Adhyaya 179

Verse 1

सूत उवाच । तथान्यदपि तत्रास्ति पुष्करत्रितयं शुभम् । हाटकेश्वरजे क्षेत्रे सर्वपातकनाशनम्

ਸੂਤ ਜੀ ਨੇ ਆਖਿਆ: ਉੱਥੇ ਹੋਰ ਵੀ ਪੁਸ਼ਕਰ ਦਾ ਸ਼ੁਭ ਤ੍ਰਿਯਕ (ਤਿੰਨ ਪਵਿੱਤਰ ਸਰੋਵਰ) ਹੈ। ਹਾਟਕੇਸ਼ਵਰ ਦੇ ਖੇਤਰ ਵਿੱਚ ਇਹ ਸਭ ਪਾਪਾਂ ਦਾ ਨਾਸ ਕਰਨ ਵਾਲਾ ਹੈ।

Verse 2

यस्मिन्दृष्टेऽथवा स्पृष्टे कीर्तिते वा द्विजोत्तमाः । पातकं नाशमायाति भास्करेण तमो यथा

ਹੇ ਦ੍ਵਿਜੋਤਮੋ! ਜਿਸ ਨੂੰ ਕੇਵਲ ਵੇਖਣ, ਛੂਹਣ ਜਾਂ ਉਸ ਦੀ ਕੀਰਤੀ ਕਰਨ ਨਾਲ ਹੀ ਪਾਪ ਨਾਸ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ—ਜਿਵੇਂ ਸੂਰਜ ਨਾਲ ਅੰਧਕਾਰ ਮਿਟ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।

Verse 3

पुनंति सर्वतीर्थानि स्नानाद्दानादसंशयम् । पुष्करालोकनादेव सर्वपापैः प्रमुच्यते

ਸਾਰੇ ਤੀਰਥ ਨਿਸ਼ਚੇ ਹੀ ਸਨਾਨ ਅਤੇ ਦਾਨ ਨਾਲ ਪਵਿੱਤਰ ਕਰਦੇ ਹਨ; ਪਰ ਪੁਸ਼ਕਰ ਦਾ ਕੇਵਲ ਦਰਸ਼ਨ ਹੀ ਮਨੁੱਖ ਨੂੰ ਸਭ ਪਾਪਾਂ ਤੋਂ ਮੁਕਤ ਕਰ ਦਿੰਦਾ ਹੈ।

Verse 4

ऋषय ऊचुः । श्रूयते पुष्करंनाम तीर्थं त्रैलोक्यविश्रुतम् । ब्रह्मणा निर्मितं तत्र यच्च योजनमात्रकम्

ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਨੇ ਕਿਹਾ: ਅਸੀਂ ‘ਪੁਸ਼ਕਰ’ ਨਾਮਕ ਤੀਰਥ ਬਾਰੇ ਸੁਣਿਆ ਹੈ, ਜੋ ਤਿੰਨਾਂ ਲੋਕਾਂ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਹੈ—ਬ੍ਰਹਮਾ ਜੀ ਦੁਆਰਾ ਰਚਿਆ ਗਿਆ—ਅਤੇ ਉੱਥੇ ਉਸ ਦਾ ਵਿਸਤਾਰ ਇੱਕ ਯੋਜਨ ਮਾਤਰ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।

Verse 5

उत्तरे चन्द्रभागाया नद्या यावत्सरस्वती । दक्षिणे करतोयायाः सीमेयं पुष्करत्रये

ਉੱਤਰ ਵੱਲ ਚੰਦਰਭਾਗਾ ਨਦੀ ਤੋਂ ਲੈ ਕੇ ਸਰਸਵਤੀ ਤੱਕ ਸੀਮਾ ਹੈ; ਦੱਖਣ ਵੱਲ ਕਰਤੋਇਆ ਤੋਂ—ਇਹੀ ਪੁਸ਼ਕਰ-ਤ੍ਰਯ ਦੀ ਪਵਿੱਤਰ ਹੱਦ ਹੈ।

Verse 6

अस्माकं तु पुरा सूत त्वयोक्तं वियति स्थितम् । एतन्नः कौतुकं सूत तत्कथं हाटकेश्वरे । तत्र क्षेत्रे समायातं तस्मात्त्वं वक्तुमर्हसि

ਹੇ ਸੂਤ! ਪਹਿਲਾਂ ਤੁਸੀਂ ਸਾਨੂੰ ਕਿਹਾ ਸੀ ਕਿ ਉਹ ਆਕਾਸ਼ ਵਿੱਚ ਸਥਿਤ ਸੀ। ਇਹੀ ਸਾਡੀ ਜਿਗਿਆਸਾ ਹੈ—ਹੇ ਸੂਤ! ਉਹ ਹਾਟਕੇਸ਼ਵਰ ਦੇ ਉਸ ਪਵਿੱਤਰ ਖੇਤਰ ਵਿੱਚ ਕਿਵੇਂ ਆ ਪਹੁੰਚਿਆ? ਇਸ ਲਈ ਤੁਸੀਂ ਸਾਨੂੰ ਇਹ ਕਥਾ ਸਮਝਾਉਣ ਯੋਗ ਹੋ।

Verse 7

सूत उवाच । सत्यमेतन्महाभागा यद्भवद्भिरुदाहृतम् । तस्मिन्क्षेत्रे द्विजश्रेष्ठास्तच्छृणुध्वं समाहिताः

ਸੂਤ ਨੇ ਕਿਹਾ: ਹੇ ਮਹਾਨ ਭਾਗਾਂ ਵਾਲਿਓ, ਜੋ ਤੁਸੀਂ ਕਿਹਾ ਹੈ ਉਹ ਸੱਚ ਹੈ। ਇਸ ਲਈ, ਹੇ ਦਵਿਜ-ਸ਼੍ਰੇਸ਼ਠੋ, ਉਸ ਪਵਿੱਤਰ ਖੇਤਰ ਦੀ ਕਥਾ ਇਕਾਗ੍ਰ ਚਿੱਤ ਹੋ ਕੇ ਸੁਣੋ।

Verse 8

सर्वतो विस्तराद्वच्मि नमस्कृत्य स्वयं भुवम्

ਸਵਯੰਭੂ ਬ੍ਰਹਮਾ ਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ ਕਰ ਕੇ ਮੈਂ ਇਸ ਨੂੰ ਹਰ ਪਾਸੇ ਤੋਂ, ਪੂਰੀ ਵਿਸਥਾਰ ਨਾਲ ਵਰਣਨ ਕਰਾਂਗਾ।

Verse 9

ब्रह्मलोके निवसतो ब्रह्मणोऽव्यक्तजन्मनः । देवर्षिर्नारदः प्राप्तो भ्रांत्वा लोकत्रयं मुनिः

