Adhyaya 160

Verse 1

सूत उवाच । अन्यस्मिन्नहनि प्राप्ते रहस्युक्तः स भार्यया । रात्रौ प्रसुप्तः पार्श्वे च पादौ संस्पृश्य तत्क्षणात्

ਸੂਤ ਜੀ ਨੇ ਕਿਹਾ: ਹੋਰ ਇੱਕ ਦਿਨ ਆਇਆ; ਉਸ ਦੀ ਪਤਨੀ ਨੇ ਉਸ ਨੂੰ ਗੁਪਤ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਕਿਹਾ। ਰਾਤ ਨੂੰ ਜਦ ਉਹ ਸੁੱਤਾ ਪਿਆ ਸੀ, ਉਹ ਕੋਲ ਬੈਠੀ ਉਸ ਦੇ ਚਰਨ ਛੂਹੀ—ਅਤੇ ਉਸੇ ਪਲ ਬੋਲਣ ਲੱਗੀ।

Verse 2

त्वं तावन्मम भर्त्तासि यावज्जीवमसंशयम् । तद्वदस्व विभोऽस्माकं त्वदर्थं स मयोज्झितः

ਤੂੰ ਨਿਸ਼ਚੇ ਹੀ ਜਦ ਤੱਕ ਮੈਂ ਜੀਉਂਦੀ ਹਾਂ, ਮੇਰਾ ਪਤੀ ਹੈਂ। ਇਸ ਲਈ, ਹੇ ਪ੍ਰਭੂ, ਸਾਡੇ ਹਿਤ ਲਈ ਦੱਸ; ਤੇਰੇ ਲਈ ਮੈਂ ਉਸ ਨੂੰ ਤਿਆਗ ਦਿੱਤਾ ਹੈ।

Verse 3

इन्द्रजालमिदं किं ते किं वा मंत्रप्रसाधनम् । देवानां वा प्रसादोऽयं यत्त्वं चैतादृशः स्थितः

ਇਹ ਤੇਰਾ ਕੀ ਹੈ—ਇੰਦ੍ਰ ਦੇ ਜਾਦੂ ਵਰਗੀ ਮਾਇਆ? ਜਾਂ ਮੰਤ੍ਰ-ਸਾਧਨਾ ਨਾਲ ਪ੍ਰਾਪਤ ਸ਼ਕਤੀ? ਜਾਂ ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੀ ਕਿਰਪਾ ਹੀ ਹੈ ਕਿ ਤੂੰ ਇੰਨੀ ਅਦਭੁਤ ਅਵਸਥਾ ਵਿੱਚ ਖੜਾ ਹੈਂ?

Verse 4

मया त्वं हि तदा ज्ञातः प्रथमेऽपि दिने स्थिते । यदा संभूषिता वस्त्रैस्तथा वस्तुविभूषणैः

ਮੈਂ ਤਾਂ ਉਸੇ ਵੇਲੇ ਤੈਨੂੰ ਪਛਾਣ ਲਿਆ ਸੀ—ਜਦ ਤੂੰ ਪਹਿਲੇ ਹੀ ਦਿਨ ਆਇਆ ਸੀ—ਜਦ ਤੂੰ ਵਸਤ੍ਰਾਂ ਅਤੇ ਨਾਨਾ ਪ੍ਰਕਾਰ ਦੇ ਗਹਿਣਿਆਂ ਨਾਲ ਸਜਿਆ ਹੋਇਆ ਸੀ।

Verse 5

यद्यहं तव वार्तां च सर्वां कपटसंभवाम् । कथयामि द्वितीयस्य तत्ते पादौ स्पृशाम्यहम्

ਜੇ ਮੈਂ ਤੇਰੇ ਛਲ ਦੀ ਸਾਰੀ ਕਥਾ—ਜੋ ਕੁਝ ਵੀ ਕਪਟ ਤੋਂ ਉਪਜਿਆ—ਤੈਨੂੰ ਸੁਣਾ ਦਿਆਂ, ਤਾਂ ਉਸੇ ਪਲ ਮੈਂ ਤੇਰੇ ਚਰਨ ਛੂਹਾਂਗੀ।

Verse 6

सूत उवाच । एवमुक्तो विहस्योच्चैः स तदा ब्राह्मणोत्तमाः । तामालिंग्य ततः प्राह वचनं मधुराक्षरम्

