Adhyaya 161

Verse 1

सूत उवाच । अथ तेन द्विजाः सर्वे ब्रह्मस्थाने निवेशिताः । चातुश्चरणसंज्ञाश्च ततस्तस्य निवेशिताः

ਸੂਤ ਜੀ ਨੇ ਕਿਹਾ: ਤਦ ਉਸ ਨੇ ਸਭ ਦ੍ਵਿਜਾਂ ਨੂੰ ਬ੍ਰਹਮਾ-ਸਥਾਨ (ਪਵਿੱਤਰ ਮੰਡਪ) ਵਿੱਚ ਬਿਠਾਇਆ; ਅਤੇ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਚਾਤੁਸ਼ਚਰਣ ਵ੍ਰਤ ਲਈ ਨਿਰਧਾਰਿਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ, ਉਹ ਵੀ ਫਿਰ ਉਸ ਲਈ ਆਪਣੇ-ਆਪਣੇ ਸਥਾਨਾਂ ਵਿੱਚ ਬਿਠਾਏ ਗਏ।

Verse 2

सोऽपि केशान्परित्यज्य सर्वगात्रसमुद्भवान् । निजपत्न्या समोपेतः प्रणम्य च द्विजोत्तमान्

ਉਹ ਵੀ ਆਪਣੇ ਸਾਰੇ ਅੰਗਾਂ ਉੱਤੇ ਉੱਗੇ ਵਾਲ ਕੱਟ ਕੇ, ਆਪਣੀ ਪਤਨੀ ਸਮੇਤ ਨੇੜੇ ਆਇਆ ਅਤੇ ਦ੍ਵਿਜੋਤਮਾਂ ਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ ਕੀਤਾ।

Verse 3

कृतांजलिपुटो भूत्वा वाक्यमेतदुवाच ह । भास्करस्यास्य विहितः प्रासादोयं मया द्विजाः

ਹੱਥ ਜੋੜ ਕੇ ਉਹ ਬੋਲਾ: “ਹੇ ਦ੍ਵਿਜੋ, ਇਸ ਭਾਸਕਰ (ਸੂਰ੍ਯ) ਦੇ ਲਈ ਇਹ ਪ੍ਰਾਸਾਦ/ਮੰਦਰ ਮੈਂ ਬਣਵਾਇਆ ਹੈ।”

Verse 4

पुष्पादित्य इति ख्यातिं प्रयातु भुवनत्रये । ब्राह्मणा ऊचुः । न वयं याज्ञवल्क्यस्य कीर्तिं नेष्यामहे क्षयम्

“ਇਹ ਤਿੰਨਾਂ ਲੋਕਾਂ ਵਿੱਚ ‘ਪੁਸ਼ਪਾਦਿਤ੍ਯ’ ਨਾਮ ਨਾਲ ਪ੍ਰਸਿੱਧੀ ਪਾਵੇ।” ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਬੋਲੇ: “ਅਸੀਂ ਯਾਜ਼੍ਞਵਲਕ੍ਯ ਦੀ ਕੀਰਤੀ ਨੂੰ ਕਦੇ ਘਟਣ ਨਹੀਂ ਦੇਵਾਂਗੇ।”

Verse 5

प्रायश्चित्तं प्रदास्यामश्चित्तस्य हृदयंगमम् । अन्ये च ब्राह्मणाः प्रोचुः केचिन्मध्यस्थवृत्तयः

“ਅਸੀਂ ਪ੍ਰਾਯਸ਼ਚਿੱਤ ਨਿਰਧਾਰਤ ਕਰਾਂਗੇ—ਜੋ ਚਿੱਤ ਦੇ ਅੰਦਰ ਤੱਕ ਪਹੁੰਚ ਕੇ ਹਿਰਦੇ ਨੂੰ ਸੁਧਾਰੇ।” ਹੋਰ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਵੀ ਬੋਲੇ; ਕੁਝ ਮੱਧਸਥ ਤੇ ਸੰਤੁਲਿਤ ਸੁਭਾਉ ਵਾਲੇ ਸਨ।

Verse 6

वृत्त्यर्थमस्य देवस्य लक्षं होमेऽत्र कल्प्यताम् । लक्षं तु सर्वविप्राणां प्रायश्चित्तविशुद्धये