ਬ੍ਰਹਮਲੋਕ ਵਿੱਚ ਅਵ੍ਯਕਤ-ਜਨਮ ਬ੍ਰਹਮਾ ਨਿਵਾਸ ਕਰ ਰਹੇ ਸਨ; ਤਦ ਤਿੰਨ ਲੋਕਾਂ ਵਿੱਚ ਭਟਕ ਕੇ ਆਏ ਦੇਵਰਿਸ਼ੀ ਨਾਰਦ ਮੁਨੀ ਉੱਥੇ ਪਹੁੰਚੇ।

Verse 10

स नत्वा शिरसा पादावुपविष्टस्त दग्रतः

ਉਸ ਨੇ ਸਿਰ ਝੁਕਾ ਕੇ (ਬ੍ਰਹਮਾ) ਦੇ ਚਰਨਾਂ ਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ ਕੀਤਾ ਅਤੇ ਫਿਰ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਸਾਹਮਣੇ ਬੈਠ ਗਿਆ।

Verse 11

ब्रह्मोवाच । कस्माद्वत्स चिराद्दृष्टः कुतः प्राप्तोऽधुना भवान् । क्व भ्रांतस्त्वं समाचक्ष्व ब्रूहि वत्सात्र कारणम्

ਬ੍ਰਹਮਾ ਜੀ ਬੋਲੇ: ਹੇ ਵਤਸ, ਇੰਨੇ ਚਿਰ ਬਾਅਦ ਤੂੰ ਕਿਉਂ ਦਿਸਿਆ? ਹੁਣ ਤੂੰ ਕਿੱਥੋਂ ਆਇਆ ਹੈਂ? ਕਿੱਥੇ ਭਟਕਦਾ ਰਿਹਾ? ਹੇ ਪਿਆਰੇ, ਇੱਥੇ ਕਾਰਨ ਦੱਸ।

Verse 12

नारद उवाच । मर्त्यलोकाद्विभो प्राप्तः सांप्रतं च त्वरान्वितः । तव पादप्रपूजार्थं सत्येनात्मानमालभे

ਨਾਰਦ ਜੀ ਬੋਲੇ: ਹੇ ਪ੍ਰਭੂ, ਮੈਂ ਮਰਤ੍ਯ ਲੋਕ ਤੋਂ ਹੁਣੇ ਹੀ ਤੁਰੰਤ ਆਇਆ ਹਾਂ। ਤੁਹਾਡੇ ਚਰਨਾਂ ਦੀ ਪੂਜਾ ਲਈ ਮੈਂ ਸੱਚ ਬੋਲਦਾ ਹਾਂ ਅਤੇ ਆਪਣਾ ਆਪ ਤੁਹਾਡੇ ਅੱਗੇ ਸਮਰਪਿਤ ਕਰਦਾ ਹਾਂ।

Verse 13

ब्रह्मोवाच । किंवदन्तीं ममाचक्ष्व मर्त्यलोकसमुद्भवाम् । कीदृशाः पार्थिवास्तत्र कीदृशा द्विजसत्तमाः । कीदृशा व्यवहाराश्च वर्तन्ते तत्र सांप्रतम्

ਬ੍ਰਹਮਾ ਜੀ ਬੋਲੇ: ਮਰਤ੍ਯ ਲੋਕ ਤੋਂ ਉਠੀ ਖ਼ਬਰ ਮੈਨੂੰ ਸੁਣਾ। ਉੱਥੇ ਰਾਜੇ ਕਿਹੋ ਜਿਹੇ ਹਨ? ਉੱਥੇ ਦ੍ਵਿਜਾਂ ਵਿਚੋਂ ਸ੍ਰੇਸ਼ਠ ਕਿਹੋ ਜਿਹੇ ਹਨ? ਅਤੇ ਅੱਜਕੱਲ੍ਹ ਉੱਥੇ ਕਿਹੋ ਜਿਹੇ ਵਿਹਾਰ ਤੇ ਚਾਲ-ਚਲਨ ਚੱਲਦੇ ਹਨ?

Verse 14

नारद उवाच । मर्त्यलोके कलिर्जातः सांप्रतं सुरसत्तम

ਨਾਰਦ ਜੀ ਬੋਲੇ: ਹੇ ਦੇਵਾਂ ਵਿਚੋਂ ਸ੍ਰੇਸ਼ਠ, ਮਰਤ੍ਯ ਲੋਕ ਵਿੱਚ ਹੁਣ ਕਲੀ ਦਾ ਉਤਪਾਤ ਉੱਠ ਖੜਾ ਹੋਇਆ ਹੈ।

Verse 15

राजानः सत्पथं त्यक्त्वा तथा लोभपरायणाः । पीडयंति च लोकांश्च अर्थहेतोः सुनिर्घृणाः

ਰਾਜੇ ਸਤਪਥ ਛੱਡ ਕੇ ਲੋਭ ਦੇ ਅਧੀਨ ਹੋ ਗਏ ਹਨ; ਧਨ ਦੇ ਕਾਰਨ ਨਿਰਦਈ ਬਣ ਕੇ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਪੀੜਦੇ ਹਨ, ਦਇਆ ਤੋਂ ਰਹਿਤ।

Verse 16

शौर्यभावपरित्यक्ताः परदारविमर्दकाः । पूजयन्ति न ते विप्रान्न देवान्न गुरूनपि

ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਸ਼ੂਰਵੀਰਤਾ ਦਾ ਭਾਵ ਤਿਆਗ ਦਿੱਤਾ ਹੈ ਅਤੇ ਪਰਾਈਆਂ ਇਸਤ੍ਰੀਆਂ ਦੀ ਅਪਮਾਨਨਾ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਉਹ ਨਾ ਬ੍ਰਾਹਮਣਾਂ ਦੀ ਪੂਜਾ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਨਾ ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੀ, ਨਾ ਹੀ ਗੁਰੂਆਂ ਦੀ।

Verse 17

वेदविक्रय कर्तारो ब्राह्मणाः शौचवर्जिताः । पापप्रतिग्रहासक्ताः सन्ध्याहीनाः सुनिर्घृणाः

ਵੇਦ ਦਾ ਵਪਾਰ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਸ਼ੁੱਧਤਾ ਤੋਂ ਰਹਿਤ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ; ਪਾਪੀ ਦਾਨ-ਪ੍ਰਤਿਗ੍ਰਹ ਵਿੱਚ ਲੀਨ, ਸੰਧਿਆ-ਕਰਮ ਤੋਂ ਵਿਹੂਣੇ ਅਤੇ ਨਿਰਦਈ ਬਣ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।

Verse 18

कृषिकर्मरता नित्यं वैश्यवत्पशुपालकाः । वैश्याः सर्वे समुच्छेदं प्रयाता धरणीतले

ਜੋ ਸਦਾ ਖੇਤੀ-ਕਿਰਸੀ ਅਤੇ ਪਸ਼ੂਪਾਲਨ ਵਿੱਚ ਰਤੇ ਰਹਿੰਦੇ ਹਨ, ਉਹ ਵੈਸ਼ਿਆਂ ਵਾਂਗ ਹੀ ਜੀਊਂਦੇ ਹਨ; ਅਤੇ ਧਰਤੀ ਉੱਤੇ ਵੈਸ਼੍ਯ ਵਰਗ ਆਪਣੀ ਹੀ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਘਟ ਗਿਆ ਹੈ।

