Adhyaya 157

Verse 1

सूत उवाच । एवं संबोधितस्तैस्तु लोकैः पुष्पस्तदा द्विजाः । तानब्रवीत्ततः कुद्धो न करिष्यामि भोजनम्

ਸੂਤ ਨੇ ਕਿਹਾ: ਲੋਕਾਂ ਵੱਲੋਂ ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਸੰਬੋਧਿਤ ਹੋ ਕੇ, ਉਸ ਵੇਲੇ ਪੁਸ਼ਪ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਨੇ ਕ੍ਰੋਧ ਨਾਲ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਕਿਹਾ: ‘ਮੈਂ ਭੋਜਨ ਨਹੀਂ ਕਰਾਂਗਾ।’

Verse 2

यावन्न चास्य पापस्य करिष्यामि प्रतिक्रियाम् । तद्वदध्वं महाभागा देवो वा देवताऽथवा

‘ਜਦ ਤੱਕ ਮੈਂ ਇਸ ਪਾਪ ਦਾ ਯਥੋਚਿਤ ਪ੍ਰਾਯਸ਼ਚਿੱਤ ਨਹੀਂ ਕਰ ਲੈਂਦਾ, ਹੇ ਮਹਾਭਾਗੋ, ਮੈਨੂੰ ਦੱਸੋ—ਕੀ ਕਿਸੇ ਦੇਵਤਾ ਜਾਂ ਕਿਸੇ ਦਿਵ੍ਯ ਸ਼ਕਤੀ ਦੀ ਸ਼ਰਨ ਲੈਣੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ?’

Verse 3

तथान्ये सिद्धमन्त्रा वा सद्यः प्रत्ययकारकाः । आराधिता यथा सद्यो मानुषाणां वरप्रदाः

ਅਥਵਾ ਹੋਰ ਸਿੱਧ ਮੰਤ੍ਰ ਦੱਸੋ ਜੋ ਤੁਰੰਤ ਪ੍ਰਤੀਤੀ ਪੈਦਾ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਹਨ—ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਯਥਾਵਿਧਿ ਆਰਾਧਨਾ ਕਰਨ ਨਾਲ ਮਨੁੱਖਾਂ ਨੂੰ ਤੁਰੰਤ ਵਰ ਪ੍ਰਦਾਨ ਹੁੰਦੇ ਹਨ।

Verse 4

जना ऊचुः । एको देवः स्थितश्चात्र सद्यःप्रत्ययकारकः । तथैका देवता चात्र श्रूयते जगती तले

ਲੋਕ ਬੋਲੇ: ਇੱਥੇ ਇਕੋ ਦੇਵਤਾ ਪ੍ਰਤਿਸ਼ਠਿਤ ਹੈ ਜੋ ਤੁਰੰਤ ਪ੍ਰਤੀਤੀ ਦੇਣ ਵਾਲਾ ਹੈ। ਅਤੇ ਧਰਤੀ ਦੇ ਤਲ ਉੱਤੇ ਇੱਥੇ ਇਕ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਦੇਵੀ ਦਾ ਵੀ ਵਰਣਨ ਸੁਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।

Verse 5

पुष्प उवाच । कोऽसौ देवः कियद्दूरे कस्मिन्स्थाने व्यवस्थितः । तथा च देवता ब्रूत दयां कृत्वा ममोपरि

ਪੁਸ਼ਪ ਨੇ ਕਿਹਾ: ਉਹ ਦੇਵਤਾ ਕੌਣ ਹੈ? ਉਹ ਕਿੰਨੀ ਦੂਰ ਹੈ ਅਤੇ ਕਿਹੜੇ ਸਥਾਨ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਤਿਸ਼ਠਿਤ ਹੈ? ਅਤੇ ਉਸ ਦੇਵੀ ਬਾਰੇ ਵੀ ਦੱਸੋ—ਮੇਰੇ ਉੱਤੇ ਦਇਆ ਕਰੋ।

Verse 6

जना ऊचुः । चमत्कारपुरे सूर्यो याज्ञवल्क्यप्रतिष्ठितः । अस्ति विप्र श्रुतोऽस्माभिः सद्यः प्रत्ययकारकः

ਲੋਕ ਬੋਲੇ: ਚਮਤਕਾਰਪੁਰ ਵਿੱਚ ਯਾਜ्ञਵਲਕ੍ਯ ਦੁਆਰਾ ਪ੍ਰਤਿਸ਼ਠਿਤ ਸੂਰਯ ਦੇਵ ਹਨ। ਹੇ ਬ੍ਰਾਹਮਣ, ਅਸੀਂ ਸੁਣਿਆ ਹੈ ਕਿ ਉਹ ਉੱਥੇ ਹੀ ਹੈ, ਜੋ ਤੁਰੰਤ ਪ੍ਰਤੀਤੀ ਦੇਣ ਵਾਲਾ ਹੈ—ਤੁਰੰਤ ਦ੍ਰਿਸ਼ਟ ਫਲ ਦਿੰਦਾ ਹੈ।

Verse 7

सूर्यवारेण सप्तम्यां फलहस्तः प्रदक्षिणाम् । यः करोति नरस्तस्य ह्यष्टोत्तरशतं द्विज

