Adhyaya 156

Verse 1

सूत उवाच । एवं सम्बोधिता तेन सा भार्या विजने गता । कन्याप्रदानस्य रुचिः संजाता तदनन्तरम्

ਸੂਤ ਜੀ ਨੇ ਕਿਹਾ: ਉਸ ਦੇ ਉਪਦੇਸ਼ ਨਾਲ ਸੰਬੋਧਿਤ ਹੋ ਕੇ ਉਹ ਪਤਨੀ ਇਕਾਂਤ ਥਾਂ ਨੂੰ ਗਈ; ਅਤੇ ਉਸ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਜਲਦੀ ਹੀ ਉਸ ਦੇ ਮਨ ਵਿੱਚ ਕੰਨਿਆ-ਦਾਨ ਕਰਨ ਦੀ ਇੱਛਾ ਜਾਗ ਪਈ।

Verse 2

ततः स पादौ प्रक्षाल्य मणिभद्रस्य सत्वरम् । उदकं साक्षतं हस्ते कन्यादानकृते ददौ

ਫਿਰ ਉਸ ਨੇ ਤੁਰੰਤ ਮਣਿਭਦ੍ਰ ਦੇ ਚਰਨ ਧੋਏ ਅਤੇ ਕੰਨਿਆ-ਦਾਨ ਦੇ ਨਿਮਿੱਤ ਉਸ ਦੇ ਹੱਥ ਵਿੱਚ ਅਖੰਡ ਚਾਵਲ ਸਮੇਤ ਜਲ ਅਰਪਿਤ ਕੀਤਾ।

Verse 3

सोऽपि हस्तकृते तोये तं क्षत्रियमुवाच ह । अद्यैव कुरु मे शीघ्रं विवाहं कन्यया सह

ਅਤੇ ਉਹ (ਮਣਿਭਦ੍ਰ) ਹੱਥ ਵਿੱਚ ਰੱਖੇ ਜਲ ਨੂੰ ਧਾਰਨ ਕਰਕੇ ਉਸ ਖ਼ਸ਼ਤ੍ਰੀ ਨੂੰ ਬੋਲੇ: “ਅੱਜ ਹੀ, ਤੁਰੰਤ, ਉਸ ਕੰਨਿਆ ਨਾਲ ਮੇਰਾ ਵਿਵਾਹ ਕਰ ਦੇ।”

Verse 4

यस्मादिच्छामि संस्थातुं तेन ते गृहमागतः । क्षत्रिय उवाच । नात्र नक्षत्रमर्हं तु न किंचिद्भगदैवतम्

“ਵਿਆਹ ਲਈ ਵਸਣ ਦੀ ਇੱਛਾ ਕਰਕੇ ਹੀ ਮੈਂ ਤੇਰੇ ਘਰ ਆਇਆ ਹਾਂ।” ਖ਼ਤਰੀ ਨੇ ਕਿਹਾ: “ਇੱਥੇ ਨਾ ਯੋਗ ਨਕਸ਼ਤਰ ਹੈ, ਨਾ ਭਗ-ਦੇਵਤਾ ਦੀ ਕੋਈ ਸ਼ੁਭ ਨਿਸ਼ਾਨੀ।”

Verse 5

विवाहस्य न वारस्तु प्रसुप्ते मधुसूदने । अस्मिन्काले तु संप्राप्ते या कन्या परिणीयते

ਜਦੋਂ ਮਧੁਸੂਦਨ (ਵਿਸ਼ਣੂ) ਯੋਗ-ਨਿਦਰਾ ਵਿੱਚ ਹੋਵੇ, ਤਦ ਵਿਆਹ ਲਈ ਕੋਈ ਯੋਗ ਵਾਰ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦਾ। ਐਸੇ ਸਮੇਂ ਜੇ ਕੋਈ ਕੁਆਰੀ ਫਿਰ ਵੀ ਵਿਆਹੀ ਜਾਵੇ,

Verse 6

सा च संवत्सरान्मध्ये ध्रुवं वैधव्यमाप्नुयात् । एवं दैवज्ञमुख्यानां श्रुतं प्रवदतां मया

ਉਹ ਨਿਸ਼ਚਿਤ ਹੀ ਇੱਕ ਸਾਲ ਦੇ ਅੰਦਰ ਵਿਧਵਾਪਣ ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੋਵੇਗੀ। ਇਹ ਮੈਂ ਮੁੱਖ ਦੈਵ-ਜ੍ਯੋਤਿਸ਼ੀਆਂ ਦੇ ਮੁਖੋਂ ਸੁਣਿਆ ਹੈ, ਅਤੇ ਉਹੀ ਮੈਂ ਕਹਿੰਦਾ ਹਾਂ।

Verse 7

तस्माच्छुभे तु संप्राप्ते नक्षत्रे भगदैवते । त्वं विवाहय मे कन्यां प्रोत्थिते मधुसूदने । येन क्षेमंकरी ते स्यात्तथा पुत्रप्रपौत्रिणी

