Adhyaya 17

Verse 2

। ऋषय ऊचुः । चमत्कारपुरोत्पत्तिः श्रुता त्वत्तो महामते । तत्क्षेत्रस्य प्रमाणं यत्तदस्माकं प्रकीर्तय । यानि तत्र च पुण्यानि तीर्थान्यायतनानि च । सहितानि प्रभावेण तानि सर्वाणि कीर्तय

ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਨੇ ਕਿਹਾ: ਹੇ ਮਹਾਮਤੇ, ਅਸੀਂ ਤੇਰੇ ਕੋਲੋਂ ਚਮਤਕਾਰਪੁਰ ਦੀ ਉਤਪੱਤੀ ਸੁਣੀ ਹੈ। ਹੁਣ ਉਸ ਪਵਿੱਤਰ ਖੇਤਰ ਦੀ ਹੱਦ ਸਾਨੂੰ ਦੱਸ, ਅਤੇ ਉੱਥੇ ਮੌਜੂਦ ਸਭ ਪੁੰਨ ਤੀਰਥਾਂ ਤੇ ਆਯਤਨਾਂ ਨੂੰ ਉਹਨਾਂ ਦੇ ਪ੍ਰਭਾਵ ਸਮੇਤ ਵਰਣਨ ਕਰ।

Verse 3

सूत उवाच । पञ्चक्रोशप्रमाणेन क्षेत्रं ब्राह्मणसत्तमाः । आयामव्यासतश्चैव चमत्कारपुरोत्तमम्

ਸੂਤ ਨੇ ਕਿਹਾ: ਹੇ ਬ੍ਰਾਹਮਣ-ਸ਼੍ਰੇਸ਼ਠੋ, ਉੱਤਮ ਚਮਤਕਾਰਪੁਰ ਦਾ ਖੇਤਰ ਪੰਜ ਕਰੋਸ਼ ਮਾਪ ਦਾ ਹੈ—ਲੰਬਾਈ ਅਤੇ ਚੌੜਾਈ ਦੋਹਾਂ ਵਿੱਚ।

Verse 4

प्राच्यां तस्य गयाशीर्षं पश्चिमेन हरेः पदम् । दक्षिणोत्तरयोश्चैव गोकर्णेश्वरसंज्ञितौ

ਇਸ ਦੇ ਪੂਰਬ ਵੱਲ ਗਯਾਸ਼ੀਰਸ਼ ਹੈ, ਪੱਛਮ ਵੱਲ ਹਰਿ ਦੇ ਚਰਨ-ਚਿੰਨ੍ਹ ਹਨ। ਅਤੇ ਦੱਖਣ ਤੇ ਉੱਤਰ ਦੋਹਾਂ ਪਾਸਿਆਂ ‘ਗੋਕਰਣੇਸ਼ਵਰ’ ਨਾਮਕ ਪਵਿੱਤਰ ਸਥਾਨ ਹਨ।

Verse 5

हाटकेश्वर संज्ञं तु पूर्वमासीद्द्विजोत्तमाः । तत्क्षेत्रं प्रथितं लोके सर्वपातकनाशनम्

ਹੇ ਦਵਿਜੋਤਮੋ, ਪਹਿਲਾਂ ਇਸ ਦਾ ਨਾਮ ‘ਹਾਟਕੇਸ਼ਵਰ’ ਸੀ। ਉਹ ਖੇਤਰ ਲੋਕ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਹੈ—ਸਾਰੇ ਪਾਪਾਂ ਦਾ ਨਾਸ ਕਰਨ ਵਾਲਾ।

Verse 6

यतः प्रभृति विप्रेभ्यो दत्तं तेन महात्मना । चमत्कारेण तत्स्थानं नाम्ना ख्यातिं ततो गतम्

ਉਸ ਸਮੇਂ ਤੋਂ, ਕਿਉਂਕਿ ਉਸ ਮਹਾਤਮਾ ਨੇ ਇਹ ਬ੍ਰਾਹਮਣਾਂ ਨੂੰ ਦਾਨ ਕੀਤਾ, ਇਕ ਅਦਭੁਤ ਚਮਤਕਾਰ ਨਾਲ ਉਹ ਸਥਾਨ ਉਸੇ ਨਾਮ ਨਾਲ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਹੋ ਗਿਆ।

Verse 7

ब्राह्मणा ऊचुः । यदेतद्भवता प्रोक्तं तस्य पूर्वे गयाशिरः । माहात्म्यं तस्य नो ब्रूहि सूतपुत्र सविस्तरम्

ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਬੋਲੇ: “ਤੁਸੀਂ ਕਿਹਾ ਕਿ ਉਸ ਖੇਤਰ ਦੇ ਪੂਰਬ ਵੱਲ ਗਯਾਸ਼ਿਰ ਹੈ। ਹੇ ਸੂਤਪੁੱਤਰ, ਉਸ ਪਵਿੱਤਰ ਸਥਾਨ ਦੀ ਮਹਿਮਾ ਸਾਨੂੰ ਵਿਸਥਾਰ ਨਾਲ ਦੱਸੋ।”

Verse 8

सूत उवाच । आसीद्विदूरथोनाम हैहयाधिपतिः पुरा । यो वै दानपतिर्दक्षः शत्रुपक्षक्षयावहः

ਸੂਤ ਨੇ ਕਿਹਾ: “ਪੁਰਾਤਨ ਸਮੇਂ ਹੈਹਯਾਂ ਦਾ ਇੱਕ ਅਧਿਪਤੀ ਵਿਦੂਰਥ ਨਾਮ ਦਾ ਸੀ—ਦਾਨ ਦਾ ਨਾਥ, ਦੱਖਤਾ ਵਿੱਚ ਨਿਪੁੰਨ, ਅਤੇ ਵੈਰੀਆਂ ਦੀ ਸੈਨਾ ਦਾ ਨਾਸ ਕਰਨ ਵਾਲਾ।”

Verse 9

स कदाचिन्मृगान्हंतुं नृपः सेनावृतो ययौ । नानावृक्षलताकीर्णं वनं श्वापदसंकुलम्

ਇੱਕ ਵਾਰ ਉਹ ਰਾਜਾ ਆਪਣੀ ਸੈਨਾ ਨਾਲ ਘਿਰਿਆ ਹੋਇਆ ਮ੍ਰਿਗਾਂ ਦਾ ਸ਼ਿਕਾਰ ਕਰਨ ਨਿਕਲਿਆ ਅਤੇ ਅਨੇਕਾਂ ਰੁੱਖਾਂ ਤੇ ਲਤਾਵਾਂ ਨਾਲ ਘਣਾ, ਜੰਗਲੀ ਪਸ਼ੂਆਂ ਨਾਲ ਭਰਿਆ ਹੋਇਆ ਵਨ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਵੇਸ਼ ਕਰ ਗਿਆ।

Verse 10

स जघान मृगांस्तत्र शरैराशीविषोपमैः । महिषांश्चवराहांश्च तरक्षूञ्च्छम्बरान्रुरून्

ਉੱਥੇ ਉਸ ਨੇ ਆਸ਼ੀਵਿਸ਼ ਸੱਪਾਂ ਵਰਗੇ ਵਿਸ਼ੀਲੇ ਤੀਰਾਂ ਨਾਲ ਜੰਗਲੀ ਪਸ਼ੂ ਮਾਰੇ—ਮ੍ਰਿਗ, ਮਹਿਸ਼, ਵਰਾਹ, ਲੱਕੜਬੱਗੇ, ਸਾਂਬਰ ਅਤੇ ਰੁਰੂ ਮ੍ਰਿਗ—ਰਾਜਸੀ ਸ਼ਿਕਾਰ ਦੀ ਤੀਖੀ ਤਾਕਤ ਦਿਖਾਉਂਦਾ ਹੋਇਆ।

Verse 11

सिंहान्व्याघ्रान्गजान्मत्ताञ्च्छतशोऽथ सहस्रशः । अथ तेन मृगो विद्धः शरेणाऽनतपर्वणा

ਸਿੰਘ, ਵਿਆਘ੍ਰ ਅਤੇ ਮਸਤ ਗਜ—ਸੈਂਕੜਿਆਂ ਹੀ ਨਹੀਂ, ਹਜ਼ਾਰਾਂ ਦੀ ਗਿਣਤੀ ਵਿੱਚ—ਸਾਮ੍ਹਣੇ ਆਏ; ਫਿਰ ਉਹ ਮ੍ਰਿਗ ਉਸ ਦੇ ਅਨਤ-ਪਰਵਾਂ ਵਾਲੇ ਤੀਰ ਨਾਲ ਵਿੱਧਿਆ ਗਿਆ।

Verse 12

न पपात धरापृष्ठे सशरो दुद्रुवे द्रुतम् । ततः स कौतुकाविष्टस्तस्य पृष्ठे हयोत्तमम् । प्रेरयामास वेगेन मनोमारुतवेगधृक्

