Adhyaya 153

Verse 1

सूत उवाच । तथान्यदपि तत्रास्ति रूपतीर्थमनुत्तमम् । यत्र स्नातो नरः सम्यग्विरूपो रूपवान्भवेत्

ਸੂਤ ਜੀ ਨੇ ਕਿਹਾ: ਉੱਥੇ ਹੋਰ ਵੀ ਇਕ ਅਤਿਉੱਤਮ ਤੀਰਥ ਹੈ, ਜਿਸ ਦਾ ਨਾਮ ਰੂਪਤੀਰਥ ਹੈ। ਜਿੱਥੇ ਜੋ ਮਨੁੱਖ ਢੰਗ ਨਾਲ ਸਨਾਨ ਕਰੇ, ਉਹ ਵਿਗੜੇ ਰੂਪ ਵਾਲਾ ਵੀ ਰੂਪਵਾਨ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।

Verse 2

पूर्वं भगवता तेन ब्रह्मणा लोक कर्तृणा । सृष्टिं कृत्वा च विस्तीर्णां यथोक्तं च चतुर्विधाम्

ਪਹਿਲਾਂ ਉਹ ਭਗਵਾਨ ਬ੍ਰਹਮਾ—ਲੋਕਾਂ ਦਾ ਕਰਤਾ—ਨੇ ਜਿਵੇਂ ਕਿਹਾ ਗਿਆ, ਚਾਰ ਪ੍ਰਕਾਰ ਦੀ ਵਿਵਸਥਾ ਅਨੁਸਾਰ ਵਿਸ਼ਾਲ ਸ੍ਰਿਸ਼ਟੀ ਦੀ ਰਚਨਾ ਕਰ ਲਈ।

Verse 3

ततः स चिन्तयामास रूपसंचयसंयुताम् । एकामप्सरसं दिव्यां देवमायां सृजाम्यहम्

ਫਿਰ ਉਸ ਨੇ ਮਨ ਵਿੱਚ ਵਿਚਾਰ ਕੀਤਾ: ‘ਮੈਂ ਸੁੰਦਰਤਾ ਦੇ ਸੰਚੇ ਨਾਲ ਯੁਕਤ ਇਕ ਦਿਵ੍ਯ ਅਪਸਰਾ ਰਚਾਂ—ਦੇਵਮਾਇਆ ਆਪ।’

Verse 4

ततश्च सर्वदेवानां समादाय तिलंतिलम् । रूपं च निर्ममे पश्चादत्याश्चर्यमयीं च ताम्

ਫਿਰ ਉਸ ਨੇ ਸਭ ਦੇਵਤਿਆਂ ਤੋਂ ਤਿਲ-ਤਿਲ ਜਿਤਨਾ ਅੰਸ਼ ਇਕੱਠਾ ਕਰਕੇ, ਉਸ ਦਾ ਰੂਪ ਘੜਿਆ ਅਤੇ ਉਸ ਨੂੰ ਅਤਿ ਅਦਭੁਤ ਚਮਤਕਾਰ-ਮਈ ਬਣਾਇਆ।

Verse 5

यां दृष्ट्वा क्षोभमापन्नः स्वयमेव पितामहः

ਉਸ ਨੂੰ ਵੇਖ ਕੇ ਪਿਤਾਮਹ ਬ੍ਰਹਮਾ ਜੀ ਆਪ ਹੀ ਚਿੱਤ-ਖਲਬਲੀ ਵਿੱਚ ਆ ਗਏ।

Verse 6

ततस्तां प्रेषयामास कैलासं प्रति पद्मजः । गच्छ देवि महादेवं प्रणमस्व शुचिस्मिते

ਤਦ ਪਦਮਜ ਬ੍ਰਹਮਾ ਜੀ ਨੇ ਉਸ ਨੂੰ ਕੈਲਾਸ ਵੱਲ ਭੇਜਿਆ ਤੇ ਕਿਹਾ: “ਜਾ, ਹੇ ਦੇਵੀ, ਮਹਾਦੇਵ ਨੂੰ ਪ੍ਰਣਾਮ ਕਰੀਂ, ਹੇ ਪਵਿੱਤਰ ਮੁਸਕਾਨ ਵਾਲੀ।”

Verse 7

ततः सा सत्वरं गत्वा कैलासं पर्वतोत्तमम् । अपश्यच्छंकरं तत्र निर्विष्टं पार्वतीसमम्

ਫਿਰ ਉਹ ਤੁਰੰਤ ਚਲ ਪਈ ਅਤੇ ਉੱਤਮ ਪਰਬਤ ਕੈਲਾਸ ਤੇ ਪਹੁੰਚੀ; ਉੱਥੇ ਉਸ ਨੇ ਸ਼ੰਕਰ ਨੂੰ ਪਾਰਵਤੀ ਸਮੇਤ ਆਸਨਾਸੀਨ ਵੇਖਿਆ।

Verse 9

शंकरोऽपि च तां दृष्ट्वा विस्मयं परमं गतः । सुदृष्टां नाकरोद्भीत्या पार्श्वस्थां वीक्ष्य पार्वतीम् । ततः प्रदक्षिणां चक्रे सा प्रणम्य महेश्वरम् । श्रद्धया परया युक्ता कृतांजलिपुटा स्थिता