ਸੂਤ ਨੇ ਕਿਹਾ: ਇਉਂ ਕਹੇ ਜਾਣ ਤੇ ਉਹ ਸ਼੍ਰੇਸ਼ਠ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਉੱਚੀ ਹੱਸਿਆ; ਫਿਰ ਉਸ ਨੂੰ ਗਲੇ ਲਾ ਕੇ ਮਿੱਠੇ ਅੱਖਰਾਂ ਵਾਲੇ ਬਚਨ ਬੋਲੇ।

Verse 7

साधु प्रिये त्वया ज्ञातं सर्वं मम विचेष्टितम् । अहं स विप्रः सुभगे मणिभद्रेण यः पुरा

ਸਾਧੁ, ਪ੍ਰਿਯੇ! ਤੂੰ ਮੇਰੀਆਂ ਸਭ ਚਾਲਾਂ-ਚੇਸ਼ਟਾਵਾਂ ਨੂੰ ਸਮਝ ਲਿਆ ਹੈ। ਸੁਭਾਗੀਏ, ਮੈਂ ਉਹੀ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਹਾਂ ਜਿਸ ਨਾਲ ਪੁਰਾਤਨ ਕਾਲ ਵਿੱਚ ਮਣਿਭਦ੍ਰ ਨੇ ਵਰਤਾਓ ਕੀਤਾ ਸੀ।

Verse 8

विडंबितो मुखं पश्यंस्त्वदीयं चंद्रसन्निभम् । चमत्कारपुरं गत्वा मया चाराधितो रविः । तेन तुष्टेन मे दत्तं तद्रूपं ज्ञानमेव च

ਤਿਰਸਕਾਰਿਤ ਹੋ ਕੇ, ਤੇਰਾ ਚੰਦਰਮਾ-ਸਮਾਨ ਮੁਖ ਨਿਹਾਰਦਾ ਹੋਇਆ, ਮੈਂ ਚਮਤਕਾਰਪੁਰ ਗਿਆ ਅਤੇ ਰਵਿ—ਸੂਰਯ ਦੇਵ ਦੀ ਆਰਾਧਨਾ ਕੀਤੀ। ਉਹ ਪ੍ਰਸੰਨ ਹੋਇਆ ਤਾਂ ਉਸ ਨੇ ਮੈਨੂੰ ਉਹੀ ਰੂਪ ਅਤੇ ਸੱਚਾ ਗਿਆਨ ਭੀ ਬਖ਼ਸ਼ਿਆ।

Verse 9

माहिकोवाच । त्वदीयदर्शनेनाहं कामदेववशं गता

ਮਾਹਿਕਾ ਨੇ ਕਿਹਾ: “ਤੇਰਾ ਦਰਸ਼ਨ ਕਰਕੇ ਮੈਂ ਕਾਮਦੇਵ ਦੇ ਵਸ਼ ਵਿੱਚ ਆ ਗਈ ਹਾਂ।”

Verse 10

तस्मादाराधयिष्यामि तं गत्वा दिननायकम् । येन ते तादृशं भूयः प्रतुष्टो विदधाति सः

ਇਸ ਲਈ ਮੈਂ ਦਿਨਨਾਯਕ—ਸੂਰਯ ਪ੍ਰਭੂ ਕੋਲ ਜਾ ਕੇ ਉਸ ਦੀ ਆਰਾਧਨਾ ਕਰਾਂਗੀ, ਤਾਂ ਜੋ ਉਹ ਅਤਿ ਪ੍ਰਸੰਨ ਹੋ ਕੇ ਤੈਨੂੰ ਫਿਰ ਉਹੋ ਜਿਹਾ ਰੂਪ ਬਖ਼ਸ਼ ਦੇਵੇ।

Verse 11

किं मे चैतेन रूपेण तारुण्येनापि च प्रभो । यत्ते तथाविधं रूपं संभजामि दिवानिशम्

ਹੇ ਪ੍ਰਭੋ! ਇਸ ਰੂਪ ਦਾ, ਇਸ ਯੌਵਨ ਦਾ ਮੇਰੇ ਲਈ ਕੀ ਲਾਭ, ਜੇ ਮੈਂ ਤੇਰਾ ਉਹੋ ਜਿਹਾ ਰੂਪ ਦਿਨ-ਰਾਤ ਭੋਗ ਨਾ ਸਕਾਂ ਅਤੇ ਹਿਰਦੇ ਵਿੱਚ ਧਾਰ ਨਾ ਸਕਾਂ?

