Adhyaya 172

Verse 1

। सूत उवाच । ततःप्रभृति च्छिद्राणि विश्वामित्रो निरीक्षयन् । वसिष्ठस्य वधार्थाय संस्थितो द्विजसत्तमाः

ਸੂਤ ਜੀ ਨੇ ਕਿਹਾ: ਉਸ ਸਮੇਂ ਤੋਂ ਅੱਗੇ ਵਿਸ਼ਵਾਮਿਤ੍ਰ—ਦੁਇਜਾਂ ਵਿੱਚ ਸ਼੍ਰੇਸ਼ਠ—ਵਸਿਸ਼ਠ ਦੇ ਵਧ ਲਈ ਦ੍ਰਿੜ੍ਹ ਹੋ ਕੇ ਉਸ ਦੀਆਂ ਕਮਜ਼ੋਰੀਆਂ ਨੂੰ ਤੱਕਦਾ ਰਹਿੰਦਾ ਸੀ।

Verse 2

आत्मशक्तिप्रभावेन मशकस्य यथा गजः । अन्यस्मिन्नहनि प्राप्ते विश्वामित्रेण सा नदी

ਆਪਣੀ ਹੀ ਸ਼ਕਤੀ ਦੇ ਪ੍ਰਭਾਵ ਨਾਲ, ਜਿਵੇਂ ਮੱਛਰ ਹਾਥੀ ਬਣ ਜਾਵੇ, ਇਕ ਹੋਰ ਦਿਨ ਜਦੋਂ ਵਿਸ਼ਵਾਮਿਤ੍ਰ ਆ ਪਹੁੰਚਿਆ, ਉਹ ਨਦੀ…

Verse 3

समाहूता समायाता द्रुतं सा स्त्रीस्वरूपिणी । अब्रवीत्प्रांजलिर्भूत्वा आदेशो दीयतां मम । ब्रह्मर्षे येन कार्येण समाहूतास्मि सांप्रतम्

ਬੁਲਾਈ ਗਈ ਉਹ ਤੁਰੰਤ ਆ ਗਈ, ਇਸਤ੍ਰੀ-ਰੂਪ ਧਾਰ ਕੇ। ਹੱਥ ਜੋੜ ਕੇ ਉਸ ਨੇ ਕਿਹਾ: ‘ਹੇ ਬ੍ਰਹਮਰਿਸ਼ੀ, ਮੈਨੂੰ ਆਪਣਾ ਆਦੇਸ਼ ਬਖ਼ਸ਼ੋ; ਕਿਹੜੇ ਕਾਰਜ ਲਈ ਮੈਨੂੰ ਇਸ ਵੇਲੇ ਬੁਲਾਇਆ ਗਿਆ ਹੈ?’

Verse 4

विश्वामित्र उवाच । यदा निमज्जनं कुर्यात्तव तोये महानदि । परमं वेगमास्थाय तदाऽनय ममांतिकम्

ਵਿਸ਼ਵਾਮਿਤ੍ਰ ਨੇ ਆਖਿਆ: “ਹੇ ਮਹਾਨਦੀ, ਜਦੋਂ ਵਸਿਸ਼ਠ ਤੇਰੇ ਜਲ ਵਿੱਚ ਨਿਮੱਜਨ ਕਰੇ, ਤਦ ਪਰਮ ਵੇਗ ਧਾਰ ਕੇ ਉਸ ਨੂੰ ਮੇਰੇ ਕੋਲ ਲਿਆ ਆ।”

Verse 5

पूर्णश्रोत्रं जले नैव व्याकुलांगं व्यवस्थितम् । निहन्मि येन शीघ्रं च नान्यच्छिद्रं प्रलक्षये

“ਉਹ ਜਲ ਵਿੱਚ ਖੜਾ ਹੈ, ਕੰਨ ਪਾਣੀ ਨਾਲ ਭਰੇ ਹਨ, ਅੰਗ ਵਿਹਲ ਤੇ ਵਿਆਕੁਲ ਹਨ। ‘ਮੈਂ ਕਿਹੜੇ ਉਪਾਏ ਨਾਲ ਤੁਰੰਤ ਵਧ ਕਰਾਂ? ਮੈਨੂੰ ਹੋਰ ਕੋਈ ਛੇਦ (ਕਮਜ਼ੋਰ ਥਾਂ) ਨਹੀਂ ਦਿੱਸਦੀ।’”