ਸ਼ੰਕਰ ਨੇ ਵੀ ਉਸ ਨੂੰ ਵੇਖ ਕੇ ਪਰਮ ਵਿਸਮਯ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤਾ। ਪਰ ਮਰਯਾਦਾ ਦੇ ਭੈ ਕਰਕੇ ਉਸ ਨੇ ਉਸ ਵੱਲ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਨਜ਼ਰ ਨਾ ਕੀਤੀ, ਸਗੋਂ ਆਪਣੇ ਪਾਸ ਖੜੀ ਪਾਰਵਤੀ ਵੱਲ ਹੀ ਤੱਕਿਆ। ਤਦ ਉਸ ਨੇ ਮਹੇਸ਼ਵਰ ਨੂੰ ਪ੍ਰਣਾਮ ਕਰਕੇ ਪ੍ਰਦਕਸ਼ਿਣਾ ਕੀਤੀ; ਪਰਮ ਸ਼ਰਧਾ ਨਾਲ ਯੁਕਤ ਹੋ ਕੇ, ਹੱਥ ਜੋੜੇ ਅੰਜਲੀ ਬੰਨ੍ਹ ਕੇ ਖੜੀ ਰਹੀ।

Verse 10

यावद्दक्षिणपार्श्वस्था तावद्वक्त्रं स दक्षिणम् । प्रचकार महादेवस्तदुपाकृष्टलोचनः

ਜਦ ਤੱਕ ਉਹ ਉਸ ਦੇ ਦੱਖਣੇ ਪਾਸੇ ਖੜੀ ਰਹੀ, ਤਦ ਤੱਕ ਮਹਾਦੇਵ ਨੇ ਆਪਣਾ ਮੁਖ ਦੱਖਣ ਵੱਲ ਹੀ ਕਰ ਲਿਆ; ਉਸ ਦੀਆਂ ਅੱਖਾਂ ਉਸ ਵੱਲ ਖਿੱਚੀਆਂ ਗਈਆਂ।

Verse 11

पश्चिमायां यदा साऽभूत्प्रदक्षिणवशाच्छुभा । पश्चिमं वदनं तेन तदर्थं च कृतं ततः

ਜਦ ਉਹ ਸ਼ੁਭਾ ਪ੍ਰਦਕਸ਼ਿਣਾ ਦੇ ਵਸ਼ ਨਾਲ ਪੱਛਮ ਪਾਸੇ ਆ ਗਈ, ਤਦ ਉਸੇ ਕਾਰਨ ਮਹਾਦੇਵ ਨੇ ਪੱਛਮ ਵੱਲ ਇੱਕ ਮੁਖ ਰਚ ਦਿੱਤਾ—ਉਸੇ ਉਦੇਸ਼ ਲਈ।

Verse 12

एवमुत्तरसंस्थायां तस्यां देवेन शंभुना । उत्तरं वदनं क्लृप्तं गौरीभीतेन चेतसा । न ग्रीवां चालयामास कथंचिदपि स द्विजाः

ਇਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਜਦ ਉਹ ਉੱਤਰ ਪਾਸੇ ਟਿਕੀ, ਤਾਂ ਦੇਵ ਸ਼ੰਭੂ ਨੇ ਗੌਰੀ ਦੇ ਡਰ ਨਾਲ ਭਰੇ ਚਿੱਤ ਨਾਲ ਉੱਤਰ ਵੱਲ ਇੱਕ ਮੁਖ ਬਣਾਇਆ। ਹੇ ਦਵਿਜੋ, ਉਸ ਨੇ ਕਿਸੇ ਵੀ ਤਰੀਕੇ ਨਾਲ ਆਪਣੀ ਗਰਦਨ ਨਹੀਂ ਹਿਲਾਈ।

Verse 13

एतस्मिन्नंतरे तत्र नारदो मुनिपुंगवः । अब्रवीत्पार्वतीं पश्चात्प्रणिपत्य महेश्वरम्

ਇਸ ਦਰਮਿਆਨ ਉੱਥੇ ਮੁਨੀਆਂ ਵਿੱਚ ਸ਼੍ਰੇਸ਼ਠ ਨਾਰਦ ਨੇ, ਪਹਿਲਾਂ ਮਹੇਸ਼ਵਰ ਨੂੰ ਪ੍ਰਣਾਮ ਕਰਕੇ, ਫਿਰ ਪਾਰਵਤੀ ਨਾਲ ਬਚਨ ਕੀਤਾ।

Verse 14

नारद उवाच । पश्य पार्वति ते पत्युश्चेष्टितं गर्हितं यथा । दृष्ट्वा रूपवतीं नारीं कृतं ।मुखचतुष्टयम्

ਨਾਰਦ ਨੇ ਕਿਹਾ: “ਦੇਖ, ਹੇ ਪਾਰਵਤੀ, ਤੇਰੇ ਪਤੀ ਦਾ ਇਹ ਕਰਤੱਬ ਕਿੰਨਾ ਨਿੰਦਣਯੋਗ ਹੈ; ਰੂਪਵਤੀ ਨਾਰੀ ਨੂੰ ਵੇਖ ਕੇ ਉਸ ਨੇ ਆਪਣੇ ਲਈ ਚਾਰ ਮੁਖ ਬਣਾ ਲਏ ਹਨ।”

