Adhyaya 176

Verse 1

सूत उवाच । दृष्ट्वा प्रतिष्ठितं लिंगं याज्ञवल्क्येन धीमता । स्वमातुः शुद्धिहेतोः स तन्नाम्ना लिंगमुत्तमम्

ਸੂਤ ਜੀ ਨੇ ਕਿਹਾ: ਮਾਤਾ ਦੀ ਸ਼ੁੱਧੀ ਦੇ ਹੇਤੁ, ਬੁੱਧਿਮਾਨ ਯਾਜ्ञਵਲਕ੍ਯ ਵੱਲੋਂ ਪ੍ਰਤਿਸ਼ਠਿਤ ਲਿੰਗ ਨੂੰ ਵੇਖ ਕੇ, ਉਸ ਨੇ ਉਸ ਉੱਤਮ ਲਿੰਗ ਨੂੰ ਉਸੇ ਨਾਮ ਨਾਲ ਮੰਨਿਆ ਤੇ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਕੀਤਾ।

Verse 3

स्थापयामास विप्रेंद्राः श्रद्धया परया युतः । ततश्चानीय विप्रेंद्रं मध्यगं नागरोद्भवम् । गर्तातीर्थसमुद्भूतमाहिताग्निं प्रयाजिनम् । यथैतन्नगरस्थानं तथा त्वमपि दीक्षितः

ਹੇ ਵਿਪ੍ਰੇਂਦ੍ਰੋ, ਪਰਮ ਸ਼ਰਧਾ ਨਾਲ ਯੁਕਤ ਹੋ ਕੇ ਉਸ ਨੇ ਉਸ ਦੀ ਸਥਾਪਨਾ ਕੀਤੀ। ਫਿਰ ਗਰਤਾ-ਤੀਰਥ ਤੋਂ ਉਤਪੰਨ, ਨਾਗਰਾਂ ਵਿਚ ਮੱਧਗ, ਆਹਿਤਾਗਨੀ ਅਤੇ ਯਜਨਾਂ ਦਾ ਕਰਤਾ ਇੱਕ ਪ੍ਰਧਾਨ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਨੂੰ ਬੁਲਾ ਕੇ ਕਿਹਾ: ‘ਜਿਵੇਂ ਇਹ ਨਗਰ-ਆਸਨ ਹੈ, ਤਿਵੇਂ ਤੂੰ ਭੀ ਇੱਥੇ ਦੀਖ਼ਸ਼ਿਤ ਹੋ ਕੇ ਅਧਿਕਾਰ ਸੰਭਾਲ।’

Verse 4

अष्टषष्टिषु गोत्राणां नायकत्वे व्यवस्थितः । तव वाक्येन सर्वाणि गोत्राणि द्विजसत्तम

ਅਠਾਹਠ ਗੋਤ੍ਰਾਂ ਦੀ ਨਾਇਕਤਾ ਵਿੱਚ ਤੂੰ ਸਥਾਪਿਤ ਹੈਂ; ਹੇ ਦ੍ਵਿਜਸੱਤਮ, ਤੇਰੇ ਬਚਨ ਨਾਲ ਹੀ ਸਭ ਗੋਤ੍ਰ ਮਾਰਗਦਰਸ਼ਿਤ ਹੋਣਗੇ।

Verse 5

वर्तयिष्यंति कृत्येषु यावच्चन्द्रार्कतारकाः । गोवर्धन त्वया चिंता कार्या चास्य समुद्भवा

ਚੰਦ੍ਰਮਾ, ਸੂਰਜ ਅਤੇ ਤਾਰੇ ਜਦ ਤਕ ਟਿਕੇ ਰਹਿਣਗੇ, ਉਹ ਕਰਤਵਿਆਂ ਵਿੱਚ ਵਰਤਦੇ ਰਹਿਣਗੇ। ਅਤੇ ਹੇ ਗੋਵਰਧਨ, ਇਸ ਦੀ ਉਤਪੱਤੀ ਤੇ ਵਿਕਾਸ ਦੀ ਚਿੰਤਾ ਕਰਕੇ ਇਸ ਪ੍ਰਥਾ ਦੀ ਰੱਖਿਆ-ਸੰਭਾਲ ਤੂੰ ਕਰੀਂ।