ਐਤਵਾਰ ਨੂੰ, ਸਪਤਮੀ ਤਿਥੀ ਵਿੱਚ, ਜੋ ਮਨੁੱਖ ਹੱਥ ਵਿੱਚ ਫਲ ਧਾਰ ਕੇ ਪ੍ਰਦਕਸ਼ਿਣਾ ਕਰਦਾ ਹੈ—ਹੇ ਦ੍ਵਿਜ—ਉਹ ਇੱਕ ਸੌ ਅੱਠ ਪ੍ਰਦਕਸ਼ਿਣਾਵਾਂ ਕਰੇ।

Verse 8

तस्य सिद्धिप्रदः सम्यङ्मनसा वांछितं ददेत् । तथान्या शारदा नाम देवी काश्मीरसंस्थिता

ਉਹ (ਸੂਰ੍ਯ) ਸਮ੍ਯਕ ਮਨ ਨਾਲ ਮੰਗੀ ਹੋਈ ਇੱਛਾ ਪੂਰੀ ਕਰਕੇ ਸਿੱਧੀ ਬਖ਼ਸ਼ਦਾ ਹੈ। ਇਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਸ਼ਾਰਦਾ ਨਾਮ ਦੀ ਹੋਰ ਦੇਵੀ ਹੈ, ਜੋ ਕਸ਼ਮੀਰ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਤਿਸ਼ਠਿਤ ਹੈ।

Verse 9

उपवासकृतेरेव सापि सिद्धिप्रदायिनी । तच्छ्रुत्वा वचनं तेषां जनानां स द्विजोत्तमाः

ਉਹ ਦੇਵੀ ਵੀ ਉਪਵਾਸ ਦੇ ਆਚਰਨ ਨਾਲ ਹੀ ਸਿੱਧੀ ਦੇਣ ਵਾਲੀ ਹੈ। ਲੋਕਾਂ ਦੇ ਇਹ ਬਚਨ ਸੁਣ ਕੇ ਉਹ ਉੱਤਮ ਬ੍ਰਾਹਮਣ (ਪੁਸ਼ਪ) …

Verse 10

समुद्दिश्य चमत्कारं तस्मात्स्थानात्ततः परम् । चमत्कारपुरं प्राप्य सप्तम्यां सूर्यवासरे

ਫਿਰ ਉਸ ‘ਚਮਤਕਾਰ’ ਦੇ ਅਦਭੁਤ ਮਹਿਮਾ ਨੂੰ ਲਕਸ਼ ਕਰਕੇ, ਉਸ ਥਾਂ ਤੋਂ ਚੱਲ ਕੇ ਅੱਗੇ ਵਧਿਆ। ਸਪਤਮੀ ਨੂੰ, ਐਤਵਾਰ ਦੇ ਦਿਨ, ਚਮਤਕਾਰਪੁਰ ਪਹੁੰਚ ਗਿਆ।

Verse 11

तत्रागत्य ततः स्नात्वा शुचिर्भूत्वा समाहितः । गतः संति ष्ठते यत्र याज्ञवल्क्यकृतो रविः

ਉੱਥੇ ਆ ਕੇ ਉਸ ਨੇ ਸਨਾਨ ਕੀਤਾ; ਪਵਿੱਤਰ ਹੋ ਕੇ, ਮਨ ਨੂੰ ਇਕਾਗ੍ਰ ਕਰਕੇ, ਉਹ ਉਸ ਥਾਂ ਗਿਆ ਜਿੱਥੇ ਯਾਜ਼੍ਞਵਲਕ੍ਯ ਦੁਆਰਾ ਪ੍ਰਤਿਸ਼ਠਿਤ ਰਵਿ (ਸੂਰ੍ਯ) ਵਿਦਮਾਨ ਹੈ।

Verse 12

ततः प्रदक्षिणाः कृत्वा अष्टोत्तरशतं मिताः । नालिकेराणि चादाय श्रद्धया परयाः युतः

ਫਿਰ ਉਸ ਨੇ ਗਿਣਤੀ ਅਨੁਸਾਰ ਇੱਕ ਸੌ ਅੱਠ ਪ੍ਰਦਕਸ਼ਿਣਾਂ ਕੀਤੀਆਂ। ਅਤੇ ਨਾਰੀਅਲ ਭੇਟ ਵਜੋਂ ਲੈ ਕੇ, ਪਰਮ ਸ਼ਰਧਾ ਨਾਲ ਯੁਕਤ ਹੋਇਆ।

Verse 13

ततः क्षुत्क्षामकंठः स परिश्रांतस्तदग्रतः । उपविष्टो जपं कुर्वन्सूर्येष्टैः स्तवनैस्तदा

ਫਿਰ ਭੁੱਖ ਨਾਲ ਸੁੱਕੇ ਕੰਠ ਅਤੇ ਥਕਾਵਟ ਨਾਲ ਭਰਿਆ ਉਹ ਦੇਵਤਾ ਦੇ ਅੱਗੇ ਬੈਠ ਗਿਆ। ਤਦ ਉਸ ਨੇ ਜਪ ਕੀਤਾ ਅਤੇ ਸੂਰਜ ਨੂੰ ਪ੍ਰਿਯ ਸਤੁਤੀਆਂ ਨਾਲ ਆਦਰ ਸਹਿਤ ਸਤਿਕਾਰਿਆ।