ਤੀਰ ਲੱਗਣ ਤੇ ਵੀ ਉਹ ਧਰਤੀ ਉੱਤੇ ਨਾ ਡਿੱਗਿਆ; ਤੁਰੰਤ ਦੌੜ ਪਿਆ। ਤਦ ਰਾਜਾ ਕੌਤੁਕ ਨਾਲ ਭਰਿਆ ਹੋਇਆ, ਉਸ ਦੇ ਪਿੱਛੇ ਆਪਣੇ ਸ਼੍ਰੇਸ਼ਠ ਘੋੜੇ ਨੂੰ ਵੇਗ ਨਾਲ ਦੌੜਾਉਣ ਲੱਗਾ—ਮਨ ਅਤੇ ਪਵਨ ਵਰਗੀ ਗਤੀ ਧਾਰਨ ਕਰਦਾ।

Verse 13

ततः सैन्यं समुत्सज्य मृगं लिप्सुर्महीपतिः । अन्यद्वनांतरं प्राप्तो रौद्रं चित्तभयावहम्

ਫਿਰ ਮ੍ਰਿਗ ਨੂੰ ਪਕੜਨ ਦੀ ਲਾਲਸਾ ਨਾਲ ਮਹੀਪਤਿ ਨੇ ਆਪਣੀ ਸੈਨਾ ਨੂੰ ਛੱਡ ਦਿੱਤਾ ਅਤੇ ਦੂਜੇ ਵਨ-ਅੰਤਰ ਵਿੱਚ ਪਹੁੰਚ ਗਿਆ—ਜੋ ਰੌਦ੍ਰ, ਭਿਆਨਕ ਅਤੇ ਚਿੱਤ ਨੂੰ ਡਰਾਉਣ ਵਾਲਾ ਸੀ।

Verse 14

कण्टकीबदरीप्रायं शाल्मलीवनसंकुलम् । तथान्यैः कण्टकाकीर्णै रूक्षै र्वृक्षैः समन्वितम्

ਉਹ ਦੇਸ ਕਾਂਟਿਆਂ ਵਾਲੀ ਬਦਰੀ (ਜੁਜੂਬ) ਦੀਆਂ ਝਾੜੀਆਂ ਵਰਗਾ ਸੀ, ਸ਼ਾਲਮਲੀ ਦੇ ਘਣੇ ਵਣ ਨਾਲ ਭਰਿਆ ਹੋਇਆ; ਅਤੇ ਹੋਰ ਵੀ ਰੁੱਖੇ, ਕਾਂਟਿਆਂ ਨਾਲ ਢੱਕੇ ਦਰੱਖ਼ਤਾਂ ਨਾਲ ਘਿਰਿਆ ਹੋਇਆ ਸੀ।

Verse 15

तत्र रूक्षाऽखिला भूमिर्निर्जला तमसा वृता । चीरिकोलूकगृधाढ्या शीर्षच्छायाविवर्जिता

ਉੱਥੇ ਸਾਰੀ ਧਰਤੀ ਰੁੱਖੀ, ਨਿਰਜਲ ਅਤੇ ਅੰਧਕਾਰ ਨਾਲ ਢੱਕੀ ਹੋਈ ਸੀ; ਚੀਂ-ਚੀਂ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਪੰਛੀਆਂ, ਉੱਲੂਆਂ ਤੇ ਗਿਦ੍ਹਾਂ ਨਾਲ ਭਰੀ ਹੋਈ, ਅਤੇ ਸਿਰ ਉੱਤੇ ਛਾਂ ਦੇਣ ਵਾਲੀ ਓਟ ਤੋਂ ਰਹਿਤ ਸੀ।

Verse 16

ग्रीष्मे मध्यगते सूर्ये मृगाकृष्टः स पार्थिवः । दूराध्वानं जगामाऽथ प्रासपाणिर्वराश्वगः

ਗਰਮੀ ਦੇ ਮੌਸਮ ਵਿੱਚ, ਜਦ ਸੂਰਜ ਮੱਧ ਆਕਾਸ਼ ਵਿੱਚ ਸੀ, ਉਹ ਰਾਜਾ—ਹਿਰਣ ਦੇ ਪਿੱਛੇ ਖਿੱਚਿਆ ਹੋਇਆ—ਭਾਲਾ ਹੱਥ ਵਿੱਚ ਲੈ ਕੇ, ਉੱਤਮ ਘੋੜੇ ਉੱਤੇ ਸਵਾਰ ਹੋ ਕੇ, ਲੰਮਾ ਰਾਹ ਤੈਅ ਕਰ ਗਿਆ।

Verse 17

तेन तस्यानुगा भृत्याः सर्वे सुश्रांतवाहनाः । क्षुत्पिपासाकुलाः श्रांताः स्थाने स्थाने समाश्रिताः