Verse 19

शूद्रा नित्यं धर्मकामाः शूद्राश्चैव तपस्विनः । लोकयात्राक्रियाः सर्वे प्रहसंति व्यपत्रपाः

ਸ਼ੂਦ੍ਰ ਸਦਾ ਧਰਮ ਦੀ ਇੱਛਾ ਰੱਖਦੇ ਹਨ, ਅਤੇ ਸ਼ੂਦ੍ਰ ਹੀ ਤਪਸਵੀ ਬਣ ਜਾਂਦੇ ਹਨ; ਪਰ ਲੋਕ-ਯਾਤਰਾ ਨੂੰ ਚਲਾਉਣ ਵਾਲੇ ਰਿਵਾਜੀ ਕਰਮਾਂ ਨੂੰ ਸਭ ਬੇਸ਼ਰਮੀ ਨਾਲ ਹਾਸੇ ਵਿੱਚ ਉਡਾਉਂਦੇ ਹਨ।

Verse 20

यस्य चास्ति गृहे वित्तं तरुण्यश्च तथा स्त्रियः । तेनतेन समं सख्यं प्रकुर्वन्ति नरा भुवि

ਧਰਤੀ ਉੱਤੇ ਜਿਸ ਦੇ ਘਰ ਧਨ ਹੈ, ਯੌਵਨ ਹੈ ਅਤੇ ਇਸਤ੍ਰੀਆਂ ਵੀ ਹਨ, ਮਨੁੱਖ ਉਸੇ ਨਾਲ ਉਸੇ ਪੱਧਰ ਦੀ ਮਿੱਤਰਤਾ ਜੋੜ ਲੈਂਦੇ ਹਨ।

Verse 21

विधवानां व्रतस्थानां सर्वेषां लिंगिनां तथा । हृदि स्थितो महान्कामो व्रतचर्याबहिःस्थिताः

ਵ੍ਰਤਾਂ ਵਿੱਚ ਲੀਨ ਵਿਧਵਾਵਾਂ ਅਤੇ ਧਾਰਮਿਕ ਚਿੰਨ੍ਹਾਂ ਵਾਲੇ ਸਭ ਲੋਕਾਂ ਦੇ ਹਿਰਦੇ ਵਿੱਚ ਵੀ ਮਹਾਨ ਕਾਮਨਾ ਬੈਠੀ ਰਹਿੰਦੀ ਹੈ; ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਵ੍ਰਤ-ਚਰਿਆ ਅੰਦਰੋਂ ਨਹੀਂ, ਕੇਵਲ ਬਾਹਰੋਂ ਹੀ ਟਿਕੀ ਹੁੰਦੀ ਹੈ।

Verse 22

तीर्थानि विप्लवं यांतिपापलोकश्रितानि च । कलेभींतानि सर्वाणि प्रद्रवन्ति दिशो दश

ਕਲੀ ਯੁਗ ਵਿੱਚ ਤੀਰਥ ਅਵਿਵਸਥਾ ਨੂੰ ਪਹੁੰਚ ਜਾਂਦੇ ਹਨ, ਅਤੇ ਜਿੱਥੇ ਪਾਪੀ ਭੀੜਾਂ ਆਉਂਦੀਆਂ ਹਨ ਉਹ ਵੀ ਦੁਖੀ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਕਲੀ ਤੋਂ ਡਰ ਕੇ ਸਾਰੇ ਤੀਰਥ ਦਸੋਂ ਦਿਸ਼ਾਵਾਂ ਵੱਲ ਭੱਜਦੇ ਜਾਪਦੇ ਹਨ।

Verse 23

अहं तत्र स्थितो यस्मात्कलिकाले पितामह

ਹੇ ਪਿਤਾਮਹ ਬ੍ਰਹਮਾ! ਕਲੀ ਯੁਗ ਵਿੱਚ ਮੈਂ ਉੱਥੇ ਹੀ ਟਿਕਿਆ ਰਹਿੰਦਾ ਹਾਂ।

Verse 24

कलिकाले विशेषेण स्वैरिण्यो ललितस्पृहाः । भर्त्रा विवदमानाश्च स्त्रियः कार्मणतत्पराः । वृथा व्रतानि कुर्वंति त्यक्त्वा ताः स्वपतेः कथाम्

ਕਲੀ ਯੁਗ ਵਿੱਚ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਕਰਕੇ ਇਸਤ੍ਰੀਆਂ ਮਨਮੌਜੀ ਹੋ ਜਾਂਦੀਆਂ ਹਨ, ਰਸ-ਵਿਲਾਸ ਦੀ ਲਾਲਸਾ ਵਾਲੀਆਂ; ਪਤੀਆਂ ਨਾਲ ਝਗੜਦੀਆਂ ਅਤੇ ਟੋਨੇ-ਟੋਟਕਿਆਂ ਵਰਗੀਆਂ ਕਰਮਣ ਕ੍ਰਿਆਵਾਂ ਵਿੱਚ ਲੱਗੀਆਂ ਰਹਿੰਦੀਆਂ ਹਨ। ਆਪਣੇ ਪਤੀ ਪ੍ਰਤੀ ਪਤਿਵ੍ਰਤਾ ਧਰਮ ਦਾ ਮਾਰਗ ਛੱਡ ਕੇ ਉਹ ਵਿਅਰਥ ਹੀ ਵ੍ਰਤ ਕਰਦੀਆਂ ਹਨ।

Verse 26

स्वर्गे वा मस्तके चैव पाताले चाथ पादयोः । सांप्रतं मर्त्यलोके च मया दृष्टमनेकशः

ਸਵਰਗ ਵਿੱਚ ਹੋਵੇ ਜਾਂ ਮਸਤਕ ਉੱਤੇ, ਪਾਤਾਲ ਵਿੱਚ ਹੋਵੇ ਜਾਂ ਪੈਰਾਂ ਹੇਠ—ਅਤੇ ਹੁਣ ਮਰਤ ਲੋਕ ਵਿੱਚ ਵੀ—ਮੈਂ ਇਹ ਸਭ ਅਨੇਕ ਵਾਰ, ਅਨੇਕ ਢੰਗਾਂ ਨਾਲ ਵੇਖਿਆ ਹੈ।

