Adhyaya 164

Verse 1

सूत उवाच । एतस्मिन्नंतरे पुष्पः प्रहृष्टेनान्तरात्मना । चंडशर्मगृहं गत्वा दिष्ट्यादिष्ट्येति चाब्रवीत्

ਸੂਤ ਜੀ ਨੇ ਆਖਿਆ: ਇਸੇ ਵੇਲੇ ਪੁਸ਼ਪ ਅੰਦਰੋਂ ਅਤਿ ਪ੍ਰਸੰਨ ਹੋ ਕੇ ਚੰਡਸ਼ਰਮਾ ਦੇ ਘਰ ਗਿਆ ਅਤੇ ਉੱਚੀ ਆਵਾਜ਼ ਨਾਲ ਬੋਲਿਆ—“ਧੰਨ ਭਾਗ! ਧੰਨ ਭਾਗ!”

Verse 2

विवर्णवदनं दृष्ट्वा वाष्पपूर्णेक्षणं तदा । बान्धवैः सहितं सर्वैर्दारैर्भृत्यैस्तथा सुतैः

ਤਦ ਉਸ ਨੂੰ ਫਿੱਕੇ ਚਿਹਰੇ ਵਾਲਾ ਅਤੇ ਅੱਖਾਂ ਅੰਸੂਆਂ ਨਾਲ ਭਰੀਆਂ ਦੇਖ ਕੇ—ਸਾਰੇ ਸਬੰਧੀਆਂ ਨਾਲ, ਪਤਨੀ, ਨੌਕਰਾਂ ਅਤੇ ਪੁੱਤਰਾਂ ਸਮੇਤ ਘਿਰਿਆ ਹੋਇਆ—

Verse 3

पुष्प उवाच । तवार्थे च मया सूर्यः कायत्यागेन तोषितः । पतितत्त्वं न ते काये तत्प्रसादाद्भविष्यति

ਪੁਸ਼ਪ ਨੇ ਕਿਹਾ: ਤੇਰੇ ਲਈ ਮੈਂ ਆਪਣੇ ਦੇਹ-ਤਿਆਗ ਰਾਹੀਂ ਸੂਰਯਦੇਵ ਨੂੰ ਪ੍ਰਸੰਨ ਕੀਤਾ ਹੈ। ਉਸ ਦੀ ਕਿਰਪਾ ਨਾਲ ਤੇਰੇ ਸਰੀਰ ਵਿੱਚ ਕੋਈ ਪਤਿਤਤਾ ਜਾਂ ਨਾਸ ਨਹੀਂ ਹੋਵੇਗਾ।

Verse 4

तव पुत्राश्च पौत्राश्च ये भविष्यंति वंशजाः । नागराणां च ते सर्वे भविष्यंति गुणाधिकाः

ਤੇਰੇ ਪੁੱਤਰ ਅਤੇ ਪੌਤਰੇ—ਅਤੇ ਜੋ ਵੀ ਤੇਰੇ ਵੰਸ਼ ਵਿੱਚ ਜਨਮ ਲੈਣਗੇ—ਉਹ ਸਭ ਨਾਗਰ ਬਣਨਗੇ ਅਤੇ ਉੱਚੇ ਗੁਣਾਂ ਨਾਲ ਯੁਕਤ ਹੋਣਗੇ।

Verse 5

तस्मादुत्तिष्ठ गच्छामो नदीं पुण्यां सरस्वतीम् । तस्यास्तटे निवासाय कृत्वा चैवाश्रमं द्विज

ਇਸ ਲਈ ਉੱਠੋ; ਆਓ ਅਸੀਂ ਪਵਿੱਤਰ ਸਰਸਵਤੀ ਨਦੀ ਕੋਲ ਚੱਲੀਏ। ਹੇ ਦਵਿਜ, ਉਸ ਦੇ ਤਟ ਉੱਤੇ ਨਿਵਾਸ ਲਈ ਇੱਕ ਆਸ਼੍ਰਮ ਸਥਾਪਿਤ ਕਰੀਏ।

Verse 6

त्वया सह वसिष्यामि अहमेव न संशयः । अस्ति मे विपुलं वित्तं ये चान्ये तेऽनुयायिनः

ਮੈਂ ਨਿਸ਼ਚੇ ਹੀ ਤੇਰੇ ਨਾਲ ਵੱਸਾਂਗਾ—ਇਸ ਵਿੱਚ ਰਤਾ ਭਰ ਸੰਦੇਹ ਨਹੀਂ। ਮੇਰੇ ਕੋਲ ਬਹੁਤ ਧਨ ਹੈ, ਅਤੇ ਹੋਰ ਵੀ ਹਨ ਜੋ ਤੇਰੇ ਅਨੁਯਾਈ ਤੇ ਸੇਵਕ ਹਨ।