Verse 6

लिंगस्य पूजनार्थाय प्रेरणीयाश्च नागराः । पूजया तस्य लिंगस्य वृद्धिं यास्यति तेऽन्वयः

ਨਾਗਰਾਂ ਨੂੰ ਲਿੰਗ ਦੀ ਪੂਜਾ ਲਈ ਪ੍ਰੇਰਿਤ ਕੀਤਾ ਜਾਵੇ। ਉਸ ਲਿੰਗ ਦੀ ਪੂਜਾ ਨਾਲ ਤੇਰਾ ਵੰਸ਼ ਵਧੇਗਾ ਅਤੇ ਸਮ੍ਰਿੱਧ ਹੋਵੇਗਾ।

Verse 7

अपूजया विनाशं च यास्यत्यत्र न संशयः । तव वंशोद्भवा ये च पूजयित्वा प्रभक्तितः

ਪੂਜਾ ਦੀ ਉਪੇਖਾ ਨਾਲ ਇੱਥੇ ਨਾਸ ਹੁੰਦਾ ਹੈ—ਇਸ ਵਿੱਚ ਕੋਈ ਸੰਦੇਹ ਨਹੀਂ। ਪਰ ਤੇਰੇ ਵੰਸ਼ ਵਿੱਚ ਜਨਮੇ ਜੋ ਇਸ ਲਿੰਗ ਨੂੰ ਗਹਿਰੀ ਭਕਤੀ ਨਾਲ ਪੂਜਣਗੇ, ਉਹ ਸ਼ੁਭ ਫਲ ਪਾਉਣਗੇ।

Verse 8

एतल्लिंगं करिष्यंति कृत्यानि विविधानिच । तानि सिद्धिं प्रयास्यंति प्रसादादस्य दीक्षित

ਦੀਕਸ਼ਿਤ ਇਸ ਲਿੰਗ ਸੰਬੰਧੀ ਅਨੇਕ ਪਵਿੱਤਰ ਕਰਮ ਕਰਨਗੇ; ਇਸ ਦੀ ਕਿਰਪਾ ਨਾਲ ਉਹ ਕਰਮ ਸਿੱਧੀ ਅਤੇ ਸਫਲਤਾ ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੋਣਗੇ।

Verse 9

गोवर्धन उवाच । अहमर्चां करिष्यामि लिंगस्यास्य सदा द्विज । भक्तिं च प्रकरिष्यामि हेतोरस्य हेतोरस्य कृते द्विज । पूजार्थं चैव ये चान्ये मम वंशसमुद्रवाः

ਗੋਵਰਧਨ ਨੇ ਕਿਹਾ: ਹੇ ਦ੍ਵਿਜ, ਮੈਂ ਸਦਾ ਇਸ ਲਿੰਗ ਦੀ ਅਰਚਨਾ ਕਰਾਂਗਾ। ਅਤੇ ਇਸੇ ਉਦੇਸ਼ ਲਈ, ਹੇ ਦ੍ਵਿਜ, ਮੈਂ ਭਕਤੀ ਨੂੰ ਪਾਲਾਂਗਾ। ਪੂਜਾ ਲਈ ਮੇਰੇ ਵੰਸ਼ ਦੇ ਹੋਰ ਲੋਕ ਵੀ ਅੱਗੇ ਆਉਣਗੇ।

Verse 10

पिप्पलाद उवाच । गोवर्धन द्रुतं विप्रांस्तत्र चानय नागरान् । तेषां मतेन देवस्य नाममात्रं करोम्यहम्

ਪਿੱਪਲਾਦ ਨੇ ਕਿਹਾ: ਗੋਵਰਧਨ, ਜਲਦੀ ਉੱਥੇ ਵਿਦਵਾਨ ਵਿਪ੍ਰਾਂ ਨੂੰ ਲਿਆ ਅਤੇ ਨਾਗਰਾਂ ਨੂੰ ਵੀ ਲਿਆ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਸਲਾਹ ਅਨੁਸਾਰ ਮੈਂ ਦੇਵਤਾ ਦਾ ਨਾਮ-ਸਥਾਪਨ ਕਰਾਂਗਾ।