ਇਸ ਲਈ ਜਦੋਂ ਭਗ-ਦੇਵਤਾ ਅਧੀਨ ਸ਼ੁਭ ਨਕਸ਼ਤਰ ਆ ਪਹੁੰਚੇ, ਅਤੇ ਮਧੁਸੂਦਨ (ਵਿਸ਼ਣੂ) ਜਾਗ ਪਏ, ਤਦ ਤੂੰ ਮੇਰੀ ਧੀ ਦਾ ਵਿਆਹ ਕਰਾ—ਤਾਂ ਜੋ ਉਹ ਕਲਿਆਣਕਾਰੀ ਹੋਵੇ ਅਤੇ ਪੁੱਤਰ-ਪੌਤ੍ਰਾਂ ਨਾਲ ਸੁਸ਼ੋਭਿਤ ਹੋਵੇ।

Verse 8

मणिभद्र उवाच । नक्षत्रं वह्निदैवत्यं प्रसुप्तो मधुसूदनः

ਮਣਿਭਦ੍ਰ ਨੇ ਕਿਹਾ: “ਨਕਸ਼ਤਰ ਅਗਨੀ-ਦੇਵਤਾ ਅਧੀਨ ਹੈ, ਅਤੇ ਮਧੁਸੂਦਨ (ਵਿਸ਼ਣੂ) ਨਿਦਰਾ-ਕਾਲ ਵਿੱਚ ਹਨ।”

Verse 9

सांप्रतं वत्सरांतोऽयं विवाहे विहिते सति । कामाग्निरुत्थितः काये सांप्रतं मां प्रबाधते

ਹੁਣ ਸਾਲ ਦਾ ਅੰਤ ਆ ਗਿਆ ਹੈ ਅਤੇ ਵਿਆਹ ਪੱਕਾ ਹੋ ਗਿਆ ਹੈ। ਮੇਰੇ ਸਰੀਰ ਵਿੱਚ ਕਾਮ ਦੀ ਅੱਗ ਭਖ ਪਈ ਹੈ ਅਤੇ ਇਹ ਮੈਨੂੰ ਹੁਣ ਵੀ ਸਤਾ ਰਹੀ ਹੈ।

Verse 10

तस्मात्कुरु प्रसादं मे कन्याविवहितेन तु । तव वित्तं प्रदास्यामि सुखी येन भविष्यसि

ਇਸ ਲਈ, ਉਸ ਕੰਨਿਆ ਦਾ ਵਿਆਹ ਕਰਵਾ ਕੇ ਮੇਰੇ 'ਤੇ ਕਿਰਪਾ ਕਰੋ। ਮੈਂ ਤੁਹਾਨੂੰ ਧਨ ਦੇਵਾਂਗਾ, ਜਿਸ ਨਾਲ ਤੁਸੀਂ ਸੁਖੀ ਹੋ ਜਾਵੋਗੇ।

Verse 11

सूत उवाच । तस्माच्च वित्तलोभेन क्षत्रियो द्विजसत्तमाः । विवाहं कारयामास तत्क्षणादेव स द्विजाः

ਸੂਤ ਜੀ ਨੇ ਕਿਹਾ: ਹੇ ਦ੍ਵਿਜ-ਸੱਤਮ! ਉਸ ਖੱਤਰੀ ਨੇ ਧਨ ਦੇ ਲਾਲਚ ਵਿੱਚ ਆ ਕੇ ਉਸੇ ਪਲ ਵਿਆਹ ਕਰਵਾ ਦਿੱਤਾ।

Verse 12

ददौ कन्यां सुदुःखार्तामश्रुपूर्णेक्षणां स्थिताम् । सन्निधौ वह्निविप्राणां तदा तेन विवाहिता

ਉਸਨੇ ਉਸ ਕੰਨਿਆ ਨੂੰ ਸੌਂਪ ਦਿੱਤਾ ਜੋ ਬਹੁਤ ਦੁਖੀ ਸੀ ਅਤੇ ਜਿਸਦੀਆਂ ਅੱਖਾਂ ਹੰਝੂਆਂ ਨਾਲ ਭਰੀਆਂ ਸਨ। ਅੱਗ ਅਤੇ ਬ੍ਰਾਹਮਣਾਂ ਦੀ ਹਾਜ਼ਰੀ ਵਿੱਚ ਉਸਦਾ ਵਿਆਹ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ।

Verse 13

नीत्वा निजगृहं पश्चात्कामधर्मे नियोजिता । अनिच्छंतीमपि सतीं तामतीव निरर्गलः

ਉਸਨੂੰ ਆਪਣੇ ਘਰ ਲੈ ਜਾਣ ਮਗਰੋਂ, ਉਸਨੇ ਉਸਨੂੰ ਕਾਮ-ਵਾਸਨਾ ਵਿੱਚ ਲਗਾ ਦਿੱਤਾ। ਭਾਵੇਂ ਉਹ ਸਤੀ ਸੀ ਅਤੇ ਰਾਜ਼ੀ ਨਹੀਂ ਸੀ, ਪਰ ਉਸਨੇ ਉਸ ਨਾਲ ਬਿਨਾਂ ਕਿਸੇ ਰੋਕ-ਟੋਕ ਦੇ ਵਿਵਹਾਰ ਕੀਤਾ।