Verse 7

तान्सर्वान्पोषयिष्यामि त्यज्यतां मानसो ज्वरः । तच्छ्रुत्वा चण्डशर्मा तु पुत्रैर्बंधुभिरन्वितः

ਮੈਂ ਉਹਨਾਂ ਸਭ ਦੀ ਪਾਲਣਾ ਕਰਾਂਗਾ ਤੇ ਰੋਜ਼ੀ-ਰੋਟੀ ਦਾ ਪ੍ਰਬੰਧ ਕਰਾਂਗਾ—ਮਨ ਦਾ ਜ੍ਵਰ ਤਿਆਗ ਦਿਓ। ਇਹ ਸੁਣ ਕੇ ਚੰਡਸ਼ਰਮਾ ਪੁੱਤਰਾਂ ਅਤੇ ਬੰਧੂਆਂ ਸਮੇਤ ਅੱਗੇ ਵਧਿਆ।

Verse 8

सरस्वतीं समुद्दिश्य निष्क्रांतो नगरात्ततः । स्थानं प्रदक्षिणीकृत्य नमस्कृत्य सुदुःखितः

ਫਿਰ ਸਰਸਵਤੀ ਦੇ ਧਿਆਨ ਨੂੰ ਅਰਪ ਕੇ ਉਹ ਨਗਰ ਤੋਂ ਨਿਕਲ ਪਿਆ। ਅਤਿ ਦੁਖੀ ਹੋ ਕੇ ਉਸ ਨੇ ਉਸ ਪਵਿੱਤਰ ਸਥਾਨ ਦੀ ਪ੍ਰਦਕਸ਼ਿਣਾ ਕੀਤੀ ਅਤੇ ਨਮਸਕਾਰ ਕੀਤਾ।

Verse 9

बाष्पपूर्णेक्षणो दीन उत्तराभिमुखो ययौ । पुष्पेण सहितश्चैव मुहुर्मुहुः प्रबोधितः

ਅੱਖਾਂ ਅੰਸੂਆਂ ਨਾਲ ਭਰੀਆਂ, ਦਿਨ ਤੇ ਨਿਮਰ ਹੋ ਕੇ ਉਹ ਉੱਤਰ ਵੱਲ ਮੁਖ ਕਰ ਕੇ ਚੱਲ ਪਿਆ। ਪੁਸ਼ਪ ਉਸ ਦੇ ਨਾਲ ਸੀ, ਅਤੇ ਉਹ ਮੁੜ ਮੁੜ ਉਸ ਨੂੰ ਜਗਾ ਕੇ ਅੱਗੇ ਵਧਾਉਂਦਾ ਰਿਹਾ।

Verse 10

ततः सरस्वतीं प्राप्य पुण्यां शीतजलां नदीम् । सेवितां मुनिसंघैस्तां लोलकल्लोलमालिनीम्

ਫਿਰ ਉਹ ਸਰਸਵਤੀ ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੋਇਆ—ਪੁੰਨਮਈ, ਠੰਢੇ ਜਲਾਂ ਵਾਲੀ ਨਦੀ। ਮੁਨਿਗਣਾਂ ਦੁਆਰਾ ਸੇਵਿਤ, ਉਹ ਚੰਚਲ ਲਹਿਰਾਂ ਦੀ ਮਾਲਾ ਨਾਲ ਸੁਸ਼ੋਭਿਤ ਸੀ।

Verse 11

तस्या दक्षिणकूले स निवासमकरोत्तदा । पुष्पस्य मतिमास्थाय बन्धुभिः सकलैर्वृतः

ਉਸ ਦੇ ਦੱਖਣੀ ਕੰਢੇ ਉੱਤੇ ਉਸ ਨੇ ਤਦ ਨਿਵਾਸ ਕੀਤਾ; ਪੁਸ਼ਪਾ ਦੀ ਸਲਾਹ ਮੰਨ ਕੇ, ਆਪਣੇ ਸਭ ਬੰਧੂਆਂ ਨਾਲ ਘਿਰਿਆ ਹੋਇਆ।

Verse 12

तस्यासीन्नगरस्थस्य प्रतिज्ञा चण्डशर्मणः । सप्तविंशति भिर्लिंगैर्दृष्टैभोक्ष्याम्यहं सदा