Verse 14

मंडलब्राह्मणाद्यैश्च तारं स्वरमुपाश्रितः । सप्तयुंजर वाद्यैश्च अग्निरेवेति भक्तितः

ਮੰਡਲ-ਬ੍ਰਾਹਮਣਾਂ ਆਦਿ ਦੇ ਸਹਾਰੇ ਨਾਲ ਉਸ ਨੇ ਉੱਚਾ, ਗੂੰਜਦਾਰ ਸੁਰ ਧਾਰਿਆ। ਸੱਤ ਪ੍ਰਕਾਰ ਦੇ ਵਾਜਿਆਂ ਦੀ ਧੁਨ ਨਾਲ ਉਹ ਭਕਤੀ ਸਹਿਤ ਉਚਾਰਦਾ ਰਿਹਾ—“ਅਗਨੀ ਹੀ (ਪੂਜਣਯੋਗ) ਹੈ।”

Verse 15

आदित्यव्रतसंज्ञाद्यैः सामभिर्दृढभक्तिभाक् । क्षुरिकामंत्रपूर्वैश्च तथैवाथर्वणोद्भवैः

ਦ੍ਰਿੜ੍ਹ ਭਕਤੀ ਵਾਲਾ ਉਹ ‘ਆਦਿਤ੍ਯਵ੍ਰਤ’ ਆਦਿ ਨਾਮਾਂ ਨਾਲ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਸਾਮ-ਗਾਨਾਂ ਦੁਆਰਾ ਸਤੁਤੀ ਕਰਨ ਲੱਗਾ। ਇਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ‘ਖ਼ੁਰਿਕਾ’ ਨਾਲ ਆਰੰਭ ਹੋਣ ਵਾਲੇ ਮੰਤ੍ਰਾਂ ਅਤੇ ਅਥਰਵ ਪਰੰਪਰਾ ਤੋਂ ਉਤਪੰਨ ਮੰਤ੍ਰਾਂ ਨਾਲ ਵੀ।

Verse 16

यावदन्योर्कवारस्तु नैव तुष्टो दिवाकरः । पौर्णमासीदिने प्राप्ते वैराग्यं परमं गतः

ਜਦ ਤੱਕ ਹੋਰ (ਅਣਉਚਿਤ) ਦਿਨ ਸੀ, ਦਿਵਾਕਰ ਪ੍ਰਸੰਨ ਨਾ ਹੋਇਆ। ਪਰ ਜਦ ਪੂਰਨਿਮਾ ਦਾ ਦਿਨ ਆ ਪਹੁੰਚਿਆ, ਉਹ ਪਰਮ ਵੈਰਾਗ ਅਤੇ ਨਿਰਮਲ ਨਿਸ਼ਚੇ ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੋ ਗਿਆ।

Verse 17

ततः पुष्पो विधायाथ स्नानं धौतांबरः शुचिः । भूनाम्ना साध्य भूमिं च स्थंडिलार्थं द्विजोत्तमाः

ਫਿਰ ਉਸ ਨੇ ਪੁਸ਼ਪਾਂ ਦੀ ਅਰਪਣਾ ਕਰ ਕੇ ਸਨਾਨ ਕੀਤਾ। ਧੋਏ ਹੋਏ ਵਸਤ੍ਰ ਪਹਿਨ ਕੇ, ਸ਼ੁੱਧ ਹੋ ਕੇ, ਉਸ ਉੱਤਮ ਦਵਿਜ ਨੇ ‘ਭੂ’ ਨਾਮਕ ਮੰਤ੍ਰ ਨਾਲ ਸਥੰਡਿਲ (ਯਜ੍ਞ-ਵੇਦੀ-ਸਥਾਨ) ਲਈ ਭੂਮੀ ਤਿਆਰ ਕੀਤੀ।

Verse 18

स्थंडिलं हस्तमात्रं च स्थंडिले प्रत्यकल्पयत् । अग्निमीऌएतिमंत्रेण ततोऽग्निं स निधाय च

ਉਸ ਨੇ ਹੱਥ-ਭਰ ਮਾਪ ਦਾ ਪਵਿੱਤਰ ਸਥੰਡਿਲ ਬਣਾਇਆ ਅਤੇ ਉਸ ਸਥੰਡਿਲ ਉੱਤੇ ਵਿਧੀ ਅਨੁਸਾਰ ਕਰਮ ਸਜਾਇਆ; ਫਿਰ “ਅਗ્નਿਮੀਲ਼ੇ…” ਮੰਤ੍ਰ ਨਾਲ ਉਸ ਨੇ ਪਾਵਨ ਅਗਨੀ ਨੂੰ ਸਥਾਪਿਤ ਕੀਤਾ।

Verse 19

तृणैः परिस्तृणामीतिकृत्वोपस्तरणं ततः । आब्रह्मन्निति मन्त्रेण दत्त्वा ब्रह्मासनं ततः