Verse 16

हास्यस्य पदवीमद्य त्वं गमिष्यसि पार्वति । सर्वासां देवपत्नीनां ज्ञात्वान्यासक्तमीश्वरम्

ਅੱਜ, ਹੇ ਪਾਰਵਤੀ, ਤੂੰ ਸਭ ਦੇਵਪਤਨੀਆਂ ਵਿਚ ਹਾਸੇ ਦਾ ਪਾਤਰ ਬਣੇਂਗੀ, ਜਦ ਉਹ ਜਾਣ ਲੈਣ ਕਿ ਪ੍ਰਭੂ ਕਿਸੇ ਹੋਰ ਨਾਲ ਆਸਕਤ ਹੈ।

Verse 17

एतद्देवि विजानासि यादृक्चित्तं शिवोद्भवम् । अस्या उपरि वेश्याया निंदिताया विचक्षणैः

ਹੇ ਦੇਵੀ, ਤੂੰ ਜਾਣਦੀ ਹੈਂ ਕਿ ਸ਼ਿਵ ਤੋਂ ਉਪਜਿਆ ਮਨ ਕਿਹੋ ਜਿਹਾ ਹੈ; ਫਿਰ ਵੀ ਉਹ ਚਤੁਰਾਂ ਵੱਲੋਂ ਨਿੰਦਿਤ ਇਸ ਵੈਸ਼ਿਆ ਉੱਤੇ ਹੀ ਝੁਕਦਾ ਹੈ।

Verse 18

समादाय निजे हर्म्य एतां संस्थापयिष्यति । परं लज्जासमोपेतो न ब्रवीति वचः शुभे

ਉਹ ਉਸ ਨੂੰ ਲੈ ਕੇ ਆਪਣੇ ਹੀ ਮਹਲ ਵਿੱਚ ਬਿਠਾਵੇਗਾ; ਪਰ ਲੱਜਾ ਨਾਲ ਘਿਰ ਕੇ, ਹੇ ਸੁੰਦਰਿ, ਇੱਕ ਵੀ ਸ਼ੁਭ ਬਚਨ ਨਹੀਂ ਬੋਲੇਗਾ।

Verse 19

अहमेतद्विजानामि न त्वया सदृशी क्वचित् । अस्ति नारी तथाऽन्योपि विजानाति सुरेश्वरि

ਮੈਂ ਇਹ ਜਾਣਦਾ ਹਾਂ: ਕਿਤੇ ਵੀ ਤੇਰੇ ਵਰਗੀ ਨਾਰੀ ਨਹੀਂ; ਅਤੇ, ਹੇ ਦੇਵਰਾਣੀ, ਤੇਰੇ ਵਰਗਾ ਸਮਝਣ ਵਾਲੀ ਹੋਰ ਕੋਈ ਇਸਤ੍ਰੀ ਵੀ ਨਹੀਂ।

Verse 20

ततो निरोधया मास द्रुतं सा पर्वतात्मजा । सर्वनेत्राणि देवस्य महिषीधर्ममाश्रिता

ਤਦ ਪਹਾੜ ਦੀ ਧੀ ਨੇ ਤੁਰੰਤ ਰੋਕ ਲਾਈ, ਪਤਿਵ੍ਰਤਾ ਧਰਮ ਅਪਣਾ ਕੇ, ਅਤੇ ਦੇਵ ਦੇ ਸਭ ਨੇਤਰਾਂ ਨੂੰ ਠਹਿਰਾ ਦਿੱਤਾ।

Verse 21

एतस्मिन्नंतरे शैला विशीर्यंति समंततः । मर्यादां संत्यजंति स्म सर्वे च मकरालयाः

ਇਸੇ ਵਿਚਕਾਰ ਚੌਹੀਂ ਪਾਸੀਂ ਪਹਾੜ ਟੁੱਟ ਕੇ ਵਿਖਰਣ ਲੱਗੇ, ਅਤੇ ਮਕਰਾਂ ਦੇ ਆਲਯ ਸਮੁੰਦਰਾਂ ਨੇ ਆਪਣੀਆਂ ਹੱਦਾਂ ਤਿਆਗ ਦਿੱਤੀਆਂ।

Verse 22

प्रलयस्य समुत्थानं संजातं द्विजसत्तमाः । तावद्ब्रह्मदिनं प्राप्तं परमं सृष्टिलक्षणम्

ਹੇ ਦਵਿਜ-ਸ਼੍ਰੇਸ਼ਠੋ, ਪ੍ਰਲਯ ਤੋਂ ਉਤਪੱਤੀ ਦਾ ਉੱਭਾਰ ਹੋਇਆ; ਤਦ ਸ੍ਰਿਸ਼ਟੀ ਦੇ ਲੱਛਣਾਂ ਨਾਲ ਚਿੰਨ੍ਹਿਤ ਪਰਮ ਬ੍ਰਹਮਾ-ਦਿਨ ਆ ਪਹੁੰਚਿਆ।