ਨਗਰ ਵਿੱਚ ਵੱਸਦੇ ਚੰਡਸ਼ਰਮਾ ਦੀ ਇਹ ਪ੍ਰਤਿਗਿਆ ਸੀ: “ਸਤਾਈ ਲਿੰਗਾਂ ਦੇ ਦਰਸ਼ਨ ਕੀਤੇ ਬਿਨਾਂ ਮੈਂ ਕਦੇ ਭੋਜਨ ਨਹੀਂ ਕਰਾਂਗਾ।”

Verse 13

तां च संस्मरतस्तस्य प्रतिज्ञां पूर्वसंचिताम् । हृदयं दह्यते तस्य दिवानक्तं द्विजोत्तमाः

ਉਸ ਪੁਰਾਤਨ ਪ੍ਰਤਿਗਿਆ ਨੂੰ ਯਾਦ ਕਰਦਿਆਂ—ਜੋ ਪਹਿਲਾਂ ਹੀ ਮਨ ਵਿੱਚ ਸੰਚਿਤ ਸੀ—ਉਸ ਦਾ ਹਿਰਦਾ ਦਿਨ ਰਾਤ ਸੜਦਾ ਰਹਿੰਦਾ, ਹੇ ਦਵਿਜੋਤਮੋ।

Verse 14

स च स्नात्वा सरस्वत्यां शुचिर्भूत्वा समाहितः । षडक्षरस्य मन्त्रस्य जपं चक्रे पृथक्पृथक्

ਫਿਰ ਉਸ ਨੇ ਸਰਸਵਤੀ ਵਿੱਚ ਸਨਾਨ ਕਰਕੇ, ਸ਼ੁੱਧ ਹੋ ਕੇ ਅਤੇ ਮਨ ਨੂੰ ਇਕਾਗ੍ਰ ਕਰਕੇ, ਛੇ ਅੱਖਰਾਂ ਵਾਲੇ ਮੰਤ੍ਰ ਦਾ ਜਪ ਕੀਤਾ—ਹਰ ਵਾਰੀ ਵੱਖ ਵੱਖ ਧਿਆਨ ਨਾਲ।

Verse 15

नाम चोच्चार्य लिंगस्य नमस्कारान्तमादधे । कर्दमेन द्विजश्रेष्ठाः पंचांगुलशतेन च

ਲਿੰਗ ਦਾ ਨਾਮ ਉਚਾਰ ਕੇ ਉਸ ਨੇ ਅੰਤ ਵਿੱਚ ਨਮਸਕਾਰ ਕੀਤਾ। ਅਤੇ ਹੇ ਦਵਿਜਸ਼੍ਰੇਸ਼ਠੋ, ਕਾਦੇ-ਮਿੱਟੀ ਨਾਲ—ਪੰਜ ਉਂਗਲਾਂ ਦੇ ਸੌ ਮਾਪਾਂ ਜਿਤਨੀ—(ਪੂਜਾ/ਸਥਾਪਨਾ ਲਈ ਸਮੱਗਰੀ ਤਿਆਰ ਕੀਤੀ)।

Verse 16

संस्थाप्य पूजयेद्भक्त्या पुष्पधूपानुलेपनैः । प्राणरुद्राञ्जपन्पश्चाच्छ्रद्धया परया युतः

ਇਸ ਨੂੰ ਯਥਾਵਿਧਿ ਸਥਾਪਿਤ ਕਰਕੇ ਭਗਤੀ ਨਾਲ ਫੁੱਲ, ਧੂਪ ਅਤੇ ਚੰਦਨ-ਲੇਪ ਆਦਿ ਨਾਲ ਪੂਜਾ ਕਰੇ। ਫਿਰ ਪਰਮ ਸ਼ਰਧਾ ਨਾਲ ਪ੍ਰਾਣਰੁਦ੍ਰਾਂ ਦਾ ਜਪ ਕਰੇ।

Verse 17

दुःस्थितं सुस्थितं वापि शिवलिंगं न चालयेत् । इति मत्वा द्विजेन्द्रोऽसौ नैव तानि विसर्जयेत्

ਸ਼ਿਵਲਿੰਗ ਚਾਹੇ ਗਲਤ ਥਾਂ ਹੋਵੇ ਜਾਂ ਠੀਕ ਥਾਂ, ਉਸ ਨੂੰ ਹਿਲਾਉਣਾ ਨਹੀਂ ਚਾਹੀਦਾ—ਇਹ ਜਾਣ ਕੇ ਉਹ ਬ੍ਰਾਹਮਣ-ਸ਼੍ਰੇਸ਼ਠ ਉਨ੍ਹਾਂ ਲਿੰਗਾਂ ਨੂੰ ਕਦੇ ਤਿਆਗਿਆ ਨਹੀਂ।