ਫਿਰ “ਪਰਿਸ੍ਤ੍ਰੁਣਾਮਿ” ਉਚਾਰ ਕੇ ਉਸ ਨੇ ਪਵਿੱਤਰ ਤ੍ਰਿਣਾਂ ਨਾਲ ਵਿਧੀ ਅਨੁਸਾਰ ਆਸਨ-ਢੱਕਣ ਵਿਛਾਇਆ; ਤਦ “ਆ ਬ੍ਰਹ੍ਮਨ্…” ਮੰਤ੍ਰ ਨਾਲ ਬ੍ਰਹ੍ਮ ਲਈ ਆਸਨ ਅਰਪਿਤ ਕੀਤਾ।

Verse 20

सुत्रामाणमिति प्रोच्य समिधःस्थापनं च यत् । प्रोक्षणीपात्रमासाद्य प्रोक्षणं कृतवांस्ततः

“ਸੁਤ੍ਰਾਮਾਣਮ্…” ਕਹਿ ਕੇ ਉਸ ਨੇ ਸਮਿਧਾਂ ਦੀ ਸਥਾਪਨਾ ਕੀਤੀ; ਫਿਰ ਪ੍ਰੋક્ષણੀ ਪਾਤ੍ਰ ਲੈ ਕੇ ਉਸ ਨੇ ਸ਼ੁੱਧੀ ਲਈ ਪ੍ਰੋક્ષણ ਕਰਮ ਕੀਤਾ।

Verse 21

पात्राणामथ सर्वेषां स्रुवादीनां यथाक्रमम् । ततः प्रकल्पयामास हविःस्थाने निजां तनुम्

ਅਗਲੇ ਪੜਾਅ ਵਿੱਚ ਉਸ ਨੇ ਸ੍ਰੁਵ ਆਦਿ ਸਮੇਤ ਸਾਰੇ ਪਾਤ੍ਰਾਂ ਨੂੰ ਯਥਾਕ੍ਰਮ ਸਜਾਇਆ; ਫਿਰ ਹਵਿਸ ਅਰਪਣ ਦੇ ਸਥਾਨ ਉੱਤੇ ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਵਿਧੀ ਅਨੁਸਾਰ ਸਥਿਤ ਕੀਤਾ।

Verse 22

न्यायं तु देवतास्थाने स आचार्यविधानतः । ग्रहणं प्रोक्षणं चैव सूर्याय त्वेति चोत्तरम्

ਦੇਵਤਾ ਦੇ ਸਥਾਨ ਉੱਤੇ ਉਸ ਨੇ ਆਚਾਰਯ ਦੇ ਵਿਧਾਨ ਅਨੁਸਾਰ ਨਿਆਂ-ਵਿਧੀ ਕੀਤੀ—ਗ੍ਰਹਣ, ਪ੍ਰੋક્ષણ ਅਤੇ ਅੰਤ ਵਿੱਚ ਉਚਾਰਨ: “ਸੂਰਯਾਯ ਤ੍ਵੇ—ਇਹ ਤੇਰੇ ਲਈ ਹੈ।”

Verse 23

अयं त इध्म आत्मेति जप्त्वाथ समिधं ततः । अग्निसोमेति मन्त्राभ्यां हुत्वा चाज्याहुती ततः

ਉਸ ਨੇ ਜਪਿਆ—“ਇਹ ਇੰਧਨ ਤੇਰਾ ਹੀ ਆਤਮਾ ਹੈ”—ਅਤੇ ਫਿਰ ਸਮਿਧਾ ਅਰਪਿਤ ਕੀਤੀ। ਤਦ “ਅਗਨੀ-ਸੋਮ” ਦੋ ਮੰਤ੍ਰਾਂ ਨਾਲ ਅੱਗ ਵਿੱਚ ਘੀ ਦੀਆਂ ਆਹੁਤੀਆਂ ਦਿੱਤੀਆਂ।

Verse 24

कृत्वा व्याहृतिहोमं तु भूर्भुवः स्वेति भो द्विजाः । ये ते शतेति मन्त्राद्यैर्हुत्वात्रैव च दारुणम्

ਹੇ ਦਵਿਜੋ, “ਭੂਰ੍, ਭੁਵਹ੍, ਸ੍ਵਹ੍” ਵਾਲੀਆਂ ਵਿਆਹ੍ਰਿਤੀਆਂ ਨਾਲ ਹੋਮ ਕਰਕੇ, ਫਿਰ “ਯੇ ਤੇ ਸ਼ਤ…” ਤੋਂ ਆਰੰਭ ਹੋਣ ਵਾਲੇ ਮੰਤ੍ਰਾਂ ਨਾਲ ਇੱਥੇ ਹੀ ਭਿਆਨਕ ਤੇ ਦਾਰੁਣ ਆਹੁਤੀ ਅਰਪਿਤ ਕੀਤੀ।

Verse 25

आह्वयामास वह्निं च प्रत्यक्षो भव देव मे । एवं मन्त्रेण कृत्वा तं संमुखं ज्वलनं ततः