Verse 23

निमेषेण पुनस्तस्य प्रलयस्य प्रजापतेः । ब्रह्मणः सा निशा प्रोक्ता सर्वं तोयमयं भवेत्

ਫਿਰ ਇਕ ਨਿਮੇਖ ਵਿੱਚ ਹੀ ਪ੍ਰਜਾਪਤੀ ਦੇ ਉਸ ਪ੍ਰਲਯ ਦਾ ਆਗਮਨ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ; ਇਹੀ ਬ੍ਰਹਮਾ ਦੀ ਰਾਤ ਕਹੀ ਗਈ ਹੈ, ਜਦ ਸਭ ਕੁਝ ਜਲਮਯ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।

Verse 24

अथ तत्र गणाः सर्वे भृगिनंदिपुरःसराः । सोऽपि देवमुनिर्भीतस्तामुवाच सुरेश्वरीम्

ਫਿਰ ਉੱਥੇ ਸਾਰੇ ਗਣ ਇਕੱਠੇ ਹੋਏ—ਭ੍ਰਿਗੀ ਅਤੇ ਨੰਦੀ ਅਗਵਾਈ ਕਰਦੇ ਸਨ। ਉਹ ਦੇਵ-ਮੁਨੀ ਵੀ ਡਰ ਕੇ ਦੇਵਾਂ ਦੀ ਸਰਵੈਸ਼ਵਰੀ ਦੇਵੀ ਨੂੰ ਸੰਬੋਧਨ ਕਰਨ ਲੱਗਾ।

Verse 25

मुंचमुंच सुरज्येष्ठे देवनेत्राणि संप्रति । नोचेन्नाशः समस्तस्य लोकस्यास्य भविष्यति

‘ਛੱਡ ਦੇ, ਛੱਡ ਦੇ ਹੁਣ, ਹੇ ਦੇਵਾਂ ਵਿਚ ਜੇਠੀ—ਇਹ ਦਿਵ੍ਯ ਨੇਤਰ! ਨਹੀਂ ਤਾਂ ਇਸ ਸਾਰੇ ਲੋਕ ਦਾ ਨਾਸ ਹੋ ਜਾਵੇਗਾ।’

Verse 26

एवं प्रोक्ताऽपि सा देवी यावच्च न मुमोच तम् । तावद्देवेन लालाटं विसृष्टं लोचनं परम्

ਇਉਂ ਕਹੇ ਜਾਣ ਉਪਰੰਤ ਵੀ ਉਹ ਦੇਵੀ ਨੇ ਉਸ ਨੂੰ ਨਾ ਛੱਡਿਆ; ਤਦ ਦੇਵ ਨੇ ਆਪਣੇ ਲਲਾਟ ਤੋਂ ਪਰਮ ਨੇਤਰ ਪ੍ਰਗਟ ਕੀਤਾ।

Verse 27

कृपाविष्टेन लोकानां येन रक्षा प्रजायते । न शक्तो वारितुं देवीं प्राणेभ्योऽपि गरीयसीम्

ਲੋਕਾਂ ਉੱਤੇ ਕਰੁਣਾ ਨਾਲ ਭਰਿਆ ਹੋਇਆ—ਜਿਸ ਨਾਲ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਰੱਖਿਆ ਹੁੰਦੀ ਹੈ—ਉਹ ਦੇਵੀ ਨੂੰ ਰੋਕ ਨਾ ਸਕਿਆ, ਜੋ ਪ੍ਰਾਣਾਂ ਤੋਂ ਵੀ ਵਧ ਭਾਰੀ ਸੀ।

Verse 28

अंबिकां विबुधाः प्राहुस्त्र्यंबकाणि यतो द्विजाः । तस्मात्संकीर्त्यते लोके त्र्यंबकश्च सुरेश्वरः

ਹੇ ਦ੍ਵਿਜ! ਕਿਉਂਕਿ ਵਿਦਵਾਨ ਅੰਬਿਕਾ ਨੂੰ ‘ਤ੍ਰਿਅੰਬਕਾ’ (ਤਿੰਨ ਨੇਤਰਾਂ ਵਾਲੀ) ਆਖਦੇ ਹਨ, ਇਸ ਲਈ ਦੇਵਾਂ ਦਾ ਪ੍ਰਭੂ ਵੀ ਲੋਕ ਵਿੱਚ ‘ਤ੍ਰਿਅੰਬਕ’ ਨਾਮ ਨਾਲ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਹੈ।

Verse 29

ततः संत्यज्य तं देवं देवी पर्वतपुत्रिका । प्रोवाच कोपरक्ताक्षी पुरःस्थां तां तिलोत्तमाम्

ਫਿਰ ਪਹਾੜ ਦੀ ਪੁੱਤਰੀ ਦੇਵੀ ਨੇ ਉਸ ਦੇਵ ਨੂੰ ਇਕ ਪਾਸੇ ਛੱਡ ਕੇ, ਕ੍ਰੋਧ ਨਾਲ ਲਾਲ ਹੋਈਆਂ ਅੱਖਾਂ ਨਾਲ, ਸਾਹਮਣੇ ਖੜੀ ਤਿਲੋਤਮਾ ਨੂੰ ਕਿਹਾ।