Verse 12

सूत उवाच । तच्छ्रुत्वा गुटिकां पुष्प समादाय मुखान्ततः । दधार तादृशं रूपं यादृग्दृष्टं पुरा तया

ਸੂਤ ਜੀ ਨੇ ਕਿਹਾ: ਇਹ ਸੁਣ ਕੇ ਉਸ ਨੇ ਫੁੱਲ ਵਰਗੀ ਗੁਟਿਕਾ ਚੁੱਕੀ ਅਤੇ ਮੂੰਹ ਵਿੱਚ ਰੱਖ ਲਈ; ਫਿਰ ਉਸ ਨੇ ਓਹੀ ਰੂਪ ਧਾਰ ਲਿਆ ਜੋ ਉਸ ਨੇ ਪਹਿਲਾਂ ਵੇਖਿਆ ਸੀ।

Verse 13

ततः सा हर्षिता माही पुलकेन समन्विता । तमालिंग्याभजद्गाढं वाक्यमेतदुवाच ह

ਫਿਰ ਮਾਹੀ ਖੁਸ਼ੀ ਨਾਲ ਭਰ ਗਈ, ਰੋਮਾਂਚ ਨਾਲ ਯੁਕਤ ਹੋਈ; ਉਸ ਨੂੰ ਗਲੇ ਲਾ ਕੇ ਘਣੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਚੰਬੜ ਗਈ ਅਤੇ ਇਹ ਬਚਨ ਬੋਲੇ।

Verse 14

अद्य मे सफलं जन्म यौवनं रूपमेव च । यत्त्वं हृद्वांछितः कांतः प्रलब्धो मदनोपमः

ਅੱਜ ਮੇਰਾ ਜਨਮ ਸਫਲ ਹੋ ਗਿਆ—ਮੇਰੀ ਜਵਾਨੀ ਤੇ ਮੇਰਾ ਰੂਪ ਵੀ; ਕਿਉਂਕਿ ਤੂੰ, ਮੇਰੇ ਹਿਰਦੇ ਦਾ ਚਾਹਿਆ ਕਾਂਤ, ਮੈਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੋਇਆ ਹੈਂ, ਹੇ ਪ੍ਰੀਤਮ, ਮਦਨ ਸਮਾਨ।

Verse 15

एतावंति दिनान्येव न मया कामजं सुखम् । अपि स्वल्पतरं लब्धं कथंचिद्वृद्धसेवया

ਇਨ੍ਹਾਂ ਸਾਰੇ ਦਿਨਾਂ ਵਿੱਚ ਮੈਨੂੰ ਕਾਮਜ ਸੁਖ ਕਦੇ ਨਹੀਂ ਮਿਲਿਆ—ਥੋੜ੍ਹਾ ਜਿਹਾ ਵੀ ਨਹੀਂ; ਕਿਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਬੁੱਢੇ ਦੀ ਸੇਵਾ ਕਰਦਿਆਂ ਹੀ ਜੀਵਨ ਲੰਘ ਗਿਆ।

Verse 16

भजस्व स्वेच्छया विप्र दासी तेऽहं व्यवस्थिता

ਹੇ ਵਿਪ੍ਰ ਬ੍ਰਾਹਮਣ, ਆਪਣੀ ਇੱਛਾ ਅਨੁਸਾਰ ਰਮਣ ਕਰ; ਮੈਂ ਤੇਰੀ ਦਾਸੀ ਬਣ ਕੇ ਇੱਥੇ ਖੜੀ ਹਾਂ।

Verse 17

पुष्प उवाच । प्रविशामि किमंगेषु भवन्तीं किं मिलाम्यहम् । प्रिये चिरेण लब्धासि न जाने कर वाणि किम्

ਪੁਸ਼ਪ ਨੇ ਕਿਹਾ: "ਕੀ ਮੈਂ ਤੇਰੇ ਅੰਗਾਂ ਵਿੱਚ ਸਮਾ ਜਾਵਾਂ ਜਾਂ ਤੇਰੇ ਨਾਲ ਮਿਲ ਜਾਵਾਂ? ਹੇ ਪਿਆਰੀ, ਤੂੰ ਲੰਬੇ ਸਮੇਂ ਬਾਅਦ ਮਿਲੀ ਹੈਂ; ਮੈਨੂੰ ਸਮਝ ਨਹੀਂ ਆ ਰਹੀ ਕਿ ਮੈਂ ਕੀ ਕਰਾਂ।"

Verse 19

अथ रात्र्यां व्यतीतायामुदिते सूर्यमण्डले । वक्त्रे तां गुटिकां कृत्वा स पुष्पस्तादृशोऽभवत्