Verse 19

उपर्युपरि तेषां च कर्दमेन द्विजोत्तमाः । चक्रे लिंगानि नित्यं स सप्तविंशतिसंख्यया

ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਉੱਪਰ ਉੱਪਰ, ਮਿੱਟੀ ਦੇ ਲੇਪ ਨਾਲ, ਉਹ ਦ੍ਵਿਜੋਤਮ ਨਿੱਤ ਹੀ ਲਿੰਗ ਬਣਾਉਂਦਾ ਰਿਹਾ—ਗਿਣਤੀ ਵਿੱਚ ਸਤਾਈ।

Verse 20

अथ तुष्टो महादेवस्तस्य भक्त्यतिरेकतः । निर्भिद्य धरणीपृष्ठं तस्य लिंगमदर्शयत्

ਤਦ ਉਸ ਦੀ ਭਗਤੀ ਦੇ ਅਤਿਸ਼ਯ ਨਾਲ ਪ੍ਰਸੰਨ ਹੋ ਕੇ ਮਹਾਦੇਵ ਨੇ ਧਰਤੀ ਦੀ ਸਤ੍ਹਾ ਚੀਰ ਕੇ ਉਸ ਨੂੰ ਆਪਣਾ ਲਿੰਗ ਪ੍ਰਗਟ ਕਰ ਦਿੱਤਾ।

Verse 21

अब्रवीत्सादरं तं च मेघगम्भीरया गिरा । चण्डशर्मन्प्रतुष्टोस्मि तव भक्त्याऽनया द्विज

ਫਿਰ ਉਸ ਨੇ ਮੇਘ-ਗੰਭੀਰ ਵਾਣੀ ਨਾਲ ਆਦਰ ਸਹਿਤ ਕਿਹਾ: “ਹੇ ਚੰਡਸ਼ਰਮਨ, ਹੇ ਦ੍ਵਿਜ, ਤੇਰੀ ਇਸ ਭਗਤੀ ਨਾਲ ਮੈਂ ਅਤਿ ਪ੍ਰਸੰਨ ਹਾਂ।”

Verse 22

तस्माल्लिंगमिदं नित्यं पूजयस्व प्रभक्तितः । सप्तविंशतिलिंगानां यतः फलमवाप्स्यसि

ਇਸ ਲਈ ਇਸ ਲਿੰਗ ਦੀ ਨਿੱਤ ਪ੍ਰੇਮ-ਭਰੀ ਭਕਤੀ ਨਾਲ ਪੂਜਾ ਕਰ; ਇਸ ਦੁਆਰਾ ਤੈਨੂੰ ਸਤਾਈ ਲਿੰਗਾਂ ਦੀ ਪੂਜਾ ਦੇ ਸਮਾਨ ਫਲ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੋਵੇਗਾ।

Verse 23

अन्योपि च नरो भक्त्या यश्चैनं पूजयिष्यति । सप्तविंशतिलिंगानां सोऽपि श्रेयोऽभिलप्स्यति

ਅਤੇ ਹੋਰ ਕੋਈ ਭੀ ਮਨੁੱਖ ਜੋ ਇਸ ਦੀ ਭਕਤੀ ਨਾਲ ਪੂਜਾ ਕਰੇਗਾ, ਉਹ ਵੀ ਸਤਾਈ ਲਿੰਗਾਂ ਦੀ ਪੂਜਾ ਦੇ ਸਮਾਨ ਪੁੰਨ—ਉੱਚਾ ਕਲਿਆਣ—ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰੇਗਾ।

Verse 24

एवमुक्त्वा स भगवांस्ततश्चादर्शनं गतः । चंडशर्मापि तं हृष्टः पूजयामास तत्त्वतः

ਇਉਂ ਕਹਿ ਕੇ ਉਹ ਭਗਵਾਨ ਫਿਰ ਅਦ੍ਰਿਸ਼ ਹੋ ਗਿਆ। ਚੰਡਸ਼ਰਮਾ ਵੀ ਆਨੰਦਿਤ ਹੋ ਕੇ, ਤੱਤਵ ਅਨੁਸਾਰ ਸਹੀ ਵਿਧੀ ਨਾਲ ਉਸ (ਲਿੰਗ) ਦੀ ਪੂਜਾ ਕਰਨ ਲੱਗ ਪਿਆ।