Verse 14

सोऽपि निष्कामतां प्राप्य निर्भर्त्स्य च मुहुर्मुहुः । भाषिकाभिरनेकाभिस्तापयित्वा च भामिनीम्

ਉਹ ਭੀ ਨਿਸ਼ਕਾਮਤਾ ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੋ ਕੇ, ਮੁੜ ਮੁੜ ਉਸ ਨੂੰ ਡਾਂਟਦਾ ਤੇ ਤਿਰਸਕਾਰਦਾ ਰਿਹਾ; ਅਤੇ ਅਨੇਕ ਕਠੋਰ ਬੋਲੀਆਂ ਨਾਲ ਉਸ ਰਾਗੀਣੀ ਨਾਰੀ ਨੂੰ ਤਪਾ ਕੇ ਦੁਖੀ ਕਰਦਾ ਰਿਹਾ।

Verse 15

शांतिं नीता ततस्तेन प्रत्यूषे समुपस्थिते । भृत्यवर्गः समस्तोऽपि ततो निःसारितो गृहात्

ਫਿਰ ਉਸ ਨੇ ਉਸ ਨੂੰ ਚੁੱਪਚਾਪ ਅਧੀਨ ਕਰ ਦਿੱਤਾ; ਅਤੇ ਜਦੋਂ ਉਸ਼ਾ ਦਾ ਵੇਲਾ ਆ ਪਹੁੰਚਿਆ, ਤਾਂ ਸਾਰੇ ਨੌਕਰ-ਚਾਕਰਾਂ ਦੇ ਟੋਲੇ ਨੂੰ ਘਰੋਂ ਬਾਹਰ ਕੱਢ ਦਿੱਤਾ।

Verse 16

इर्ष्याधर्मं समास्थाय परमं द्विजसत्तमाः । एक एव कृतस्तेन द्वारपालो नपुंसकः

ਹੇ ਸ਼੍ਰੇਸ਼ਠ ਦਵਿਜੋ! ਈਰਖਾ ਤੋਂ ਜੰਮੇ ਅਧਰਮ ਨੂੰ ਅਪਣਾ ਕੇ, ਉਸ ਨੇ ਕੇਵਲ ਇੱਕ ਹੀ ਦਰਬਾਨ ਨਿਯੁਕਤ ਕੀਤਾ—ਇੱਕ ਨਪੁੰਸਕ।

Verse 17

प्रोक्तं न च त्वया देयः प्रवेशोऽत्र गृहे मम । भृत्यस्य भिक्षुकस्यैव वृद्धस्य व्रतिनस्तथा

ਉਸ ਨੇ ਆਖਿਆ: ‘ਮੇਰੇ ਇਸ ਘਰ ਵਿੱਚ ਕਿਸੇ ਨੂੰ ਭੀ ਦਾਖ਼ਲਾ ਨਾ ਦੇਵੀਂ—ਨਾ ਕਿਸੇ ਨੌਕਰ ਨੂੰ, ਨਾ ਕਿਸੇ ਭਿਖਾਰੀ ਨੂੰ, ਨਾ ਕਿਸੇ ਬੁੱਢੇ ਨੂੰ, ਅਤੇ ਨਾ ਹੀ ਕਿਸੇ ਵ੍ਰਤਧਾਰੀ ਤਪਸਵੀ ਨੂੰ।’

Verse 18

एवं कृत्वा विधानं तु ततश्चक्रे जनैः समम् । व्यवहारक्रियाः सर्वा द्रव्यलक्षैः सहस्रशः

ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੀ ਵਿਵਸਥਾ ਕਰ ਕੇ, ਫਿਰ ਉਹ ਲੋਕਾਂ ਸਮੇਤ ਸੰਸਾਰੀ ਲੈਣ-ਦੇਣ ਦੀਆਂ ਸਭ ਕਿਰਿਆਵਾਂ ਕਰਨ ਲੱਗਾ, ਧਨ-ਦੌਲਤ ਦੇ ਸੌਂ ਤੇ ਹਜ਼ਾਰਾਂ ਲੱਖਾਂ ਨਾਲ ਵਪਾਰ ਕਰਦਾ ਰਿਹਾ।

Verse 19

श्वशुरस्यापि नो दत्तं किंचित्तेन दुरात्मना । भार्यायाः श्वेतवस्त्राणि मुक्त्वाऽन्यन्नैव किंचन

ਉਸ ਦੁਸ਼ਟ ਮਨੁੱਖ ਨੇ ਆਪਣੇ ਸੱਸੁਰ ਨੂੰ ਵੀ ਕੁਝ ਭੀ ਨਾ ਦਿੱਤਾ; ਅਤੇ ਆਪਣੀ ਪਤਨੀ ਨੂੰ ਸਿਰਫ਼ ਚਿੱਟੇ ਵਸਤ੍ਰ ਛੱਡ ਕੇ ਹੋਰ ਕੁਝ ਵੀ ਨਹੀਂ ਦਿੱਤਾ।