“ਇਸ ਦੇਵਤਾ ਦੀ ਸੇਵਾ-ਪਾਲਣਾ ਲਈ ਇੱਥੇ ਹੋਮ ਵਿੱਚ ਲੱਖ ਆਹੁਤੀਆਂ ਨਿਯਤ ਕੀਤੀਆਂ ਜਾਣ। ਅਤੇ ਉਹੀ ਲੱਖ ਆਹੁਤੀਆਂ ਸਾਰੇ ਵਿਪ੍ਰਾਂ ਦੇ ਪ੍ਰਾਯਸ਼ਚਿੱਤ ਦੀ ਸ਼ੁੱਧੀ ਲਈ ਭੀ ਹੋਣ।”

Verse 7

पुष्प उवाच । तस्मात्सर्वे द्विजश्रेष्ठा मन्नाम्ना कीर्तयंत्विमम् । पुष्पादित्यमिति ख्यातिं कीर्तयंतु तथानिशम्

ਪੁਸ਼ਪ ਨੇ ਕਿਹਾ: “ਇਸ ਲਈ, ਹੇ ਦ੍ਵਿਜ-ਸ਼੍ਰੇਸ਼ਠੋ, ਤੁਸੀਂ ਸਭ ਮੇਰੇ ਨਾਮ ਨਾਲ ਇਸ ਦਾ ਕੀਰਤਨ ਕਰੋ। ‘ਪੁਸ਼ਪਾਦਿਤ੍ਯ’ ਨਾਮ ਦੀ ਖਿਆਤੀ ਦਾ ਗਾਨ ਕਰੋ ਅਤੇ ਇਸ ਨੂੰ ਨਿਰੰਤਰ ਉਚਾਰਦੇ ਰਹੋ।”

Verse 8

अनया भार्यया मह्यं मान्या या स्थापिता पुरा । दुर्गाऽस्याश्चात्र नाम्ना वै भूयात्ख्याताऽत्र सत्पुरे

“ਅਤੇ ਇਹ ਮਾਣਯੋਗ ਦੇਵੀ, ਜਿਸ ਨੂੰ ਇਸ ਪਤਨੀ ਨੇ ਮੇਰੇ ਲਈ ਇੱਥੇ ਪਹਿਲਾਂ ਸਥਾਪਿਤ ਕੀਤਾ ਸੀ—ਇਹ ਸਤਪੁਰ ਵਿੱਚ ਇੱਥੇ ‘ਦੁਰਗਾ’ ਨਾਮ ਨਾਲ ਹੀ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਹੋਵੇ।”

Verse 9

ब्राह्मणा ऊचुः । दुःशीलेन पुराऽकारि प्रासादो हरसंभवः । दुर्वासःस्थापितस्यापि भवद्भिस्तुष्ट मानसैः

ਬ੍ਰਾਹਮਣਾਂ ਨੇ ਕਿਹਾ: “ਪਹਿਲਾਂ ਇੱਕ ਦੁਸ਼ਚਰੀਤ ਮਨੁੱਖ ਨੇ ਹਰਾ (ਸ਼ਿਵ) ਨਾਲ ਸੰਬੰਧਿਤ ਪ੍ਰਾਸਾਦ ਬਣਵਾਇਆ ਸੀ। ਪਰ ਦੁਰਵਾਸਾ ਜੀ ਵੱਲੋਂ ਸਥਾਪਿਤ ਕੀਤੇ ਹੋਏ ਉਸ ਦੇਵ-ਸਥਾਨ ਨੂੰ ਵੀ ਤੁਸੀਂ ਪ੍ਰਸੰਨ ਮਨ ਨਾਲ ਸਵੀਕਾਰ ਕਰ ਲਿਆ ਹੈ।”

Verse 10

तथाप्यस्य तु दीनस्य प्रासादः क्रियतां द्विजाः

“ਤਾਂ ਵੀ, ਹੇ ਦਵਿਜੋ (ਬ੍ਰਾਹਮਣੋ), ਇਸ ਗਰੀਬ ਭਗਤ/ਅਰਜ਼ੀਦਾਰ ਲਈ ਇੱਕ ਪ੍ਰਾਸਾਦ (ਮੰਦਰ) ਬਣਾਇਆ ਜਾਵੇ।”