Verse 25

प्रासादं कारयामास तस्य लिंगस्य शोभनम् । नाम चक्रे ततस्तस्य विचार्य च मुहुर्मुहुः

ਉਸ ਲਿੰਗ ਲਈ ਉਸ ਨੇ ਸੁੰਦਰ ਪ੍ਰਾਸਾਦ (ਮੰਦਰ) ਬਣਵਾਇਆ। ਫਿਰ ਮੁੜ ਮੁੜ ਵਿਚਾਰ ਕਰਕੇ, ਉਸ ਦਾ ਨਾਮ ਵੀ ਰੱਖਿਆ।

Verse 26

नगरस्थित लिंगानां यस्मात्संस्मरणात्स्थितः । नागरेश्वरसंज्ञस्तु तस्मादेष भविष्यति

ਕਿਉਂਕਿ ਇਹ (ਲਿੰਗ) ਨਗਰ ਵਿੱਚ ਸਥਿਤ ਲਿੰਗਾਂ ਦੇ ਸਿਮਰਨ ਨਾਲ ਸਥਾਪਿਤ ਹੋਇਆ ਹੈ, ਇਸ ਲਈ ਇਹ ‘ਨਾਗਰੇਸ਼ਵਰ’ ਨਾਮ ਨਾਲ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਹੋਵੇਗਾ।

Verse 27

सूत उवाच । एवं संस्थाप्य तल्लिंगं चंडशर्मा द्विजोत्तमाः । आराधयामास तदा पुष्पधूपानुलेपनैः

ਸੂਤ ਜੀ ਨੇ ਕਿਹਾ: ਇਸ ਪ੍ਰਕਾਰ ਉਹ ਲਿੰਗ ਸਥਾਪਿਤ ਕਰਕੇ, ਚੰਡਸ਼ਰਮਾ—ਬ੍ਰਾਹਮਣਾਂ ਵਿਚੋਂ ਸ਼੍ਰੇਸ਼ਠ—ਤਦ ਫੁੱਲਾਂ, ਧੂਪ ਅਤੇ ਸੁਗੰਧਿਤ ਲੇਪਾਂ ਨਾਲ ਉਸ ਦੀ ਅਰਾਧਨਾ ਕਰਨ ਲੱਗਾ।

Verse 28

सप्तविंशतिलिंगानां प्राप्नोति च तथा फलम् । पूजितानां द्विजश्रेष्ठा नगरे यानि तानि च

ਹੇ ਦ੍ਵਿਜ-ਸ਼੍ਰੇਸ਼ਠੋ, ਉਹ ਨਗਰ ਵਿੱਚ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਸਤਾਈ ਲਿੰਗਾਂ ਦੀ ਪੂਜਾ ਹੁੰਦੀ ਹੈ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਪੂਜਾ ਦੇ ਬਰਾਬਰ ਹੀ ਫਲ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਦਾ ਹੈ।

Verse 29

ततः कालेन महता नागरेश्वरतुष्टितः । शिवलोकं गतः साक्षाद्यानमध्ये निवेशितः

ਫਿਰ ਬਹੁਤ ਸਮਾਂ ਬੀਤਣ ਉਪਰੰਤ, ਨਾਗਰੇਸ਼ਵਰ ਨੂੰ ਪ੍ਰਸੰਨ ਕਰਕੇ, ਉਹ ਸਾਕਸ਼ਾਤ ਸ਼ਿਵਲੋਕ ਨੂੰ ਗਿਆ ਅਤੇ ਦਿਵ੍ਯ ਵਿਮਾਨ ਦੇ ਮੱਧ ਵਿੱਚ ਸਥਾਪਿਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ।

Verse 30

पुष्पोपि स्थापयामास पुष्पादित्यमथापरम् । पुण्ये सरस्वतीतीरे ततः पूजापरोऽभवत्

ਫਿਰ ਪੁਸ਼ਪ ਨੇ ਵੀ ਹੋਰ ਇੱਕ ਦੇਵਤਾ—ਪੁਸ਼ਪਾਦਿਤ੍ਯ—ਸਥਾਪਿਤ ਕੀਤਾ। ਪਵਿੱਤਰ ਸਰਸਵਤੀ ਦੇ ਤਟ ਉੱਤੇ ਉਹ ਤਦੋਂ ਤੋਂ ਪੂਜਾ ਵਿੱਚ ਹੀ ਲੀਨ ਰਹਿਣ ਲੱਗਾ।

Verse 31

तस्यापि दर्शनं गत्वा प्रीत्या वचनमब्रवीत् । पुष्प तुष्टोस्मि भद्रं ते वरं प्रार्थय सुव्रत