Verse 27

श्वश्रूणां च वधूनां च तथा जनकपुत्रयोः । बांधवानां विशेषेण तथा च स्वामिभृत्ययोः

ਸੱਸਾਂ ਤੇ ਨੂਹਾਂ ਵਿਚ, ਅਤੇ ਪਿਉਆਂ ਤੇ ਪੁੱਤਰਾਂ ਵਿਚ; ਰਿਸ਼ਤੇਦਾਰਾਂ ਵਿਚ ਖ਼ਾਸ ਕਰਕੇ, ਅਤੇ ਮਾਲਕ ਤੇ ਨੌਕਰ ਵਿਚ ਭੀ—ਫੁੱਟ ਤੇ ਕਲੇਸ਼ ਦਿਸਦਾ ਹੈ।

Verse 28

चौराणां पार्थिवानां च दम्पत्योश्च विशेषतः । स्वल्पोदकास्तथा मेघाः स्वल्पसस्या च मेदिनी

ਚੋਰਾਂ ਅਤੇ ਰਾਜਿਆਂ ਵਿਚ, ਅਤੇ ਖ਼ਾਸ ਕਰਕੇ ਪਤੀ-ਪਤਨੀ ਵਿਚ ਕਲੇਸ਼ ਛਾਇਆ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ। ਪਾਣੀ ਘੱਟ ਪੈਂਦਾ ਹੈ, ਬੱਦਲ ਥੋੜ੍ਹਾ ਵਰ੍ਹਦੇ ਹਨ, ਅਤੇ ਧਰਤੀ ਥੋੜ੍ਹੀ ਫ਼ਸਲ ਹੀ ਉਗਾਂਦੀ ਹੈ।

Verse 29

कलिर्बलिष्ठः सुतरां वरदानेन ते कृतः । यदा मर्त्ये भवेद्युद्धं कंडूतिर्जायते हृदि

ਤੁਹਾਡੇ ਵਰਦਾਨ ਦੇ ਦਾਨ ਨਾਲ ਕਲੀ ਬਹੁਤ ਹੀ ਬਲਵਾਨ ਬਣਾਇਆ ਗਿਆ ਹੈ। ਜਦੋਂ ਮਰਤ ਲੋਕ ਵਿਚ ਯੁੱਧ ਉੱਠਦਾ ਹੈ, ਮੇਰੇ ਹਿਰਦੇ ਵਿਚ ਖੁਜਲਾਹਟ ਵਰਗੀ ਬੇਚੈਨੀ ਜਨਮ ਲੈਂਦੀ ਹੈ।

Verse 30

अहं मर्त्ये परिभ्रांतश्चिरात्तेन समागतः । भूयो यास्यामि तत्रैव कण्डूतिर्महतीस्थिता

ਮੈਂ ਮਰਤ ਲੋਕ ਵਿਚ ਲੰਮੇ ਸਮੇਂ ਤੋਂ ਭਟਕਦਾ ਰਿਹਾ ਅਤੇ ਹੁਣ ਉਸ ਨਾਲ ਮਿਲਿਆ ਹਾਂ। ਪਰ ਫਿਰ ਭੀ ਮੈਂ ਓਥੇ ਹੀ ਮੁੜ ਜਾਵਾਂਗਾ, ਕਿਉਂਕਿ ਵੱਡੀ ਬੇਚੈਨੀ ਮੇਰੇ ਅੰਦਰ ਟਿਕ ਗਈ ਹੈ।

Verse 31

तच्छ्रुत्वा वचनं तस्य नारदस्य पितामहः । पुष्करस्य कृते जातश्चिन्ताव्याकु लतेंद्रियः

ਨਾਰਦ ਦੇ ਉਹ ਬਚਨ ਸੁਣ ਕੇ, ਪਿਤਾਮਹ ਬ੍ਰਹਮਾ ਪੁਸ਼ਕਰ ਦੇ ਹਿਤ ਲਈ ਚਿੰਤਿਤ ਹੋ ਗਿਆ; ਚਿੰਤਾ ਨਾਲ ਉਸ ਦੀਆਂ ਇੰਦ੍ਰੀਆਂ ਵਿਹਲ ਹੋ ਗਈਆਂ।

Verse 32

मर्त्ये च मामकं तीर्थं पुष्करंनाम विश्रुतम् । नाशं यास्यति तन्नूनं कलिकालपरिप्लुतम्

ਮਰਤ ਲੋਕ ਵਿੱਚ ਮੇਰਾ ਹੀ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਤੀਰਥ ‘ਪੁਸ਼ਕਰ’ ਕਲਿਯੁਗ ਦੇ ਪ੍ਰਕੋਪ ਨਾਲ ਘਿਰ ਕੇ ਨਿਸ਼ਚਿਤ ਹੀ ਨਾਸ ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੋਵੇਗਾ।

Verse 33

तस्मादन्यत्र नेष्यामि कलिर्यत्र न विद्यते । येन तत्र विमुंचामि निजं तीर्थं च पुष्करम्

ਇਸ ਲਈ ਮੈਂ ਇਸ ਨੂੰ ਹੋਰ ਥਾਂ ਲੈ ਜਾਵਾਂਗਾ—ਜਿੱਥੇ ਕਲਿਯੁਗ ਦਾ ਪ੍ਰਭਾਵ ਨਹੀਂ—ਤਾਂ ਜੋ ਉੱਥੇ ਮੈਂ ਆਪਣਾ ਤੀਰਥ ‘ਪੁਸ਼ਕਰ’ ਸਥਾਪਿਤ ਕਰ ਸਕਾਂ।

Verse 34

कलिकाले च संप्राप्ते सर्वप्राणिभयंकरे । तत्र प्रयांतु तीर्थानि सर्वा ण्येव विशेषतः

ਜਦ ਕਲਿਯੁਗ ਆ ਪਹੁੰਚੇ—ਜੋ ਸਭ ਪ੍ਰਾਣੀਆਂ ਲਈ ਭਯੰਕਰ ਹੈ—ਤਦ ਨਿਸ਼ਚਿਤ ਹੀ ਸਾਰੇ ਤੀਰਥ, ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਕਰਕੇ, ਉਸ ਥਾਂ ਵੱਲ ਚਲੇ ਜਾਣ।

Verse 35

गते कलौ प्रयास्यंति निजस्थानमसंशयम्

ਕਲਿਯੁਗ ਦੇ ਲੰਘ ਜਾਣ ‘ਤੇ ਉਹ ਨਿਸ਼ਚਿਤ ਹੀ ਆਪਣੇ ਆਪਣੇ ਨਿਵਾਸ-ਸਥਾਨਾਂ ਨੂੰ ਵਾਪਸ ਚਲੇ ਜਾਣਗੇ।

Verse 36

एवं निश्चित्य मनसा हस्तस्थं कमलं ततः । प्रोवाच सादरं तच्च स्वयं ध्यात्वा पितामहः

ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਮਨ ਵਿੱਚ ਨਿਸ਼ਚਯ ਕਰ ਕੇ, ਪਿਤਾਮਹ ਬ੍ਰਹਮਾ ਨੇ ਅੰਦਰ ਧਿਆਨ ਧਰ ਕੇ, ਹੱਥ ਵਿੱਚ ਧਰੇ ਕਮਲ ਨੂੰ ਆਦਰ ਨਾਲ ਸੰਬੋਧਨ ਕੀਤਾ।

