Adhyaya 174

Verse 1

सूत उवाच । तथान्यदपि वो वच्मि लिंगं यत्तत्र संस्थितम् । स्थापितं पिप्पलादेन कंसारेश्वरमित्यहो

ਸੂਤ ਜੀ ਨੇ ਕਿਹਾ: ਮੈਂ ਤੁਹਾਨੂੰ ਉੱਥੇ ਸਥਾਪਿਤ ਇਕ ਹੋਰ ਲਿੰਗ ਬਾਰੇ ਵੀ ਦੱਸਦਾ ਹਾਂ—ਜੋ ਪਿੱਪਲਾਦ ਨੇ ਪ੍ਰਤਿਸ਼ਠਿਤ ਕੀਤਾ—ਅਤੇ ਜੋ ਨਿਸ਼ਚੇ ਹੀ ‘ਕੰਸਾਰੇਸ਼ਵਰ’ ਨਾਮ ਨਾਲ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਹੈ।

Verse 3

यस्मिन्दृष्टे तु लोकानां पापं याति दिनोद्भवम् । नते षाण्मासिकं चैव पूजिते वर्षसंभवम् । ऋषय ऊचुः । पिप्पलादेन यल्लिंगं स्थापितं सूतनन्दन । कंसारेश्वरमित्युक्तं कस्मात्तच्च ब्रवीहि नः

ਜਿਸ ਦੇ ਦਰਸ਼ਨ ਨਾਲ ਲੋਕਾਂ ਦੇ ਦਿਨੋਂ-ਦਿਨ ਉੱਠਦੇ ਪਾਪ ਨਾਸ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ; ਜਿਸ ਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ ਕਰਨ ਨਾਲ ਛੇ ਮਹੀਨੇ ਦੇ ਇਕੱਠੇ ਪਾਪ ਮਿਟ ਜਾਂਦੇ ਹਨ; ਅਤੇ ਜਿਸ ਦੀ ਪੂਜਾ ਕਰਨ ਨਾਲ ਪੂਰੇ ਵਰ੍ਹੇ ਤੋਂ ਉਪਜੇ ਪਾਪ ਦੂਰ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਨੇ ਕਿਹਾ: ਹੇ ਸੂਤ-ਨੰਦਨ! ਪਿੱਪਲਾਦ ਵੱਲੋਂ ਸਥਾਪਿਤ ਜਿਸ ਲਿੰਗ ਨੂੰ ‘ਕੰਸਾਰੇਸ਼ਵਰ’ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਇਸ ਨਾਮ ਨਾਲ ਕਿਉਂ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਹੈ—ਸਾਨੂੰ ਦੱਸੋ।

Verse 4

क एष पिप्पलादस्तु कस्य पुत्रो वदस्व नः । किमर्थं स्थापितं लिंगं क्षेत्रे तत्र महात्मना

ਇਹ ਪਿੱਪਲਾਦ ਕੌਣ ਹੈ, ਅਤੇ ਕਿਸ ਦਾ ਪੁੱਤਰ ਹੈ—ਸਾਨੂੰ ਦੱਸੋ। ਉਸ ਮਹਾਤਮਾ ਨੇ ਉਸ ਪਵਿੱਤਰ ਖੇਤਰ ਵਿੱਚ ਉਹ ਲਿੰਗ ਕਿਹੜੇ ਕਾਰਨ ਕਰਕੇ ਸਥਾਪਿਤ ਕੀਤਾ?

Verse 5

सूत उवाच । प्रश्नभारो महानेष भवद्भिः समुदाहृतः । तथापि कथयिष्यामि नमस्कृत्वा स्वयंभुवम्

ਸੂਤ ਜੀ ਨੇ ਕਿਹਾ: ਤੁਹਾਡੇ ਵੱਲੋਂ ਉਠਾਇਆ ਗਿਆ ਪ੍ਰਸ਼ਨਾਂ ਦਾ ਇਹ ਭਾਰ ਬਹੁਤ ਵੱਡਾ ਹੈ। ਤਾਂ ਵੀ ਮੈਂ ਸਵਯੰਭੂ ਪ੍ਰਭੂ ਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ ਕਰਕੇ ਇਹ ਕਥਾ ਸੁਣਾਵਾਂਗਾ।

Verse 6

याज्ञवल्क्यस्यभगिनी कंसारीति च विश्रुता । कुमारब्रह्मचर्येण तप स्तेपे सुदारुणम्

ਯਾਜ्ञਵਲਕ੍ਯ ਦੀ ਭੈਣ, ਜੋ ‘ਕੰਸਾਰੀ’ ਨਾਮ ਨਾਲ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਸੀ, ਕੁਆਰੀ ਅਵਸਥਾ ਤੋਂ ਬ੍ਰਹਮਚਰਿਆ ਦਾ ਪਾਲਣ ਕਰਦੀ ਹੋਈ ਅਤਿ ਕਠੋਰ ਤਪੱਸਿਆ ਕਰਨ ਲੱਗੀ।

Verse 7

याज्ञवल्क्याश्रमे पुण्ये बांधवेन समन्विता । कस्यचित्त्वथ कालस्य याज्ञवल्क्यस्य भो द्विजाः

ਹੇ ਦ੍ਵਿਜੋ! ਕੁਝ ਸਮੇਂ ਬਾਅਦ ਯਾਜ्ञਵਲਕ੍ਯ ਦੇ ਪਵਿੱਤਰ ਆਸ਼੍ਰਮ ਵਿੱਚ, ਇੱਕ ਇਸਤਰੀ ਆਪਣੇ ਇੱਕ ਸਗੇ-ਸੰਬੰਧੀ ਸਮੇਤ ਯਾਜ्ञਵਲਕ੍ਯ ਕੋਲ ਆ ਪਹੁੰਚੀ।

Verse 8

चस्कन्द रेतः स्वप्नांते दृष्ट्वा कांचिद्वराप्सराम् । तारुण्यभावसंस्थस्य तपोयुक्तस्य सद्द्विजाः

ਹੇ ਸਤ੍ਦ੍ਵਿਜੋ! ਜਦ ਉਸ ਨੇ ਸੁਪਨੇ ਦੇ ਅੰਤ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਉੱਤਮ ਅਪਸਰਾ ਨੂੰ ਵੇਖਿਆ, ਤਾਂ ਯੌਵਨ ਅਵਸਥਾ ਵਿੱਚ ਹੋ ਕੇ ਵੀ ਤਪ ਵਿੱਚ ਲੀਨ ਉਸ ਤਪਸਵੀ ਦਾ ਰੇਤਸ ਸਖਲਿਤ ਹੋ ਗਿਆ।

Verse 9

रेतसा तस्य महता परिधानं परिप्लुतम् । तच्च तेन परित्यक्तं प्रभाते समुपस्थिते

ਉਸ ਦੇ ਬਹੁਤ ਰੇਤਸ ਨਾਲ ਉਸ ਦਾ ਵਸਤ੍ਰ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਭਿੱਜ ਗਿਆ; ਅਤੇ ਸਵੇਰ ਹੋਣ ਤੇ ਉਸ ਨੇ ਉਹ ਕਪੜਾ ਤਿਆਗ ਦਿੱਤਾ।

Verse 10

कंसारिकाऽथ जग्राह स्नानार्थं वसनं च तत् । अमोघरेतसा क्लिन्नमजानन्ती द्विजोत्तमाः

ਫਿਰ ਕੰਸਾਰਿਕਾ ਨੇ ਸਨਾਨ ਲਈ ਉਹੀ ਵਸਤ੍ਰ ਚੁੱਕ ਲਿਆ, ਹੇ ਦ੍ਵਿਜੋਤਮੋ! ਅਮੋਘ ਰੇਤਸ ਨਾਲ ਭਿੱਜਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ—ਇਹ ਨਾ ਜਾਣਦੀ ਹੋਈ।

Verse 11

कुर्वन्त्या यजनं तस्या जलं वीर्यसमन्वितम् । प्रविष्टं भगमध्ये तु ऋतुकाल उपस्थिते

ਜਦ ਉਹ ਆਪਣਾ ਯਜਨ-ਕਰਮ ਕਰ ਰਹੀ ਸੀ, ਬੀਜ-ਸ਼ਕਤੀ ਨਾਲ ਭਰਿਆ ਜਲ ਉਸ ਦੇ ਗਰਭ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਵੇਸ਼ ਕਰ ਗਿਆ; ਇਹ ਉਸ ਦੇ ਰਿਤੁਕਾਲ ਦੇ ਆਉਣ ਤੇ ਹੀ ਹੋਇਆ।

Verse 12

ततो गर्भः समभवत्तस्यास्तूदरमध्यगः । वृद्धिं चाप्यगमन्नित्यं शुक्लपक्षे यथोडुराट्

ਤਦ ਉਸ ਦੇ ਉਦਰ ਦੇ ਮੱਧ ਵਿੱਚ ਗਰਭ ਉਤਪੰਨ ਹੋਇਆ; ਅਤੇ ਉਹ ਨਿੱਤ ਵਧਦਾ ਗਿਆ, ਜਿਵੇਂ ਸ਼ੁਕਲ ਪੱਖ ਵਿੱਚ ਚੰਦ੍ਰਮਾ ਵਧਦਾ ਹੈ।

