਤੱਕਦੇ—ਸਗੋਂ ਦੂਰ ਹੋਰ ਥਾਂ ਚਲੇ ਜਾਂਦੇ ਹਾਂ।

Verse 98

एकैकस्य तरोर्मूले दिवसं वा दिनद्वयम् । तिष्ठामो न भवेद्येन ममत्वं तत्समुद्भवम्

ਹਰ ਇਕ ਰੁੱਖ ਦੀ ਜੜ੍ਹ ਹੇਠ ਅਸੀਂ ਇਕ ਦਿਨ, ਵੱਧ ਤੋਂ ਵੱਧ ਦੋ ਦਿਨ ਟਿਕਦੇ ਹਾਂ—ਤਾਂ ਜੋ ਉੱਥੇ ਰਹਿਣ ਨਾਲ ‘ਮੇਰਾ-ਪਣ’ ਦੀ ਭਾਵਨਾ ਨਾ ਉੱਠੇ।

Verse 99

कारणात्तव राजेंद्र निशामेतां वनस्पतौ । नेष्यामोऽन्यत्र यास्यामः प्रभा तेऽन्यत्र कानने

ਪਰ ਤੇਰੇ ਕਾਰਨ, ਹੇ ਰਾਜੇਂਦ੍ਰ, ਅਸੀਂ ਅੱਜ ਦੀ ਰਾਤ ਇਸ ਰੁੱਖ ਕੋਲ ਹੀ ਬਿਤਾਵਾਂਗੇ। ਸਵੇਰ ਦੀ ਪ੍ਰਭਾ ਹੋਣ ਤੇ ਅਸੀਂ ਹੋਰ ਥਾਂ ਚਲੇ ਜਾਵਾਂਗੇ, ਅਤੇ ਤੇਰੀ ਤੇਜਸਵੀ ਛਬੀ ਹੋਰ ਜੰਗਲ ਵਿੱਚ ਚਮਕੇਗੀ।

Verse 101

एकाकी पार्थिवेन्द्रोऽयं नेष्यति च कथं निशाम् । वनेऽस्मिन्मंत्रयित्वैवं ततोऽत्रैव व्यवस्थिताः

ਇਹ ਪਾਰਥਿਵੇਂਦ੍ਰ ਇਕੱਲਾ ਹੈ—ਇਸ ਜੰਗਲ ਵਿੱਚ ਰਾਤ ਕਿਵੇਂ ਕਟੇਗੀ? ਇਉਂ ਵਨ ਵਿੱਚ ਵਿਚਾਰ ਕਰਕੇ, ਫਿਰ ਉਹ ਇੱਥੇ ਹੀ ਟਿਕ ਗਏ।

Verse 102

तस्मादत्रैव नेष्यामः समेताः शर्वरीमिमाम् । गंतव्यं प्रातरुत्थाय ततः सर्वैर्यदृच्छया

ਇਸ ਲਈ ਆਓ, ਅਸੀਂ ਸਭ ਇਕੱਠੇ ਇੱਥੇ ਹੀ ਰਹਿ ਕੇ ਇਹ ਰਾਤ ਬਿਤਾਈਏ। ਸਵੇਰੇ ਉੱਠ ਕੇ ਫਿਰ ਹਰ ਕੋਈ ਯਥਾ-ਭਾਗ੍ਯ ਅੱਗੇ ਤੁਰ ਪਵੇ।

Verse 103

एवं संवदतां तेषां भगवांस्तीक्ष्णदीधितिः । अस्ताचलमनुप्राप्तः कुंकुमक्षोदसंनिभः

ਇਉਂ ਗੱਲਾਂ ਕਰਦਿਆਂ ਕਰਦਿਆਂ ਤੀਖਣ ਕਿਰਨਾਂ ਵਾਲਾ ਭਗਵਾਨ ਸੂਰਜ ਅਸਤਾਚਲ ਨੂੰ ਪਹੁੰਚ ਗਿਆ, ਕੇਸਰ ਦੇ ਚੂਰਨ ਵਰਗਾ ਲਾਲਿਮਾ ਧਾਰ ਕੇ।