ਫਿਰ, ਜਦੋਂ ਰਾਤ ਬੀਤ ਗਈ ਅਤੇ ਸੂਰਜ ਚੜ੍ਹ ਗਿਆ, ਤਾਂ ਉਸਨੇ ਉਸਨੂੰ ਇੱਕ ਗੋਲੀ ਵਿੱਚ ਬਦਲ ਕੇ ਆਪਣੇ ਮੂੰਹ ਵਿੱਚ ਰੱਖ ਲਿਆ ਅਤੇ ਪੁਸ਼ਪ ਪਹਿਲਾਂ ਵਰਗਾ ਹੋ ਗਿਆ।

Verse 20

एवं तस्य स्थितस्यात्र महान्कालो व्यजायत । पुत्राः पौत्रास्तथा जाताः कन्यकाश्च तथैव च

ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਜਿਵੇਂ ਉਹ ਉੱਥੇ ਰਿਹਾ, ਬਹੁਤ ਲੰਮਾ ਸਮਾਂ ਬੀਤ ਗਿਆ। ਪੁੱਤਰ ਅਤੇ ਪੋਤੇ ਪੈਦਾ ਹੋਏ, ਅਤੇ ਧੀਆਂ ਵੀ ਹੋਈਆਂ।

Verse 21

स वृद्धत्वं यदा प्राप्तो जराविप्लवतां गतः । तदा स चिन्तयामास मया पापं महत्कृतम्

ਜਦੋਂ ਉਹ ਬੁਢਾਪੇ ਵਿੱਚ ਪਹੁੰਚ ਗਿਆ ਅਤੇ ਬੁਢਾਪੇ ਦੇ ਦੁੱਖਾਂ ਨਾਲ ਘਿਰ ਗਿਆ, ਤਾਂ ਉਸਨੇ ਸੋਚਣਾ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤਾ: "ਮੈਂ ਬਹੁਤ ਵੱਡਾ ਪਾਪ ਕੀਤਾ ਹੈ।"

Verse 22

मणिभद्रो वराकोऽसौ मिथ्याचारेण घातितः । तस्य भार्या हृता चैव प्रसूतिं च नियोजिता

"ਉਹ ਵਿਚਾਰਾ ਮਣੀਭਦਰ ਧੋਖੇ ਨਾਲ ਮਾਰਿਆ ਗਿਆ; ਅਤੇ ਉਸਦੀ ਪਤਨੀ ਨੂੰ ਅਗਵਾ ਕਰ ਲਿਆ ਗਿਆ, ਅਤੇ ਉਸਨੂੰ ਬੱਚੇ ਪੈਦਾ ਕਰਨ ਲਈ ਮਜਬੂਰ ਕੀਤਾ ਗਿਆ।"

Verse 23

हाटकेश्वरजं क्षेत्रं तस्माद्गत्वा करोम्य हम् । पुरश्चरणसंज्ञं च येन शुद्धिः प्रजायते

ਇਸ ਲਈ ਮੈਂ ਹਾਟਕੇਸ਼ਵਰ ਦੇ ਪਵਿੱਤਰ ਖੇਤਰ ਨੂੰ ਜਾਵਾਂਗਾ ਅਤੇ ‘ਪੁਰਸ਼ਚਰਣ’ ਨਾਮਕ ਵਿਧੀ ਕਰਾਂਗਾ, ਜਿਸ ਨਾਲ ਸ਼ੁੱਧੀ ਉਤਪੰਨ ਹੁੰਦੀ ਹੈ।

Verse 24

एवं स निश्चयं कृत्वा पुष्पश्चित्ते निजे तदा । असंख्यं वित्तमादाय चमत्कारपुरंगतः

ਇਉਂ ਆਪਣੇ ਹਿਰਦੇ ਵਿੱਚ ਦ੍ਰਿੜ ਨਿਸ਼ਚਯ ਕਰਕੇ, ਪੁਸ਼ਪ ਨੇ ਤਦ ਅਸੰਖ ਧਨ ਲਿਆ ਅਤੇ ਚਮਤਕਾਰਪੁਰ ਨਾਮਕ ਨਗਰ ਵੱਲ ਰਵਾਨਾ ਹੋਇਆ।

Verse 25

पुत्रेभ्योऽपि यथासंख्यं दत्त्वा चैव पृथक्पृथक् । प्रासादं कारयामास तस्य सूर्यस्य शोभनम्

ਫਿਰ ਉਸ ਨੇ ਆਪਣੇ ਪੁੱਤਰਾਂ ਨੂੰ ਵੀ ਗਿਣਤੀ ਅਨੁਸਾਰ, ਹਰ ਇੱਕ ਨੂੰ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਉਸ ਦਾ ਹਿੱਸਾ ਦੇ ਕੇ, ਉਸ ਸੂਰਯ ਦੇਵ ਲਈ ਸੁੰਦਰ ਪ੍ਰਾਸਾਦ-ਮੰਦਰ ਬਣਵਾਇਆ।