Verse 30

यस्मान्मे दयितः पापे त्वया रूपाद्विडंबितः । चतुर्वक्त्रः कृतस्तस्मात्त्वं विरूपा भव द्रुतम्

‘ਕਿਉਂਕਿ ਮੇਰਾ ਪ੍ਰੀਤਮ ਤੇਰੇ ਰੂਪ ਦੇ ਕਾਰਨ, ਹੇ ਪਾਪਣੇ, ਤੂੰ ਹਾਸੇ ਦਾ ਪਾਤਰ ਬਣਾਇਆ ਅਤੇ ਉਸ ਨੂੰ ਚਾਰ-ਮੁਖੀ ਕਰ ਦਿੱਤਾ; ਇਸ ਲਈ ਤੂੰ ਤੁਰੰਤ ਵਿਗੜੇ ਰੂਪ ਵਾਲੀ ਹੋ ਜਾ!’

Verse 31

ततः सा सहसा भूत्वा तत्क्षणाद्भग्ननासिका । शीर्णकेशा बृहद्दंता चिपिटाक्षी महोदरा

ਤੁਰੰਤ ਹੀ ਉਹ ਉਸੇ ਪਲ ਟੁੱਟੀ ਨੱਕ ਵਾਲੀ ਹੋ ਗਈ; ਕੇਸ ਬਿਖਰੇ, ਦੰਦ ਵੱਡੇ, ਅੱਖਾਂ ਚਿਪਟੀਆਂ ਅਤੇ ਪੇਟ ਫੂਲਿਆ ਹੋਇਆ।

Verse 32

अथ वीक्ष्य निजं देहं तथाभूतं वराप्सराः । प्रोवाच वेपमाना सा कृतांजलिपुटा स्थिता

ਫਿਰ ਉਸ ਉੱਤਮ ਅਪਸਰਾ ਨੇ ਆਪਣਾ ਦੇਹ ਐਸਾ ਬਣਿਆ ਵੇਖ ਕੇ ਕੰਬਦੀ ਹੋਈ, ਹੱਥ ਜੋੜ ਕੇ ਖੜੀ ਰਹੀ ਅਤੇ ਬੋਲੀ।

Verse 33

अहं संप्रेषिता देवि प्रणामार्थं त्रिशूलिनः । ब्रह्मणा तेन चायाता युष्माकं च विशेषतः

“ਦੇਵੀ, ਮੈਨੂੰ ਤ੍ਰਿਸ਼ੂਲਧਾਰੀ ਪ੍ਰਭੂ ਸ਼ਿਵ ਨੇ ਪ੍ਰਣਾਮ ਕਰਨ ਲਈ ਭੇਜਿਆ ਹੈ। ਅਤੇ ਉਸੇ ਬ੍ਰਹਮਾ ਨੇ ਵੀ ਮੈਨੂੰ ਭੇਜਿਆ ਹੈ—ਖ਼ਾਸ ਕਰਕੇ ਤੁਹਾਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ ਕਰਨ ਲਈ।”

Verse 34

निर्दोषाया विरागायास्तस्माद्युक्तं न ते भवेत् । शापं दातुं प्रसादं मे तस्मात्त्वं कर्तुमर्हसि

“ਮੈਂ ਨਿਰਦੋਸ਼ ਹਾਂ ਅਤੇ ਵੈਰਾਗੀ ਭਾਵ ਨਾਲ ਆਈ ਹਾਂ; ਇਸ ਲਈ ਤੁਹਾਡੇ ਲਈ ਮੈਨੂੰ ਸ਼ਾਪ ਦੇਣਾ ਉਚਿਤ ਨਹੀਂ। ਇਸ ਕਰਕੇ ਤੁਸੀਂ ਮੈਨੂੰ ਕਿਰਪਾ ਦਿਓ, ਸ਼ਾਪ ਨਹੀਂ।”

Verse 35

तस्यास्तद्वचनं श्रुत्वा दीनं सत्यं च पार्वती । पश्चात्तापसमोपेता ततः प्रोवाच सुप्रियम्

ਉਸ ਦੀਆਂ ਦਿਨ ਅਤੇ ਸੱਚੀਆਂ ਗੱਲਾਂ ਸੁਣ ਕੇ ਪਾਰਵਤੀ ਦੇਵੀ ਨੂੰ ਪਛਤਾਵਾ ਹੋਇਆ; ਫਿਰ ਉਸ ਨੇ ਆਪਣੀ ਪ੍ਰਿਯਾ ਨਾਲ ਮਿੱਠੇ ਬਚਨ ਕਹੇ।

Verse 36

स्त्रीस्वभावात्समायातः कोपोऽयं त्वां प्रति द्रुतम् । तस्मादागच्छ गच्छावो मया सार्धं धरातले

ਇਸਤ੍ਰੀ-ਸੁਭਾਵ ਦੀ ਤੁਰੰਤਤਾ ਕਰਕੇ ਇਹ ਕ੍ਰੋਧ ਤੇਰੇ ਪ੍ਰਤੀ ਛੇਤੀ ਉਠਿਆ। ਇਸ ਲਈ ਆ—ਚਲ, ਮੇਰੇ ਨਾਲ ਧਰਤੀ-ਤਲ ਉੱਤੇ ਚੱਲੀਏ।