Verse 13

साऽपि तं गर्भमादाय स्वोदरस्थं तपस्विनी । दुःखेन महता युक्ता लज्जयाऽथ तदाऽवृता

ਉਹ ਤਪਸਵਿਨੀ ਆਪਣੇ ਉਦਰ ਵਿੱਚ ਉਸ ਗਰਭ ਨੂੰ ਧਾਰਨ ਕਰਦੀ ਰਹੀ; ਮਹਾਨ ਦੁੱਖ ਨਾਲ ਪੀੜਤ ਹੋਈ ਅਤੇ ਫਿਰ ਲੱਜਾ ਨਾਲ ਢੱਕ ਗਈ।

Verse 14

चिन्तयामास सुचिरं विस्मयेन समन्विता । गोपायन्ती तदाऽत्मानं दर्शनं याति नो नृणाम्

ਉਹ ਅਚੰਭੇ ਨਾਲ ਭਰੀ ਹੋਈ ਲੰਮੇ ਸਮੇਂ ਤੱਕ ਚਿੰਤਨ ਕਰਦੀ ਰਹੀ; ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਸੰਭਾਲਦੀ ਹੋਈ, ਉਹ ਤਦ ਲੋਕਾਂ ਦੇ ਦਰਸ਼ਨ ਵਿੱਚ ਨਹੀਂ ਗਈ।

Verse 15

व्रतचर्यामिषं कृत्वा सदा रहसि संस्थिता । संप्राप्ते दशमे मासि निशीथे समुपस्थिते । तस्याः कुमारको जातो वालार्कसदृशद्युतिः

ਵ੍ਰਤ ਦੀ ਆਚਾਰ-ਮਰਯਾਦਾ ਨਿਭਾਉਂਦੀ ਅਤੇ ਸਦਾ ਗੁਪਤ ਰਹਿੰਦੀ ਹੋਈ, ਜਦ ਦਸਵਾਂ ਮਹੀਨਾ ਆ ਪਹੁੰਚਿਆ ਅਤੇ ਅੱਧੀ ਰਾਤ ਹੋਈ, ਉਸ ਨੇ ਇੱਕ ਪੁੱਤਰ ਜਣਿਆ, ਜਿਸ ਦੀ ਜੋਤ ਉਗਦੇ ਸੂਰਜ ਵਰਗੀ ਸੀ।

Verse 16

अथ सा तं समा दाय सूक्ष्मवस्त्रेण वेष्टितम् । कृत्वा जगाम चारण्यं मनुष्यपरिवर्जितम् । अश्रुपूर्णेक्षणा दीना रुदन्ती गुप्तमेव च

ਤਦ ਉਸ ਨੇ ਬਾਲਕ ਨੂੰ ਚੁੱਕ ਲਿਆ, ਸੁੱਖਮ ਵਸਤ੍ਰ ਨਾਲ ਲਪੇਟਿਆ ਅਤੇ ਮਨੁੱਖਾਂ ਤੋਂ ਰਹਿਤ ਜੰਗਲ ਵੱਲ ਚਲੀ ਗਈ। ਅੱਖਾਂ ਅੰਸੂਆਂ ਨਾਲ ਭਰੀਆਂ, ਦਿਨੀ ਹੋਈ, ਰੋਂਦੀ ਅਤੇ ਸਭ ਕੁਝ ਗੁਪਤ ਰੱਖਦੀ ਰਹੀ।

Verse 17

ततो गत्वा च साऽश्वत्थं विजने सुमहत्तरम् । तस्याधस्ताद्विमुच्याथ वाक्यमेतदुवाच ह

ਫਿਰ ਉਹ ਇਕਾਂਤ ਥਾਂ ਖੜ੍ਹੇ ਬਹੁਤ ਵੱਡੇ ਅਸ਼ਵੱਥ (ਪੀਪਲ) ਕੋਲ ਗਈ। ਉਸ ਦੇ ਹੇਠਾਂ (ਬਾਲਕ ਨੂੰ) ਰੱਖ ਕੇ ਉਸ ਨੇ ਇਹ ਬਚਨ ਕਹੇ।

Verse 18

अश्वत्थ विष्णुरूपोऽसि त्वं देवेषु प्रतिष्ठितः । तस्माद्रक्षस्व मे पुत्रं सर्वतस्त्वं वनस्पते

ਹੇ ਅਸ਼ਵੱਥ! ਤੂੰ ਵਿਸ਼ਣੂ-ਸਰੂਪ ਹੈਂ, ਦੇਵਤਿਆਂ ਵਿਚ ਪ੍ਰਤਿਸ਼ਠਿਤ ਹੈਂ। ਇਸ ਲਈ, ਹੇ ਵਨਸਪਤੀ-ਪ੍ਰਭੂ, ਮੇਰੇ ਪੁੱਤਰ ਦੀ ਹਰ ਪਾਸੇ ਤੋਂ ਰੱਖਿਆ ਕਰ।

Verse 19

एष ते शरणं प्राप्तो मम पुत्रस्तु बालकः । पापाया निर्दयायाश्च तस्माद्रक्षां समाचर

ਇਹ ਮੇਰਾ ਪੁੱਤਰ, ਇਹ ਨਿੱਕਾ ਬਾਲਕ, ਤੇਰੀ ਸ਼ਰਨ ਆਇਆ ਹੈ। ਇਸ ਲਈ ਪਾਪੀ ਅਤੇ ਨਿਰਦਈ (ਖ਼ਤਰੇ) ਤੋਂ ਇਸ ਦੀ ਰੱਖਿਆ ਦਾ ਉਪਾਅ ਕਰ।

Verse 20

एवमुक्त्वा रुदित्वा च सुचिरं सा तपस्विनी । जगाम स्वाश्रमं पश्चाद्वाष्पव्याकुललोचना

ਇਉਂ ਕਹਿ ਕੇ ਅਤੇ ਬਹੁਤ ਦੇਰ ਤੱਕ ਰੋ ਕੇ, ਉਹ ਤਪਸਵਿਨੀ ਪਿੱਛੋਂ ਆਪਣੇ ਆਸ਼੍ਰਮ ਨੂੰ ਚਲੀ ਗਈ; ਅੱਖਾਂ ਅੰਸੂਆਂ ਨਾਲ ਵਿਹਲ ਸਨ।

Verse 21

यावद्रोदिति सा माता तस्याधस्ताद्वनस्पतेः । तावदाकाशजा वाणी संजाता मेघनिःस्वना

ਜਦ ਤਕ ਉਹ ਮਾਤਾ ਉਸ ਮਹਾਨ ਵ੍ਰਿਕਸ਼ ਦੇ ਹੇਠਾਂ ਰੋਂਦੀ ਰਹੀ, ਤਦ ਤਕ ਆਕਾਸ਼ ਤੋਂ ਉਤਰੀ ਵਾਣੀ ਬੱਦਲ ਦੀ ਗਰਜ ਵਰਗੀ ਗੂੰਜ ਉਠੀ।

Verse 22

मा त्वं शोकं कुरुष्वास्य बालकस्य कृते शुभे । एष शापादुतथ्यस्य ज्येष्ठभ्रातुर्बृहस्पतिः । अवतीर्णो धरापृष्ठे योग्यतां समवाप्स्यति

ਹੇ ਸ਼ੁਭੇ, ਇਸ ਬਾਲਕ ਲਈ ਸ਼ੋਕ ਨਾ ਕਰ। ਇਹ ਉਤਥ੍ਯ ਦੇ ਜੇਠੇ ਭਰਾ ਬ੍ਰਿਹਸਪਤਿ ਹਨ; ਉਤਥ੍ਯ ਦੇ ਸ਼ਾਪ ਕਾਰਨ ਧਰਤੀ ਉੱਤੇ ਉਤਰੇ ਹਨ ਅਤੇ ਇੱਥੇ ਆਪਣੀ ਯੋਗਤਾ ਤੇ ਉਤਕ੍ਰਿਸ਼ਟਤਾ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਨਗੇ।

Verse 23

एष चाथर्वणं वेदं शतकल्पं सुविस्तरम् । शतभेदं च नवधा पंचकल्पं करिष्यति

ਇਹ ਅਥਰਵਣ ਵੇਦ ਨੂੰ ਵੀ ਸੁਵਿਸਤਾਰ ਕਰੇਗਾ—ਸੌ ਕਲਪਾਂ ਤਕ ਫੈਲਾ ਕੇ; ਇਸ ਨੂੰ ਸੌ ਸ਼ਾਖਾਵਾਂ ਵਿੱਚ ਵੰਡੇਗਾ ਅਤੇ ਨੌਂ ਅਤੇ ਪੰਜ-ਪੰਜ ਭੇਦਾਂ ਅਨੁਸਾਰ ਵਿਵਸਥਿਤ ਕਰੇਗਾ।