Verse 20

यामद्वयेऽपि संप्राप्ते दिनस्य गृहमागतः । मितमन्नं तत स्तस्या भोजनार्थं प्रयच्छति

ਦਿਨ ਦੇ ਦੋ ਪਹਰ ਲੰਘ ਜਾਣ ਤੇ ਵੀ ਉਹ ਘਰ ਆਇਆ; ਫਿਰ ਉਸ ਨੂੰ ਖਾਣ ਲਈ ਕੇਵਲ ਨਾਪਿਆ-ਤੋਲਿਆ ਜਿਹਾ ਅੰਨ ਹੀ ਦੇਂਦਾ ਹੈ।

Verse 21

यावन्मात्रं च सा भुंक्त एकविप्रान्वितः स्वयम् । भुक्त्वा चैव ततो याति व्यवहारकृते बहिः

ਜਿੰਨਾ ਉਹ ਖਾਂਦੀ, ਉਹ ਆਪ ਵੀ ਉਤਨਾ ਹੀ ਖਾਂਦਾ, ਇਕ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਨੂੰ ਨਾਲ ਬਿਠਾ ਕੇ; ਖਾ ਕੇ ਫਿਰ ਕਾਰੋਬਾਰ ਦੇ ਕੰਮ ਲਈ ਬਾਹਰ ਚਲਾ ਜਾਂਦਾ।

Verse 22

आगच्छति पुनर्हर्म्यं संध्याकाल उपस्थिते । साऽपि तिष्ठति हर्म्यस्था पत्नी तस्य दुरात्मनः

ਸੰਧਿਆ ਵੇਲੇ ਦੇ ਆ ਪਹੁੰਚਣ ਤੇ ਉਹ ਮੁੜ ਮਹਲ ਵਿੱਚ ਆ ਗਿਆ; ਅਤੇ ਉਸ ਦੁਸ਼ਟ ਦੀ ਪਤਨੀ ਵੀ ਘਰ ਅੰਦਰ ਹੀ ਰਹਿੰਦੀ, ਮਹਲ ਵਿੱਚ ਟਿਕੀ ਰਹੀ।

Verse 23

वैराग्यं परमं प्राप्ता दुःखशोकसमन्विता । मत्सीव पतिता तोयादन्यस्मिंस्तु स्थलांतिके

ਦੁੱਖ ਤੇ ਸ਼ੋਕ ਨਾਲ ਘਿਰੀ ਹੋਈ ਉਹ ਪਰਮ ਵੈਰਾਗ ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੋ ਗਈ; ਜਿਵੇਂ ਮੱਛੀ ਪਾਣੀ ਤੋਂ ਡਿੱਗ ਕੇ ਨੇੜੇ ਹੀ ਕਿਸੇ ਹੋਰ ਸੁੱਕੀ ਥਾਂ ਉੱਤੇ ਪਈ ਹੋਵੇ।

Verse 24

चक्रवाकी विमुक्तेव संप्राप्ते दिवसक्षये । हंसी हंसवियुक्तेव मृगीव मृगवर्जिता

ਦਿਨ ਢਲਣ 'ਤੇ ਉਹ ਆਪਣੇ ਸਾਥੀ ਤੋਂ ਵਿਛੜੀ ਚੱਕਵੀ ਵਾਂਗ, ਹੰਸ ਤੋਂ ਵਿਛੜੀ ਹੰਸਣੀ ਵਾਂਗ ਅਤੇ ਹਿਰਨ ਤੋਂ ਸੱਖਣੀ ਹਿਰਨੀ ਵਾਂਗ ਸੀ।

Verse 25

सोऽपि नित्यं ददौ भोज्यं विप्रस्यैकस्य च द्विजाः । प्रोच्य तं ब्राह्मणं पूर्वं सामपूर्वमिदं वचः

ਹੇ ਦ੍ਵਿਜੋ! ਉਹ ਵੀ ਰੋਜ਼ਾਨਾ ਇੱਕ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਨੂੰ ਭੋਜਨ ਦਿੰਦਾ ਸੀ। ਪਰ ਪਹਿਲਾਂ ਉਸ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਨੂੰ ਮਿੱਠੇ ਸ਼ਬਦਾਂ ਨਾਲ ਸੰਬੋਧਨ ਕਰਕੇ ਇਹ ਵਚਨ ਕਹਿੰਦਾ ਸੀ।

Verse 26

अधोवक्त्रेण भोक्तव्यं सदा विप्र गृहे मम । यदि पश्यसि मे भार्यां संप्राप्स्यसि विडंबनाम्