Verse 11

ततश्चानाययामास विप्रांश्चैव विचक्षणान् । श्रुताध्ययनसंपन्नान्यज्ञकर्मपरायणान्

ਤਦੋਂ ਉਸ ਨੇ ਵਿਦਵਾਨ ਤੇ ਵਿਚੱਖਣ ਬ੍ਰਾਹਮਣਾਂ ਨੂੰ ਬੁਲਾਇਆ—ਵੇਦ-ਸ਼ਾਸਤਰਾਂ ਦੇ ਸ਼੍ਰਵਣ ਤੇ ਅਧਿਐਨ ਨਾਲ ਸੰਪੰਨ, ਅਤੇ ਯਜ્ઞ-ਕਰਮਾਂ ਵਿੱਚ ਪਰਾਇਣ।

Verse 12

तानब्रवीत्प्रणम्योच्चैः पिप्पलादो महामुनिः । मम माता मृता पूर्वं कंसारीति च नामतः

ਨਮਸਕਾਰ ਕਰ ਕੇ ਮਹਾਮੁਨੀ ਪਿੱਪਲਾਦ ਨੇ ਉੱਚੀ ਆਵਾਜ਼ ਵਿੱਚ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਆਖਿਆ: “ਮੇਰੀ ਮਾਤਾ ਪਹਿਲਾਂ ਹੀ ਦੇਹਾਂਤ ਕਰ ਗਈ; ਉਸ ਦਾ ਨਾਮ ਕਂਸਾਰੀ ਸੀ।”

Verse 13

तस्या उद्देशतो लिंगं मयैतत्संप्रतिष्ठितम् । युष्मद्वाक्यात्प्रसिद्धिं च प्रयातु द्विजसत्तमाः

“ਉਸ ਦੀ ਯਾਦ ਵਿੱਚ, ਉਸੇ ਨੂੰ ਸਮਰਪਿਤ ਕਰ ਕੇ, ਮੈਂ ਇਹ ਲਿੰਗ ਪ੍ਰਤਿਸ਼ਠਿਤ ਕੀਤਾ ਹੈ। ਹੇ ਸ਼੍ਰੇਸ਼ਠ ਦਵਿਜੋ, ਤੁਹਾਡੇ ਵਚਨ-ਪ੍ਰਮਾਣ ਨਾਲ ਇਹ ਪ੍ਰਸਿੱਧੀ ਪਾਵੇ।”

Verse 14

अष्टम्यां च चतुर्दश्यां यश्चैतत्स्नापयिष्यति । याज्ञवल्क्येश्वरोत्थं च स वै श्रेयो ह्यवाप्स्यति

ਅੱਠਮੀ ਅਤੇ ਚਤੁਰਦਸ਼ੀ ਨੂੰ ਜੋ ਕੋਈ ਇਸ (ਲਿੰਗ) ਨੂੰ ਸਨਾਨ ਕਰਾਵੇ, ਅਤੇ ਯਾਜ਼੍ਞਵਲ੍ਕ੍ਯੇਸ਼ਵਰ ਨਾਲ ਸੰਬੰਧਿਤ ਪਵਿੱਤਰ ਤੱਤ ਦਾ ਵੀ ਆਦਰ ਕਰੇ, ਉਹ ਨਿਸ਼ਚਿਤ ਹੀ ਪਰਮ ਸ਼੍ਰੇਯ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰੇਗਾ।

Verse 15

सूत उवाच । अथ तैर्ब्राह्मणैः सर्वैस्तस्य नाम प्रतिष्ठितम् । कंसारीश्वर इत्येवं गौरवात्तस्य सन्मु नेः

ਸੂਤ ਨੇ ਕਿਹਾ: ਫਿਰ ਉਹਨਾਂ ਸਭ ਬ੍ਰਾਹਮਣਾਂ ਨੇ ਉਸ ਮਹਾਨ ਮੁਨੀ ਦੇ ਸਨਮਾਨ ਵਿੱਚ, ਦੇਵਤਾ ਦਾ ਨਾਮ ‘ਕਂਸਾਰੀਸ਼ਵਰ’ ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਪ੍ਰਤਿਸ਼ਠਿਤ ਕੀਤਾ।

Verse 16

एतद्वः सर्वमाख्यातं यत्पृष्ठोऽस्मि द्विजोत्तमाः । कंसारीश्वरसंज्ञस्तु यथा जातस्तु पापहा । स्थापितः पिप्पलादेन स्वयं चैव महात्मना