Verse 24

पिप्पलस्य तरोरेष रसं संभक्षयिष्यति । पिप्पलाद इति ख्यातस्ततो लोके भविष्यति

ਇਹ ਪਿੱਪਲ ਦੇ ਰੁੱਖ ਦਾ ਰਸ ਭੱਖੇਗਾ; ਇਸ ਲਈ ਲੋਕਾਂ ਵਿੱਚ ਫਿਰ ‘ਪਿੱਪਲਾਦ’ ਨਾਮ ਨਾਲ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਹੋਵੇਗਾ।

Verse 25

या त्वं विस्मयमापन्ना पुरुषेण विना शिशुः । संजातोऽयं मम प्रांशुस्ततस्तत्कारणं शृणु

ਤੂੰ ਹੈਰਾਨ ਹੋਈ ਹੈਂ ਕਿ ਬਿਨਾ ਪੁਰਖ ਦੇ ਇਹ ਸ਼ਿਸ਼ੁ—ਮੇਰਾ ਤੇਜਸਵੀ ਪੁੱਤਰ—ਕਿਵੇਂ ਜਨਮਿਆ; ਇਸ ਲਈ ਹੁਣ ਉਸ ਦਾ ਕਾਰਣ ਸੁਣ।

Verse 26

स्नानवस्त्रं च ते भ्रातू रेतसा यत्परिप्लुतम् । तत्त्वया ऋतुकाले तु परिधानं कृतं शुभे

ਹੇ ਸ਼ੁਭੇ! ਤੇਰੇ ਭਰਾ ਦਾ ਉਹ ਸਨਾਨ-ਵਸਤ੍ਰ, ਜੋ ਰੇਤਸ ਨਾਲ ਭਿੱਜਿਆ ਹੋਇਆ ਸੀ—ਉਹੀ ਤੂੰ ਆਪਣੇ ਰਿਤੁਕਾਲ ਵਿੱਚ ਪਹਿਨਿਆ ਸੀ।

Verse 27

स्नानकाले तु तोयानि रेतोदकमथास्पृशन् । अमोघरेतसा तेन पुत्रोऽयं तव संस्थितः

ਸਨਾਨ ਵੇਲੇ ਜਲਾਂ ਨੇ ਰੇਤਸ-ਸਮਾਨ ਜਲ ਨੂੰ ਛੂਹ ਲਿਆ; ਉਸ ਦੀ ਅਮੋਘ ਵੀਰਯ-ਸ਼ਕਤੀ ਨਾਲ ਤੇਰਾ ਇਹ ਪੁੱਤਰ ਪ੍ਰਤਿਸ਼ਠਿਤ ਹੋਇਆ।

Verse 28

एवं ज्ञात्वा महाभागे यद्युक्तं तत्समाचर

ਹੇ ਮਹਾਭਾਗੇ! ਇਹ ਜਾਣ ਕੇ, ਜੋ ਯੋਗ੍ਯ ਤੇ ਉਚਿਤ ਹੈ, ਉਹੀ ਕਰ।

Verse 29

सूत उवाच । तच्छ्रुत्वा देवलोकस्यवज्रपातोपमं वचः । हाहाकारपरा भूत्वा निपपात धरातले

ਸੂਤ ਨੇ ਕਿਹਾ: ਉਹ ਬਚਨ ਸੁਣ ਕੇ—ਦੇਵਲੋਕ ਉੱਤੇ ਵਜ੍ਰਪਾਤ ਵਰਗੇ—ਉਹ ਹਾਹਾਕਾਰ ਕਰਦੀ ਹੋਈ ਧਰਤੀ ਉੱਤੇ ਡਿੱਗ ਪਈ।

Verse 30

छिन्नवृक्षलता यद्वत्पतिता सा तपस्विनी

ਉਹ ਤਪਸਵਿਨੀ ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਡਿੱਗ ਪਈ, ਜਿਵੇਂ ਰੁੱਖ ਤੋਂ ਕੱਟੀ ਹੋਈ ਲਤਾ ਡਿੱਗਦੀ ਹੈ।

Verse 31

चिरायन्त्यां तु तस्यां स याज्ञवल्क्यो महामुनिः । शून्यं तमाश्रमं दृष्ट्वा पप्रच्छान्यान्मुनीश्वरान्

ਜਦ ਉਹ ਬਹੁਤ ਚਿਰ ਤੱਕ ਦੇਰ ਕਰਦੀ ਰਹੀ, ਤਾਂ ਮਹਾਮੁਨੀ ਯਾਜ्ञਵਲਕ੍ਯ ਨੇ ਆਸ਼੍ਰਮ ਨੂੰ ਸੁੰਨਿਆ ਦੇਖ ਕੇ ਹੋਰ ਮੁਨੀਸ਼ਵਰਾਂ ਨੂੰ ਪੁੱਛਿਆ।

Verse 32

क्व च मे भगिनी याता कंसारी सुतपस्विनी । तया विनाऽद्य मे सर्वं शून्यमाश्रममंडलम्

‘ਮੇਰੀ ਭੈਣ ਕਿੱਥੇ ਗਈ—ਕੰਸਾਰੀ, ਉੱਚੀ ਤਪਸ੍ਵਿਨੀ? ਉਸ ਤੋਂ ਬਿਨਾ ਅੱਜ ਮੇਰਾ ਸਾਰਾ ਆਸ਼੍ਰਮ-ਮੰਡਲ ਸੁੰਨਿਆ ਲੱਗਦਾ ਹੈ।’

Verse 33

आचख्यौ तापसः कश्चिद्भगिनी ते यवीयसी । निश्चेष्टा पतिता भूमावश्वत्थस्य समीपतः

ਇੱਕ ਤਾਪਸ ਨੇ ਕਿਹਾ: ‘ਤੇਰੀ ਛੋਟੀ ਭੈਣ ਅਸ਼੍ਵਤ੍ਥ ਦੇ ਨੇੜੇ ਧਰਤੀ ਉੱਤੇ ਨਿਸ਼ਚੇਸ਼ਟ ਡਿੱਗੀ ਪਈ ਹੈ।’

Verse 34

मया दृष्टा मुनिश्रेष्ठ तां त्वं भावय मा चिरम् । अथासौ त्वरया युक्तः संभ्रांतस्तु प्रधावितः

‘ਮੈਂ ਉਸਨੂੰ ਵੇਖਿਆ ਹੈ, ਹੇ ਮੁਨੀਸ਼੍ਰੇਠ—ਤੂੰ ਦੇਰ ਨਾ ਕਰ, ਤੁਰੰਤ ਉਸਦੀ ਸੰਭਾਲ ਕਰ।’ ਇਹ ਸੁਣ ਕੇ ਉਹ ਘਬਰਾਹਟ ਤੇ ਜਲਦੀ ਨਾਲ ਦੌੜ ਪਿਆ।

Verse 35

यत्र सा कथिता तेन तापसेन तपस्विनी । वीक्षते यावत्तत्रस्था श्वसमाना व्यवस्थिता

ਜਿੱਥੇ ਉਸ ਤਾਪਸ ਨੇ ਦੱਸਿਆ ਸੀ, ਓਥੇ ਹੀ ਉਹ ਤਪਸ੍ਵਿਨੀ ਪਈ ਸੀ; ਵੇਖਿਆ ਗਿਆ ਕਿ ਲੇਟੀ ਹੋਈ ਵੀ ਉਹ ਹੌਲੀ-ਹੌਲੀ ਸਾਹ ਲੈ ਰਹੀ ਸੀ।

Verse 36

अथ तोयेन शीतेन सेचयित्वा मुहुर्मुहुः । दत्त्वा भूयोऽपि वातं च यावच्चक्रे सचेतनाम् । तावत्कात्यायनी प्राप्ता मैत्रेयी च ससंभ्रमम्

ਤਦ ਉਸ ਨੇ ਠੰਢੇ ਜਲ ਨਾਲ ਮੁੜ ਮੁੜ ਛਿੜਕਿਆ ਅਤੇ ਫਿਰ ਹਵਾ ਕਰ ਕੇ ਉਸ ਨੂੰ ਚੇਤਨਾ ਵਿੱਚ ਲਿਆਇਆ। ਓਸੇ ਵੇਲੇ ਕਾਤ੍ਯਾਯਨੀ ਆ ਪਹੁੰਚੀ ਅਤੇ ਮੈਤ੍ਰੇਈ ਵੀ ਘਬਰਾਹਟ ਨਾਲ ਦੌੜੀ ਆਈ।

Verse 37

किमिदं किमिदं जातं ननांदर्वद मा चिरम्

“ਇਹ ਕੀ ਹੈ, ਇਹ ਕੀ ਹੋ ਗਿਆ? ਮੈਨੂੰ ਤੁਰੰਤ ਦੱਸੋ; ਦੇਰ ਨਾ ਕਰੋ।”

Verse 38

किं वा भूतगृहीताऽसि माहेंद्रेण ज्वरेण वा

“ਜਾਂ ਕੀ ਗੱਲ ਹੈ—ਕੀ ਤੈਨੂੰ ਕਿਸੇ ਭੂਤ ਨੇ ਘੇਰ ਲਿਆ ਹੈ, ਜਾਂ ਮਾਹੇਂਦ੍ਰ ਜ੍ਵਰ ਨੇ ਪੀੜਿਆ ਹੈ?”