ਹੇ ਵਿਪਰ! ਮੇਰੇ ਘਰ ਵਿੱਚ ਤੈਨੂੰ ਹਮੇਸ਼ਾ ਨੀਵਾਂ ਮੂੰਹ ਕਰਕੇ ਭੋਜਨ ਕਰਨਾ ਪਵੇਗਾ। ਜੇਕਰ ਤੂੰ ਮੇਰੀ ਪਤਨੀ ਵੱਲ ਵੇਖਿਆ, ਤਾਂ ਤੈਨੂੰ ਅਪਮਾਨ ਦਾ ਸਾਹਮਣਾ ਕਰਨਾ ਪਵੇਗਾ।

Verse 27

एवं विडंबितास्तेन ह्यूर्ध्ववक्त्रावलोकिनः । ये चान्ये भयसंत्रस्ता न यांति च तदालयम्

ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਜਿਹੜੇ ਲੋਕ ਉੱਪਰ ਮੂੰਹ ਕਰਕੇ ਵੇਖਦੇ ਸਨ, ਉਹ ਉਸ ਦੁਆਰਾ ਮਜ਼ਾਕ ਦਾ ਪਾਤਰ ਬਣਦੇ ਸਨ; ਅਤੇ ਹੋਰ ਲੋਕ ਵੀ ਡਰ ਦੇ ਮਾਰੇ ਉਸਦੇ ਘਰ ਨਹੀਂ ਜਾਂਦੇ ਸਨ।

Verse 28

कस्यचित्त्वथ कालस्य पुष्पोनाम द्विजोत्तमः । तीर्थयात्राप्रसंगेन संप्राप्तस्तत्पुरं प्रति

ਕੁਝ ਸਮੇਂ ਬਾਅਦ, ਪੁਸ਼ਪ ਨਾਮ ਦਾ ਇੱਕ ਉੱਤਮ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਤੀਰਥ ਯਾਤਰਾ ਦੇ ਪ੍ਰਸੰਗ ਵਿੱਚ ਉਸ ਨਗਰ ਵਿੱਚ ਪਹੁੰਚਿਆ।

Verse 29

पूर्वे वयसि संस्थश्च दर्शनीयतमाकृतिः । क्षुत्क्षामः सुपरिश्रांतो मध्याह्ने समुपस्थिते

ਉਹ ਅਜੇ ਯੌਵਨ ਦੇ ਉਤਕਰਸ਼ ਵਿੱਚ ਸੀ ਅਤੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਅਤਿ ਮਨੋਹਰ ਸੀ; ਪਰ ਮੱਧਾਹਨ ਆ ਪਹੁੰਚਣ ਤੇ ਭੁੱਖ ਨਾਲ ਕਮਜ਼ੋਰ ਅਤੇ ਬਹੁਤ ਥੱਕਿਆ ਹੋਇਆ ਸੀ।

Verse 31

ततस्तं प्रार्थयामास गत्वा भोज्यं च स द्विजाः । तेनापि स द्विजः प्रोक्तस्तदासौ द्विजसत्तमाः

ਤਦ ਉਹ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਉਸ ਕੋਲ ਜਾ ਕੇ ਭੋਜਨ ਦੀ ਬੇਨਤੀ ਕਰਨ ਲੱਗਾ। ਤਦ ਉਸ ਗ੍ਰਿਹਸਥ ਨੇ ਉਸ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਨੂੰ—ਹੇ ਦ੍ਵਿਜਸ਼੍ਰੇਸ਼ਠੋ—ਇਹ ਬਚਨ ਕਹੇ।

Verse 32

अधोवक्त्रेण भोक्तव्यं त्वया वीक्ष्या न मे प्रिया । नो चेद्विडंबनां विप्र संप्राप्स्यसि न संशयः

“ਤੈਨੂੰ ਮੂੰਹ ਹੇਠਾਂ ਕਰਕੇ ਹੀ ਭੋਜਨ ਕਰਨਾ ਹੋਵੇਗਾ, ਅਤੇ ਮੇਰੀ ਪ੍ਰਿਯਾ ਪਤਨੀ ਵੱਲ ਨਜ਼ਰ ਨਾ ਕਰੀਂ। ਨਹੀਂ ਤਾਂ, ਹੇ ਬ੍ਰਾਹਮਣ, ਨਿਸ਼ਚੇ ਹੀ ਤੈਨੂੰ ਅਪਮਾਨ ਭੋਗਣਾ ਪਵੇਗਾ।”

Verse 33

एवं ज्ञात्वा महाभाग यत्क्षेमं तत्समाचर

“ਇਹ ਜਾਣ ਕੇ, ਹੇ ਭਾਗ੍ਯਵਾਨ, ਜੋ ਕੁਝ ਤੇਰੇ ਲਈ ਖ਼ੈਰ ਅਤੇ ਸੁਰੱਖਿਅਤ ਹੈ, ਉਹੀ ਕਰ।”

Verse 34

पुष्प उवाच । क्षुत्क्षामस्य न मे कार्यं परदारविलोकनैः । वेदाध्ययनयुक्तस्य तीर्थयात्रारतस्य च