Verse 37

तत्रास्ति रूपदं तीर्थं मया चोत्पादितं स्वयम् । माघशुक्लतृतीयायां स्नानार्थं विमलोदकम्

ਉੱਥੇ ਰੂਪ ਦੇਣ ਵਾਲਾ ਇਕ ਤੀਰਥ ਹੈ, ਜੋ ਮੈਂ ਆਪ ਹੀ ਰਚਿਆ ਹੈ। ਮਾਘ ਸ਼ੁਕਲ ਤ੍ਰਿਤੀਆ ਨੂੰ ਸਨਾਨ ਲਈ ਉਸ ਦਾ ਜਲ ਅਤਿ ਨਿਰਮਲ ਹੈ।

Verse 38

या नारी प्रातरुत्थाय तत्र स्नानं समाचरेत् । सा स्याद्रूपवती नूनमदृष्टे रविमंडले

ਜੋ ਨਾਰੀ ਸਵੇਰੇ ਉੱਠ ਕੇ ਉੱਥੇ ਸਨਾਨ ਕਰੇ, ਉਹ ਨਿਸ਼ਚਿਤ ਹੀ ਰੂਪਵਤੀ ਹੋ ਜਾਵੇਗੀ—ਸੂਰਜ-ਮੰਡਲ ਦੇ ਦਰਸ਼ਨ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਹੀ।

Verse 39

सदा माघे तृतीयायां तत्र स्नानं करोम्यहम् । अद्य सा तत्र यास्यामि स्नानाय कृतनिश्चया

ਮੈਂ ਸਦਾ ਮਾਘ ਦੀ ਤ੍ਰਿਤੀਆ ਨੂੰ ਉੱਥੇ ਸਨਾਨ ਕਰਦੀ ਹਾਂ। ਅੱਜ ਵੀ ਮੈਂ ਉੱਥੇ ਸਨਾਨ ਲਈ ਦ੍ਰਿੜ ਨਿਸ਼ਚੇ ਨਾਲ ਜਾਵਾਂਗੀ।

Verse 40

सूत उवाच । एवमुक्त्वा समादाय सा देवी तां तिलोत्तमाम् । हाटकेश्वरजे क्षेत्रे रूपतीर्थं जगाम च

ਸੂਤ ਜੀ ਨੇ ਕਿਹਾ: ਇਹ ਕਹਿ ਕੇ ਉਹ ਦੇਵੀ ਤਿਲੋਤਮਾ ਨੂੰ ਨਾਲ ਲੈ ਕੇ ਹਾਟਕੇਸ਼ਵਰ ਦੇ ਪਵਿੱਤਰ ਖੇਤਰ ਵਿੱਚ ਰੂਪਤੀਰਥ ਨੂੰ ਗਈ।

Verse 41

तत्र स्नानं स्वयं चक्रे विधिपूर्वं सुरेश्वरी । तस्या ह्यनन्तरं सापि भक्तियुक्ता तिलोत्तमा

ਉੱਥੇ ਦੇਵਾਂ ਦੀ ਮਹਾਰਾਣੀ ਦੇਵੀ ਨੇ ਵਿਧੀ-ਪੂਰਵਕ ਆਪ ਹੀ ਸਨਾਨ ਕੀਤਾ। ਉਸ ਦੇ ਤੁਰੰਤ ਪਿੱਛੋਂ ਭਕਤੀ ਨਾਲ ਯੁਕਤ ਤਿਲੋਤਮਾ ਨੇ ਵੀ ਸਨਾਨ ਕੀਤਾ।

Verse 42

ततः कांतिमती जाता तत्क्षणादेव भामिनी । पूर्वमासीयद्थारूपा तथासाऽभूद्विशेषतः

ਤਦੋਂ ਉਸੇ ਪਲ ਉਹ ਸੁੰਦਰ ਨਾਰੀ ਕਾਂਤੀ ਨਾਲ ਭਰ ਗਈ। ਉਸ ਨੇ ਆਪਣਾ ਪੁਰਾਤਨ ਰੂਪ ਮੁੜ ਪਾ ਲਿਆ ਅਤੇ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਤੌਰ ਤੇ ਹੋਰ ਵੀ ਅਤਿ ਦਿਪਤ ਹੋ ਗਈ।

Verse 43

अथ तुष्टिसमायुक्ता तां प्रणम्य सुरेश्वरीम् । प्रोवाच विस्मयाविष्टा हर्षगद्गदया गिरा

ਫਿਰ ਤ੍ਰਿਪਤੀ ਨਾਲ ਭਰ ਕੇ ਉਸ ਨੇ ਸੁਰੇਸ਼ਵਰੀ ਦੇਵੀ ਨੂੰ ਪ੍ਰਣਾਮ ਕੀਤਾ। ਅਚੰਭੇ ਵਿੱਚ ਡੁੱਬੀ ਹੋਈ, ਖੁਸ਼ੀ ਨਾਲ ਗਦਗਦ ਬਾਣੀ ਵਿੱਚ ਉਹ ਬੋਲੀ।