Verse 37

पत त्वं पद्म भूपृष्ठे कलिर्यत्र न विद्यते । येनानयामि तत्रैव पुष्करं तीर्थमात्मनः

ਹੇ ਕਮਲ! ਧਰਤੀ ਦੇ ਉਸ ਪਟਲ ਉੱਤੇ ਜਾ ਪਵੀਂ ਜਿੱਥੇ ਕਲੀ ਦਾ ਅਸਤਿਤ੍ਵ ਨਹੀਂ; ਉਸ ਨਿਸ਼ਾਨ ਨਾਲ ਮੈਂ ਉੱਥੇ ਹੀ ਆਪਣਾ ਪਵਿੱਤਰ ਤੀਰਥ—ਪੁਸ਼ਕਰ—ਲਿਆ ਕੇ ਸਥਾਪਿਤ ਕਰਾਂਗਾ।

Verse 38

ततस्तत्प्रेषितं तेन पद्मं भ्रांत्वा महीतले । समस्ते पतितं क्षेत्रे हाटकेश्वरसंभवे

ਫਿਰ ਉਸ ਦੇ ਭੇਜੇ ਹੋਏ ਕਮਲ ਨੇ ਧਰਤੀ ਉੱਤੇ ਭਟਕਦਿਆਂ ਭਟਕਦਿਆਂ ਅੰਤ ਨੂੰ ਉਸ ਪਵਿੱਤਰ ਖੇਤਰ ਵਿੱਚ ਡਿੱਗ ਪਿਆ ਜੋ ਹਾਟਕੇਸ਼ਵਰ ਨਾਲ ਸੰਬੰਧਿਤ ਸੀ।

Verse 39

दृष्ट्वा वेदविदो विप्रान्स्वाध्यायनिरताञ्छुचीन् । तेषां यज्ञक्रियाभिश्च यज्ञोपांतैः समंततः

ਉੱਥੇ ਉਸ ਨੇ ਵੇਦਾਂ ਦੇ ਵਿਦਵਾਨ, ਪਵਿੱਤਰ ਅਤੇ ਸਵਾਧਿਆਇ ਵਿੱਚ ਰਤ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਵੇਖੇ; ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਆਲੇ-ਦੁਆਲੇ ਯਜ್ಞ ਦੀਆਂ ਕ੍ਰਿਆਵਾਂ ਤੇ ਯਜ्ञ ਦੇ ਉਪਾਂਗ ਅਨੁਸ਼ਠਾਨ ਹਰ ਪਾਸੇ ਚੱਲ ਰਹੇ ਸਨ।

Verse 40

यूपाद्यैः सर्वतो व्याप्ते सदिशे गगनांगणे । ऋग्यजुःसामघोषेण तथा चाथर्वजेन च

ਹਰ ਪਾਸੇ ਯੂਪ ਆਦਿ ਨਾਲ ਭਰਿਆ ਹੋਇਆ ਉਹ ਆਕਾਸ਼-ਅੰਗਣ ਸੀ; ਅਤੇ ਋ਗ, ਯਜੁਃ, ਸਾਮ ਦੇ ਘੋਸ਼ ਨਾਲ, ਤੇ ਅਥਰਵਣ ਦੇ ਜਪ ਨਾਲ ਵੀ, ਗੂੰਜ ਰਿਹਾ ਸੀ।

Verse 41

दिग्मण्डले तथा व्याप्ते नान्यः संश्रूयते ध्वनिः । तथा च तार्किकाणां च विवादेषु महत्सु च

ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦਿਸ਼ਾ-ਮੰਡਲ ਭਰ ਜਾਣ ਕਾਰਨ ਹੋਰ ਕੋਈ ਧੁਨੀ ਸੁਣਾਈ ਨਹੀਂ ਦਿੰਦੀ ਸੀ; ਅਤੇ ਤਰਕਿਕਾਂ ਵਿਚ ਵੀ ਵੱਡੇ ਵਾਦ-ਵਿਵਾਦ ਚੱਲ ਰਹੇ ਸਨ।

Verse 42

वेदांतानां समस्तानां व्याख्याने बहुधा कृते । दृश्यन्ते मुनयो यत्र संस्थिता नियमेषु च

ਜਿੱਥੇ ਸਮੂਹ ਵੇਦਾਂਤਾਂ ਦੀਆਂ ਵਿਆਖਿਆਵਾਂ ਅਨੇਕ ਢੰਗਾਂ ਨਾਲ ਕੀਤੀਆਂ ਗਈਆਂ, ਉੱਥੇ ਮੁਨੀ ਦਿਸਦੇ ਸਨ—ਨਿਯਮ ਤੇ ਵਰਤਾਂ ਵਿੱਚ ਅਡੋਲ।

Verse 43

एकाहारा निराहारा एकांतरकृताशनाः । त्रिरात्रोपोषिताश्चान्ये कृच्छ्रचांद्रायणे रताः

ਕੁਝ ਇਕ ਵਾਰ ਹੀ ਆਹਾਰ ਕਰਦੇ, ਕੁਝ ਨਿਰਾਹਾਰ ਰਹਿੰਦੇ; ਕੁਝ ਇਕ ਦਿਨ ਛੱਡ ਕੇ ਭੋਜਨ ਕਰਦੇ। ਹੋਰ ਤਿੰਨ ਰਾਤਾਂ ਉਪਵਾਸ ਕਰਦੇ, ਕ੍ਰਿਛ੍ਰ ਤੇ ਚਾਂਦ੍ਰਾਯਣ ਵਰਗੇ ਤਪ-ਵਰਤਾਂ ਵਿੱਚ ਰਤ।

Verse 44

महापाराकिणश्चान्ये तथा मासोपवासिनः । अश्मकुट्टाशिनश्चान्ये दन्तोलूखलिकास्तथा

ਹੋਰ ਕੁਝ ਮਹਾ-ਪਾਰਾਕ ਤਪ ਕਰਦੇ, ਤੇ ਕੁਝ ਮਹੀਨੇ ਭਰ ਦੇ ਉਪਵਾਸੀ ਸਨ। ਕੁਝ ਪੱਥਰ ਉੱਤੇ ਕੁੱਟਿਆ ਹੋਇਆ ਹੀ ਖਾਂਦੇ, ਤੇ ਕੁਝ ‘ਦੰਦ-ਉਖਲ’ ਤਪ ਨਾਲ—ਦੰਦਾਂ ਨਾਲ ਪੀਸ ਕੇ ਹੀ ਜੀਵਨ ਨਿਭਾਉਂਦੇ।

Verse 45

शीर्णपर्णाशिनश्चैके फलाहारा महर्षयः । तद्दृष्ट्वा तादृशं क्षेत्रं संयुक्तं विविधैर्गुणैः