ਪੁਸ਼ਪ ਨੇ ਕਿਹਾ: “ਮੈਂ ਭੁੱਖ ਨਾਲ ਕਮਜ਼ੋਰ ਹਾਂ; ਪਰਾਏ ਪੁਰਖ ਦੀ ਇਸਤ੍ਰੀ ਵੱਲ ਤੱਕਣਾ ਮੇਰਾ ਕੰਮ ਨਹੀਂ—ਖ਼ਾਸ ਕਰਕੇ ਜਦ ਮੈਂ ਵੇਦ ਅਧਿਐਨ ਵਿੱਚ ਲੀਨ ਅਤੇ ਤੀਰਥ-ਯਾਤਰਾ ਵਿੱਚ ਰਤ ਹਾਂ।”

Verse 35

मणिभद्र उवाच । तदागच्छ मया सार्धं सांप्रतं मम मंदिरम् । विशेषात्तव दास्यामि भोजनं दक्षिणान्वितम्

ਮਣਿਭਦ੍ਰ ਨੇ ਕਿਹਾ: “ਤਾਂ ਹੁਣ ਮੇਰੇ ਨਾਲ ਮੇਰੇ ਮੰਦਰ (ਘਰ) ਚੱਲੋ। ਮੈਂ ਤੁਹਾਨੂੰ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਭੋਜਨ ਦਿਆਂਗਾ, ਯੋਗ ਦਕਸ਼ਿਣਾ ਸਮੇਤ।”

Verse 36

एवं तौ संविदं कृत्वा ययतुर्ब्राह्मणोत्तमाः । हट्टमार्गे गतौ तत्र यत्र षंढो व्यव स्थितः

ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਸਹਿਮਤੀ ਕਰ ਕੇ ਉਹ ਉੱਤਮ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਚੱਲ ਪਏ। ਉਹ ਹੱਟ-ਮਾਰਗ (ਬਾਜ਼ਾਰ ਦੀ ਗਲੀ) ਰਾਹੀਂ ਉਸ ਥਾਂ ਗਏ ਜਿੱਥੇ ਖ਼ੁਸਰਾ ਖੜਾ ਸੀ।

Verse 37

तत्पार्श्वे ब्राह्मणं धृत्वा प्रविष्टो गृहमध्यतः । भार्यया श्रपयामास धान्यं मानमितं तदा

ਉਸ ਨੇ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਕੋਲ ਬਿਠਾ ਕੇ ਘਰ ਦੇ ਅੰਦਰਲੇ ਭਾਗ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਵੇਸ਼ ਕੀਤਾ। ਫਿਰ ਉਸ ਨੇ ਆਪਣੀ ਪਤਨੀ ਨੂੰ ਕਿਹਾ ਕਿ ਮਾਪੀ ਹੋਈ ਅਨਾਜ ਦੀ ਮਾਤਰਾ ਪਕਾਏ।

Verse 38

ततो देवार्चनं कृत्वा वैश्वदेवांत आगतम् । पुष्पमाहूय तत्पादौ प्रक्षाल्य च निवेश्य च

ਫਿਰ ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੀ ਅਰਚਨਾ ਕਰ ਕੇ ਅਤੇ ਵੈਸ਼ਵਦੇਵ ਕਰਮ ਤੋਂ ਵਾਪਸ ਆ ਕੇ, ਉਸ ਨੇ ਪੁਸ਼ਪ ਨੂੰ ਬੁਲਾਇਆ; ਉਸ ਦੇ ਚਰਨ ਧੋ ਕੇ ਅਤੇ ਯਥਾਵਿਧੀ ਉਸ ਨੂੰ ਬਿਠਾਇਆ।

Verse 39

कृत्वार्चनविधिं तस्य दत्त्वान्नं च सुसंस्कृतम् । उपविश्य ततः पश्चाद्भोजनार्थं ततो द्विजाः । पुष्पोऽपि वीक्षते तस्याः पादौ पंकजसंनिभौ

ਉਸ ਦੀ ਯਥਾਵਿਧੀ ਅਰਚਨਾ ਕਰ ਕੇ ਅਤੇ ਸੁਸੰਸਕ੍ਰਿਤ ਭੋਜਨ ਅਰਪਣ ਕਰ ਕੇ, ਫਿਰ ਉਹ ਦੋਵੇਂ ਦਵਿਜ ਭੋਜਨ ਲਈ ਬੈਠ ਗਏ। ਪੁਸ਼ਪ ਵੀ ਉਸ ਇਸਤਰੀ ਦੇ ਕਮਲ-ਸਮਾਨ ਚਰਨਾਂ ਨੂੰ ਹੀ ਤੱਕਦਾ ਰਿਹਾ।

Verse 40

यथायथा स कौतुक्याद्वीक्षते यौवनाश्रितः । कौतुक्यात्तेन च ततस्तस्या वक्त्रं निरीक्षितम्