Verse 44

प्राप्तं रूपं महादेवि त्वत्प्रसादाच्चिरन्तनम् । ब्रह्मलोकं गमिष्यामि मामनुज्ञातुमर्हसि

ਹੇ ਮਹਾਦੇਵੀ! ਤੇਰੇ ਪ੍ਰਸਾਦ ਨਾਲ ਮੈਨੂੰ ਆਪਣਾ ਚਿਰੰਤਨ ਰੂਪ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੋ ਗਿਆ ਹੈ। ਹੁਣ ਮੈਂ ਬ੍ਰਹਮਲੋਕ ਨੂੰ ਜਾਵਾਂਗੀ; ਕਿਰਪਾ ਕਰਕੇ ਮੈਨੂੰ ਆਗਿਆ ਦੇ।

Verse 45

गौर्युवाच । वरं यच्छामि ते पुत्रि यत्किंचिद्धृदि संस्थितम् । तस्मात्प्रार्थय विश्रब्धा न वृथा मम दर्शनम्

ਗੌਰੀ ਨੇ ਕਿਹਾ: ਧੀਏ, ਮੈਂ ਤੈਨੂੰ ਵਰ ਦਿੰਦੀ ਹਾਂ—ਜੋ ਕੁਝ ਵੀ ਤੇਰੇ ਹਿਰਦੇ ਵਿੱਚ ਵੱਸਿਆ ਹੈ। ਇਸ ਲਈ ਨਿਡਰ ਹੋ ਕੇ ਮੰਗ; ਮੇਰਾ ਦਰਸ਼ਨ ਤੇਰੇ ਲਈ ਵਿਅਰਥ ਨਹੀਂ ਹੋਵੇਗਾ।

Verse 46

तिलोत्तमोवाच । अहमत्र करिष्यामि क्षेत्रे तीर्थं निजं शुभे । त्वत्प्रसादेन तद्देवि यातु ख्यातिं धरातले

ਤਿਲੋੱਤਮਾ ਨੇ ਕਿਹਾ: “ਹੇ ਸ਼ੁਭੇ ਦੇਵੀ, ਇਸ ਪਵਿੱਤਰ ਖੇਤਰ ਵਿੱਚ ਮੈਂ ਆਪਣਾ ਨਿੱਜ ਤੀਰਥ ਸਥਾਪਿਤ ਕਰਾਂਗੀ। ਤੇਰੀ ਕਿਰਪਾ ਨਾਲ, ਹੇ ਦੇਵੀ, ਉਹ ਤੀਰਥ ਧਰਤੀ ਉੱਤੇ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਹੋਵੇ।”

Verse 47

त्वया तत्रापि कर्तव्यं वर्षांते स्नानमेव हि । हितार्थं सर्वनारीणां रूपसौभाग्यदायकम्

ਅਤੇ ਤੈਨੂੰ ਵੀ ਵਰਖਾ-ਰਿਤੂ ਦੇ ਅੰਤ ਤੇ ਉੱਥੇ ਨਿਸ਼ਚਿਤ ਹੀ ਸਨਾਨ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਸਭ ਨਾਰੀਆਂ ਦੇ ਹਿਤ ਲਈ ਹੈ ਅਤੇ ਰੂਪ ਤੇ ਸੁਭਾਗ ਦਿੰਦਾ ਹੈ।

Verse 48

गौर्युवाच । चैत्रशुक्लतृतीयायां सदाहं त्वत्कृते शुभे । स्नानं तत्र करिष्यामि मध्याह्ने समुपस्थिते

ਗੌਰੀ ਨੇ ਕਿਹਾ: “ਹੇ ਸ਼ੁਭੇ, ਤੇਰੇ ਲਈ ਮੈਂ ਸਦਾ ਚੈਤਰ ਮਹੀਨੇ ਦੇ ਸ਼ੁਕਲ ਪੱਖ ਦੀ ਤੀਜੀ ਤਿਥੀ ਨੂੰ, ਜਦੋਂ ਮੱਧਾਹਨ ਆ ਪਹੁੰਚੇ, ਉੱਥੇ ਸਨਾਨ ਕਰਾਂਗੀ।”

Verse 49

हितार्थं सर्वनारीणां तव वाक्यादसंशयम् । या तत्र दिवसे नारी तस्मिंस्तीर्थे करिष्यति

ਸਭ ਨਾਰੀਆਂ ਦੇ ਹਿਤ ਲਈ—ਤੇਰੇ ਬਚਨ ਅਨੁਸਾਰ, ਬਿਨਾ ਸੰਦੇਹ—ਜੋ ਨਾਰੀ ਉਸ ਦਿਨ ਉਸ ਤੀਰਥ ਵਿੱਚ ਸਨਾਨ ਕਰੇਗੀ...