ਕੁਝ ਮਹਰਿਸ਼ੀ ਸੁੱਕੇ ਪੱਤੇ ਖਾਂਦੇ ਸਨ, ਤੇ ਕੁਝ ਕੇਵਲ ਫਲਾਹਾਰ ਕਰਦੇ। ਉਹੋ ਜਿਹਾ ਖੇਤਰ, ਜੋ ਅਨੇਕ ਗੁਣਾਂ ਨਾਲ ਸੰਯੁਕਤ ਸੀ, ਵੇਖ ਕੇ (ਉਹਨਾਂ ਨੇ ਉਸ ਦੀ ਅਤਿ ਪਵਿਤ੍ਰਤਾ ਜਾਣੀ)।

Verse 46

ततस्तत्पतितं तत्र पुण्यं ज्ञात्वा महीतले । यत्र स्थानेऽपतत्पूर्वं तस्मादुच्चलितं पुनः

ਫਿਰ ਧਰਤੀ ਉੱਤੇ ਉਸ ਥਾਂ ਦੀ ਪਵਿਤ੍ਰਤਾ ਜਾਣ ਕੇ, ਜਿੱਥੇ ਉਹ ਪਹਿਲਾਂ ਡਿੱਗਿਆ ਸੀ, ਉਹ ਉਸੇ ਸਥਾਨ ਤੋਂ ਮੁੜ ਉੱਠ ਖੜ੍ਹਾ ਹੋਇਆ—ਜਿੱਥੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਉਤਰਾ ਸੀ।

Verse 47

अन्यस्मिंश्च ततः स्थाने द्वितीये द्विजसत्तमाः । तस्मादपि तृतीये तु तृतीयं पंकजं हितम्

ਫਿਰ, ਹੇ ਦਵਿਜ-ਸ਼੍ਰੇਸ਼ਠੋ, ਉਹ ਹੋਰ ਥਾਂ ਵੱਲ ਗਿਆ—ਦੂਜੇ ਸਥਾਨ ਤੇ; ਅਤੇ ਉਥੋਂ ਤੀਜੇ ਸਥਾਨ ਤੇ, ਜਿੱਥੇ ਤੀਜਾ ਸ਼ੁਭ ਕਮਲ ਪ੍ਰਤਿਸ਼ਠਿਤ ਹੋਇਆ।

Verse 48

ततो गर्तात्रयं जातं तेषु स्थानेषु च त्रिषु । गर्तासु च जल जातं स्वच्छं स्फटिकसंनिभम्

ਤਦੋਂ ਉਹਨਾਂ ਤਿੰਨਾਂ ਥਾਵਾਂ ਉੱਤੇ ਤਿੰਨ ਗਰ੍ਹੇ ਬਣ ਗਏ; ਅਤੇ ਉਹਨਾਂ ਗਰ੍ਹਿਆਂ ਵਿੱਚ ਜਲ ਉੱਭਰ ਆਇਆ—ਨਿਰਮਲ, ਪਵਿੱਤਰ, ਸਫਟਿਕ ਵਰਗਾ ਚਮਕਦਾ।

Verse 49

एतस्मिन्नंतरे प्राप्तः स्वयमेव पितामहः । तत्र स्थाने द्विजश्रेष्ठा यज्ञकर्मप्रसिद्धये

ਇਸੇ ਵਿਚਕਾਰ ਪਿਤਾਮਹ ਬ੍ਰਹਮਾ ਆਪ ਹੀ ਉੱਥੇ ਆ ਪਹੁੰਚੇ, ਹੇ ਦਵਿਜ-ਸ਼੍ਰੇਸ਼ਠੋ, ਯਜ੍ਞ-ਕਰਮ ਦੀ ਸਫਲ ਸਿੱਧੀ ਲਈ ਉਸੇ ਸਥਾਨ ਤੇ।

Verse 50

दृष्ट्वा समंततः क्षेत्रं हाटकेश्वरसंज्ञितम् । नानाविप्रैः समाकीर्णं वेदवेदांगपारगैः । तपस्विभिस्तथानेकैर्व्रतचर्यापरायणैः

ਚੌਫੇਰੇ ਹਾਟਕੇਸ਼ਵਰ ਨਾਮਕ ਖੇਤਰ ਨੂੰ ਵੇਖ ਕੇ—ਜੋ ਅਨੇਕ ਵਿਪ੍ਰਾਂ ਨਾਲ ਭਰਿਆ ਹੋਇਆ ਸੀ, ਵੇਦਾਂ ਤੇ ਵੇਦਾਂਗਾਂ ਦੇ ਪਾਰੰਗਤਾਂ ਨਾਲ, ਅਤੇ ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਤਪਸਵੀਆਂ ਨਾਲ ਜੋ ਵਰਤ-ਚਰਿਆ ਦੇ ਨਿਯਮਾਂ ਵਿੱਚ ਲੀਨ ਸਨ—(ਬ੍ਰਹਮਾ ਅਦਭੁਤ ਭਾਵ ਨਾਲ ਭਰ ਗਏ)।

Verse 51

अहो क्षेत्रमहो क्षेत्रं पुण्यं रम्यं द्विजप्रियम् । तस्मायज्ञं करिष्यामि क्षेत्रेऽस्मिंश्च द्विजाश्रये

“ਅਹੋ! ਖੇਤਰ ਮਹਾਨ ਹੈ, ਖੇਤਰ ਮਹਾਨ ਹੈ—ਪੁੰਨਮਈ, ਰਮਣੀਕ, ਦਵਿਜਾਂ ਨੂੰ ਪ੍ਰਿਯ। ਇਸ ਲਈ ਮੈਂ ਇਸ ਖੇਤਰ ਵਿੱਚ, ਜੋ ਦਵਿਜਾਂ ਦਾ ਆਸਰਾ ਹੈ, ਯਜ੍ਞ ਕਰਾਂਗਾ।”

Verse 52

आनयिष्यामि तच्चापि पुष्करत्रितयं शुभम् । गर्तास्वेतासु पुण्यासु ज्येष्ठं मध्यं कनीयकम्

ਅਤੇ ਮੈਂ ਇਥੇ ਪੁੰਨ ਪਵਿੱਤਰ ਗਰਤਾਂ ਵਿੱਚ ਸ਼ੁਭ ਪੁਸ਼ਕਰਾਂ ਦੀ ਤ੍ਰਿਯ—ਜ੍ਯੇਠ, ਮੱਧ ਅਤੇ ਕਨਿਯਕ—ਨੂੰ ਵੀ ਲਿਆ ਆਵਾਂਗਾ।

Verse 53

कलिकाले च संप्राप्ते येन लोपं न गच्छति । स्वयं निश्चित्य मनसा चोपविश्य धरातले

ਜਦੋਂ ਕਲੀਕਾਲ ਆ ਪਹੁੰਚਿਆ, ਤਾਂ ਉਸ ਨੇ ਸੋਚਿਆ ਕਿ ਇਹ ਪਵਿੱਤਰ ਪਰੰਪਰਾ ਕਿਵੇਂ ਲੋਪ ਨਾ ਹੋਵੇ। ਮਨ ਵਿੱਚ ਨਿਸ਼ਚੈ ਕਰਕੇ ਉਹ ਧਰਤੀ ਉੱਤੇ ਬੈਠ ਗਿਆ।