ਹੇ ਦ੍ਵਿਜੋਤਮੋ! ਜੋ ਕੁਝ ਤੁਸੀਂ ਪੁੱਛਿਆ ਸੀ, ਉਹ ਸਭ ਮੈਂ ਕਹਿ ਦਿੱਤਾ ਹੈ—ਕਿਵੇਂ ਪ੍ਰਭੂ ‘ਕੰਸਾਰੀਸ਼ਵਰ’ ਨਾਮ ਨਾਲ, ਪਾਪਹਾਰੀ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਹੋਏ, ਅਤੇ ਕਿਵੇਂ ਮਹਾਤਮਾ ਪਿੱਪਲਾਦ ਨੇ ਆਪ ਹੀ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਪ੍ਰਤਿਸ਼ਠਾ ਕੀਤੀ।

Verse 17

यश्चैतत्पुण्यमाख्यानं तस्य देवस्य संनिधौ । संपठेच्छृणुयाद्वापि सम्यक्छक्तिसमन्वितः

ਜੋ ਕੋਈ ਯਥੋਚਿਤ ਸ਼ਰਧਾ ਅਤੇ ਆਤਮਿਕ ਸਮਰੱਥਾ ਨਾਲ, ਉਸ ਦੇਵਤਾ ਦੇ ਸਨਿਧਾਨ ਵਿੱਚ ਇਸ ਪੁੰਨਮਈ ਆਖਿਆਨ ਨੂੰ ਪਾਠ ਕਰੇ—ਜਾਂ ਕੇਵਲ ਸੁਣੇ ਵੀ—ਉਹ ਇਸ ਦਾ ਪੂਰਾ ਪਵਿੱਤਰ ਫਲ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਦਾ ਹੈ।

Verse 18

मनसा चिंतितं पापं परदारकृतं च यत् । तस्य तन्नाशमायाति पिप्पलाद वचो यथा

ਮਨ ਵਿੱਚ ਸੋਚਿਆ ਹੋਇਆ ਪਾਪ ਵੀ, ਅਤੇ ਪਰ-ਇਸਤਰੀ/ਪਰ-ਪਤੀ ਨਾਲ ਸੰਬੰਧ ਕਰਨ ਦਾ ਪਾਪ ਵੀ—ਉਸ ਲਈ ਨਸ਼ਟ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ; ਇਹ ਪਿੱਪਲਾਦ ਦੇ ਵਚਨ ਅਨੁਸਾਰ ਹੈ।

Verse 19

यस्तस्य पुरतो भक्त्या नीलरुद्रा न्सदा जपेत् । प्राणरुद्रान्विशेषेण भवरुद्रसमन्वितान्

ਜੋ ਉਸ ਦੇ ਸਾਹਮਣੇ ਭਕਤੀ ਨਾਲ ਸਦਾ ਨੀਲ-ਰੁਦ੍ਰਾਂ ਦੇ ਮੰਤ੍ਰ ਜਪੇ—ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਕਰਕੇ ਪ੍ਰਾਣ-ਰੁਦ੍ਰਾਂ ਨੂੰ, ਅਤੇ ਭਵ-ਰੁਦ੍ਰ ਸਮੇਤ—ਉਹ ਨਿਸ਼ਚਿਤ ਫਲ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਦਾ ਹੈ।

Verse 20

ब्रह्महत्योद्भवं चैव अपि तस्य प्रणश्यति । परचक्रभये जाते ह्यना वृष्टिभये तथा

ਉਸ ਲਈ ਬ੍ਰਾਹਮਣ-ਹੱਤਿਆ ਤੋਂ ਉਤਪੰਨ ਦਾਗ ਵੀ ਨਸ਼ਟ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਅਤੇ ਜਦੋਂ ਪਰਾਏ ਸੈਨਿਕ ਚੱਕਰ ਦਾ ਡਰ ਉੱਠੇ, ਜਾਂ ਅਨਾਵ੍ਰਿਸ਼ਟੀ (ਵਰਖਾ-ਅਭਾਵ) ਦਾ ਭਯ ਹੋਵੇ, ਤਦ ਵੀ ਇਹ ਸਾਧਨਾ ਰੱਖਿਆ ਕਰਦੀ ਹੈ।

Verse 21

अथर्ववेदे साद्यंते पठिते तस्य चाग्रतः । शत्रुर्विलयमभ्येति वृष्टिः सञ्जायते द्रुतम्