ਉਸ ਦੇ ਦਰਸ਼ਨ ਲਈ ਜਾ ਕੇ, ਦੇਵਤਾ ਨੇ ਪ੍ਰੇਮ ਨਾਲ ਬਚਨ ਕਿਹਾ: “ਪੁਸ਼ਪ, ਮੈਂ ਤੈਥੋਂ ਪ੍ਰਸੰਨ ਹਾਂ; ਤੇਰਾ ਭਲਾ ਹੋਵੇ। ਹੇ ਸੁਵ੍ਰਤ, ਕੋਈ ਵਰ ਮੰਗ।”

Verse 32

अदेयमपि दास्यामि तस्मात्प्रार्थय मा चिरम्

ਜੋ ਆਮ ਤੌਰ ਤੇ ਦੇਣਯੋਗ ਨਹੀਂ, ਉਹ ਵੀ ਮੈਂ ਬਖ਼ਸ਼ਾਂਗਾ; ਇਸ ਲਈ ਮੰਗ ਲੈ—ਦੇਰ ਨਾ ਕਰ।

Verse 33

पुष्प उवाच । यदि तुष्टोऽसि मे देव यदि देयो वरो मम । तद्देहि याचमानस्य मम यद्धृदि संस्थितम्

ਪੁਸ਼ਪ ਨੇ ਕਿਹਾ: ਜੇ ਤੁਸੀਂ ਮੇਰੇ ਉੱਤੇ ਪ੍ਰਸੰਨ ਹੋ, ਹੇ ਪ੍ਰਭੂ, ਅਤੇ ਜੇ ਮੈਨੂੰ ਵਰ ਦੇਣਾ ਯੋਗ ਹੈ, ਤਾਂ ਮੰਗਣ ਵਾਲੇ ਮੈਨੂੰ ਉਹੀ ਦਿਓ ਜੋ ਮੇਰੇ ਹਿਰਦੇ ਵਿੱਚ ਵੱਸਿਆ ਹੈ।

Verse 34

चमत्कारपुरे देव तव या मूर्तयः स्थिताः । द्वादशैव प्रमाणेन पूज्याः सर्वदिवौकसाम्

ਹੇ ਦੇਵ! ਚਮਤਕਾਰਪੁਰ ਵਿੱਚ ਤੁਹਾਡੇ ਜੋ ਰੂਪ ਸਥਿਤ ਹਨ—ਮਾਪ ਅਨੁਸਾਰ ਬਾਰਾਂ ਹੀ—ਉਹ ਸਾਰੇ ਦੇਵਲੋਕ ਦੇ ਵਾਸੀਆਂ ਵੱਲੋਂ ਪੂਜੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।

Verse 35

तासां पूजाफलं कृत्स्नं संप्राप्नोतु नरो भुवि । यः पूजयति मूर्तिं ते यैषा संस्थापिता मया

ਧਰਤੀ ਉੱਤੇ ਜੋ ਮਨੁੱਖ ਤੇਰੀ ਇਸ ਮੂਰਤੀ ਦੀ ਪੂਜਾ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਜੋ ਮੈਂ ਸਥਾਪਿਤ ਕੀਤੀ ਹੈ, ਉਹ ਉਨ੍ਹਾਂ (ਬਾਰਾਂ ਰੂਪਾਂ) ਦੀ ਪੂਜਾ ਦਾ ਪੂਰਾ ਫਲ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰੇ।

Verse 36

नागरादित्य इत्येषा ख्याता भवतु भूतले । येयं सरस्वतीतीरे प्रासादे स्थापिता मया

ਇਹ ਧਰਤੀ ਉੱਤੇ ‘ਨਾਗਰਾਦਿਤ੍ਯ’ ਨਾਮ ਨਾਲ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਹੋਵੇ—ਇਹੀ ਜੋ ਮੈਂ ਸਰਸਵਤੀ ਦੇ ਤਟ ਉੱਤੇ ਮੰਦਰ ਵਿੱਚ ਸਥਾਪਿਤ ਕੀਤੀ ਹੈ।

Verse 37

सूत उवाच । स तथेति प्रतिज्ञाय गतश्चादर्शनं रविः । दीपवद्ब्राह्मणश्रेष्ठास्तदद्भुतमिवा भवत्