ਉਸ ਨੇ ਅਗਨੀ ਨੂੰ ਆਹਵਾਨ ਕੀਤਾ—“ਹੇ ਮੇਰੇ ਦਿਵ੍ਯ ਪ੍ਰਭੂ, ਮੇਰੇ ਸਾਹਮਣੇ ਪ੍ਰਤੱਖ ਹੋ ਜਾ।” ਇਸ ਮੰਤ੍ਰ ਨਾਲ ਉਸ ਨੇ ਜਵਲੰਤ ਅੱਗ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਸਾਹਮਣੇ ਪ੍ਰਗਟ ਕਰ ਦਿੱਤਾ।

Verse 26

कालीकरालिकाद्याश्च सप्तजिह्वाश्च याः स्मृताः । तासामाह्वानकं कृत्वा ततो दीप्ते हविर्भुजि

ਅਗਨੀ ਦੀਆਂ ਸੱਤ ਜਿਹਵਾਂ ਜੋ ਸਮਰਿਤ ਹਨ—ਕਾਲੀ ਅਤੇ ਕਰਾਲਿਕਾ ਆਦਿ—ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਆਹਵਾਨ ਕਰਕੇ, ਫਿਰ ਜਦੋਂ ਹਵਿਰਭੁਕ ਅਗਨੀ ਪ੍ਰਜ੍ਵਲਿਤ ਹੋਈ…

Verse 27

जुहाव च स मांसानि स्वानि चोत्कृत्त्य शस्त्रतः । लोमभ्यः स्वाहेति विदिशो दिग्भ्यो दत्त्वा ततः परम्

ਉਸ ਨੇ ਹਥਿਆਰ ਨਾਲ ਆਪਣਾ ਹੀ ਮਾਸ ਕੱਟ ਕੇ ਆਹੁਤੀ ਵਜੋਂ ਹੋਮ ਕੀਤਾ। ਫਿਰ “ਲੋਮਭ੍ਯਹ੍ ਸ੍ਵਾਹਾ” ਉਚਾਰ ਕੇ ਮੱਧ ਦਿਸ਼ਾਵਾਂ ਨੂੰ ਭੇਟਾਂ ਅਰਪਿਤ ਕੀਤੀਆਂ—ਅਤੇ ਅੱਗੇ ਵੀ…

Verse 28

अग्नये स्विष्टकृतैति यावदात्मानमाक्षिपेत् । तावद्धृतः स सूर्येण स्वहस्तेन समंततः

ਜਦ ਉਹ ‘ਅਗ્નਏ ਸ੍ਵਿਸ਼ਟਕ੍ਰਿਤੇ ਸ੍ਵਾਹਾ’ ਕਹਿ ਕੇ ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਅੱਗ ਵਿੱਚ ਸੁੱਟਣ ਲੱਗਾ, ਉਸੇ ਪਲ ਸੂਰਜ ਨੇ ਆਪਣੇ ਹੀ ਹੱਥ ਨਾਲ ਚੌਹੀਂ ਪਾਸੀਂ ਤੋਂ ਉਸ ਨੂੰ ਰੋਕ ਲਿਆ।

Verse 29

धृतश्च सादरं तेन मा विप्र कुरु साहसम् । नेदृग्घोमः कृतः क्वापि कदाचित्केनचिद्द्विज

ਉਸ ਨੂੰ ਆਦਰ ਨਾਲ ਰੋਕ ਕੇ ਉਸ ਨੇ ਕਿਹਾ: ‘ਹੇ ਵਿਪ੍ਰ, ਇਹ ਸਾਹਸ ਨਾ ਕਰ। ਹੇ ਦ੍ਵਿਜ, ਕਦੇ ਵੀ ਕਿਤੇ ਕਿਸੇ ਨੇ ਐਸਾ ਹੋਮ ਨਹੀਂ ਕੀਤਾ।’

Verse 30

तुष्टोऽहं च महाभाग ब्रूहि किं करवाणि ते । अदेयमपि दास्यामि यत्ते मनसिवर्तते

ਹੇ ਮਹਾਭਾਗ, ਮੈਂ ਪ੍ਰਸੰਨ ਹਾਂ। ਦੱਸ, ਮੈਂ ਤੇਰੇ ਲਈ ਕੀ ਕਰਾਂ? ਜੋ ਆਮ ਤੌਰ ‘ਤੇ ਦੇਣਯੋਗ ਨਹੀਂ, ਉਹ ਵੀ ਦੇ ਦਿਆਂਗਾ—ਜੋ ਕੁਝ ਤੇਰੇ ਮਨ ਵਿੱਚ ਵੱਸਦਾ ਹੈ।

Verse 31

पुष्प उवाच । यदि तुष्टोसि देवेश यदि देयो वरो मम । तद्देयं गुटिकायुग्मं यदर्थं प्रार्थयाम्यहम्

ਪੁਸ਼ਪ ਨੇ ਕਿਹਾ: ‘ਹੇ ਦੇਵੇਸ਼, ਜੇ ਤੂੰ ਪ੍ਰਸੰਨ ਹੈਂ ਅਤੇ ਜੇ ਮੇਰਾ ਵਰ ਦੇਣਯੋਗ ਹੈ, ਤਾਂ ਉਹ ਦੋ ਗੁਟਿਕਾਂ ਮੈਨੂੰ ਦੇਹ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਲਈ ਮੈਂ ਪ੍ਰਾਰਥਨਾ ਕਰਦਾ ਹਾਂ।’