ਜਿਵੇਂ ਜਿਵੇਂ ਉਹ ਯੁਵਾਵਸਥਾ ਦੀ ਲੁਕਵੀ ਲਾਲਸਾ ਨੂੰ ‘ਕੌਤੁਕ’ ਦਾ ਰੂਪ ਦੇ ਕੇ ਵਾਰੰ ਵਾਰ ਤੱਕਦਾ ਗਿਆ, ਉਸੇ ਕੌਤੁਕ ਨਾਲ ਫਿਰ ਉਸ ਨੇ ਉਸ ਦਾ ਮੁਖੜਾ ਨਿਹਾਰ ਲਿਆ।

Verse 41

ततश्चाकारयामास मणिभद्रः प्रकोपतः । तं षण्ढमुक्तवाञ्जारं त्वमेनं च विडंबय

ਤਦ ਮਣਿਭਦ੍ਰ ਕ੍ਰੋਧ ਨਾਲ ਭੜਕ ਉਠਿਆ ਅਤੇ ਸੇਵਕ ਨੂੰ ਹੁਕਮ ਦਿੱਤਾ: “ਹੇ ਖੁਸਰਾ, ਹੇ ਪਰ-ਸਤ੍ਰੀਗਾਮੀ! ਜਾ, ਇਸ ਮਨੁੱਖ ਨੂੰ ਰੁਸਵਾ ਕਰ!”

Verse 42

ततस्तेन द्विजश्रेष्ठाः स पुष्पो मूर्ध्नि ताडितः

ਫਿਰ, ਹੇ ਬ੍ਰਾਹਮਣ-ਸ਼੍ਰੇਸ਼ਠੋ, ਉਸ ਨੇ ਪੁਸ਼ਪ ਨੂੰ ਸਿਰ ਉੱਤੇ ਮਾਰਿਆ।

Verse 43

अधो निपतितं भूमौ रुधिरेण परिप्लुतम् । चरणाभ्यां समाकृष्य दूतो मार्गं समाश्रितः

ਉਹ ਮੂੰਹ ਦੇ ਬਲ ਧਰਤੀ ਉੱਤੇ ਡਿੱਗਿਆ, ਲਹੂ ਨਾਲ ਲਥਪਥ; ਦੂਤ ਨੇ ਉਸ ਨੂੰ ਪੈਰਾਂ ਤੋਂ ਘਸੀਟਿਆ ਅਤੇ ਰਾਹ ਪਕੜ ਲਿਆ।

Verse 44

यावच्चतुष्पथं नीतो यत्र संचरते जनः । हाहाकारो महानासीत्तस्मिन्पुरवरे तदा

ਜਦੋਂ ਉਸ ਨੂੰ ਚੌਮੁਹਾਣੀ ਤੱਕ ਲੈ ਜਾਇਆ ਗਿਆ, ਜਿੱਥੇ ਲੋਕ ਆਵਾਜਾਈ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਤਦ ਉਸ ਸ਼੍ਰੇਸ਼ਠ ਨਗਰ ਵਿੱਚ ਵੱਡਾ ਹਾਹਾਕਾਰ ਮਚ ਗਿਆ।

Verse 45

सर्वेषामेव पौराणां तदवस्थं विलोक्य तम् । ततोऽन्यैः शीततोयेन सोभिषिक्तो दयान्वितैः

ਜਦੋਂ ਸਾਰੇ ਨਗਰਵਾਸੀਆਂ ਨੇ ਉਸ ਨੂੰ ਉਸ ਹਾਲਤ ਵਿੱਚ ਵੇਖਿਆ, ਤਾਂ ਦਇਆ ਨਾਲ ਭਰੇ ਹੋਰ ਲੋਕਾਂ ਨੇ ਠੰਢੇ ਜਲ ਨਾਲ ਉਸ ਉੱਤੇ ਛਿੜਕਾਅ ਕੀਤਾ।

Verse 46

कृत्वा वायुप्रदानं च गमितश्चेतनां प्रति । स प्राप्य चेतनां कृच्छ्रात्तत्तोयात्तानथाब्रवीत्

ਪ੍ਰਾਣ-ਦਾਨ ਦੀ ਕ੍ਰਿਆ ਕਰਕੇ ਉਸ ਨੂੰ ਚੇਤਨਾ ਵੱਲ ਲਿਆਂਦਾ ਗਿਆ। ਵੱਡੀ ਮੁਸ਼ਕਲ ਨਾਲ ਹੋਸ਼ ਵਿੱਚ ਆ ਕੇ, ਉਹ ਉਸ ਜਲ ਵਿਚੋਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਬੋਲਿਆ।

Verse 47

न मया विहितं चौर्यं परदारा न सेविताः । पश्यध्वं मणिभद्रेण यथाहं क्लेशितो जनाः

‘ਮੈਂ ਕਦੇ ਚੋਰੀ ਨਹੀਂ ਕੀਤੀ, ਨਾਹ ਹੀ ਪਰਾਈ ਇਸਤਰੀ ਦਾ ਸੰਗ ਕੀਤਾ। ਵੇਖੋ, ਹੇ ਲੋਕੋ—ਮਣਿਭਦ੍ਰ ਨੇ ਮੈਨੂੰ ਕਿਵੇਂ ਕਲੇਸ਼ ਦਿੱਤਾ ਹੈ!’