Verse 11

नाममात्रेण देवस्य दुःशीलेन यया पुरा । अनेनाराधितः पूर्वं स्वमांसैरेष भास्करः

“ਪਹਿਲਾਂ ਉਸ ਦੁਸ਼ਚਰੀਤ ਨੇ ਕੇਵਲ ਨਾਮ ਉਚਾਰ ਕੇ ਹੀ ਇਸ ਦੇਵਤਾ ਦੀ ਅਰਾਧਨਾ ਕੀਤੀ ਸੀ। ਅਤੇ ਪਹਿਲਾਂ ਇਹੀ ਭਾਸਕਰ (ਸੂਰਯ) ਉਸ ਨੇ ਆਪਣੇ ਹੀ ਮਾਸ ਨਾਲ ਪ੍ਰਸੰਨ ਕੀਤਾ ਸੀ।”

Verse 12

तस्मान्न क्षतिरस्याथ दत्ते नाम्नि यथा पुरा । नाम्ना माहिकया नाम माहीत्येव च सा भवेत्

“ਇਸ ਲਈ, ਜਿਵੇਂ ਪਹਿਲਾਂ ਸੀ, ਉਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਨਾਮ ਦੇਣ ਵਿੱਚ ਕੋਈ ਹਾਨੀ ਨਹੀਂ। ‘ਮਾਹਿਕਾ’ ਨਾਮ ਨਾਲ ਹੀ ਉਹ ਨਿਸ਼ਚਿਤ ਤੌਰ ‘ਮਾਹੀ’ ਨਾਮ ਨਾਲ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਹੋਵੇਗੀ।”

Verse 13

सूत उवाच । पुष्पेण दाने दत्तेऽथ संमतेनाग्रजन्मनाम् । मध्यमेन कृतं नाम पुष्पादित्य इति श्रुतम्

ਸੂਤ ਨੇ ਕਿਹਾ: “ਫਿਰ, ਜਦੋਂ ਪੁਸ਼ਪਾ ਨੇ ਅਗ੍ਰਜ ਬ੍ਰਾਹਮਣਾਂ ਦੀ ਸਹਿਮਤੀ ਨਾਲ ਦਾਨ ਅਰਪਿਤ ਕੀਤਾ, ਤਾਂ ਮਧ੍ਯਸਥ ਵੱਲੋਂ ਰੱਖਿਆ ਗਿਆ ਨਾਮ ‘ਪੁਸ਼ਪਾਦਿਤ੍ਯ’ ਸੁਣਿਆ ਗਿਆ।”

Verse 14

तत्पत्न्या चापि या तत्र दुर्गा देवी द्विजोत्तमाः । नाम्ना माहिकया नाम माहीत्येव च साऽभवत्

ਅਤੇ ਉੱਥੇ ਉਸ ਦੀ ਪਤਨੀ-ਰੂਪਾ ਦੁਰਗਾ ਦੇਵੀ, ਹੇ ਦ੍ਵਿਜੋਤਮੋ, ‘ਮਾਹਿਕਾ’ ਨਾਮ ਨਾਲ ਹੀ ‘ਮਾਹੀ’ ਵਜੋਂ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਹੋ ਗਈ।

Verse 15

सूत उवाच । एतद्वः सर्वमाख्यातं यत्पृष्टोस्मि द्विजोत्तमाः । पुष्पा दित्यो यथा जातो याज्ञवल्क्यप्रतिष्ठितः

ਸੂਤ ਨੇ ਕਿਹਾ: ਹੇ ਦ੍ਵਿਜੋਤਮੋ, ਜੋ ਤੁਸੀਂ ਪੁੱਛਿਆ ਸੀ ਉਹ ਸਭ ਮੈਂ ਤੁਹਾਨੂੰ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਸੁਣਾ ਦਿੱਤਾ—ਪੁਸ਼ਪਾਦਿਤ੍ਯ ਕਿਵੇਂ ਉਤਪੰਨ ਹੋਇਆ ਅਤੇ ਯਾਜ਼੍ਞਵਲ੍ਕ੍ਯ ਨੇ ਉਸ ਦੀ ਪ੍ਰਤਿਸ਼ਠਾ ਕਿਵੇਂ ਕੀਤੀ।

Verse 16

अद्यापि कलिकाले स दृष्टो भक्त्या सुरेश्वरः । नाशयेद्दिनजं पापं नराणां नात्र संशयः