Verse 104

अथ तास्तापसान्राजा प्रोवाच प्रणतः स्थितः । संध्याकालः समायातः सांप्रतं मुनिसत्तमाः । तस्मात्संध्याविधिः कार्यः सर्वैरेव यथोचितः

ਤਦ ਰਾਜਾ ਤਪਸਵੀਆਂ ਨੂੰ ਨਮ੍ਰਤਾ ਨਾਲ ਨਮਸਕਾਰ ਕਰਕੇ ਬੋਲਿਆ: “ਹੇ ਮੁਨਿਸ੍ਰੇਸ਼ਠੋ, ਹੁਣ ਸੰਧਿਆ ਦਾ ਸਮਾਂ ਆ ਗਿਆ ਹੈ; ਇਸ ਲਈ ਸਭ ਨੇ ਯਥਾਵਿਧਿ ਸੰਧਿਆ-ਕਰਮ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ।”

Verse 105

अथ ते मुनयः सर्वे स च राजा तथा द्विजाः । चक्रुः सायंतनं कर्म यथोद्दिष्टं पुरातनैः

ਫਿਰ ਉਹ ਸਾਰੇ ਮੁਨੀ, ਅਤੇ ਰਾਜਾ ਤੇ ਦ੍ਵਿਜ ਵੀ, ਪੁਰਾਤਨਾਂ ਦੇ ਦੱਸੇ ਅਨੁਸਾਰ ਯਥਾਵਿਧਿ ਸਾਂਝ ਦਾ ਕਰਮ ਕਰਨ ਲੱਗੇ।

Verse 106

कामिभिः कामिनीलोकैः प्रियोक्तैरभिवां छिता । असत्स्त्रीभिर्विशेषेण संप्राप्ता रजनी ततः

ਤਦ ਰਾਤ ਆ ਪਹੁੰਚੀ—ਕਾਮੀ ਪੁਰਖਾਂ ਅਤੇ ਕਾਮਿਨੀਆਂ ਦੀ ਮੰਡਲੀ ਨੂੰ ਪ੍ਰਿਯ, ਮਿੱਠੇ ਲੁਭਾਉਣੇ ਬੋਲਾਂ ਨਾਲ ਬੁਲਾਈ ਹੋਈ; ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਕਰਕੇ ਅਸਤੀ੍ਰਆਂ ਨੂੰ ਭਾਉਣ ਵਾਲੀ।

Verse 107

पीयूषार्णववेलेव विषवृक्षलतेव च । उलूकैश्चक्रवाकैश्च युगपद्या विलोक्यते

ਉਹ ਇਕੋ ਵੇਲੇ ਦੋ ਵਿਰੋਧੀ ਰੂਪਾਂ ਵਿੱਚ ਦਿਸਦੀ ਹੈ—ਅੰਮ੍ਰਿਤ-ਸਮੁੰਦਰ ਦੇ ਕੰਢੇ ਵਾਂਗ ਵੀ, ਤੇ ਵਿਸ਼-ਵ੍ਰਿਕਸ਼ ਉੱਤੇ ਚੜ੍ਹੀ ਲਤਾ ਵਾਂਗ ਵੀ—ਉਲੂਆਂ ਅਤੇ ਚਕਰਵਾਕ ਪੰਛੀਆਂ ਦੋਹਾਂ ਨੂੰ।

Verse 108

उलूका राक्षसाश्चौराः कामिनः कुलटांऽगनाः । यां वांछंति सदा सोत्काः सुवृष्टिमिव कर्षुकाः

ਉੱਲੂ, ਰਾਖਸ਼ਸ, ਚੋਰ, ਕਾਮੀ ਪੁਰਖ ਅਤੇ ਕੁਲਟਾ ਇਸਤ੍ਰੀਆਂ ਉਸ (ਰਾਤ) ਨੂੰ ਸਦਾ ਉਤਸੁਕ ਹੋ ਕੇ ਲੋਚਦੇ ਹਨ—ਜਿਵੇਂ ਕਿਸਾਨ ਸੁਵਰਖਾ ਦੀ ਆਸ ਕਰਦੇ ਹਨ।