Verse 39

अथ सा चेतनां लब्ध्वा याज्ञ वल्क्यं पुरः स्थितम् । भार्यया सहितं दृष्ट्वा व्रीडयाऽसून्मुमोच ह

ਫਿਰ ਉਹ ਚੇਤਨਾ ਵਿੱਚ ਆਈ ਅਤੇ ਆਪਣੇ ਸਾਹਮਣੇ ਯਾਜ्ञਵਲਕ੍ਯ ਨੂੰ ਉਸ ਦੀ ਪਤਨੀ ਸਮੇਤ ਖੜ੍ਹਾ ਵੇਖਿਆ; ਲੱਜਾ ਨਾਲ ਘਿਰ ਕੇ ਉਸ ਨੇ ਆਪਣਾ ਪ੍ਰਾਣ ਤਿਆਗ ਦਿੱਤਾ।

Verse 40

अथ तां च मृतां दृष्ट्वा रुदित्वा च चिरं द्विजाः । याज्ञवल्क्यः सभार्यस्तु दत्त्वा वह्निं च शोकधृक् । जगाम स्वाश्रमं पश्चाद्दत्त्वा च सलिलाञ्जलिम्

ਉਸ ਨੂੰ ਮ੍ਰਿਤ ਵੇਖ ਕੇ ਦ੍ਵਿਜ ਲੰਮੇ ਸਮੇਂ ਤੱਕ ਰੋਏ। ਫਿਰ ਯਾਜ्ञਵਲਕ੍ਯ ਨੇ ਆਪਣੀ ਪਤਨੀ ਸਮੇਤ, ਹਿਰਦੇ ਵਿੱਚ ਸ਼ੋਕ ਧਾਰ ਕੇ, ਅੱਗ ਨੂੰ ਸਮਰਪਿਤ ਕਰ ਕੇ ਅੰਤਿਮ ਸੰਸਕਾਰ ਕੀਤਾ; ਅਤੇ ਜਲਾਂਜਲੀ ਅਰਪਣ ਕਰ ਕੇ ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਆਪਣੇ ਆਸ਼੍ਰਮ ਨੂੰ ਪਰਤ ਗਿਆ।

Verse 41

सोऽपि बालोऽथ ववृधे पिप्पलास्वादपुष्टिधृक् । अश्वत्थस्य तले तस्य वृद्धिं याति शनैःशनैः

ਉਹ ਬਾਲਕ ਵੀ ਫਿਰ ਵਧਣ ਲੱਗਾ; ਪਿੱਪਲ ਦੇ ਫਲਾਂ ਦਾ ਸਵਾਦ ਲੈ ਕੇ ਪਾਲਿਆ ਗਿਆ। ਉਸ ਅਸ਼ਵੱਥ ਦੇ ਤਲੇ ਉਹ ਹੌਲੀ-ਹੌਲੀ, ਧੀਰੇ-ਧੀਰੇ ਕੱਦ ਵਿੱਚ ਵਧਦਾ ਗਿਆ।

Verse 42

कस्यचित्त्वथ कालस्य नारदो मुनिसत्तमः । तीर्थयात्राप्रसंगेन तेन मार्गेण चागतः

ਕੁਝ ਸਮਾਂ ਬੀਤਣ ਉਪਰੰਤ, ਮੁਨੀਆਂ ਵਿਚੋਂ ਸ਼੍ਰੇਸ਼ਠ ਨਾਰਦ ਜੀ ਤੀਰਥ-ਯਾਤਰਾ ਦੇ ਪ੍ਰਸੰਗ ਕਰਕੇ ਉਸੇ ਮਾਰਗ ਰਾਹੀਂ ਆ ਪਹੁੰਚੇ।

Verse 43

स दृष्ट्वा बालकं तत्र द्वादशार्कसमप्रभम् । एकाकिनं वने शून्ये पिप्पलास्वादतत्परम् । पप्रच्छ विस्मयाविष्ट एकाकी को भवानिह

ਉਸ ਨੇ ਉੱਥੇ ਬਾਰਾਂ ਸੂਰਜਾਂ ਵਰਗੀ ਕਾਂਤੀ ਵਾਲੇ ਬਾਲਕ ਨੂੰ ਵੇਖਿਆ—ਸੁੰਨੇ ਜੰਗਲ ਵਿੱਚ ਇਕੱਲਾ, ਪਿੱਪਲ ਦੇ ਫਲਾਂ ਦਾ ਸਵਾਦ ਲੈਣ ਵਿੱਚ ਲੀਨ। ਅਚੰਭੇ ਨਾਲ ਭਰ ਕੇ ਉਸ ਨੇ ਪੁੱਛਿਆ: “ਤੂੰ ਕੌਣ ਹੈਂ, ਇੱਥੇ ਇਕੱਲਾ?”

Verse 44

वने शून्ये महारौद्रे सिंहव्याघ्रसमाकुले । क्व ते माता पिता चैव किमर्थं चेह तिष्ठसि

“ਇਸ ਸੁੰਨੇ, ਅਤਿ ਭਿਆਨਕ ਜੰਗਲ ਵਿੱਚ, ਜਿੱਥੇ ਸਿੰਘ ਤੇ ਬਾਘ ਭਰੇ ਪਏ ਹਨ—ਤੇਰੀ ਮਾਂ ਤੇ ਪਿਉ ਕਿੱਥੇ ਹਨ, ਅਤੇ ਤੂੰ ਇੱਥੇ ਕਿਹੜੇ ਕਾਰਨ ਟਿਕਿਆ ਹੈਂ?”

Verse 45

निवससि कथं चैव सर्वं मे विस्तराद्वद

“ਤੂੰ ਇੱਥੇ ਕਿਵੇਂ ਜੀਊਂਦਾ ਹੈਂ? ਮੈਨੂੰ ਸਭ ਕੁਝ ਵਿਸਥਾਰ ਨਾਲ ਦੱਸ।”

Verse 46

पिप्पलाद उवाच । नाहं जानामि पितरं मातरं न च बांधवम् । नापि त्वां कोऽत्र चा यातो मम पार्श्वे तु सांप्रतम्

ਪਿੱਪਲਾਦ ਨੇ ਕਿਹਾ: ਮੈਂ ਨਾ ਆਪਣੇ ਪਿਤਾ ਨੂੰ ਜਾਣਦਾ ਹਾਂ, ਨਾ ਮਾਤਾ ਨੂੰ, ਨਾ ਹੀ ਕੋਈ ਸਾਕ-ਸੰਬੰਧੀ। ਨਾਂ ਹੀ ਮੈਂ ਤੈਨੂੰ ਜਾਣਦਾ ਹਾਂ—ਤੂੰ ਕੌਣ ਹੈਂ ਜੋ ਇਸ ਵੇਲੇ ਮੇਰੇ ਕੋਲ ਆ ਬੈਠਿਆ ਹੈਂ?

Verse 47

सूत उवाच । तस्य तद्वचनं श्रुत्वा चिरं ध्यात्वा मुनीश्वरः । ततस्तं प्रहसन्प्राह ज्ञात्वा दिव्येन चक्षुषा

ਸੂਤ ਨੇ ਕਿਹਾ: ਉਸ ਦੇ ਬਚਨ ਸੁਣ ਕੇ ਮੁਨੀਸ਼ਵਰ ਨੇ ਲੰਮਾ ਧਿਆਨ ਕੀਤਾ। ਫਿਰ ਦਿਵ੍ਯ ਦ੍ਰਿਸ਼ਟੀ ਨਾਲ ਭੇਦ ਜਾਣ ਕੇ, ਹੱਸਦਿਆਂ ਹੋਇਆ ਉਸ ਨੂੰ ਕਿਹਾ।

Verse 48

नारद उवाच । मया ज्ञातोऽसि वत्स त्वं याज्ञवल्क्यस्य रेतसा । दैवयोगात्समुत्पन्नो भगिन्या उदरे ह्यृतौ

ਨਾਰਦ ਨੇ ਕਿਹਾ: ਵਤਸ, ਮੈਂ ਤੈਨੂੰ ਪਛਾਣ ਲਿਆ ਹੈ—ਤੂੰ ਯਾਜ਼੍ਞਵਲਕ੍ਯ ਦੇ ਬੀਜ ਤੋਂ ਉਤਪੰਨ ਹੋਇਆ ਹੈਂ। ਦੈਵੀ ਯੋਗ ਨਾਲ, ਋ਤੁ ਸਮੇਂ, ਉਸ ਦੀ ਭੈਣ ਦੇ ਗਰਭ ਵਿੱਚ ਤੂੰ ਜਨਮਿਆ।