Verse 6

एवमुक्ता तदा तेन विश्वामित्रेण सा नदी । वित्रस्ता भयसंयुक्ता शापाद्वाक्यमुवाच सा

ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਵਿਸ਼ਵਾਮਿਤ੍ਰ ਦੇ ਕਹਿਣ ਤੇ ਉਹ ਨਦੀ ਕੰਬਦੀ ਹੋਈ, ਡਰ ਨਾਲ ਘਿਰੀ, ਸ਼ਾਪ ਦੀ ਸ਼ਕਤੀ ਨੂੰ ਯਾਦ ਕਰਦੀ ਹੋਈ ਉੱਤਰ ਦੇ ਬਚਨ ਬੋਲੀ।

Verse 7

नाहं द्रोहं करिष्यामि वसिष्ठस्य महात्मनः । ब्रह्मर्षे न च ते युक्तं कर्तुं वै ब्रह्मणो वधम्

“ਮੈਂ ਮਹਾਤਮਾ ਵਸਿਸ਼ਠ ਨਾਲ ਦ੍ਰੋਹ ਨਹੀਂ ਕਰਾਂਗੀ। ਹੇ ਬ੍ਰਹਮਰਿਸ਼ੀ, ਤੇਰੇ ਲਈ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਦਾ ਵਧ ਕਰਨਾ ਉਚਿਤ ਨਹੀਂ।”

Verse 8

यदि त्वं ब्रह्मणा प्रोक्तो ब्रह्मर्षिः स्वयमेव तु । कामान्नायं वसिष्ठस्तु तस्मात्कोपं परित्यज

“ਜੇ ਤੈਨੂੰ ਆਪ ਬ੍ਰਹਮਾ ਨੇ ਬ੍ਰਹਮਰਿਸ਼ੀ ਘੋਸ਼ਿਤ ਕੀਤਾ ਹੈ, ਤਾਂ ਕਾਮਨਾ ਦੇ ਵਸ਼ ਨਾ ਹੋ। ਇਹ ਵਸਿਸ਼ਠ ਐਸਾ ਨਹੀਂ ਜਿਸ ਨਾਲ ਵੈਰ ਕੀਤਾ ਜਾਵੇ; ਇਸ ਲਈ ਕ੍ਰੋਧ ਤਿਆਗ ਦੇ।”

Verse 9

मनसापि वधं यस्तु ब्राह्मणस्य विचिंतयेत् । तप्तकृच्छ्रेण मुच्येत मनुः स्वायंभुवोऽब्रवीत्

ਜੋ ਮਨੁੱਖ ਮਨ ਵਿੱਚ ਵੀ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਦੀ ਹੱਤਿਆ ਬਾਰੇ ਸੋਚਦਾ ਹੈ, ਸਵਯੰਭੂ ਮਨੂ ਅਨੁਸਾਰ, ਉਹ ਕੇਵਲ 'ਤਪਤਕ੍ਰਿਛ' ਵਰਗੇ ਕਠੋਰ ਤਪ ਦੁਆਰਾ ਹੀ ਮੁਕਤ ਹੋ ਸਕਦਾ ਹੈ।

Verse 10

वाचया प्रवदेद्यस्तु ब्राह्मणस्य वधं नरः । चांद्रायणेन शुद्धिः स्यात्तस्य देवोऽब्रवीदिदम्

ਪਰ ਜੇ ਕੋਈ ਮਨੁੱਖ ਆਪਣੇ ਸ਼ਬਦਾਂ ਰਾਹੀਂ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਦੀ ਹੱਤਿਆ ਦੀ ਗੱਲ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਤਾਂ ਉਸਦੀ ਸ਼ੁੱਧੀ 'ਚਾਂਦਰਾਇਣ' ਵਰਤ ਦੁਆਰਾ ਹੁੰਦੀ ਹੈ; ਇਹ ਦੈਵੀ ਆਦੇਸ਼ ਹੈ।

Verse 11

तस्मान्नाहं करिष्यामि तव वाक्यं कथंचन । वसिष्ठार्थं तु यत्प्रोक्तं कुरु यत्तव रोचते