ਸੂਤ ਜੀ ਨੇ ਆਖਿਆ: ‘ਤਥਾਸਤੁ’ ਦੀ ਪ੍ਰਤਿਗਿਆ ਕਰਕੇ ਸੂਰਜਦੇਵ (ਰਵੀ) ਅਚਾਨਕ ਅਦ੍ਰਿਸ਼ ਹੋ ਗਿਆ। ਹੇ ਬ੍ਰਾਹਮਣ-ਸ਼੍ਰੇਸ਼ਠੋ, ਉਹ ਦ੍ਰਿਸ਼ ਅਦਭੁਤ ਸੀ—ਜਿਵੇਂ ਦੀਵਾ ਇਕਾਏ ਹੀ ਬੁਝ ਜਾਵੇ।

Verse 38

ततः कालेन महता पुष्पोपि द्विजसत्तमाः । सूर्यलोकमनुप्राप्तो विमानेन सुवर्चसा

ਫਿਰ ਬਹੁਤ ਸਮਾਂ ਬੀਤਣ ਉਪਰਾਂਤ, ਹੇ ਦਵਿਜ-ਸੱਤਮੋ, ਪੁਸ਼ਪ ਵੀ ਸੁਵਰਚਸਾ ਵਿਮਾਨ ਵਿੱਚ ਚੜ੍ਹ ਕੇ ਸੂਰਿਆਲੋਕ ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੋਇਆ।

Verse 39

शाकम्भरीति विख्याता भार्याऽसीच्चंडशर्मणः । तया संस्थापिता दुर्गा सरस्वत्याः शुभे तटे

ਉਹ ‘ਸ਼ਾਕੰਭਰੀ’ ਨਾਮ ਨਾਲ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਸੀ; ਚੰਡਸ਼ਰਮਾ ਦੀ ਪਤਨੀ ਸੀ। ਉਸ ਨੇ ਸਰਸਵਤੀ ਦੇ ਸ਼ੁਭ ਤਟ ਉੱਤੇ ਦੁਰਗਾ ਦੇਵੀ ਦੀ ਪ੍ਰਤਿਸ਼ਠਾ ਕੀਤੀ।

Verse 41

पुत्रि तुष्टास्मि भद्रं ते शाकंभरि प्रगृह्यताम् । वरं यत्ते सदाभीष्टं मत्प्रसादादसंशयम्

‘ਪੁੱਤਰੀ, ਮੈਂ ਤੈਥੋਂ ਪ੍ਰਸੰਨ ਹਾਂ; ਤੇਰਾ ਭਲਾ ਹੋਵੇ, ਹੇ ਸ਼ਾਕੰਭਰੀ। ਵਰ ਮੰਗ—ਜੋ ਕੁਝ ਤੂੰ ਸਦਾ ਚਾਹੁੰਦੀ ਹੈਂ, ਮੇਰੀ ਕਿਰਪਾ ਨਾਲ ਨਿਸ਼ਚਿਤ ਹੀ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੋਵੇਗਾ।’

Verse 42

शाकम्भर्युवाच । चतुःषष्टिगणा देवि मातृणां ये व्यवस्थिताः । चमत्कारपुरे ख्याता हास्यात्तुष्टिं व्रजंति याः

ਸ਼ਾਕੰਭਰੀ ਨੇ ਕਿਹਾ: ‘ਹੇ ਦੇਵੀ, ਮਾਤ੍ਰਿਕਾਵਾਂ ਦੇ ਚੌਂਸਠ ਗਣ ਜੋ ਯਥਾਵਤ ਸਥਾਪਿਤ ਹਨ—ਜੋ ਚਮਤਕਾਰਪੁਰ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਹਨ ਅਤੇ ਹਾਸ ਨਾਲ ਪ੍ਰਸੰਨ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ—’

Verse 43

या रात्रौ बलिदानेन जाते वृद्धौ ततः परम् । तत्सर्वं जायतां पुण्यं यस्ते मूर्तिं प्रपूजयेत्

ਰਾਤ ਨੂੰ ਬਲੀ-ਦਾਨ ਕਰਨ ਨਾਲ ਜੋ ਭਲਾਈ ਅੱਗੇ ਵਧੇ, ਉਹ ਸਭ ਪੁੰਨ ਉਸੇ ਨੂੰ ਹੋਵੇ ਜੋ ਤੇਰੀ ਪਵਿੱਤਰ ਮੂਰਤੀ ਦੀ ਵਿਧੀ ਨਾਲ ਪੂਜਾ ਕਰੇ।

Verse 44

अत्रागत्य नदीतीरे यैषा संस्थापिता मया

ਇੱਥੇ ਆ ਕੇ ਨਦੀ ਦੇ ਕੰਢੇ, ਇਹ (ਦੇਵੀ-ਰੂਪ) ਮੈਂ ਹੀ ਸਥਾਪਿਤ ਕੀਤਾ ਹੈ।

Verse 45

श्रीदेव्युवाच । आश्विनस्य सिते पक्षे महानवमिसंज्ञिते । यो ममाग्रे समागत्य पूजयिष्यति भक्तितः

