
ਸੂਤ ਜੀ ਵਰਣਨ ਕਰਦੇ ਹਨ ਕਿ ਖੇਤਰ ਦੇ ਦੇਵਾਲਯ-ਪਰਿਸਰ ਵਿੱਚ ਮਣਿਭਦ੍ਰ ਦੇ ਨਿਵਾਸ ਉੱਤੇ ਪੁਸ਼ਪ ਆਪਣੇ ਸੱਜਣਾਂ-ਸਬੰਧੀਆਂ ਸਮੇਤ ਖੁਸ਼ੀ ਨਾਲ ਆਉਂਦਾ ਹੈ; ਸ਼ੰਖ, ਭੇਰੀ ਅਤੇ ਢੋਲ-ਨਗਾੜਿਆਂ ਦੇ ਮੰਗਲ ਨਾਦ ਗੂੰਜਦੇ ਹਨ। ਕਥਾ ਵਿੱਚ ਇਹ ਭਾਵ ਹੈ ਕਿ ਭਾਸਕਰਦੇਵ ਦੀ ਕਿਰਪਾ ਨਾਲ ਉਸ ਨੂੰ ਸਮ੍ਰਿੱਧੀ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੋਈ। ਪੁਸ਼ਪ ਆਪਣੇ ਕੁਟੰਬ ਨੂੰ ਇਕੱਠਾ ਕਰਕੇ ਲਕਸ਼ਮੀ ਦੀ ਚੰਚਲਤਾ ਯਾਦ ਕਰਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਪਿਛਲੇ ਲੰਮੇ ਦੁੱਖ-ਕਲੇਸ਼ ਵਾਲੇ ਦਿਨਾਂ ਬਾਰੇ ਵਿਚਾਰ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਧਨ ਦੀ ਅਨਿਤਤਾ ਸਮਝ ਕੇ ਉਹ ਸਤ੍ਯ-ਵ੍ਰਤ ਦਾ ਸੰਕਲਪ ਲੈ ਕੇ ਵਿਸ਼ਾਲ ਦਾਨ ਕਰਨ ਦਾ ਨਿਸ਼ਚਯ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਰਿਸ਼ਤੇਦਾਰਾਂ ਨੂੰ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਮਰਤਬੇ ਅਨੁਸਾਰ ਵਸਤ੍ਰ ਤੇ ਗਹਿਣੇ ਵੰਡਦਾ ਹੈ, ਵੇਦ-ਵਿਦ ਬ੍ਰਾਹਮਣਾਂ ਨੂੰ ਸ਼ਰਧਾ ਨਾਲ ਧਨ ਅਤੇ ਵਸਤ੍ਰ ਦਿੰਦਾ ਹੈ, ਨਟ-ਗਾਇਕ ਆਦਿ ਕਲਾਕਾਰਾਂ ਨੂੰ ਅੰਨ-ਵਸਤ੍ਰ ਪ੍ਰਦਾਨ ਕਰਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਖ਼ਾਸ ਕਰਕੇ ਗਰੀਬਾਂ ਤੇ ਅੰਨ੍ਹਿਆਂ ਦੀ ਸੇਵਾ ਕਰਕੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਤ੍ਰਿਪਤ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਅੰਤ ਵਿੱਚ ਉਹ ਪਤਨੀ ਨਾਲ ਭੋਜਨ ਕਰਕੇ ਇਕੱਠੇ ਹੋਏ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਵਿਦਾ ਕਰਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਪ੍ਰਾਪਤ ਧਨ ਨਾਲ ਅੱਗੇ ਕ੍ਰਮਬੱਧ ਤੇ ਉਦੇਸ਼ਪੂਰਨ ਜੀਵਨ ਜੀਉਂਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਅਧਿਆਇ ਸਿਖਾਉਂਦਾ ਹੈ ਕਿ ਸਮ੍ਰਿੱਧੀ ਦਾ ਧਰਮਿਕ ਉਪਯੋਗ ਦਾਨ ਅਤੇ ਸਮੁਦਾਇਕ ਸੰਭਾਲ ਰਾਹੀਂ ਹੀ ਪਵਿੱਤਰ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।