ਜਦੋਂ ਉਸ ਦੇ ਅੱਗੇ ਅਥਰਵਵੇਦ ਦਾ ਰੱਖਿਆ-ਕਰਮ ਯਥਾਵਿਧੀ ਪਾਠਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਵੈਰੀ ਲੀਨ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਵਰਖਾ ਤੁਰੰਤ ਉਪਜ ਪੈਂਦੀ ਹੈ।

Verse 22

राजदौःस्थ्ये समुत्पन्ने राजा भवति धार्मिकः । सर्वरोगविनिर्मुक्तः प्रजापालनतत्परः

ਜਦੋਂ ਰਾਜ ਨੂੰ ਕਲੇਸ਼ ਘੇਰ ਲੈਂਦਾ ਹੈ, ਰਾਜਾ ਧਰਮੀ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ; ਸਭ ਰੋਗਾਂ ਤੋਂ ਮੁਕਤ ਹੋ ਕੇ ਪ੍ਰਜਾ ਦੀ ਰੱਖਿਆ ਵਿੱਚ ਤਤਪਰ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ।

Verse 23

उपसर्गभये जाते तस्य दोषः प्रशाम्यति । शनैः शनैरसंदिग्धं पिप्पलादवचो यथा

ਜਦੋਂ ਉਪਦ੍ਰਵ ਜਾਂ ਮਹਾਮਾਰੀ ਦਾ ਡਰ ਉੱਠਦਾ ਹੈ, ਉਸ ਦਾ ਦੋਸ਼ ਸ਼ਾਂਤ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ—ਹੌਲੀ ਹੌਲੀ, ਨਿਸ਼ਚਿਤ ਹੀ—ਜਿਵੇਂ ਪਿੱਪਲਾਦ ਨੇ ਕਿਹਾ ਹੈ।

Verse 24

किं वा ते बहुनोक्तेन यत्किंचिद्व्यसनं महत् । तत्तस्य व्यसनं किंचिदथर्वणः प्रकी र्तनात्

ਹੋਰ ਬਹੁਤ ਕਹਿਣ ਦੀ ਕੀ ਲੋੜ? ਜੋ ਵੀ ਵੱਡੀ ਬਿਪਤਾ ਹੋਵੇ, ਅਥਰਵਣ ਦੀ ਸ਼ਕਤੀ ਦੇ ਕੀਰਤਨ/ਪਾਠ ਨਾਲ ਉਹ ਉਸ ਲਈ ਤਿਨਕੇ ਜਿਹੀ ਰਹਿ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।

Verse 25

अस्य देवस्य पुरतो याति नाशं च वै द्रुतम्

ਇਸ ਦੇਵਤਾ ਦੇ ਸਾਹਮਣੇ ਉਹ ਨਿਸ਼ਚਿਤ ਹੀ ਨਾਸ ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੁੰਦਾ ਹੈ—ਤੁਰੰਤ।

Verse 176

इति श्रीस्कांदे महापुराण एकाशीतिसाहस्र्यां संहितायां षष्ठे नागरखण्डे हाटकेश्वरक्षेत्रमाहात्म्ये कंसारेश्वरोत्पत्तिमाहात्म्यवर्णनंनाम षट्सप्तत्युत्तरशततमोऽध्यायः

ਇਸ ਪ੍ਰਕਾਰ ਸ਼੍ਰੀ ਸਕੰਦ ਮਹਾਪੁਰਾਣ ਦੀ ਏਕਾਸ਼ੀਤਿਸਾਹਸ੍ਰੀ ਸੰਹਿਤਾ ਅੰਦਰ, ਛੇਵੇਂ ਨਾਗਰਖੰਡ ਦੇ ਹਾਟਕੇਸ਼ਵਰ-ਖੇਤਰ ਮਾਹਾਤਮ੍ਯ ਵਿੱਚ ‘ਕੰਸਾਰੇਸ਼ਵਰ ਦੀ ਉਤਪੱਤੀ ਦੇ ਮਾਹਾਤਮ੍ਯ ਦਾ ਵਰਣਨ’ ਨਾਮਕ ਇਕ ਸੌ ਛਿਹੱਤਰਵਾਂ ਅਧਿਆਇ ਸਮਾਪਤ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।