Verse 54

ध्यात्वा च सुचिरं कालमानयामास तत्र च । पुष्करत्रितयं श्रेष्ठं ज्येष्ठमध्यकनीयकम्

ਲੰਮੇ ਸਮੇਂ ਤੱਕ ਧਿਆਨ ਕਰ ਕੇ, ਉਸ ਨੇ ਉਥੇ ਹੀ ਪੁਸ਼ਕਰਾਂ ਦੀ ਸ਼੍ਰੇਸ਼ਠ ਤ੍ਰਿਯ—ਜ੍ਯੇਠ, ਮੱਧ ਅਤੇ ਕਨਿਯਕ—ਨੂੰ ਲਿਆ ਆਇਆ।

Verse 55

ततोऽब्रवीत्स हृष्टात्मा ह्येतद्धि पुष्कर त्रयम् । मया सम्यक्समानीतं कलिकालभयेन च

ਫਿਰ ਹ੍ਰਿਸ਼ਟ ਹਿਰਦੇ ਨਾਲ ਉਸ ਨੇ ਕਿਹਾ: “ਇਹੀ ਪੁਸ਼ਕਰ ਦੀ ਤ੍ਰਿਯ ਮੈਂ ਕਲੀਕਾਲ ਦੇ ਭਯ ਕਰਕੇ ਠੀਕ ਤਰ੍ਹਾਂ ਲਿਆ ਕੇ ਸਥਾਪਿਤ ਕੀਤੀ ਹੈ।”

Verse 56

येऽत्र स्नानं करिष्यंति श्रद्धया परया युताः । ते यास्यंति परां सिद्धिमक्षयां मत्प्रसादतः

ਜੋ ਕੋਈ ਇੱਥੇ ਪਰਮ ਸ਼ਰਧਾ ਨਾਲ ਸਨਾਨ ਕਰੇਗਾ, ਉਹ ਮੇਰੀ ਕਿਰਪਾ ਨਾਲ ਅਖੰਡ ਪਰਮ ਸਿੱਧੀ ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੋਵੇਗਾ।

Verse 57

ये च श्राद्धं करिष्यंति कार्तिक्यां सुसमाहिताः । करिष्यंति गयाशीर्षे तेषां पुण्यं महत्तमम्

ਜੋ ਭੀ ਕਾਰਤਿਕ ਮਹੀਨੇ ਵਿੱਚ ਪੂਰੀ ਏਕਾਗ੍ਰਤਾ ਨਾਲ ਸ਼੍ਰਾਦ੍ਹ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਅਤੇ ਗਯਾਸ਼ੀਰਸ਼ ਵਿੱਚ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਸਭ ਤੋਂ ਮਹਾਨ ਪੁੰਨ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।

Verse 58

तत्राद्यात्पुष्करात्पुण्यं लभिष्यंति शताधिकम् । मया यज्ञः कृतस्तत्र कार्तिक्यां पूर्वपुष्करे

ਉਥੇ ਆਦਿ ਪੁਸ਼ਕਰ ਤੋਂ ਉਹ ਸੌ ਗੁਣਾ ਤੋਂ ਵੀ ਵੱਧ ਪੁੰਨ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਨਗੇ। ਕਿਉਂਕਿ ਮੈਂ ਕਾਰਤਿਕ ਮਹੀਨੇ ਵਿੱਚ ਪੂਰਵ ਪੁਸ਼ਕਰ ਵਿੱਚ ਉਥੇ ਯਜ્ઞ ਕੀਤਾ ਸੀ।

Verse 59

वैशाख्यां च करिष्यामि अत्राहं च द्वितीयके

ਅਤੇ ਵੈਸ਼ਾਖ ਮਹੀਨੇ ਵਿੱਚ ਵੀ ਮੈਂ ਇੱਥੇ—ਦੂਜੇ ਪੁਸ਼ਕਰ ਵਿੱਚ—ਉਹੀ ਕਰਮ ਕਰਾਂਗਾ।

Verse 60

एवमुक्त्वा ततो ब्रह्मा ह्यादिदेश सदागतिम् । ममादेशाद्द्रुतं वायो समानय पुरंदरम्

ਇਉਂ ਕਹਿ ਕੇ ਬ੍ਰਹਮਾ ਨੇ ਫਿਰ ਤੇਜ਼ ਗਤੀ ਵਾਲੇ ਵਾਯੂ ਨੂੰ ਹੁਕਮ ਦਿੱਤਾ: “ਮੇਰੇ ਆਦੇਸ਼ ਨਾਲ, ਹੇ ਵਾਯੂ, ਤੁਰੰਤ ਪੁਰੰਦਰ (ਇੰਦਰ) ਨੂੰ ਲਿਆ ਆ।”

Verse 61

आदित्यैर्वसुभिः सार्धं रुद्रैश्चैव मरुद्गणैः । गंधर्वैर्लोकपालैश्च सिद्धैर्विद्याधरैस्तथा

ਆਦਿਤਿਆਂ ਅਤੇ ਵਸੂਆਂ ਸਮੇਤ, ਰੁਦ੍ਰਾਂ ਅਤੇ ਮਰੁਤ-ਗਣਾਂ ਨਾਲ, ਅਤੇ ਗੰਧਰਵਾਂ, ਲੋਕਪਾਲਾਂ, ਤਥਾ ਸਿੱਧਾਂ ਅਤੇ ਵਿਦਿਆਧਰਾਂ ਸਮੇਤ—(ਸਭ ਨੂੰ ਵੀ ਲਿਆਓ)।

Verse 62

येन मे स्यात्सहायत्वं समस्ते यज्ञकर्मणि । तच्छ्रुत्वा सकलं वायुर्गत्वा शक्रनिवेशनम् । कथयामास तत्सर्वं यदुक्तं परमेष्ठिना

“ਤਾਂ ਜੋ ਸਮੂਹ ਯਜ್ಞ-ਕਰਮਾਂ ਵਿੱਚ ਮੈਨੂੰ ਸਹਾਇਤਾ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੋਵੇ।” ਇਹ ਸੁਣ ਕੇ ਵਾਯੁ ਦੇਵ ਸ਼ਕ੍ਰ ਦੇ ਨਿਵਾਸ ਨੂੰ ਗਿਆ ਅਤੇ ਪਰਮੇਸ਼ਠੀ ਬ੍ਰਹਮਾ ਵੱਲੋਂ ਕਹੇ ਗਏ ਸਭ ਬਚਨ ਪੂਰੇ ਪੂਰੇ ਸੁਣਾ ਦਿੱਤੇ।