Verse 1
सूत उवाच । पुष्पोऽपि तां समादाय माहिकाख्यां वरांगनाम् । स तदा प्रययौ हृष्टो मणिभद्रस्य मंदिरम्
ਸੂਤ ਜੀ ਨੇ ਕਿਹਾ: ਪੁਸ਼ਪ ਵੀ ਮਾਹਿਕਾ ਨਾਮ ਦੀ ਉਸ ਉੱਤਮ ਨਾਰੀ ਨੂੰ ਨਾਲ ਲੈ ਕੇ, ਉਸ ਵੇਲੇ ਪ੍ਰਸੰਨ ਮਨ ਨਾਲ ਮਣਿਭਦ੍ਰ ਦੇ ਮੰਦਰ-ਸਦਨ ਵੱਲ ਰਵਾਨਾ ਹੋਇਆ।
Verse 2
शंखतूर्यनिनादेन सर्वैस्तैः स्वजनैर्वृतः । न कस्य तत्र संभूतो विकल्पस्तत्समुद्भवः
ਸ਼ੰਖਾਂ ਤੇ ਤੂਰਿਆਂ ਦੇ ਨਾਦ ਵਿਚਕਾਰ, ਆਪਣੇ ਸਭ ਲੋਕਾਂ ਨਾਲ ਘਿਰਿਆ ਹੋਇਆ, ਉੱਥੇ ਕਿਸੇ ਦੇ ਮਨ ਵਿੱਚ ਉਸ ਹਾਲਤ ਤੋਂ ਉਪਜੀ ਕੋਈ ਸ਼ੰਕਾ ਜਾਂ ਸੰਦੇਹ ਨਹੀਂ ਜਾਗਿਆ।
Verse 3
भास्करस्य प्रसादेन तथैवान्यस्य कर्हिचित् । सोऽपि मंदिरमासाद्य यथात्मपितृसंभवम्
ਭਾਸਕਰ ਦੇ ਪ੍ਰਸਾਦ ਨਾਲ—ਅਤੇ ਕਦੇ ਕਿਸੇ ਹੋਰ ਦੇ ਅਨੁਗ੍ਰਹ ਨਾਲ ਵੀ—ਉਹ ਭੀ ਆਪਣੇ ਕੁਲ ਅਤੇ ਪਿਤ੍ਰ-ਮਰਯਾਦਾ ਦੇ ਅਨੁਕੂਲ ਢੰਗ ਨਾਲ ਉਸ ਮਹਲ-ਸਦਨ ਤੱਕ ਪਹੁੰਚ ਗਿਆ।
Verse 4
उपविश्य ततो मध्ये बन्धून्सर्वान्समाह्वयत् । अद्य तावद्दिने मह्यं तुलाग्रं कमला श्रिता
ਫਿਰ ਉਹ ਵਿਚਕਾਰ ਬੈਠ ਗਿਆ ਅਤੇ ਆਪਣੇ ਸਭ ਬੰਧੂਆਂ ਨੂੰ ਬੁਲਾਇਆ। ਖੁਸ਼ੀ ਨਾਲ ਕਹਿਣ ਲੱਗਾ—“ਅੱਜ ਮੇਰੇ ਲਈ ਕਮਲਾ (ਲਕਸ਼ਮੀ) ਤਰਾਜੂ ਦੇ ਅਗਲੇ ਸਿਰੇ ਉੱਤੇ ਆ ਟਿਕੀ ਹੈ।”
Verse 5
चलितापि पुनश्चास्याः सुपत्न्या वाक्यतः स्थिता । कियंतं चैव कालं मे कार्पण्यं महदास्थितम्
ਭਾਵੇਂ ਉਹ ਮੁੜ ਚਲੀ ਜਾਣ ਨੂੰ ਤਿਆਰ ਸੀ, ਤੱਥਾਪਿ ਉਸ ਸਤੀ ਸੌਤਣ ਦੇ ਬਚਨਾਂ ਕਰਕੇ ਠਹਿਰ ਗਈ। ਉਹ ਮਨ ਹੀ ਮਨ ਸੋਚਣ ਲੱਗਾ—“ਕਿੰਨਾ ਸਮਾਂ ਮੇਰੇ ਨਾਲ ਇਹ ਵੱਡੀ ਦਰਿਦ੍ਰਤਾ ਤੇ ਬੇਬਸੀ ਚੰਬੜੀ ਰਹੀ?”