Verse 26

यस्मिन्सिद्धिं गतः सोऽत्र याज्ञवल्क्यप्रतिष्ठिते । ततो मध्यममाहूय प्रणिपत्याभिवाद्य च । सोऽब्रवीद्ब्राह्मणानां मे चातुश्चरणमानय

ਉਸ ਥਾਂ—ਯਾਜ्ञਵਲਕ੍ਯ ਦੁਆਰਾ ਪ੍ਰਤਿਸ਼ਠਿਤ—ਜਿੱਥੇ ਉਸ ਨੇ ਸਿੱਧੀ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤੀ ਸੀ, ਤਦ ਉਸ ਨੇ ਆਪਣੇ ਲੋਕਾਂ ਵਿਚੋਂ ਮੁਖੀ ਨੂੰ ਬੁਲਾਇਆ, ਨਮਸਕਾਰ ਕਰਕੇ ਆਦਰ ਨਾਲ ਅਭਿਵਾਦਨ ਕੀਤਾ ਅਤੇ ਕਿਹਾ: “ਮੇਰੇ ਲਈ ‘ਚਾਤੁਸ਼ਚਰਣ’ ਨਾਮਕ ਬ੍ਰਾਹਮਣਾਂ ਦਾ ਸਮੂਹ ਲਿਆਓ।”

Verse 27

येनाहमग्रतो भूत्वा प्रायश्चित्तं विशुद्धये । पुरश्चरणसंज्ञं तु प्रार्थयामि यथाविधि

ਤਾਂ ਜੋ ਮੈਂ ਅੱਗੇ ਹੋ ਕੇ ਸ਼ੁੱਧੀ ਲਈ ਪ੍ਰਾਯਸ਼ਚਿੱਤ ਕਰ ਸਕਾਂ, ਮੈਂ ਵਿਧੀ ਅਨੁਸਾਰ ‘ਪੁਰਸ਼ਚਰਣ’ ਨਾਮਕ ਕਰਮ ਦੀ ਬੇਨਤੀ ਕਰਦਾ ਹਾਂ।

Verse 160

इति स्कान्दे महापुराण एकाशीतिसाहस्र्यां संहितायां षष्ठे नागरखंडे हाट केश्वरक्षेत्रमाहात्म्ये पुष्पस्य पापक्षालनार्थं हाटकेश्वरक्षेत्रगमनपुरश्चरणार्थब्राह्मणामन्त्रणवर्णनंनाम षष्ट्यधिकशततमोऽध्यायः

ਇਸ ਪ੍ਰਕਾਰ ਸਕੰਦ ਮਹਾਪੁਰਾਣ ਦੀ ਇਕਾਸੀ ਹਜ਼ਾਰ ਸ਼ਲੋਕਾਂ ਵਾਲੀ ਸੰਹਿਤਾ ਦੇ ਛੇਵੇਂ ਨਾਗਰਖੰਡ ਵਿੱਚ, ਹਾਟਕੇਸ਼ਵਰ-ਖੇਤਰ ਮਾਹਾਤਮ੍ਯ ਅੰਦਰ, ‘ਪੁਸ਼ਪ ਦੇ ਪਾਪ ਧੋਣ ਲਈ ਹਾਟਕੇਸ਼ਵਰ-ਖੇਤਰ ਗਮਨ ਅਤੇ ਪੁਰਸ਼ਚਰਣ ਹੇਤੁ ਬ੍ਰਾਹਮਣਾਂ ਨੂੰ ਆਮੰਤ੍ਰਿਤ ਕਰਨ ਦਾ ਵਰਣਨ’ ਨਾਮਕ ਇਕ ਸੌ ਸੱਠਵਾਂ ਅਧਿਆਇ ਸਮਾਪਤ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।

Verse 198

एवमुक्त्वा ततस्तौ च मैथुनाय कृतक्षणौ । प्रवृत्तौ ब्राह्मणश्रेष्ठाः कामदेववशंगतौ

ਇਉਂ ਕਹਿ ਕੇ, ਫਿਰ ਉਹ ਦੋਵੇਂ ਮੌਕਾ ਵੇਖ ਕੇ ਮੈਥੁਨ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਵ੍ਰਿੱਤ ਹੋ ਗਏ; ਉਹ ਉਤਕ੍ਰਿਸ਼ਟ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਕਾਮਦੇਵ ਦੇ ਵਸ਼ ਵਿੱਚ ਆ ਪਏ ਸਨ।