Verse 32

वैदिशे नगरे चास्ति मणिभद्रो महाधनी । कुब्जांगः क्षत्रियो देव जरावलिसमन्वितः

ਵਿਦਿਸ਼ਾ ਨਗਰ ਵਿੱਚ ਮਣਿਭਦ੍ਰ ਨਾਮ ਦਾ ਇਕ ਮਹਾਧਨੀ ਹੈ; ਹੇ ਦੇਵ, ਉਹ ਖ਼ਸ਼ਤ੍ਰਿਯ ਹੈ, ਦੇਹੋਂ ਕੁਬਜਾ ਹੈ ਅਤੇ ਬੁਢਾਪੇ ਦੀ ਲਕੀਰਾਂ ਨਾਲ ਚਿੰਨ੍ਹਿਤ ਹੈ।

Verse 33

अब्रह्मण्यो महानीचः कीनाशो जनदूषितः । द्वयोरेकां यदा वक्त्रे सदा चैव करोम्यहम्

ਉਹ ਬ੍ਰਾਹਮਣਾਂ ਦਾ ਵੈਰੀ, ਮਹਾ ਨੀਚ, ਕੰਜੂਸ ਤੇ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਦੂਸ਼ਿਤ ਕਰਨ ਵਾਲਾ ਹੈ। ਜਦੋਂ ਦੋ ਚੀਜ਼ਾਂ ਹੋਣ, ਮੈਂ ਸਦਾ ਉਸ ਦੇ ਮੂੰਹ ਵਿੱਚ ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਇਕ ਕਰ ਦੇਂਦਾ ਹਾਂ (ਉਸ ਦਾ ਹਿੱਸਾ ਘਟਾ ਦਿੰਦਾ ਹਾਂ)।

Verse 34

तदा मे तादृशं रूपमविकल्पं भवत्विति । यदा पुनर्गृहीत्वा तां द्वितीयां प्रक्षिपाम्यहम्

ਤਦ ਮੇਰਾ ਉਹੋ ਜਿਹਾ ਰੂਪ ਨਿਸ਼ਚਿਤ ਹੀ ਹੋ ਜਾਵੇ, ਬਿਨਾ ਕਿਸੇ ਸੰਦੇਹ ਦੇ। ਅਤੇ ਜਦੋਂ ਮੈਂ ਦੂਜੀ ਚੀਜ਼ ਨੂੰ ਫਿਰ ਲੈ ਕੇ ਮੁੜ ਅੰਦਰ ਸੁੱਟਾਂ…

Verse 35

ततश्च सहजं रूपं मम भूयात्सुरेश्वर । वैदिशे नगरे चास्ति मणिभद्रः सुरेश्वर

ਫਿਰ, ਹੇ ਦੇਵਾਂ ਦੇ ਪ੍ਰਭੂ, ਮੇਰਾ ਆਪਣਾ ਸਹਜ ਰੂਪ ਮੁੜ ਆ ਜਾਵੇ। ਵੈਦੀਸ਼ਾ ਨਗਰ ਵਿੱਚ ਮਣਿਭਦ੍ਰ ਨਾਮ ਦਾ ਇਕ ਹੈ, ਹੇ ਸੁਰੇਸ਼ਵਰ।

Verse 36

अपरं तस्य यत्किंचिद्धनधान्यादिकं गृहे । तत्सर्वं विदितं मे स्यात्तथा देव प्रजायताम्

ਅਤੇ ਉਸ ਦੇ ਘਰ ਵਿੱਚ ਜੋ ਕੁਝ ਵੀ ਧਨ, ਅਨਾਜ ਆਦਿ ਹੈ, ਉਹ ਸਭ ਮੈਨੂੰ ਵਿਦਿਤ ਹੋ ਜਾਵੇ; ਐਸਾ ਹੀ ਹੋਵੇ, ਹੇ ਦੇਵ, ਕਿਰਪਾ ਕਰਕੇ ਪ੍ਰਦਾਨ ਕਰੋ।

Verse 37

किं वानेन बहूक्तेन तस्य मित्राणि बांधवाः । व्यवहारास्तथा सर्वे प्रकटाः स्युः सदैव हि

ਪਰ ਬਹੁਤ ਕਹਿਣ ਦਾ ਕੀ ਲਾਭ? ਉਸ ਦੇ ਮਿੱਤਰ, ਬਾਂਧਵ ਅਤੇ ਉਸ ਦੇ ਸਾਰੇ ਲੈਣ-ਦੇਣ ਸਦਾ ਹੀ ਮੈਨੂੰ ਪ੍ਰਗਟ ਰਹਿਣ।

Verse 38

न कश्चिज्जायते तत्र विकल्पः कस्यचित्क्वचित् । मम तस्याधम स्यापि सर्वकृत्येषु सर्वदा