Verse 49

उतथ्यशापदोषेण देवाचार्यो बृहस्पतिः । देवकार्यस्य सिद्ध्यर्थं तस्मात्तच्छृणु कारणम्

ਉਤਥ੍ਯ ਦੇ ਸ਼ਾਪ ਤੋਂ ਉੱਠੇ ਦੋਸ਼ ਕਰਕੇ ਦੇਵਾਂ ਦੇ ਆਚਾਰ੍ਯ ਬ੍ਰਿਹਸਪਤਿ (ਰੁਕਾਵਟ ਵਿੱਚ ਪੈ ਗਏ)। ਇਸ ਲਈ ਦੇਵਕਾਰ੍ਯ ਦੀ ਸਿੱਧੀ ਲਈ, ਇਸ ਦਾ ਕਾਰਣ ਸੁਣ।

Verse 51

नवशाखः पंचकल्पस्त्वया कार्यः सुखावहः

ਤੈਨੂੰ ‘ਨਵ-ਸ਼ਾਖਾ’ ਅਤੇ ‘ਪੰਚ-ਕਲਪ’ ਨਾਮਕ ਵਰਤ-ਅਨੁਸ਼ਠਾਨ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ; ਇਹ ਸੁਖ ਅਤੇ ਕਲਿਆਣ ਦੇਣ ਵਾਲਾ ਹੈ।

Verse 52

तव मात्रा महाभाग रेतसा च परिप्लुतम् । यद्वस्त्रं याज्ञवल्क्यस्य परिधानं कृतं च यत्

ਹੇ ਮਹਾਭਾਗ, ਤੇਰੀ ਮਾਤਾ ਨੇ ਜੋ ਯਾਜ਼्ञਵਲਕ੍ਯ ਦੇ ਪਰਿਧਾਨ ਵਾਸਤੇ ਉਹ ਵਸਤ੍ਰ ਚੁੱਕਿਆ, ਉਹ ਉਸ ਦੇ ਰੇਤਸ ਨਾਲ ਭਿੱਜਿਆ ਹੋਇਆ ਸੀ।

Verse 53

भगिन्या सुतपस्विन्या स्नानार्थं न च काम्यया । तद्रेतो जलमिश्रं तु भगमध्ये विनिर्गतम्

ਉਸ ਦੀ ਭੈਣ, ਜੋ ਉੱਤਮ ਤਪਸ੍ਵਿਨੀ ਸੀ, ਨੇ ਇਹ ਸਿਰਫ਼ ਸਨਾਨ ਲਈ ਕੀਤਾ, ਕਾਮਨਾ ਨਾਲ ਨਹੀਂ। ਉਹ ਰੇਤਸ ਜਲ ਨਾਲ ਮਿਲ ਕੇ ਫਿਰ ਗਰਭ ਵਿੱਚ ਨਿਕਲ ਆਇਆ।

Verse 54

अमोघं तेन संभूतस्त्वमत्र जगतीतले । माता वै मृत्युमापन्ना ज्ञात्वैवं लज्जया तया

ਇਸ ਪ੍ਰਕਾਰ ਤੂੰ ਇੱਥੇ ਧਰਤੀ ਉੱਤੇ ਜਨਮਿਆ—ਤੇਰਾ ਆਗਮਨ ਅਮੋਘ ਸੀ। ਪਰ ਮਾਤਾ ਨੇ ਇਹ ਜਾਣ ਕੇ ਲੱਜਾ ਨਾਲ ਘਿਰ ਕੇ ਪ੍ਰਾਣ ਤਿਆਗ ਦਿੱਤੇ।

Verse 55

चमत्कारपुरे तुभ्यं मातुलो जनकस्तथा । संतिष्ठते महाभाग तत्पार्श्वे त्वमितो वज

ਚਮਤਕਾਰਪੁਰ ਵਿੱਚ ਤੇਰਾ ਮਾਮਾ—ਜਨਕ—ਵੱਸਦਾ ਹੈ। ਹੇ ਮਹਾਭਾਗ, ਇੱਥੋਂ ਜਾ ਕੇ ਉਸ ਦੇ ਪਾਸ ਰਹਿ।

Verse 56

सांप्रतं व्रतकालस्ते वर्षं चैवाष्टमं स्थितम् । तच्छ्रुत्वा वचनं तस्य लज्जयाऽधोमुखः स्थितः

ਹੁਣ ਤੇਰੇ ਵਰਤ ਦਾ ਸਮਾਂ ਆ ਪਹੁੰਚਿਆ ਹੈ; ਤੇਰਾ ਅੱਠਵਾਂ ਵਰ੍ਹਾ ਵੀ ਹੋ ਗਿਆ ਹੈ। ਉਸ ਦੇ ਬਚਨ ਸੁਣ ਕੇ ਉਹ ਲੱਜਾ ਨਾਲ ਮੂੰਹ ਨੀਵਾਂ ਕਰ ਕੇ ਖੜਾ ਰਹਿ ਗਿਆ।

Verse 57

ततश्चिरेण दीनं स वाक्यमेतदुवाच तम् । किं मया पापमाख्याहि पूर्वदेहांतरे कृतम्

ਤਦੋਂ, ਲੰਬੇ ਸਮੇਂ ਬਾਅਦ, ਉਸਨੇ ਦੁਖੀ ਹੋ ਕੇ ਕਿਹਾ: "ਮੈਨੂੰ ਦੱਸੋ, ਮੈਂ ਪਿਛਲੇ ਜਨਮ ਵਿੱਚ ਕੀ ਪਾਪ ਕੀਤਾ ਸੀ?"

Verse 58

येनेदं गर्हितं जन्म वियोगो मातृसंभवः । परित्यक्ष्यामि जीवं स्वं दुःखेनानेन सन्मुने

"ਜਿਸ ਕਾਰਨ ਇਹ ਨਿੰਦਣਯੋਗ ਜਨਮ ਹੋਇਆ ਅਤੇ ਮਾਂ ਤੋਂ ਵਿਛੋੜਾ ਪਿਆ, ਹੇ ਮਹਾਨ ਰਿਸ਼ੀ, ਮੈਂ ਇਸ ਦੁੱਖ ਕਾਰਨ ਆਪਣੇ ਪ੍ਰਾਣ ਤਿਆਗ ਦੇਵਾਂਗਾ।"

Verse 59

नारद उवाच । न त्वया दुष्कृतं किंचित्पूर्वदेहांतरे कृतम् । परं येन सुसंजातं तवेदं व्यसनं शृणु

ਨਾਰਦ ਜੀ ਨੇ ਕਿਹਾ: "ਤੂੰ ਪਿਛਲੇ ਜਨਮ ਵਿੱਚ ਕੋਈ ਪਾਪ ਨਹੀਂ ਕੀਤਾ। ਸਗੋਂ ਸੁਣੋ, ਜਿਸ ਕਾਰਨ ਇਹ ਮੁਸੀਬਤ ਆਈ ਹੈ।"

Verse 60

जन्मस्थेन भवाञ्जातः शनिना नाऽत्र संशयः । तेनावस्थामिमां प्राप्तो नान्यदस्ति हि कारणम्

"ਤੇਰੇ ਜਨਮ ਸਮੇਂ ਸ਼ਨੀ ਦੀ ਸਥਿਤੀ ਕਾਰਨ ਇਹ ਸਭ ਹੋਇਆ ਹੈ, ਇਸ ਵਿੱਚ ਕੋਈ ਸ਼ੱਕ ਨਹੀਂ। ਸਿਰਫ਼ ਇਸ ਕਾਰਨ ਹੀ ਤੇਰੀ ਇਹ ਹਾਲਤ ਹੈ, ਕੋਈ ਹੋਰ ਕਾਰਨ ਨਹੀਂ।"

Verse 61

तच्छ्रुत्वा वचनं तस्य कोपसंरक्तलोचनः । ऊर्ध्वमालोकयामास समुद्दिश्य शनैश्चरम्

ਉਹਨਾਂ ਦੇ ਬਚਨ ਸੁਣ ਕੇ, ਗੁੱਸੇ ਨਾਲ ਲਾਲ ਅੱਖਾਂ ਨਾਲ, ਉਸਨੇ ਉੱਪਰ ਸ਼ਨੀ ਦੇਵ ਵੱਲ ਵੇਖਿਆ।

Verse 62

तस्य दृष्टिनिपातेन न्यपतत्स तु तत्क्षणात् । विमानात्स्वाद्रवेः पुत्रो ययातिरिव नाहुषः

ਉਸ ਦੀ ਨਿਗਾਹ ਪੈਂਦੇ ਹੀ ਉਹ (ਸ਼ਨੀ) ਉਸੇ ਛਿਨ ਆਪਣੇ ਦਿਵ੍ਯ ਵਿਮਾਨ ਤੋਂ ਡਿੱਗ ਪਿਆ—ਜਿਵੇਂ ਨਾਹੁਸ਼ ਦਾ ਪੁੱਤਰ ਯਯਾਤੀ ਡਿੱਗਦਾ ਹੈ।

Verse 63

अधोवक्त्रो द्विजश्रेष्ठाः पितुरादेशमाश्रितः । बालभावेऽपि तेनैव दग्धौ पादौ तदा रवेः