ਅੱਜ ਵੀ ਕਲਿਯੁਗ ਵਿੱਚ ਉਹ ਦੇਵਾਂ ਦਾ ਪ੍ਰਭੂ ਭਕਤੀ ਨਾਲ ਦਰਸ਼ਨ ਦਿੰਦਾ ਹੈ; ਉਹ ਮਨੁੱਖਾਂ ਦੇ ਦਿਨ-ਜਨਮੇ ਪਾਪ ਨਾਸ ਕਰ ਦਿੰਦਾ ਹੈ—ਇਸ ਵਿੱਚ ਕੋਈ ਸੰਦੇਹ ਨਹੀਂ।

Verse 17

तथा च सप्तमीयुक्ते रवेर्वारे द्विजोत्तमाः । अष्टोत्तरशतंयावत्फलहस्तः करोति यः । प्रदक्षिणां च सद्भक्त्या स लभेद्वांछितं फलम्

ਅਤੇ ਹੇ ਦ੍ਵਿਜੋਤਮੋ, ਜਦੋਂ ਸਪਤਮੀ ਨੂੰ ਐਤਵਾਰ ਆਵੇ, ਜੋ ਕੋਈ ਸੱਚੀ ਭਕਤੀ ਨਾਲ ਹੱਥ ਵਿੱਚ ਫਲ ਧਾਰ ਕੇ—ਇੱਕ ਸੌ ਅੱਠ ਤੱਕ ਗਿਣਤੀ ਕਰਦਿਆਂ—ਪ੍ਰਦਕਸ਼ਿਣਾ ਕਰੇ, ਉਹ ਮਨਚਾਹਾ ਫਲ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਦਾ ਹੈ।

Verse 18

माहीकामपि यो दुर्गां नित्यमेव प्रपश्यति । न स पश्यति कष्टानि तस्मिन्नहनि कर्हिचित्

ਜੋ ਕੋਈ ਧਰਤੀ-ਵਾਸਿਨੀ (ਮਾਹੀਕਾ) ਦੁਰਗਾ ਨੂੰ ਨਿੱਤ ਹੀ ਦਰਸ਼ਨ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਉਸ ਦਿਨ ਕਦੇ ਵੀ ਕਿਸੇ ਸਮੇਂ ਕਲੇਸ਼ ਨਹੀਂ ਵੇਖਦਾ।

Verse 19

चैत्रशुक्लचतुर्दश्यां यस्तां पूजयते नरः । तस्य संवत्सरंयावन्नापत्संजायते क्वचित्

ਚੈਤਰ ਸ਼ੁਕਲ ਪੱਖ ਦੀ ਚੌਦਵੀਂ ਨੂੰ ਜੋ ਮਨੁੱਖ ਉਸ ਦੇਵੀ ਦੀ ਪੂਜਾ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਉਸ ਨੂੰ ਪੂਰੇ ਇੱਕ ਸਾਲ ਤੱਕ ਕਿਤੇ ਵੀ ਕੋਈ ਆਪਦਾ ਨਹੀਂ ਆਉਂਦੀ।

Verse 161

इति श्रीस्कांदेमहापुराणएकाशीतिसाहस्र्यां संहितायां षष्ठे नागरखण्डे हाटकेश्वरक्षेत्रमाहात्म्ये पुष्पादित्यमाहात्म्यवर्णनंनामैकषष्ट्युत्तरशततमोऽध्यायः

ਇਸ ਪ੍ਰਕਾਰ ਸ਼੍ਰੀ ਸਕੰਦ ਮਹਾਪੁਰਾਣ ਦੀ ਇਕਿਆਸੀ ਹਜ਼ਾਰ ਸ਼ਲੋਕਾਂ ਵਾਲੀ ਸੰਹਿਤਾ ਦੇ ਛੇਵੇਂ ਨਾਗਰਖੰਡ ਵਿੱਚ, ਹਾਟਕੇਸ਼ਵਰ-ਖੇਤਰ ਮਾਹਾਤਮ੍ਯ ਅੰਦਰ ‘ਪੁਸ਼ਪਾਦਿਤ੍ਯ ਦੇ ਮਾਹਾਤਮ੍ਯ ਦਾ ਵਰਣਨ’ ਨਾਮਕ ਇਕ ਸੌ ਇਕਾਹਠਵਾਂ ਅਧਿਆਇ ਸਮਾਪਤ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।