Verse 63

सत्वरं प्रययौ तत्र सर्वैर्देवगणैः सह । प्रणिपत्य ततस्तं स ब्रह्माणं वाक्यमब्रवीत्

ਉਹ ਤੁਰੰਤ ਉੱਥੇ ਸਾਰੇ ਦੇਵ-ਗਣਾਂ ਸਮੇਤ ਪਹੁੰਚਿਆ। ਨਮਸਕਾਰ ਕਰ ਕੇ ਫਿਰ ਉਸ ਨੇ ਬ੍ਰਹਮਾ ਜੀ ਨੂੰ ਇਹ ਬਚਨ ਕਹੇ।

Verse 64

आदेशो दीयतां देव ह्यहमाकारितस्त्वया । यदर्थं तत्करिष्यामि तस्माच्छीघ्रं निवेदय

“ਹੇ ਦੇਵ! ਆਪਣਾ ਆਦੇਸ਼ ਬਖ਼ਸ਼ੋ, ਕਿਉਂਕਿ ਮੈਂ ਤੁਹਾਡੇ ਵੱਲੋਂ ਬੁਲਾਇਆ ਗਿਆ ਹਾਂ। ਜਿਸ ਕਾਰਜ ਲਈ ਹੈ, ਉਹ ਜਲਦੀ ਦੱਸੋ, ਤਾਂ ਜੋ ਮੈਂ ਉਸ ਨੂੰ ਪੂਰਾ ਕਰ ਸਕਾਂ।”

Verse 65

ब्रह्मोवाच । मया शक्रात्र चानीतं सुपुण्यं पुष्करत्रयम् । कलिकालभयाच्चैव करिष्ये तदहं स्थिरम्

ਬ੍ਰਹਮਾ ਜੀ ਨੇ ਕਿਹਾ: “ਹੇ ਸ਼ਕ੍ਰ! ਮੈਂ ਇੱਥੇ ਅਤਿ-ਪੁੰਨਮਈ ਪੁਸ਼ਕਰਾਂ ਦੀ ਤ੍ਰਿਯੀ ਲਿਆਇਆ ਹਾਂ; ਅਤੇ ਕਲਿਯੁਗ ਦੇ ਭਯ ਕਰਕੇ ਮੈਂ ਇਸ ਨੂੰ ਦ੍ਰਿੜ੍ਹ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਸਥਾਪਿਤ ਕਰਾਂਗਾ।”

Verse 66

अग्निष्टोमत्रयं कृत्वा वैशाख्यां च यथार्चितम् । संभारमाहरस्वाशु तदर्थं सर्वमेव हि

“ਤਿੰਨ ਅਗ્નਿਸ਼ਟੋਮ ਯਜ್ಞ ਕਰ ਕੇ, ਅਤੇ ਵੈਸ਼ਾਖ ਮਹੀਨੇ ਵਿੱਚ ਵਿਧੀ ਅਨੁਸਾਰ ਪੂਜਾ ਕਰ ਕੇ—ਉਸ ਕਾਰਜ ਲਈ ਲੋੜੀਂਦਾ ਸਾਰਾ ਸਮਾਨ ਤੁਰੰਤ ਲਿਆ ਆਓ।”

Verse 67

ब्राह्मणांश्च तदर्हांश्च वेदवेदांगपारगान् । तच्छ्रुत्वा विनयाच्छक्रस्तथेत्युक्त्वा त्वरान्वितः । संभारानानयामास तदर्हांश्च द्विजोत्तमान्

“ਉਸ ਕਰਮ ਲਈ ਯੋਗ ਬ੍ਰਾਹਮਣ—ਜੋ ਵੇਦ ਅਤੇ ਵੇਦਾਂਗਾਂ ਦੇ ਪਾਰੰਗਤ ਹੋਣ—ਲਿਆਓ।” ਇਹ ਸੁਣ ਕੇ ਸ਼ਕ੍ਰ ਨੇ ਨਿਮਰਤਾ ਨਾਲ “ਤਥਾਸਤੁ” ਕਿਹਾ ਅਤੇ ਤੁਰੰਤ ਹੀ ਯਜ್ಞ ਦੇ ਸਮਾਨ ਅਤੇ ਯੋਗ ਉੱਤਮ ਦਵਿਜਾਂ ਨੂੰ ਲਿਆ ਆਇਆ।

Verse 68

ततश्चकार विधिवद्यज्ञं स प्रपितामहः । यथोक्तविधिना सर्वं तथा संपूर्णदक्षिणम्

ਤਦਨੰਤ੍ਰ ਪ੍ਰਪਿਤਾਮਹ ਬ੍ਰਹਮਾ ਨੇ ਵਿਧੀ ਅਨੁਸਾਰ ਯਜ್ಞ ਕੀਤਾ; ਜਿਵੇਂ ਆਗਿਆ ਸੀ, ਸਭ ਕੁਝ ਓਸੇ ਰੀਤ ਨਾਲ ਹੋਇਆ ਅਤੇ ਦਕਸ਼ਿਣਾ ਵੀ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਸੰਪੰਨ ਕੀਤੀ ਗਈ।

Verse 179

इति श्रीस्कांदे महापुराण एकाशीतिसाहस्र्यां संहितायां षष्ठे नागरखण्डे हाटकेश्वरक्षेत्रमाहात्म्ये पुष्करत्रयोत्पत्तिपूर्वकं यज्ञसमारंभार्थमुपकरणानयनब्राह्मणामन्त्रणादि प्रकारकथनंनामैकोनाशीत्युत्तरशततमोऽध्यायः

ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਸ਼੍ਰੀ ਸਕੰਦ ਮਹਾਪੁਰਾਣ ਦੀ ਇਕਿਆਸੀ ਹਜ਼ਾਰ ਸ਼ਲੋਕਾਂ ਵਾਲੀ ਸੰਹਿਤਾ ਦੇ ਛੇਵੇਂ ਭਾਗ—ਨਾਗਰਖੰਡ—ਵਿੱਚ, ਹਾਟਕੇਸ਼ਵਰ ਖੇਤਰ ਮਾਹਾਤਮ੍ਯ ਅੰਦਰ, “ਪੁਸ਼ਕਰ ਤ੍ਰਯ ਦੀ ਉਤਪੱਤੀ ਤੋਂ ਆਰੰਭ ਕਰਕੇ ਯਜ್ಞ ਦੇ ਸਮਾਰੰਭ ਲਈ ਉਪਕਰਣ ਲਿਆਉਣ ਅਤੇ ਬ੍ਰਾਹਮਣਾਂ ਨੂੰ ਆਮੰਤ੍ਰਿਤ ਕਰਨ ਆਦਿ ਵਿਧੀਆਂ ਦਾ ਵਰਣਨ” ਨਾਮਕ ਅਧਿਆਇ, ਜੋ 179ਵਾਂ ਹੈ, ਸਮਾਪਤ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।