Verse 6
ज्ञातमद्य चला लक्ष्मीस्तेन त्यक्तं सुदूरतः । तस्माद्बंधुजनैः सार्धं देवैर्विप्रैश्च कृत्स्नशः । संविभक्तां करिष्यामि सत्येनात्मानमालभे
“ਅੱਜ ਮੈਂ ਜਾਣ ਲਿਆ ਕਿ ਚੰਚਲ ਲਕਸ਼ਮੀ ਅਸਥਿਰ ਹੈ; ਇਸ ਲਈ ਮੈਂ ਉਸ ਨੂੰ ਦੂਰ ਹੀ ਤਿਆਗ ਦਿੱਤਾ ਹੈ। ਇਸ ਕਰਕੇ ਮੈਂ ਆਪਣੇ ਬੰਧੂਆਂ ਸਮੇਤ—ਅਤੇ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੇਵਤਿਆਂ ਤੇ ਬ੍ਰਾਹਮਣਾਂ ਨਾਲ—ਇਸ ਨੂੰ ਹਿੱਸਿਆਂ ਵਿੱਚ ਵੰਡਾਂਗਾ। ਸਤਿ ਦੀ ਸੌਂਹ, ਮੈਂ ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਇਸ ਸੰਕਲਪ ਨਾਲ ਬੰਨ੍ਹਦਾ ਹਾਂ।”
Verse 7
एवमुक्त्वा ततः सर्वान्समाहूय पृथक्पृथक् । स नामभिर्ददौ वस्त्रं भूषणानि यथार्हतः
ਇਉਂ ਕਹਿ ਕੇ ਉਸ ਨੇ ਸਭ ਨੂੰ ਫਿਰ ਬੁਲਾਇਆ, ਇਕ-ਇਕ ਕਰਕੇ ਵੱਖ-ਵੱਖ। ਫਿਰ ਉਹ ਹਰ ਇੱਕ ਨੂੰ ਨਾਮ ਲੈ ਕੇ, ਯੋਗਤਾ ਅਨੁਸਾਰ ਵਸਤ੍ਰ ਤੇ ਭੂਸ਼ਣ ਦਾਨ ਕਰਨ ਲੱਗਾ।
Verse 8
ततो वेदविदो विप्रान्समाहूय स नामभिः । एकैकस्य ददौ वित्तं सवस्त्रं श्रद्धयान्वितः
ਫਿਰ ਉਸ ਨੇ ਵੇਦ-ਵਿਦ ਬ੍ਰਾਹਮਣਾਂ ਨੂੰ ਨਾਮ ਲੈ ਕੇ ਬੁਲਾਇਆ। ਸ਼ਰਧਾ ਨਾਲ ਭਰਪੂਰ ਹੋ ਕੇ, ਉਸ ਨੇ ਹਰ ਇਕ ਨੂੰ ਵਸਤ੍ਰਾਂ ਸਮੇਤ ਧਨ ਦਾਨ ਕੀਤਾ।
Verse 9
ततस्तु नर्तकेभ्यश्च दीनांधेभ्यो विशेषतः । ददौ भोज्यं समि ष्टान्नं सवस्त्रं च द्विजोत्तमाः
ਫਿਰ ਉਸ ਨੇ ਨਰਤਕਾਂ ਨੂੰ, ਅਤੇ ਖ਼ਾਸ ਕਰਕੇ ਗਰੀਬਾਂ ਤੇ ਅੰਨ੍ਹਿਆਂ ਨੂੰ, ਉੱਤਮ ਦਵਿਜ ਨੇ ਭੋਜਨ—ਚੁਣਿੰਦੀਆਂ ਪੱਕੀਆਂ ਭੇਟਾਂ—ਅਤੇ ਵਸਤ੍ਰ ਵੀ ਦਾਨ ਕੀਤੇ।
Verse 10
ततस्तु स्वयमेवान्नं बुभुजे भार्यया सह । विसृज्य तान्समायातान्स्वजनान्ब्राह्मणैः सह
ਫਿਰ ਉਸ ਨੇ ਆਏ ਹੋਏ ਸਭ ਨੂੰ—ਆਪਣੇ ਸਵਜਨ ਅਤੇ ਬ੍ਰਾਹਮਣਾਂ ਸਮੇਤ—ਆਦਰ ਨਾਲ ਵਿਦਾ ਕਰਕੇ, ਆਪਣੀ ਪਤਨੀ ਨਾਲ ਮਿਲ ਕੇ ਆਪ ਭੋਜਨ ਕੀਤਾ।
Verse 11
एवं तेन तदा प्राप्तं वित्तं च परसंभवम् । बुभुजे स्वेच्छया नित्यं तदा भार्यासमन्वितः
ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਉਸ ਨੇ ਉਸ ਵੇਲੇ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤਾ ਹੋਇਆ, ਹੋਰ ਸਰੋਤ ਤੋਂ ਉਪਜਿਆ ਧਨ ਲੈ ਕੇ, ਪਤਨੀ ਸਮੇਤ ਹਰ ਰੋਜ਼ ਆਪਣੀ ਇੱਛਾ ਅਨੁਸਾਰ ਜੀਵਨ ਭੋਗਿਆ।
Verse 159
इति श्रीस्कांदे महापुराण एकाशीति साहस्र्यां संहितायां षष्ठे नागरखण्डे हाटकेश्वरक्षेत्रमाहात्म्ये पुष्पविभवप्राप्तिवर्णनंनामैकोनषष्ट्युत्तरशततमोऽध्यायः
ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਸ਼੍ਰੀ ਸਕਾਂਦ ਮਹਾਪੁਰਾਣ ਦੀ ਇਕਾਸੀ ਹਜ਼ਾਰ ਸ਼ਲੋਕਾਂ ਵਾਲੀ ਸੰਹਿਤਾ ਦੇ ਛੇਵੇਂ ਨਾਗਰਖੰਡ ਵਿੱਚ, ਹਾਟਕੇਸ਼ਵਰ-ਖੇਤਰ-ਮਾਹਾਤਮ੍ਯ ਦੇ ਅੰਦਰ “ਪੁਸ਼ਪ ਦੇ ਭਾਗ੍ਯ ਦੁਆਰਾ ਸਮ੍ਰਿੱਧੀ ਪ੍ਰਾਪਤੀ ਦਾ ਵਰਣਨ” ਨਾਮਕ ਇੱਕ ਸੌ ਉਨਾਹਠਵਾਂ ਅਧਿਆਇ ਸਮਾਪਤ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।