ਉਸ ਪਿੱਛਾ ਕਰਨ ਕਰਕੇ ਉਸ ਦੇ ਨਾਲ ਦੇ ਸਾਰੇ ਸੇਵਕ—ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਵਾਹਨ ਬਹੁਤ ਹੀ ਥੱਕ ਚੁੱਕੇ ਸਨ—ਭੁੱਖ ਤੇ ਤ੍ਰਿਹ ਨਾਲ ਵਿਆਕੁਲ ਹੋਏ, ਕਲੇਸ਼ਿਤ ਹੋ ਕੇ, ਰਾਹ ਵਿੱਚ ਥਾਂ-ਥਾਂ ਓਟ ਲੈਂਦੇ ਰਹੇ।

Verse 18

सिंहव्याघ्रैस्तथा चान्यैः पतिता नष्टचेतनाः । भक्ष्यंते चेतयन्तोऽपि तथाऽन्ये चलनाक्षमाः

ਕੁਝ ਲੋਕ ਡਿੱਗ ਕੇ ਬੇਹੋਸ਼ ਹੋ ਗਏ ਅਤੇ ਸਿੰਹਾਂ, ਬਾਘਾਂ ਤੇ ਹੋਰ ਜਾਨਵਰਾਂ ਵੱਲੋਂ ਨਿਗਲ ਲਏ ਗਏ; ਹੋਰ ਕੁਝ, ਹੋਸ਼ ਵਿੱਚ ਹੋਣ ਦੇ ਬਾਵਜੂਦ ਵੀ, ਹਿਲਣ-ਡੁੱਲਣ ਤੋਂ ਅਸਮਰਥ ਹੋ ਕੇ, ਭੱਖੇ ਗਏ।

Verse 19

ततः सोऽपि महीपालः क्षुत्पिपासासमाकुलः । दृष्ट्वा तद्व्यसनं प्राप्तमात्मनः सेवकैः समम्

ਤਦੋਂ ਉਹ ਰਾਜਾ ਆਪ ਵੀ ਭੁੱਖ ਤੇ ਤ੍ਰਿਸ਼ਨਾ ਨਾਲ ਵਿਆਕੁਲ ਹੋਇਆ ਅਤੇ ਆਪਣੇ ਸੇਵਕਾਂ ਸਮੇਤ ਆਪਣੇ ਉੱਤੇ ਆ ਪਈ ਉਸ ਵਿਪੱਤਾ ਨੂੰ ਵੇਖਿਆ।

Verse 20

कांतारस्यांतमन्विच्छन्प्रेरयामास तं हयम् । जात्यं सर्वगुणोपेतं कशाघातैः प्रताडयन्

ਜੰਗਲ ਦੇ ਅੰਤ ਨੂੰ ਲੱਭਦਾ ਹੋਇਆ ਉਸ ਨੇ ਉਸ ਘੋੜੇ ਨੂੰ ਅੱਗੇ ਵਧਾਇਆ—ਜਾਤੀ ਦਾ ਉੱਤਮ, ਸਭ ਗੁਣਾਂ ਨਾਲ ਯੁਕਤ—ਅਤੇ ਕੋੜੇ ਦੇ ਚਾਬਕਾਂ ਨਾਲ ਉਸ ਨੂੰ ਉਕਸਾਉਂਦਾ ਰਿਹਾ।

Verse 21

ततः स नृपतिस्तेन वायुवेगेन वाजिना । नीतो दूरं दुर्गमार्गं सर्वजंतुविवर्जितम्

ਫਿਰ ਉਹ ਨ੍ਰਿਪਤੀ ਉਸ ਵਾਜੀ ਦੇ ਪਵਨ-ਵੇਗ ਵਰਗੇ ਦੌੜ ਨਾਲ ਦੂਰ ਤੱਕ ਲਿਜਾਇਆ ਗਿਆ, ਇੱਕ ਕਠਿਨ ਮਾਰਗ ਰਾਹੀਂ, ਜੋ ਸਭ ਜੀਵਾਂ ਤੋਂ ਸੁੰਨ ਸੀ।

Verse 22

एवं तस्य नरेन्द्रस्य कांदिशीकेऽनवस्थिते । सोऽश्वोऽपतद्धरापृष्ठे सोऽप्यधस्तात्तुरंगमात्

ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਜਦੋਂ ਉਹ ਨਰਾਂ ਦਾ ਸਵਾਮੀ ਘਬਰਾਇਆ ਤੇ ਅਸਥਿਰ ਹੋ ਗਿਆ, ਉਹ ਘੋੜਾ ਧਰਤੀ ਉੱਤੇ ਡਿੱਗ ਪਿਆ ਅਤੇ ਉਹ ਆਪ ਵੀ ਤੁਰੰਗ ਤੋਂ ਹੇਠਾਂ ਡਿੱਗ ਪਿਆ।