ਇਸ ਲਈ, ਮੈਂ ਕਿਸੇ ਵੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਤੁਹਾਡੇ ਹੁਕਮ ਦੀ ਪਾਲਣਾ ਨਹੀਂ ਕਰਾਂਗੀ। ਜੇਕਰ ਵਸ਼ਿਸ਼ਟ ਬਾਰੇ ਕੁਝ ਕਰਨਾ ਹੈ, ਤਾਂ ਜੋ ਤੁਹਾਨੂੰ ਠੀਕ ਲੱਗੇ ਉਹ ਕਰੋ।

Verse 12

तच्छ्रुत्वा कुपितस्तस्या विश्वामित्रो द्विजोत्तमाः । शशाप तां नदीं श्रेष्ठां यत्तद्वक्ष्यामि श्रूयताम्

ਇਹ ਸੁਣ ਕੇ, ਦ੍ਵਿਜਾਂ (ਬ੍ਰਾਹਮਣਾਂ) ਵਿੱਚ ਸ੍ਰੇਸ਼ਠ ਵਿਸ਼ਵਾਮਿੱਤਰ ਕ੍ਰੋਧਿਤ ਹੋ ਗਏ ਅਤੇ ਉਸ ਉੱਤਮ ਨਦੀ ਨੂੰ ਸਰਾਪ ਦਿੱਤਾ। ਸੁਣੋ ਜੋ ਮੈਂ ਹੁਣ ਕਹਾਂਗਾ।

Verse 13

यस्मात्पापे वचो मह्यं न कृतं कुनदि त्वया । तस्माद्रक्तप्रवाहस्ते जलजोऽयं भविष्यति

ਹੇ ਪਾਪਣ ਨਦੀ! ਕਿਉਂਕਿ ਤੂੰ ਮੇਰੇ ਹੁਕਮ ਦੀ ਪਾਲਣਾ ਨਹੀਂ ਕੀਤੀ, ਇਸ ਲਈ ਤੇਰਾ ਇਹ ਜਲ-ਪ੍ਰਵਾਹ ਲਹੂ ਦਾ ਵਹਾਅ ਬਣ ਜਾਵੇਗਾ।

Verse 14

एवमुक्त्वा करात्तोयं सप्तवाराभिमंत्रितम् । चिक्षेपाथ जले तस्याः क्रोधसंरक्तलोचनः

ਇਉਂ ਕਹਿ ਕੇ, ਕ੍ਰੋਧ ਨਾਲ ਲਾਲ ਹੋਈਆਂ ਅੱਖਾਂ ਸਮੇਤ, ਉਸ ਨੇ ਹੱਥ ਵਿੱਚ ਜਲ ਲਿਆ; ਸੱਤ ਵਾਰ ਮੰਤ੍ਰ ਨਾਲ ਅਭਿਮੰਤ੍ਰਿਤ ਕਰਕੇ, ਫਿਰ ਉਸ ਦੇ ਜਲ ਵਿੱਚ ਸੁੱਟ ਦਿੱਤਾ।

Verse 15

ततश्च तत्क्षणाज्जातं तत्तोयं रुधिरं द्विजाः । सारस्वतं सुपुण्यं च यदासीच्छंखसंनिभम्

ਤਦੋਂ ਉਸੇ ਪਲ, ਹੇ ਦ੍ਵਿਜੋ, ਉਹ ਜਲ ਰੁਧਿਰ ਬਣ ਗਿਆ—ਹਾਲਾਂਕਿ ਉਹ ਸਰਸਵਤ ਦਾ ਅਤਿ-ਪੁੰਨ ਜਲ ਸੀ, ਜੋ ਪਹਿਲਾਂ ਸ਼ੰਖ ਵਰਗਾ ਚਮਕਦਾ ਸੀ।

Verse 16

एतस्मिन्नंतरे प्राप्ता भूतप्रेतनिशाचराः । पीत्वापीत्वा प्रनृत्यंति गायंति च हसंति च

ਇਸ ਦਰਮਿਆਨ ਭੂਤ, ਪ੍ਰੇਤ ਅਤੇ ਨਿਸ਼ਾਚਰ ਉੱਥੇ ਆ ਪਹੁੰਚੇ; ਵਾਰੰਵਾਰ ਪੀ ਕੇ, ਉਹ ਨੱਚਣ ਲੱਗੇ, ਗਾਉਣ ਲੱਗੇ ਅਤੇ ਹੱਸਣ ਲੱਗੇ।

Verse 17

ये तत्र तापसाः केचित्तटे तस्या व्यवस्थिताः । ते सर्वेऽपि च तां त्यक्ता दूरदेशं समाश्रिताः