ਉੱਥੇ ਕਿਸੇ ਨੂੰ ਕਦੇ ਵੀ ਕਿਸੇ ਵੇਲੇ ਕੋਈ ਸੰਦੇਹ ਨਹੀਂ ਉੱਠਦਾ। ਭਾਵੇਂ ਮੈਂ ਸਭ ਤੋਂ ਨੀਚ ਵੀ ਹੋਵਾਂ, ਤਾਂ ਵੀ ਹਰ ਕੰਮ ਵਿੱਚ ਸਦਾ ਸਮਰੱਥ ਰਹਿੰਦਾ ਹਾਂ।

Verse 39

भास्कर उवाच । गृहाण त्वं महाभाग गुटिकाद्वितयं शुभम् । शुक्लं कृष्णं च वक्त्रस्थं विभेद जननं महत्

ਭਾਸਕਰ ਨੇ ਕਿਹਾ: ਹੇ ਭਾਗਾਂ ਵਾਲੇ, ਇਹ ਸ਼ੁਭ ਦੋ ਗੋਲੀਆਂ ਲੈ ਲੈ—ਇੱਕ ਚਿੱਟੀ ਤੇ ਇੱਕ ਕਾਲੀ। ਮੂੰਹ ਵਿੱਚ ਰੱਖਣ ਨਾਲ ਇਹ ਵੱਡੀ ਭਿੰਨਤਾ ਪੈਦਾ ਕਰਨ ਵਾਲੀ ਸ਼ਕਤੀ ਦਿੰਦੀਆਂ ਹਨ।

Verse 40

शुक्लया तस्य रूपं च तव नूनं भविष्यति । कृष्णयापि पुनः स्वं च संप्राप्स्यसि महाद्विज

ਚਿੱਟੀ ਨਾਲ ਤੂੰ ਨਿਸ਼ਚੇ ਹੀ ਉਸ ਦਾ ਰੂਪ ਧਾਰ ਲਵੇਂਗਾ। ਅਤੇ ਕਾਲੀ ਨਾਲ, ਹੇ ਮਹਾਨ ਬ੍ਰਾਹਮਣ, ਤੂੰ ਮੁੜ ਆਪਣਾ ਹੀ ਰੂਪ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰ ਲਵੇਂਗਾ।

Verse 41

पुष्प उवाच । अपरं वद मे देव संदेहं हृदये स्थितम् । यत्त्वां पृच्छामि देवेश तव कीर्तिविवर्धनम्

ਪੁਸ਼ਪ ਨੇ ਕਿਹਾ: ਹੇ ਦੇਵ, ਮੈਨੂੰ ਹੋਰ ਵੀ ਦੱਸੋ; ਮੇਰੇ ਹਿਰਦੇ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਸੰਦੇਹ ਟਿਕਿਆ ਹੈ। ਹੇ ਦੇਵਾਂ ਦੇ ਪ੍ਰਭੂ, ਜੋ ਮੈਂ ਤੁਹਾਨੂੰ ਪੁੱਛਦਾ ਹਾਂ, ਉਹ ਤੁਹਾਡੀ ਕੀਰਤੀ ਵਧਾਉਣ ਲਈ ਹੈ।

Verse 42

मया श्रुतं सुरश्रेष्ठ सप्तम्यां सूर्यवासरे । यस्ते प्रदक्षिणानां च कुर्यादष्टोत्तरं शतम् । तस्य त्वं तत्क्षणादेव फलहस्तस्य सिद्धिदः

ਮੈਂ ਸੁਣਿਆ ਹੈ, ਹੇ ਦੇਵਾਂ ਵਿੱਚ ਸ਼੍ਰੇਸ਼ਠ, ਸਪਤਮੀ ਨੂੰ ਜਦੋਂ ਐਤਵਾਰ ਹੋਵੇ, ਜੋ ਕੋਈ ਤੁਹਾਡੇ ਲਈ ਇੱਕ ਸੌ ਅੱਠ ਪ੍ਰਦਕਸ਼ਿਣਾਂ ਕਰੇ—ਤੁਸੀਂ ਉਸ ਨੂੰ ਉਸੇ ਪਲ ਸਿੱਧੀ ਬਖ਼ਸ਼ਦੇ ਹੋ, ਫਲ ਉਸ ਦੇ ਹੱਥ ਵਿੱਚ ਰੱਖ ਦਿੰਦੇ ਹੋ।

Verse 43

मूर्खस्यापि च पापस्य सर्वदोषान्वितस्य च । चतुर्वेदस्य मे कस्मात्तीर्थयात्रापरस्य च

ਚਾਹੇ ਮੂਰਖ ਪਾਪੀ ਹੋਵੇ, ਸਭ ਦੋਸ਼ਾਂ ਨਾਲ ਭਰਿਆ ਹੋਵੇ, ਜਾਂ ਚਾਰ ਵੇਦਾਂ ਦਾ ਵਿਦਵਾਨ ਤੇ ਤੀਰਥ-ਯਾਤਰਾ ਵਿੱਚ ਰਤ—ਮੇਰੇ ਲਈ ਇਹ ਕਿਵੇਂ ਅਤੇ ਕਿਉਂ ਹੈ?