“ਹੇ ਦਵਿਜ-ਸ਼੍ਰੇਸ਼ਠੋ! ਉਹ ਮੂੰਹ ਥੱਲੇ ਕਰਕੇ, ਪਿਤਾ ਦੇ ਹੁਕਮ ਨੂੰ ਮੰਨਦਾ ਹੋਇਆ ਸੀ; ਪਰ ਬਾਲ ਅਵਸਥਾ ਵਿੱਚ ਵੀ ਉਸੇ ਕਰਤੂਤ ਨਾਲ ਤਦ ਰਵੀ (ਸੂਰਜ) ਦੇ ਪੈਰ ਸੜ ਗਏ।”

Verse 64

अथ तं नारदः प्राह पतमानमधोमुखम् । बाल्यभावादनेन त्वं पातितोऽसि शनैश्चर

ਫਿਰ ਨਾਰਦ ਨੇ ਉਸ ਨੂੰ, ਮੂੰਹ ਥੱਲੇ ਕਰਕੇ ਡਿੱਗਦੇ ਹੋਏ, ਕਿਹਾ: “ਹੇ ਸ਼ਨੈਸ਼ਚਰ! ਇਸ ਬਾਲਪਣ ਵਾਲੇ ਕਰਤੱਬ ਕਰਕੇ ਤੂੰ ਡਿਗਾਇਆ ਗਿਆ ਹੈਂ।”

Verse 65

तस्मान्मा वीक्षयस्वैनं भविष्यति प्रकोपभाक् । मा पतस्व तथा भूमौ बलान्मद्वाक्यसंभवात्

“ਇਸ ਲਈ ਇਸ ਵੱਲ ਨਿਗਾਹ ਨਾ ਕਰੀਂ; ਨਹੀਂ ਤਾਂ ਉਹ ਕ੍ਰੋਧ ਨਾਲ ਭਰ ਜਾਵੇਗਾ। ਅਤੇ ਮੇਰੇ ਬਚਨਾਂ ਦੀ ਤਾਕਤ ਨਾਲ ਰੋਕਿਆ ਹੋਇਆ, ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਧਰਤੀ ਉੱਤੇ ਨਾ ਡਿੱਗੀਂ।”

Verse 66

स्तंभयित्वा तथाप्येवं गगनस्थं शनैश्चरम् । ततः प्रोवाच तं बालं पिप्पलादं मुनीश्वरः

ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਆਕਾਸ਼ ਵਿੱਚ ਹੀ ਰਹਿੰਦੇ ਸ਼ਨੈਸ਼ਚਰ ਨੂੰ ਰੋਕ ਕੇ, ਮਹਾਨ ਮੁਨੀ ਨੇ ਫਿਰ ਉਸ ਬਾਲਕ ਪਿੱਪਲਾਦ ਨੂੰ ਸੰਬੋਧਨ ਕੀਤਾ।

Verse 67

मा कोपं कुरु बाल त्वमेष सूर्यसुतो ग्रहः । देवानामपि पीडां च कुरुतेऽष्टमराशिगः

ਹੇ ਬਾਲਕ, ਕ੍ਰੋਧ ਨਾ ਕਰ। ਇਹ ਸੂਰਜ-ਪੁੱਤਰ ਗ੍ਰਹ-ਦੇਵ ਹੈ; ਜਦੋਂ ਇਹ ਅੱਠਵੇਂ ਰਾਸ਼ੀ-ਸਥਾਨ ਵਿੱਚ ਹੋਵੇ, ਤਾਂ ਦੇਵਤਿਆਂ ਨੂੰ ਭੀ ਪੀੜਾ ਪਹੁੰਚਾਂਦਾ ਹੈ।

Verse 68

जन्मस्थस्तु विशेषेण द्वितीयस्तु तथापरः । यद्येष कुपितस्त्वां तु वीक्षयिष्यति कर्हिचित्

ਇੱਕ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਤੌਰ ਤੇ ਜਨਮ-ਸਥਾਨ ਵਿੱਚ ਟਿਕਿਆ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ, ਦੂਜਾ ਵੀ ਇਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਹੋਰ ਥਾਂ। ਜੇ ਇਹ ਕ੍ਰੋਧਿਤ ਹੋ ਕੇ ਕਦੇ ਤੇਰੇ ਉੱਤੇ ਆਪਣੀ ਦ੍ਰਿਸ਼ਟੀ ਪਾ ਦੇਵੇ,

Verse 69

करिष्यति न संदेहो भस्मराशिं ममाग्रतः । अनेन वीक्षितौ पादौ जातमात्रेण सूर्यकौ

ਤਾਂ ਨਿਸ਼ਚੇ ਹੀ—ਕੋਈ ਸੰਦੇਹ ਨਹੀਂ—ਤੇਰੀਆਂ ਅੱਖਾਂ ਸਾਹਮਣੇ ਮੈਨੂੰ ਰਾਖ ਦਾ ਢੇਰ ਕਰ ਦੇਵੇਗਾ। ਇਸ ਦੀ ਦ੍ਰਿਸ਼ਟੀ ਨਾਲ, ਜਨਮ ਲੈਂਦੇ ਹੀ ਦੋਵੇਂ ਪੈਰ ਸੂਰਜ ਵਰਗੇ ਤਪਦੇ ਹੋ ਗਏ।

Verse 70

आयातस्य तु तुष्टस्य पुत्रदर्शनवाञ्छया । अन्तर्धानीकृते वस्त्रे ज्ञात्वा तं रौद्रचक्षुषम्

ਜਦੋਂ ਉਹ ਆਇਆ—ਪ੍ਰਸੰਨ, ਪੁੱਤਰ-ਦਰਸ਼ਨ ਦੀ ਇੱਛਾ ਨਾਲ—ਅਤੇ ਜਦੋਂ ਵਸਤ੍ਰ ਅੰਤਧਾਨ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ, ਤਦ ਉਸ ਨੇ ਉਸ ਨੂੰ ਰੌਦ੍ਰ ਨੇਤਰਾਂ ਵਾਲਾ ਜਾਣ ਲਿਆ।

Verse 71

ततो दग्धावुभौ चापि तिष्ठतश्चर्म वेष्टितौ । दृश्येतेऽद्यापि मूर्त्तौ तौ घटितायां धरातले

ਤਦ ਦੋਵੇਂ ਹੀ, ਖਾਲ ਵਿੱਚ ਲਪੇਟੇ ਹੋਏ ਖੜ੍ਹੇ-ਖੜ੍ਹੇ ਸੜ ਗਏ। ਅੱਜ ਵੀ ਧਰਤੀ ਦੇ ਤਲ ਉੱਤੇ ਜਮੇ ਹੋਏ ਉਹ ਦੋਵੇਂ ਰੂਪ ਦਿਸਦੇ ਹਨ।

Verse 72

सूत उवाच । तच्छ्रुत्वा वचनं तस्य नारदस्य स बालकः । भयेन महता युक्तस्ततः पप्रच्छ तं मुनिम्

ਸੂਤ ਜੀ ਨੇ ਕਿਹਾ: ਨਾਰਦ ਮੁਨੀ ਦੇ ਉਹ ਬਚਨ ਸੁਣ ਕੇ ਉਹ ਬਾਲਕ ਮਹਾਨ ਡਰ ਨਾਲ ਭਰ ਗਿਆ ਅਤੇ ਫਿਰ ਉਸ ਰਿਸ਼ੀ ਨੂੰ ਪੁੱਛਣ ਲੱਗਾ।

Verse 73

कथं यास्यति मे तुष्टिं वदैष मम सन्मुने । अज्ञानात्पातितो व्योम्नः शक्तिं चास्याविजानता

“ਹੇ ਸਤਪੁਰਖ ਮੁਨੀ, ਮੈਨੂੰ ਦੱਸੋ—ਉਹ ਮੇਰੇ ਨਾਲ ਕਿਵੇਂ ਪ੍ਰਸੰਨ ਹੋਵੇਗਾ? ਅਗਿਆਨਤਾ ਵਿੱਚ ਮੈਂ ਉਸ ਦੀ ਸ਼ਕਤੀ ਨਾ ਜਾਣ ਕੇ ਉਸ ਨੂੰ ਆਕਾਸ਼ ਤੋਂ ਡਾਹ ਦਿੱਤਾ।”

Verse 74

नारद उवाच । ग्रहा गावो नरेंद्राश्च ब्राह्मणाश्च विशेषतः । पूजिताः प्रतिपूज्यंते निर्दहंत्यपमानिताः

ਨਾਰਦ ਜੀ ਨੇ ਕਿਹਾ: “ਗ੍ਰਹਿ, ਗਾਂਵਾਂ, ਰਾਜੇ ਅਤੇ ਖ਼ਾਸ ਕਰਕੇ ਬ੍ਰਾਹਮਣ—ਜਦੋਂ ਸਤਿਕਾਰੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ ਤਾਂ ਸਤਿਕਾਰ ਵਾਪਸ ਕਰਦੇ ਹਨ; ਜਦੋਂ ਅਪਮਾਨਿਤ ਹੋਣ ਤਾਂ ਅਪਮਾਨ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਨੂੰ ਸਾੜ ਦੇਂਦੇ ਹਨ।”