Verse 48

तीर्थयात्रापरो विप्रो ब्रह्मचर्यपरायणः । भोजनार्थं समामन्त्र्य नीतोऽवस्थामिमां ततः

‘ਮੈਂ ਤੀਰਥ-ਯਾਤਰਾ ਵਿੱਚ ਰਤ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਹਾਂ, ਬ੍ਰਹਮਚਰਿਆ ਵਿੱਚ ਅਡੋਲ। ਭੋਜਨ ਦੇ ਬਹਾਨੇ ਸੱਦ ਕੇ ਮੈਨੂੰ ਲਿਆਇਆ ਗਿਆ ਅਤੇ ਫਿਰ ਇਸ ਦੁਖਦਾਈ ਹਾਲਤ ਤੱਕ ਪਹੁੰਚਾ ਦਿੱਤਾ।’

Verse 49

किं नास्ति वात्र भूपालो येनैतदसमंजसम् । ब्राह्मणस्य विशेषेण निर्दोषस्य महाजनाः

‘ਕੀ ਇੱਥੇ ਕੋਈ ਰਾਜਾ ਨਹੀਂ, ਜੋ ਇਸ ਅਨਿਆਇ ਨੂੰ ਰੋਕੇ? ਹੇ ਮਹਾਜਨੋ, ਖ਼ਾਸ ਕਰਕੇ ਨਿਰਦੋਸ਼ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਨਾਲ ਇਹ ਕਿਵੇਂ ਹੋ ਸਕਦਾ ਹੈ?’

Verse 50

जना ऊचुः । बहवस्तेन पापेन विप्राः पूर्वं विडंबिताः । राजप्रसादयुक्तेन चेर्ष्यां प्राप्य शरीरिणा

ਲੋਕ ਬੋਲੇ: ‘ਉਸ ਪਾਪੀ ਨੇ ਪਹਿਲਾਂ ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਬ੍ਰਾਹਮਣਾਂ ਦਾ ਉਪਹਾਸ ਤੇ ਅਪਮਾਨ ਕੀਤਾ। ਰਾਜ-ਕਿਰਪਾ ਦੇ ਆਸਰੇ, ਮਨੁੱਖ-ਦੇਹ ਵਿੱਚ ਈਰਖਾ ਨਾਲ ਪ੍ਰੇਰਿਤ ਹੋ ਕੇ ਉਹ ਐਸਾ ਕਰਦਾ ਰਿਹਾ।’

Verse 51

कोऽपि राजप्रसादान्न किंचिद्ब्रूतेऽस्य सम्मुखम् । तस्मादुत्तिष्ठ गच्छामो दास्यामस्तेऽशनं वयम्

‘ਰਾਜ-ਕਿਰਪਾ ਕਰਕੇ ਕੋਈ ਵੀ ਉਸਦੇ ਸਾਹਮਣੇ ਕੁਝ ਨਹੀਂ ਕਹਿੰਦਾ। ਇਸ ਲਈ ਉੱਠੋ—ਆਓ ਚੱਲੀਏ; ਅਸੀਂ ਤੁਹਾਨੂੰ ਭੋਜਨ ਦੇਵਾਂਗੇ।’

Verse 156

इति श्रीस्कांदे महापुराण एकाशीतिसाहस्र्यां संहितायां षष्ठे नागर खण्डे हाटकेश्वरक्षेत्रमाहात्म्ये पुष्पादित्यमाहात्म्ये मणिभद्रकृतपुष्पब्राह्मणविडंबनवर्णनंनाम षट्पञ्चाशदुत्तरशततमोऽध्यायः

ਇਸ ਪ੍ਰਕਾਰ ਸ਼੍ਰੀ ਸਕੰਦ ਮਹਾਪੁਰਾਣ ਦੀ ਇਕਾਸੀ ਹਜ਼ਾਰ ਸ਼ਲੋਕਾਂ ਵਾਲੀ ਸੰਹਿਤਾ ਦੇ ਛੇਵੇਂ ਨਾਗਰ-ਖੰਡ ਵਿੱਚ, ਹਾਟਕੇਸ਼ਵਰ-ਖੇਤਰ ਮਾਹਾਤਮ੍ਯ ਦੇ ਪੁਸ਼ਪਾਦਿਤ੍ਯ ਮਾਹਾਤਮ੍ਯ ਅੰਦਰ ‘ਮਣਿਭਦ੍ਰ ਵੱਲੋਂ ਪੁਸ਼ਪ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਦੇ ਅਪਮਾਨ ਦਾ ਵਰਣਨ’ ਨਾਮਕ ਅਧਿਆਇ, ਅਧਿਆਇ 156, ਸਮਾਪਤ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।