Verse 50

स्नानं सा सौख्यसंयुक्ता भविष्यति सुखान्विता । स्पृहणीया च नारीणां सर्वासां धरणीतले

...ਉਹ ਸੁਖ-ਸਹੂਲਤ ਨਾਲ ਯੁਕਤ ਹੋਵੇਗੀ, ਆਨੰਦ ਵਿੱਚ ਜੀਵੇਗੀ। ਅਤੇ ਧਰਤੀ ਉੱਤੇ ਸਭ ਨਾਰੀਆਂ ਵਿਚੋਂ ਉਹ ਐਸੀ ਹੋਵੇਗੀ ਜਿਸ ਨੂੰ ਹੋਰ ਸਭ ਅਨੁਕਰਣ ਕਰਨ ਦੀ ਇੱਛਾ ਕਰਨ।

Verse 51

पुरुषोऽपि सुभक्त्या यस्तत्र स्नानं करिष्यति । सप्तजन्मानि रूपाढ्यः ससौभाग्यो भविष्यति

ਜੋ ਪੁਰਖ ਸੱਚੀ ਭਗਤੀ ਨਾਲ ਉੱਥੇ ਸਨਾਨ ਕਰੇ, ਉਹ ਸੱਤ ਜਨਮਾਂ ਤੱਕ ਰੂਪਵਾਨ ਅਤੇ ਸੁਭਾਗੀ ਹੋਵੇਗਾ।

Verse 52

सूत उवाच । एवमुक्ता तदा देव्या साप्सरा द्विजसत्तमाः । चक्रे कुण्डं सुविस्तीर्णं विमलोदप्रपूरितम्

ਸੂਤ ਜੀ ਨੇ ਕਿਹਾ: ਦੇਵੀ ਦੇ ਇਸ ਪ੍ਰਕਾਰ ਕਹਿਣ ਤੇ, ਹੇ ਸ਼੍ਰੇਸ਼ਠ ਦਵਿਜੋ, ਉਸ ਅਪਸਰਾ ਨੇ ਵਿਸ਼ਾਲ ਕੁੰਡ ਬਣਾਇਆ, ਜੋ ਨਿਰਮਲ ਤੇ ਸਾਫ਼ ਪਾਣੀ ਨਾਲ ਭਰਿਆ ਸੀ।

Verse 53

उपकंठे ततस्तस्य स्थापयामास पार्वतीम् । ततो जगाम संहृष्टा ब्रह्मलोकं तिलोत्तमा

ਫਿਰ ਉਸ ਦੇ ਕੰਢੇ ਉੱਤੇ ਉਸ ਨੇ ਪਾਰਵਤੀ ਜੀ ਨੂੰ ਸਥਾਪਿਤ ਕੀਤਾ। ਤਦ ਤਿਲੋਤਮਾ ਹਿਰਦੇ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਸੰਨ ਹੋ ਕੇ ਬ੍ਰਹਮਲੋਕ ਨੂੰ ਚਲੀ ਗਈ।

Verse 54

ततः प्रभृति संजातं कुण्डमप्सरसा कृतम् । स्नानमात्रैर्नरैर्यत्र सौभाग्यं लभ्यते द्विजाः

ਉਸ ਸਮੇਂ ਤੋਂ ਇਹ ਅਪਸਰਾ-ਕ੍ਰਿਤ ਕੁੰਡ ਪ੍ਰਗਟ ਹੋਇਆ। ਹੇ ਦਵਿਜੋ, ਜਿੱਥੇ ਕੇਵਲ ਸਨਾਨ ਕਰਨ ਨਾਲ ਹੀ ਮਨੁੱਖ ਸੁਭਾਗ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਦੇ ਹਨ।

Verse 55

नारीभिश्च विशेषेण पुत्रप्राप्तिरनुत्तमा । तथान्यदपि यत्किंचिद्वांछितं हृदये स्थितम्

ਅਤੇ ਨਾਰੀਆਂ ਲਈ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਤੌਰ ਤੇ ਪੁੱਤਰ-ਪ੍ਰਾਪਤੀ ਅਤਿ ਉੱਤਮ ਹੈ। ਇਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਹਿਰਦੇ ਵਿੱਚ ਵੱਸਦੀ ਹੋਰ ਕੋਈ ਭੀ ਇੱਛਾ ਵੀ ਪੂਰੀ ਹੁੰਦੀ ਹੈ।

Verse 153

इति श्रीस्कांदे महापुराण एकाशीतिसाहस्र्यां संहितायां षष्ठे नागरखण्डे श्रीहाटकेश्वरक्षेत्रमाहात्म्येऽप्सरःकुण्डोत्पत्तिमाहात्म्यवर्णनंनाम त्रिपंचाशदुत्तरशततमोऽध्यायः

ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਸ਼੍ਰੀ ਸਕੰਦ ਮਹਾਪੁਰਾਣ ਦੀ ਇਕਿਆਸੀ ਹਜ਼ਾਰ ਸ਼ਲੋਕਾਂ ਵਾਲੀ ਸੰਹਿਤਾ ਦੇ ਛੇਵੇਂ ਨਾਗਰਖੰਡ ਵਿੱਚ, ਸ਼੍ਰੀਹਾਟਕੇਸ਼ਵਰ-ਖੇਤਰ ਮਾਹਾਤਮ੍ਯ ਅੰਦਰ ‘ਅਪਸਰਾਃ-ਕੁੰਡ ਦੀ ਉਤਪੱਤੀ ਦਾ ਮਾਹਾਤਮ੍ਯ’ ਨਾਮਕ ਅਧਿਆਇ, ਜੋ ਅਧਿਆਇ 153 ਹੈ, ਸਮਾਪਤ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।