Verse 75

तस्मात्कुरु स्तुतिं चास्य स्वशक्त्या भास्करेः प्रभो । प्रसादं गच्छते येन कोपं त्यजति पातजम्

“ਇਸ ਲਈ, ਹੇ ਪ੍ਰਭੂ, ਆਪਣੀ ਸਮਰਥਾ ਅਨੁਸਾਰ ਭਾਸਕਰ ਦੇਵ ਦੀ ਸ্তুਤੀ ਕਰ; ਜਿਸ ਨਾਲ ਉਹ ਪ੍ਰਸੰਨਤਾ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰੇ ਅਤੇ ਅਪਰਾਧ-ਜਨਿਤ ਕ੍ਰੋਧ ਤਿਆਗ ਦੇਵੇ।”

Verse 76

ततः कृतांजलिर्भूत्वा स्तुतिं चक्रे स बालकः । भयेन महता युक्तस्ततः संपृच्छ्य तं मुनिम्

ਤਦੋਂ ਉਹ ਬਾਲਕ ਹੱਥ ਜੋੜ ਕੇ ਸ্তুਤੀ ਕਰਨ ਲੱਗਾ। ਮਹਾਨ ਡਰ ਨਾਲ ਭਰਿਆ ਹੋਇਆ, ਫਿਰ ਉਸ ਨੇ ਉਸ ਮੁਨੀ ਨੂੰ ਹੋਰ ਵੀ ਪੁੱਛਿਆ।

Verse 77

पिप्पलादो द्विजश्रेष्ठाः प्रणिपत्य मुहुर्मुहुः । नमस्ते क्रोधसंस्थाय पिंगलाय नमोऽस्तु ते

ਪਿੱਪਲਾਦ ਨੇ, ਹੇ ਦਵਿਜ-ਸ਼੍ਰੇਸ਼ਠੋ, ਮੁੜ ਮੁੜ ਪ੍ਰਣਾਮ ਕਰਕੇ ਕਿਹਾ: “ਕ੍ਰੋਧ ਵਿੱਚ ਅਧਿਸ਼ਠਿਤ ਤੁਹਾਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ; ਹੇ ਪਿੰਗਲ ਵਰਣ ਵਾਲੇ, ਤੁਹਾਨੂੰ ਨਮੋ ਨਮਹ।”

Verse 78

नमस्ते वसुरूपाय कृष्णाय च नमोऽस्तु ते । नमस्ते रौद्रदेहाय नमस्ते चांतकाय च

ਵਸੁ-ਸਰੂਪ ਧਾਰਣ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਤੁਹਾਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ; ਹੇ ਕ੍ਰਿਸ਼ਣ, ਤੁਹਾਨੂੰ ਨਮੋ ਨਮਹ। ਰੌਦ੍ਰ ਦੇਹ ਵਾਲੇ ਤੁਹਾਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ; ਅਤੇ ਹੇ ਅੰਤਕ (ਮ੍ਰਿਤ੍ਯੁ), ਤੁਹਾਨੂੰ ਵੀ ਨਮਸਕਾਰ।

Verse 79

नमस्ते यमसंज्ञाय नमस्ते सौरये विभो । नमस्ते मन्दसंज्ञाय शनैश्चर नमोऽस्तु ते

ਯਮ ਨਾਮ ਨਾਲ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਤੁਹਾਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ; ਹੇ ਵਿਭੋ, ਸੂਰ੍ਯ ਦੇ ਪੁੱਤਰ, ਤੁਹਾਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ। ਮੰਦ ਨਾਮ ਨਾਲ ਬੁਲਾਏ ਜਾਣ ਵਾਲੇ ਤੁਹਾਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ; ਹੇ ਸ਼ਨੈਸ਼ਚਰ, ਤੁਹਾਨੂੰ ਨਮੋ ਨਮਹ।

Verse 81

शनैश्चर उवाच । परितुष्टोऽस्मि ते वत्स स्तोत्रेणानेन सांप्रतम् । वरं वरय भद्रं ते येन यच्छामि सांप्रतम्

ਸ਼ਨੈਸ਼ਚਰ ਨੇ ਕਿਹਾ: “ਪਿਆਰੇ ਬੱਚੇ, ਇਸ ਸਤੋਤ੍ਰ ਨਾਲ ਮੈਂ ਹੁਣ ਤੇਰੇ ਉੱਤੇ ਪ੍ਰਸੰਨ ਹਾਂ। ਤੇਰਾ ਭਲਾ ਹੋਵੇ—ਕੋਈ ਵਰ ਮੰਗ, ਤਾਂ ਜੋ ਮੈਂ ਤੁਰੰਤ ਤੈਨੂੰ ਦੇ ਦਿਆਂ।”

Verse 82

पिप्पलाद उवाच । अद्यप्रभृति नो पीडा बालानां सूर्यनन्दन । त्वया कार्या महाभाग स्वकीया च कथंचन

ਪਿੱਪਲਾਦ ਨੇ ਕਿਹਾ: “ਅੱਜ ਤੋਂ ਅੱਗੇ, ਹੇ ਸੂਰ੍ਯਨੰਦਨ, ਤੂੰ ਬੱਚਿਆਂ ਨੂੰ ਕਿਸੇ ਵੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੀ ਪੀੜਾ ਨਾ ਦੇਵੀਂ—ਨਾ ਮੇਰੇ ਆਪਣੇ, ਨਾ ਹੋਰ ਕਿਸੇ ਦੇ, ਹੇ ਮਹਾਭਾਗ।”

Verse 83

यावद्वर्षाष्टमं जातं मम वाक्येन सूर्यज । स्तोत्रेणानेन योऽत्र त्वां स्तूयात्प्रातः समुत्थितः

ਹੇ ਸੂਰਜ-ਪੁੱਤਰ! ਮੇਰੇ ਬਚਨ ਅਨੁਸਾਰ, ਅੱਠਵੇਂ ਵਰ੍ਹੇ ਦੀ ਪੂਰਨਤਾ ਤੱਕ, ਜੋ ਕੋਈ ਇੱਥੇ ਸਵੇਰੇ ਉੱਠ ਕੇ ਇਸ ਸਤੋਤ੍ਰ ਨਾਲ ਤੇਰੀ ਸ্তুਤੀ ਕਰੇ—

Verse 84

तस्य पीडा न कर्तव्या त्वया भास्करनन्दन । तव वारे च संजाते तैलाभ्यंगं करोति यः

—ਹੇ ਭਾਸਕਰ-ਨੰਦਨ! ਤੂੰ ਉਸ ਮਨੁੱਖ ਨੂੰ ਕਲੇਸ਼ ਨਾ ਦੇਵੀਂ। ਅਤੇ ਜਦੋਂ ਤੇਰਾ ਦਿਨ (ਸ਼ਨੀਵਾਰ) ਆਵੇ, ਜੋ ਕੋਈ ਤੇਲ ਦਾ ਅਭਿਅੰਗ ਕਰੇ—

Verse 85

दिनाष्टकं न कर्तव्या तस्य पीडा कथंचन । यस्त्वां लोहमयं कृत्वा तैलमध्ये ह्यधोमुखम्

ਉਸ ਦੇ ਲਈ ਅੱਠ ਦਿਨਾਂ ਤੱਕ ਕਿਸੇ ਵੀ ਤਰੀਕੇ ਨਾਲ ਪੀੜਾ ਨਾ ਕੀਤੀ ਜਾਵੇ। ਅਤੇ ਜੋ ਤੇਰਾ ਲੋਹੇ ਦਾ ਰੂਪ ਬਣਾਕੇ ਤੇਲ ਦੇ ਵਿਚਕਾਰ ਉਸ ਨੂੰ ਉਲਟਾ ਮੂੰਹ ਰੱਖੇ—

Verse 88

स्वशक्त्या राति नो तस्य पीडा कार्या त्वया विभो । कृष्णां गां यस्तु विप्राय तवोद्देशेन यच्छति

ਹੇ ਪ੍ਰਭੂ! ਜੋ ਆਪਣੀ ਸਮਰੱਥਾ ਅਨੁਸਾਰ ਦਾਨ ਕਰੇ, ਤੂੰ ਉਸ ਨੂੰ ਪੀੜਾ ਨਾ ਦੇਵੀਂ। ਅਤੇ ਜੋ ਕੋਈ ਤੇਰੇ ਉਦੇਸ਼ ਨਾਲ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਨੂੰ ਕਾਲੀ ਗਾਂ ਦਾਨ ਕਰੇ—

Verse 90

तथा कृष्णतिलैश्चैव कृष्णपुष्पानुलेपनैः । पूजां करोति यस्तुभ्यं धूपं वै गुग्गुलं दहेत् । कृष्णवस्त्रेण संवेष्ट्य त्याज्या तस्य व्यथा त्वया

ਇਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਜੋ ਕੋਈ ਕਾਲੇ ਤਿਲਾਂ ਨਾਲ, ਕਾਲੇ ਫੁੱਲਾਂ ਦੇ ਲੇਪ ਨਾਲ ਤੇਰੀ ਪੂਜਾ ਕਰੇ, ਅਤੇ ਗੁੱਗਲ ਨੂੰ ਧੂਪ ਵਜੋਂ ਸਾੜੇ; ਅਤੇ ਕਾਲੇ ਵਸਤ੍ਰ ਨਾਲ ਲਪੇਟਿਆ ਹੋਵੇ—ਹੇ ਪ੍ਰਭੂ, ਤੂੰ ਉਸ ਦੀ ਪੀੜਾ ਤਿਆਗ ਦੇ।

Verse 91

सूत उवाच । एवमुक्तः शनिस्तेन बाढमित्येव जल्प्य च । नारदं समनुज्ञाप्य जगाम निजसं श्रयम्

ਸੂਤ ਜੀ ਨੇ ਕਿਹਾ: ਉਸ ਦੁਆਰਾ ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਕਹੇ ਜਾਣ 'ਤੇ, ਸ਼ਨੀ ਨੇ ਜਵਾਬ ਦਿੱਤਾ, "ਅਜਿਹਾ ਹੀ ਹੋਵੇ," ਅਤੇ ਨਾਰਦ ਤੋਂ ਵਿਦਾ ਲੈ ਕੇ ਆਪਣੇ ਧਾਮ ਚਲੇ ਗਏ।

Verse 92

नारदोऽपि तमादाय वालकं कृपयान्वितः । चमत्कारपुरं गत्वा याज्ञवल्क्याय चार्पयत्

ਦਇਆ ਨਾਲ ਭਰਪੂਰ ਹੋ ਕੇ, ਨਾਰਦ ਉਸ ਬਾਲਕ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਨਾਲ ਲੈ ਗਏ; ਚਮਤਕਾਰਪੁਰ ਜਾ ਕੇ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਉਸਨੂੰ ਯਾਗਿਆਵਲਕਯ ਨੂੰ ਸੌਂਪ ਦਿੱਤਾ।

Verse 93

कथयामास वृत्तांतं तस्य संभूति संभवम् । यद्दृष्टं ज्ञानदीपेन तस्मै सर्वं न्यवेदयत्

ਫਿਰ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਉਸ ਬੱਚੇ ਦੇ ਜਨਮ ਅਤੇ ਹਾਲਾਤਾਂ ਦਾ ਪੂਰਾ ਵੇਰਵਾ ਸੁਣਾਇਆ; ਅਤੇ ਜੋ ਕੁਝ ਵੀ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਗਿਆਨ ਦੇ ਦੀਪਕ ਦੁਆਰਾ ਦੇਖਿਆ ਸੀ, ਉਹ ਸਭ ਕੁਝ ਉਸਨੂੰ ਦੱਸ ਦਿੱਤਾ।

Verse 94

एष ते वीर्यसंभूतो बालको भगिनीसुतः । मयाऽश्वत्थतले लब्धः काननेऽश्वत्थसंनिधौ

"ਇਹ ਬਾਲਕ—ਤੁਹਾਡੇ ਆਪਣੇ ਤੇਜ ਤੋਂ ਪੈਦਾ ਹੋਇਆ—ਤੁਹਾਡੀ ਭੈਣ ਦਾ ਪੁੱਤਰ ਹੈ। ਮੈਂ ਇਸਨੂੰ ਜੰਗਲ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਪਿੱਪਲ ਦੇ ਦਰੱਖਤ ਹੇਠਾਂ, ਉਸੇ ਪਿੱਪਲ ਦੇ ਨੇੜੇ ਪਾਇਆ ਸੀ।"

Verse 95

व्रतबंध कुरुष्वास्य सांप्रतं चाष्टवार्षिकः । नात्र दोषोस्ति विप्रेंद्र न भगिन्यास्तथा तव । तस्माद्गृहाण पुत्रं स्वं भागिनेयं विशेषतः

"ਹੁਣ ਇਸਦਾ ਉਪਨਯਨ ਸੰਸਕਾਰ (ਵ੍ਰਤ-ਬੰਧ) ਕਰੋ, ਕਿਉਂਕਿ ਇਹ ਅੱਠ ਸਾਲ ਦਾ ਹੈ। ਹੇ ਬ੍ਰਾਹਮਣਾਂ ਵਿੱਚ ਸ੍ਰੇਸ਼ਠ, ਇੱਥੇ ਕੋਈ ਦੋਸ਼ ਨਹੀਂ ਹੈ—ਨਾ ਤੁਹਾਡੇ ਪਾਸਿਓਂ ਅਤੇ ਨਾ ਹੀ ਤੁਹਾਡੀ ਭੈਣ ਦੇ। ਇਸ ਲਈ, ਇਸਨੂੰ ਆਪਣੇ ਪੁੱਤਰ ਵਜੋਂ ਸਵੀਕਾਰ ਕਰੋ, ਖਾਸ ਕਰਕੇ ਆਪਣੇ ਭਾਣਜੇ ਵਜੋਂ।"

Verse 96

धारयेत्तेन तैलेन ततः स्नानं समाचरेत् । तस्य पीडा न कर्तव्या देयो लाभो महीभुजः

ਉਸ ਤੇਲ ਨਾਲ ਆਪਣੇ ਅੰਗਾਂ ਨੂੰ ਲੇਪ ਕਰੇ, ਫਿਰ ਵਿਧੀ ਅਨੁਸਾਰ ਸਨਾਨ ਕਰੇ। ਉਸ ਨੂੰ ਕੋਈ ਕਲੇਸ਼ ਨਾ ਦਿੱਤਾ ਜਾਵੇ; ਹੇ ਰਾਜਨ, ਉਸ ਨੂੰ ਯੋਗ ਲਾਭ (ਸਹਾਇਤਾ) ਪ੍ਰਦਾਨ ਕੀਤਾ ਜਾਵੇ।

Verse 97

अध्यर्द्धाष्टमिकायोगे तावके संस्थिते नरः । तववारे तु संप्राप्ते यस्तिलांल्लोहसंयुतान्

ਜਦੋਂ ਅਧ੍ਯਰੱਧਾਸ਼੍ਟਮਿਕਾ ਦਾ ਪਵਿੱਤਰ ਯੋਗ ਤੇਰੇ ਵਰਤ-ਕਾਲ ਵਿੱਚ ਆਵੇ, ਅਤੇ ਤੇਰਾ ਆਪਣਾ ਵਾਰ ਆ ਪਹੁੰਚੇ, ਤਦ ਜੋ ਮਨੁੱਖ ਲੋਹੇ ਨਾਲ ਮਿਲੇ ਤਿਲ ਅਰਪਿਤ ਕਰੇ…

Verse 99

अध्यर्द्धाष्टमजा पीडा नाऽस्य कार्या त्वया विभो । शमी समिद्भिर्यो होमं तवोद्देशेन यच्छति

ਹੇ ਪ੍ਰਭੂ, ਅਧ੍ਯਰੱਧਾਸ਼੍ਟਮੀ ਤੋਂ ਉਤਪੰਨ ਪੀੜਾ ਤੂੰ ਉਸ ਉੱਤੇ ਨਾ ਲਿਆ। ਜੋ ਸ਼ਮੀ ਦੀਆਂ ਸਮਿਧਾਂ ਨਾਲ ਹੋਮ ਕਰਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਤੇਰੇ ਨਾਮ ਨੂੰ ਸਮਰਪਿਤ ਕਰਦਾ ਹੈ…

Verse 174

इति श्रीस्कान्दे महापुराण एकाशीतिसाहस्या संहितायां षष्ठे नागरखंडे हाटकेश्वरक्षेत्रमाहात्म्ये पिप्पलादोत्पत्तिव र्णनंनाम चतुःसप्तत्युत्तरशततमोऽध्यायः

ਇਸ ਪ੍ਰਕਾਰ ਸ਼੍ਰੀ ਸਕਾਂਦ ਮਹਾਪੁਰਾਣ ਵਿੱਚ, ਇਕਾਸੀ ਹਜ਼ਾਰ ਸ਼ਲੋਕਾਂ ਵਾਲੀ ਸੰਹਿਤਾ ਦੇ ਛੇਵੇਂ ਭਾਗ ਨਾਗਰਖੰਡ ਵਿੱਚ—ਹਾਟਕੇਸ਼ਵਰ ਖੇਤਰ ਮਾਹਾਤਮ੍ਯ ਅੰਦਰ—“ਪਿੱਪਲਾਦ ਦੀ ਉਤਪੱਤੀ ਦਾ ਵਰਣਨ” ਨਾਮਕ ਅਧਿਆਇ, ਜੋ ਇੱਕ ਸੌ ਚੌਹੱਤਰਵਾਂ ਹੈ, ਸਮਾਪਤ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।