Verse 44

सप्तरात्रे गते तुष्टो होम एवंविधे कृते

ਜਦੋਂ ਸੱਤ ਰਾਤਾਂ ਬੀਤ ਗਈਆਂ ਅਤੇ ਇਸ ਪ੍ਰਕਾਰ ਦਾ ਹੋਮ ਵਿਧੀਵਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ, ਤਦ ਪ੍ਰਭੂ ਪ੍ਰਸੰਨ ਹੋ ਗਏ।

Verse 46

यत्किंचित्क्रियते विप्र तामसं भावमाश्रितैः । तत्सर्वं जायते व्यर्थं किं न वेत्ति भवा निदम्

ਹੇ ਬ੍ਰਾਹਮਣ, ਜੋ ਕੁਝ ਵੀ ਤਾਮਸਿਕ ਭਾਵ ਵਿੱਚ ਆਸਰਾ ਲੈਣ ਵਾਲੇ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਉਹ ਸਭ ਵਿਅਰਥ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ; ਤੂੰ ਇਹ ਕਿਉਂ ਨਹੀਂ ਜਾਣਦਾ?

Verse 47

एवमुक्त्वा ततः सूर्यस्तस्य गात्राण्युपास्पृशत् । खंडितानि स्वहस्तेन निर्व्रणानि कृतानि च

ਇਉਂ ਕਹਿ ਕੇ ਸੂਰਯ ਨੇ ਫਿਰ ਉਸ ਦੇ ਅੰਗਾਂ ਨੂੰ ਛੂਹਿਆ; ਅਤੇ ਆਪਣੇ ਹੀ ਹੱਥ ਨਾਲ ਟੁੱਟੇ-ਫੁੱਟੇ ਹਿੱਸਿਆਂ ਨੂੰ ਜੋੜ ਕੇ ਨਿਰਵ੍ਰਣ ਕਰ ਦਿੱਤਾ।

Verse 48

अब्रवीच्च पुनः पुष्पं प्रसन्न वदनः स्थितः । अनेनैव विधानेन यः करोति कुशंडिकाम्

ਫਿਰ ਪ੍ਰਸੰਨ ਮੁਖ ਨਾਲ ਉੱਥੇ ਖੜ੍ਹਾ ਹੋ ਕੇ ਉਸ ਨੇ ਪੁਸ਼ਪ ਨੂੰ ਕਿਹਾ: “ਇਸੇ ਹੀ ਵਿਧਾਨ ਨਾਲ ਜੋ ਕੋਈ ਕੁਸ਼ੰਡਿਕਾ ਕਰੇ…”

Verse 49

श्रीसूर्य उवाच । तामसेन तु भावेन त्ववा सर्वमिदं कृतम् । तेन सर्वं वृथा जातं त्वया सर्वं च यत्कृतम्

ਸ਼੍ਰੀ ਸੂਰਯ ਨੇ ਕਿਹਾ: ਤੂੰ ਇਹ ਸਭ ਕੁਝ ਤਾਮਸਿਕ ਭਾਵ ਨਾਲ ਕੀਤਾ; ਇਸ ਲਈ ਤੇਰੇ ਦੁਆਰਾ ਕੀਤਾ ਹੋਇਆ ਸਭ ਕੁਝ ਵਿਅਰਥ ਹੋ ਗਿਆ।

Verse 51

एवमुक्त्वा सहस्रांशुस्तत्रैवां तरधीयत । दीपवल्लक्षितो नैव केन मार्गेण निर्गतः

ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਕਹਿ ਕੇ ਸਹਸ੍ਰਾਂਸ਼ੁ ਉੱਥੇ ਹੀ ਅਦ੍ਰਿਸ਼ ਹੋ ਗਿਆ। ਦੀਵੇ ਵਾਂਗ ਵੀ ਉਹ ਦਿਸਿਆ ਨਹੀਂ, ਨਾਹ ਹੀ ਪਤਾ ਲੱਗਿਆ ਕਿ ਕਿਹੜੇ ਮਾਰਗੋਂ ਨਿਕਲਿਆ।

Verse 157

इति श्रीस्कांदे महापुराण एकाशीतिसाहस्र्यां संहितायां षष्ठे नागरखण्डे हाटकेश्वरक्षेत्रमाहात्म्ये सूर्यसकाशात्पुष्पब्राह्मणस्य वरलब्धिवर्णनंनाम सप्तपञ्चाशदुत्तरशततमोऽध्यायः

ਇਸ ਪ੍ਰਕਾਰ ਪਵਿੱਤਰ ਸਕੰਦ ਮਹਾਪੁਰਾਣ ਦੀ ਏਕਾਸ਼ੀਤਿਸਾਹਸ੍ਰੀ ਸੰਹਿਤਾ ਦੇ ਛੇਵੇਂ ਭਾਗ ਨਾਗਰਖੰਡ ਵਿੱਚ, ਹਾਟਕੇਸ਼ਵਰ ਖੇਤਰ-ਮਾਹਾਤਮ੍ਯ ਅੰਦਰ, ‘ਸੂਰਯ ਤੋਂ ਪੁਸ਼ਪ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਨੂੰ ਵਰ ਪ੍ਰਾਪਤੀ ਦਾ ਵਰਣਨ’ ਨਾਮਕ ਇਕ ਸੌ ਸਤਾਵੰਜਵਾਂ ਅਧਿਆਇ ਸਮਾਪਤ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।