ਸ਼੍ਰੀ ਦੇਵੀ ਨੇ ਕਿਹਾ: ਆਸ਼ਵਿਨ ਦੇ ਸ਼ੁਕਲ ਪੱਖ ਦੀ ਮਹਾਨਵਮੀ ਦੇ ਦਿਨ, ਜੋ ਕੋਈ ਮੇਰੇ ਸਾਹਮਣੇ ਆ ਕੇ ਭਕਤੀ ਨਾਲ ਪੂਜਾ ਕਰੇਗਾ—

Verse 46

तस्य कृत्स्नं फलं सद्यो भविष्यति न संशयः । नागरस्य विशेषेण सत्यमेतन्मयोदितम्

ਉਸ ਭਗਤ ਨੂੰ ਪੂਰਾ ਫਲ ਤੁਰੰਤ ਮਿਲੇਗਾ—ਇਸ ਵਿੱਚ ਕੋਈ ਸੰਦੇਹ ਨਹੀਂ। ਨਾਗਰ ਵਿੱਚ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਤੌਰ ‘ਤੇ ਇਹ ਸੱਚ ਹੈ; ਇਹ ਮੈਂ ਘੋਸ਼ਿਤ ਕੀਤਾ ਹੈ।

Verse 47

एवमुक्त्वा तु सा देवी ततश्चादर्शनं गता । तस्या नाम्ना च सा देवी प्रोक्ता शाकम्भरी भुवि

ਇਉਂ ਕਹਿ ਕੇ ਉਹ ਦੇਵੀ ਫਿਰ ਅਦ੍ਰਿਸ਼ ਹੋ ਗਈ। ਅਤੇ ਧਰਤੀ ਉੱਤੇ ਉਹ ਦੇਵੀ ਆਪਣੇ ਨਾਮ ਨਾਲ ‘ਸ਼ਾਕੰਭਰੀ’ ਕਹੀ ਜਾਣ ਲੱਗੀ।

Verse 48

वृद्धेरनंतरं तस्या यः पूजां कुरुते नरः । तस्य वृद्धेर्न विघ्नः स्यात्कदाचिद्द्विजसत्तमाः

ਹੇ ਦ੍ਵਿਜ-ਸ਼੍ਰੇਸ਼ਠੋ, ਜੋ ਮਨੁੱਖ ਸਮ੍ਰਿੱਧੀ ਦੀ ਪ੍ਰਾਰਥਨਾ ਕਰਕੇ ਉਸ ਦੇ ਪਿੱਛੋਂ ਉਸ ਦੀ ਪੂਜਾ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਉਸ ਦੀ ਵਧਦੀ ਸਮ੍ਰਿੱਧੀ ਨੂੰ ਕਦੇ ਵੀ ਕੋਈ ਵਿਘਨ ਨਹੀਂ ਆਉਂਦਾ।

Verse 164

इति श्रीस्कांदे महापुराण एकाशीतिसाहस्र्यां संहितायां षष्ठे नागरखण्डे श्रीहाटकेश्वरक्षेत्रमाहात्म्ये नागरेश्वरनागरादित्यशाकम्भर्युत्पत्तिवर्णनंनाम चतुःषष्ट्युत्तरशततमोऽध्यायः

ਇਸ ਪ੍ਰਕਾਰ ਸ਼੍ਰੀ ਸਕੰਦ ਮਹਾਪੁਰਾਣ ਵਿੱਚ—ਇਕਿਆਸੀ ਹਜ਼ਾਰ ਸ਼ਲੋਕਾਂ ਵਾਲੀ ਸੰਹਿਤਾ ਦੇ ਅੰਦਰ, ਛੇਵੇਂ ਭਾਗ ਨਾਗਰਖੰਡ ਵਿੱਚ—ਸ਼੍ਰੀ ਹਾਟਕੇਸ਼ਵਰ ਖੇਤਰ-ਮਾਹਾਤਮ੍ਯ ਵਿੱਚ ‘ਨਾਗਰੇਸ਼ਵਰ, ਨਾਗਰਾਦਿਤ੍ਯ ਅਤੇ ਸ਼ਾਕੰਭਰੀ ਦੀ ਉਤਪੱਤੀ ਦਾ ਵਰਣਨ’ ਨਾਮਕ ਅਧਿਆਇ, ਜੋ ੧੬੪ਵਾਂ ਹੈ, ਸਮਾਪਤ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।