ਉੱਥੇ ਉਸ ਦੇ ਤਟ ਉੱਤੇ ਵੱਸਦੇ ਜੋ ਕੁਝ ਤਪਸਵੀ ਸਨ, ਉਹ ਸਾਰੇ ਹੀ ਉਸ ਥਾਂ ਨੂੰ ਤਿਆਗ ਕੇ ਦੂਰ ਦੇਸ਼ ਵਿੱਚ ਜਾ ਆਸਰਾ ਲੈ ਬੈਠੇ।

Verse 18

बहिर्वासाश्च ये तत्र नागराः समवस्थिताः । चण्डशर्म प्रभृतयस्तेऽपि याताः सुदूरतः

ਅਤੇ ਜੋ ਨਾਗਰ ਵਾਸੀ ਉੱਥੇ ਬਾਹਰੀ ਇਲਾਕੇ ਵਿੱਚ ਵੱਸਦੇ ਸਨ—ਚੰਡਸ਼ਰਮਾ ਆਦਿਕ—ਉਹ ਵੀ ਬਹੁਤ ਦੂਰ ਥਾਂ ਨੂੰ ਚਲੇ ਗਏ।

Verse 19

वसिष्ठोऽपि मुनिश्रेष्ठो जगामार्बुदपर्वतम् । विश्वामित्रस्तु विप्रर्षिश्चमत्कारपुरं गतः

ਵਸਿਸ਼ਠ ਵੀ, ਮੁਨੀਆਂ ਵਿੱਚ ਸ਼੍ਰੇਸ਼ਠ, ਅਰਬੁਦ ਪਰਬਤ ਨੂੰ ਚਲੇ ਗਏ; ਅਤੇ ਬ੍ਰਹਮਰਿਸ਼ੀ ਵਿਸ਼ਵਾਮਿਤ੍ਰ ਚਮਤਕਾਰਪੁਰ ਨਗਰ ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੋਏ।

Verse 20

हाटकेश्वरजे क्षेत्रे यत्स्थितं विप्रसंकुलम् । तत्राश्रमपदं कृत्वा तपस्तेपे सुदारुणम्

ਹਾਟਕੇਸ਼ਵਰ ਦੇ ਪਵਿੱਤਰ ਖੇਤਰ ਵਿੱਚ, ਜੋ ਬ੍ਰਾਹਮਣਾਂ ਨਾਲ ਭਰਿਆ ਹੋਇਆ ਸੀ, ਉੱਥੇ ਉਸ ਨੇ ਆਸ਼੍ਰਮ-ਸਥਾਨ ਬਣਾਇਆ ਅਤੇ ਅਤਿ ਕਠੋਰ ਤਪੱਸਿਆ ਕੀਤੀ।

Verse 21

येन सृष्टिक्षमो जातः स्पर्धते ब्रह्मणा सह । एतद्वः सर्वमाख्यातं यथा सारस्वतं जलम्

ਜਿਸ ਦੇ ਕਾਰਨ ਉਹ ਸ੍ਰਿਸ਼ਟੀ ਕਰਨ ਯੋਗ ਹੋ ਗਿਆ ਅਤੇ ਬ੍ਰਹਮਾ ਨਾਲ ਵੀ ਪ੍ਰਤਿਸਪਰਧਾ ਕਰਨ ਲੱਗਾ—ਇਹ ਸਭ ਮੈਂ ਤੁਹਾਨੂੰ ਕਹਿ ਦਿੱਤਾ ਹੈ, ਕਿ ਸਾਰਸਵਤ ਜਲ ਕਿਵੇਂ ਐਸਾ ਹੋਇਆ।

Verse 22

रुधिरत्वमनुप्राप्तं विश्वामित्रस्य शापतः । चंडशर्मादयो विप्रा यथा देशांतरं गताः

ਵਿਸ਼ਵਾਮਿਤ੍ਰ ਦੇ ਸ਼ਾਪ ਕਾਰਨ ਉਹ ਜਲ ਰਕਤ-ਸਰੂਪ ਹੋ ਗਿਆ; ਅਤੇ ਚੰਡਸ਼ਰਮਾ ਆਦਿ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਜਿਵੇਂ ਹੋਰ ਦੇਸ਼ ਨੂੰ ਚਲੇ ਗਏ—ਇਹ ਸਭ ਵਰਣਨ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ।