Adhyaya 151

Verse 1

सूत उवाच । अन्धकोऽपि परां विद्यां ज्ञात्वा शुक्रार्जितां तदा । केलीश्वर्याः प्रसादं च भक्तिजं बलवृद्धिदम्

ਸੂਤ ਜੀ ਨੇ ਕਿਹਾ: ਤਦ ਅੰਧਕ ਨੇ ਵੀ ਸ਼ੁਕ੍ਰ ਤੋਂ ਪ੍ਰਾਪਤ ਪਰਮ ਵਿਦਿਆ ਨੂੰ ਜਾਣ ਲਿਆ ਅਤੇ ਕੇਲੀਸ਼ਵਰੀ ਦੀ ਕਿਰਪਾ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤੀ—ਭਕਤੀ ਤੋਂ ਉਤਪੰਨ, ਜੋ ਬਲ ਵਿੱਚ ਵਾਧਾ ਕਰਨ ਵਾਲੀ ਹੈ।

Verse 2

अवध्यतामात्मनश्च पितामहवरोद्भवम् । महेश्वरं समुद्दिश्य कोपं चक्रे ततः परम्

ਉਸ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਪਿਤਾਮਾ (ਬ੍ਰਹਮਾ) ਦੇ ਵਰਦਾਨ ਕਾਰਨ ਆਪਣੀ ਅਜਿੱਤਤਾ ਦੇ ਹੰਕਾਰ ਵਿੱਚ, ਉਸਨੇ ਮਹੇਸ਼ਵਰ ਪ੍ਰਤੀ ਆਪਣਾ ਗੁੱਸਾ ਜ਼ਾਹਰ ਕੀਤਾ।

Verse 3

दूतं च प्रेषयामास कैलासं पर्वतं प्रति । गच्छ दूत हरं ब्रूहि मम वाक्येन सांप्रतम्

ਉਸਨੇ ਕੈਲਾਸ਼ ਪਰਬਤ ਵੱਲ ਇੱਕ ਦੂਤ ਭੇਜਿਆ ਅਤੇ ਕਿਹਾ: "ਜਾਓ ਦੂਤ, ਹੁਣ ਹਰ (ਸ਼ਿਵ) ਨੂੰ ਮੇਰੇ ਇਹ ਸ਼ਬਦ ਕਹੋ।"

Verse 4

शक्रमेनं परित्यज्य सुखं तिष्ठात्र पर्वते । नो चेद्द्रुतं समागत्य सकैलासं सभार्यकम्

"ਇਸ ਇੰਦਰ ਨੂੰ ਛੱਡ ਦੇ ਅਤੇ ਇੱਥੇ ਪਹਾੜ 'ਤੇ ਸੁਖ ਨਾਲ ਰਹਿ। ਨਹੀਂ ਤਾਂ, ਜਲਦੀ ਹੀ ਕੈਲਾਸ਼ ਅਤੇ ਆਪਣੀ ਪਤਨੀ ਸਮੇਤ ਆ ਜਾ।"

Verse 5

सगणं च रणे हत्वा सुखी स्थास्यामि नंदने । त्वामहं नाशयिष्यामि सत्येनात्मानमालभे

"ਅਤੇ ਯੁੱਧ ਵਿੱਚ ਤੈਨੂੰ ਤੇਰੇ ਗਣਾਂ ਸਮੇਤ ਮਾਰ ਕੇ, ਮੈਂ ਨੰਦਨ ਵਿੱਚ ਸੁਖੀ ਰਹਾਂਗਾ। ਮੈਂ ਤੈਨੂੰ ਨਸ਼ਟ ਕਰ ਦੇਵਾਂਗਾ, ਮੈਂ ਸੱਚ ਦੀ ਸਹੁੰ ਖਾਂਦਾ ਹਾਂ।"

Verse 6

एवमुक्तः स दैत्येन दूतो गत्वा द्रुतं ततः । प्रोवाच शंकरं वाक्यैः परुषैः स विशेषतः

ਦੈਂਤ ਦੁਆਰਾ ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਨਿਰਦੇਸ਼ ਦਿੱਤੇ ਜਾਣ 'ਤੇ, ਦੂਤ ਤੇਜ਼ੀ ਨਾਲ ਗਿਆ ਅਤੇ ਸ਼ੰਕਰ ਨੂੰ ਉਹ ਕਠੋਰ ਅਤੇ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਤੌਰ 'ਤੇ ਅਪਮਾਨਜਨਕ ਸ਼ਬਦ ਕਹੇ।

Verse 7

ततः कोपपरीतात्मा भगवान्वृषभध्वजः । गणान्संप्रेषयामास वधार्थं तस्य दुर्मतेः

ਤਦੋਂ ਧਰਮਿਕ ਕ੍ਰੋਧ ਨਾਲ ਘਿਰੇ ਭਗਵਾਨ ਵ੍ਰਿਸ਼ਭਧਵਜ ਸ਼ਿਵ ਨੇ ਉਸ ਦੁਸ਼ਟ-ਮਤਿ ਵਾਲੇ ਦੇ ਵਧ ਲਈ ਆਪਣੇ ਗਣ ਭੇਜ ਦਿੱਤੇ।

Verse 8

वीरभद्रं महाकालं नंदिं हस्तिमुखं तथा । अघोरं घोरनादं च घोरघंटं महाबलम्

ਉਸ ਨੇ ਵੀਰਭਦ੍ਰ, ਮਹਾਕਾਲ, ਨੰਦੀ, ਹਸਤਿਮੁਖ ਅਤੇ ਅਘੋਰ, ਘੋਰਨਾਦ, ਤੇ ਮਹਾਬਲੀ ਘੋਰਘੰਟ ਨੂੰ ਬੁਲਾਇਆ—ਸ਼ਿਵ ਦੇ ਭਿਆਨਕ ਯੁੱਧਯੋਗ ਗਣ।

Verse 9

एतेषामनुगाश्चान्ये कोटिरेका पृथक्पृथक् । सर्वान्संप्रेषयामास वधार्थं तस्य दुर्मतेः

ਇਨ੍ਹਾਂ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ ਹੋਰ ਅਨੁਚਰ ਵੀ ਸਨ—ਹਰ ਇਕ ਟੋਲੀ ਵੱਖ-ਵੱਖ, ਇਕ-ਇਕ ਕਰੋੜ ਦੀ ਗਿਣਤੀ ਵਾਲੀ; ਸਭ ਨੂੰ ਉਸ ਦੁਸ਼ਟ-ਮਤਿ ਵਾਲੇ ਦੇ ਵਧ ਲਈ ਭੇਜਿਆ ਗਿਆ।

Verse 10

अथ संप्रेषितास्तेन गणास्ते विकृताननाः । हर्षेण महताविष्टा गर्जमाना यथा घनाः

ਫਿਰ ਉਸ ਦੇ ਭੇਜੇ ਹੋਏ ਉਹ ਵਿਗੜੇ ਮੁਖ ਵਾਲੇ ਗਣ, ਮਹਾਨ ਹर्ष ਨਾਲ ਭਰ ਕੇ, ਬੱਦਲਾਂ ਵਾਂਗ ਗੱਜਦੇ ਹੋਏ ਅੱਗੇ ਵਧੇ।

Verse 11

धृतायुधा गताः सर्वे युद्धार्थं यत्र सा पुरी । शक्रस्यासादिता तेन दानवेन बलीयसा

ਸਾਰੇ ਹਥਿਆਰ ਧਾਰੇ ਹੋਏ, ਯੁੱਧ ਲਈ ਉਸ ਨਗਰੀ ਵੱਲ ਗਏ—ਉਹੀ ਨਗਰੀ ਜਿਸ ‘ਤੇ ਉਸ ਬਲਵਾਨ ਦਾਨਵ ਨੇ, ਜੋ ਸ਼ਕ੍ਰ (ਇੰਦਰ) ਦਾ ਵੈਰੀ ਸੀ, ਚੜ੍ਹਾਈ ਕੀਤੀ ਸੀ।

Verse 12

अथ प्राप्तान्गणान्दृष्ट्वा दानवास्ते धृतायुधाः । निश्चक्रमुर्वै सहसा युद्धार्थमतिगर्विताः

ਗਣਾਂ ਨੂੰ ਆਉਂਦੇ ਵੇਖ ਕੇ, ਉਹ ਹਥਿਆਰਧਾਰੀ ਦਾਨਵ ਅਹੰਕਾਰ ਨਾਲ ਫੂਲੇ ਹੋਏ, ਯੁੱਧ ਲਈ ਅਚਾਨਕ ਬਾਹਰ ਨਿਕਲ ਪਏ।

Verse 13

ततः समभवद्युद्धं गणानां दानवैः सह । परस्परं महारौद्रं मृत्युं कृत्वा निवर्तनम्

ਫਿਰ ਗਣਾਂ ਅਤੇ ਦਾਨਵਾਂ ਵਿਚ ਯੁੱਧ ਛਿੜ ਗਿਆ—ਇਕ ਦੂਜੇ ਲਈ ਅਤਿ ਭਿਆਨਕ; ਜਿੱਥੇ ਪਿੱਛੇ ਹਟਣ ਦੀ ਕੀਮਤ ਮੌਤ ਬਣ ਗਈ।

Verse 14

ततो हरगणाः सर्वे दानवैस्तै रणाजिरे । जिता जग्मुर्दिशो भीता हरवीक्षणतत्पराः

ਤਦ ਹਰਾ ਦੇ ਸਾਰੇ ਗਣ, ਰਣਭੂਮੀ ਵਿੱਚ ਉਹਨਾਂ ਦਾਨਵਾਂ ਤੋਂ ਹਾਰ ਕੇ, ਡਰਦੇ ਹੋਏ ਦਿਸ਼ਾਵਾਂ ਵੱਲ ਭੱਜ ਗਏ—ਹਰਾ ਦੇ ਦਰਸ਼ਨ ਤੇ ਸ਼ਰਨ ਦੀ ਲਾਲਸਾ ਨਾਲ।

Verse 15

हरोऽपि तान्गणान्भग्नान्दृष्ट्वा कोपाद्विनिर्ययौ । हरं दृष्ट्वा ततो दैत्या दुद्द्रुवुस्ते दिशो दश

ਹਰਾ ਨੇ ਵੀ ਆਪਣੇ ਟੁੱਟੇ-ਭੱਜੇ ਗਣਾਂ ਨੂੰ ਵੇਖ ਕੇ ਕ੍ਰੋਧ ਨਾਲ ਬਾਹਰ ਆ ਕੇ ਪ੍ਰਗਟ ਹੋਇਆ; ਅਤੇ ਹਰਾ ਨੂੰ ਵੇਖਦਿਆਂ ਹੀ ਦੈਤ ਦਹਿਸ਼ਤ ਵਿੱਚ ਦਸੋਂ ਦਿਸ਼ਾਵਾਂ ਵੱਲ ਭੱਜ ਗਏ।

Verse 16

अन्धकोऽपि हरं दृष्ट्वा युद्धार्थं संमुखो ययौ । ततो युद्धं समभवदंधकस्य हरेण तु । वृत्रवासवयोः पूर्वं यथा युद्धमभून्महत्

ਅੰਧਕ ਨੇ ਵੀ ਹਰਾ ਨੂੰ ਵੇਖ ਕੇ ਯੁੱਧ ਲਈ ਸਿੱਧਾ ਸਾਹਮਣੇ ਵਧਿਆ। ਤਦ ਅੰਧਕ ਅਤੇ ਹਰਾ ਵਿਚ ਮਹਾਂਯੁੱਧ ਹੋਇਆ—ਜਿਵੇਂ ਪਹਿਲਾਂ ਵ੍ਰਿਤ੍ਰ ਅਤੇ ਵਾਸਵ (ਇੰਦਰ) ਵਿਚ ਭਿਆਨਕ ਯੁੱਧ ਹੋਇਆ ਸੀ।

Verse 17

चक्रनालीकनाराचैस्तोमरैः खड्गमुद्गरैः । एवं न शक्यते हंतुं दानवो विविधायुधैः

ਚੱਕਰ, ਬਾਣ, ਲੋਹੇ ਦੇ ਨਾਰਾਚ, ਤੋਮਰ, ਖਡਗ ਅਤੇ ਮੁਦਗਰ ਆਦਿ ਅਨੇਕ ਅਸਤ੍ਰਾਂ ਨਾਲ ਵਾਰ ਹੋਣ ਤੇ ਵੀ, ਉਸ ਦਾਨਵ ਨੂੰ ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਮਾਰਿਆ ਨਹੀਂ ਜਾ ਸਕਿਆ।

Verse 18

अस्त्रयुद्धं परित्यज्य बाहु युद्धमुपागतौ । करं करेण संगृह्य मुष्टिप्रहरणौ तदा

ਅਸਤ੍ਰਾਂ ਵਾਲਾ ਯੁੱਧ ਛੱਡ ਕੇ ਦੋਵੇਂ ਬਾਹੂ-ਯੁੱਧ ਲਈ ਨੇੜੇ ਆ ਗਏ। ਹੱਥ ਨੂੰ ਹੱਥ ਨਾਲ ਫੜ ਕੇ, ਤਦ ਉਹ ਇਕ ਦੂਜੇ ਉੱਤੇ ਮੁੱਕਿਆਂ ਦੇ ਪ੍ਰਹਾਰ ਕਰਨ ਲੱਗੇ।

Verse 19

दानवेनाथ देवेशो बंधेनाक्रम्य पीडितः । निष्पंदभावमापन्नस्ततो मूर्च्छामुपागतः

ਤਦ ਦਾਨਵ ਨੇ ਬੰਧਨ ਨਾਲ ਦੇਵਾਂ ਦੇ ਈਸ਼ਵਰ ਨੂੰ ਜਕੜ ਕੇ ਦਬਾਇਆ ਤੇ ਪੀੜਿਆ। ਉਹ ਨਿਸ਼ਚਲ ਹੋ ਗਿਆ ਅਤੇ ਫਿਰ ਉੱਥੇ ਹੀ ਮੂਰਛਾ ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੋਇਆ।

Verse 20

मूर्छागतं तु तज्ज्ञात्वा ह्यन्धको निर्ययौ गृहात् । तावत्स्थाणुः क्षणाल्लब्ध्वा चेतनामात्तकार्मुकः

ਉਸ ਦੇ ਮੂਰਛਿਤ ਹੋਣ ਦੀ ਗੱਲ ਜਾਣ ਕੇ ਅੰਧਕ ਆਪਣੇ ਨਿਵਾਸ ਤੋਂ ਬਾਹਰ ਨਿਕਲ ਆਇਆ। ਇਧਰ ਸਥਾਣੂ ਨੇ ਪਲ ਭਰ ਵਿੱਚ ਚੇਤਨਾ ਪਾ ਲਈ ਅਤੇ ਧਨੁਸ਼ ਧਾਰਨ ਕਰ ਲਿਆ।

Verse 21

आयसीं लकुटीं गृह्य प्रभुर्भारसहसि काम् । दानवेन्द्रं ततः प्राप्य ताडयामास मूर्धनि

ਪ੍ਰਭੂ ਨੇ ਭਾਰੀ ਅਤੇ ਬਲਵਾਨ ਲੋਹੇ ਦੀ ਲਕੁਟੀ ਹੱਥ ਵਿੱਚ ਲੈ ਕੇ, ਦਾਨਵਾਂ ਦੇ ਰਾਜੇ ਕੋਲ ਪਹੁੰਚ ਕੇ ਉਸ ਦੇ ਸਿਰ ਉੱਤੇ ਪ੍ਰਹਾਰ ਕੀਤਾ।

Verse 22

सोऽपि खड्गेन देवेशं ताडयामास वेगतः । अथ देवोऽपि सस्मार कौबेरास्त्रं महाहवे

ਉਹ ਵੀ ਤੇਜ਼ੀ ਨਾਲ ਖਡਗ ਲੈ ਕੇ ਦੇਵਾਂ ਦੇ ਪ੍ਰਭੂ ਉੱਤੇ ਵਾਰ ਕਰ ਬੈਠਾ। ਤਦ ਮਹਾਂਯੁੱਧ ਵਿੱਚ ਦੇਵ ਨੇ ਕੌਬੇਰ ਅਸਤ੍ਰ ਦਾ ਸਿਮਰਨ ਕੀਤਾ।

Verse 23

अस्त्रेण तेन हृदये ताडयामास दानवम् । ततः स ताडितस्तेन रुधिरोद्गारमुद्वमन्

ਉਸ ਅਸਤ੍ਰ ਨਾਲ ਉਸ ਨੇ ਦਾਨਵ ਦੇ ਹਿਰਦੇ ਉੱਤੇ ਪ੍ਰਹਾਰ ਕੀਤਾ। ਉਸ ਨਾਲ ਘਾਇਲ ਹੋ ਕੇ ਉਹ ਦੈਤ ਖੂਨ ਦੀ ਧਾਰ ਉਗਲਣ ਲੱਗ ਪਿਆ।

Verse 24

पतितोऽधोमुखो भूत्वा ततः शूलेन भेदितः । शूलाग्रसंस्थितः पापश्चक्रवद्भ्रमते ततः

ਉਹ ਮੂੰਹ ਦੇ ਬਲ ਡਿੱਗ ਪਿਆ, ਫਿਰ ਤ੍ਰਿਸ਼ੂਲ ਨਾਲ ਛੇਦਿਆ ਗਿਆ। ਤ੍ਰਿਸ਼ੂਲ ਦੀ ਨੋਕ ਉੱਤੇ ਟਿਕਿਆ ਉਹ ਪਾਪੀ ਫਿਰ ਚੱਕੇ ਵਾਂਗ ਘੁੰਮਣ ਲੱਗ ਪਿਆ।

Verse 25

अन्धकोऽपि तदात्मानं तथावस्थमवेक्ष्य च । ततो वाग्भिः सुपुष्टाभिरस्तौद्देवं महेश्वरम्

ਅੰਧਕ ਨੇ ਵੀ ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਉਸ ਹਾਲਤ ਵਿੱਚ ਵੇਖ ਕੇ, ਫਿਰ ਸੁਗਠਿਤ ਤੇ ਬਲਵਾਨ ਬਚਨਾਂ ਨਾਲ ਦੇਵ ਮਹੇਸ਼ਵਰ ਦੀ ਸਤੁਤੀ ਕੀਤੀ।

Verse 26

अन्धक उवाच । नमस्ते जगतां धात्रे शर्वाय त्रिगुणात्मने । वृषभासनसंस्थाय शशांककृतभूषण

ਅੰਧਕ ਬੋਲਿਆ: ਜਗਤਾਂ ਦੇ ਧਾਤਾ ਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ ਹੈ; ਸ਼ਰਵ, ਤ੍ਰਿਗੁਣ-ਸਰੂਪ ਤੁਹਾਨੂੰ ਪ੍ਰਣਾਮ। ਜੋ ਵ੍ਰਿਸ਼ਭ ਉੱਤੇ ਆਸਨ ਧਾਰੇ ਹੋਏ ਹੋ, ਅਤੇ ਚੰਦ੍ਰਮਾ ਨੂੰ ਭੂਸ਼ਣ ਬਣਾਉਂਦੇ ਹੋ।

Verse 27

नमः खट्वांगहस्ताय नमः शूलधराय च । नमो डमरुकोदण्डकपालानलधारिणे

ਖਟਵਾਂਗ ਧਾਰਣ ਵਾਲੇ ਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ; ਤ੍ਰਿਸ਼ੂਲਧਾਰੀ ਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ। ਡਮਰੂ, ਦੰਡ, ਕਪਾਲ ਅਤੇ ਅਗਨਿ ਧਾਰਣਹਾਰ ਪ੍ਰਭੂ ਨੂੰ ਨਮੋ ਨਮਹ।

Verse 28

स्मरदेहविनाशाय मूर्त्यष्टकमयात्मने । नमः स्वरूपदेहाय ह्यरूपबहुरू पिणे

ਸਮਰ (ਕਾਮ) ਦੇ ਦੇਹ-ਵਿਨਾਸ਼ਕ ਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ; ਅੱਠ-ਮੂਰਤੀਮਯ ਆਤਮਾ ਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ। ਸਵਰੂਪ-ਦੇਹ ਵਾਲੇ, ਅਰੂਪ ਹੋ ਕੇ ਭੀ ਅਨੇਕ ਰੂਪ ਧਾਰਣਹਾਰ ਨੂੰ ਨਮੋ ਨਮਹ।

Verse 29

उत्तमांगविनाशाय विरिंचेः सृष्टिकारिणे । स्मशानवासिने नित्यं नमो भैरवरूपिणे

ਉੱਤਮਾਂਗ ਦੇ ਵਿਨਾਸ਼ਕ ਨੂੰ, ਵਿਰਿੰਚਿ (ਬ੍ਰਹਮਾ) ਦੀ ਸ੍ਰਿਸ਼ਟੀ ਦਾ ਕਾਰਣ ਬਣਨ ਵਾਲੇ ਨੂੰ। ਸ਼ਮਸ਼ਾਨ-ਵਾਸੀ ਪ੍ਰਭੂ ਨੂੰ ਨਿਤ ਨਮਸਕਾਰ—ਭੈਰਵ-ਰੂਪ ਧਾਰਣਹਾਰ ਨੂੰ ਨਮੋ ਨਮਹ।

Verse 30

सर्वगः सर्वकर्ता च त्वं हर्ता नान्य एव हि । त्वं भूमिस्त्वं रजश्चैव त्वं ज्योतिस्त्वं तमस्तथा

ਤੂੰ ਸਰਵਵਿਆਪੀ ਹੈਂ, ਤੂੰ ਹੀ ਸਭ ਦਾ ਕਰਤਾ ਹੈਂ; ਤੂੰ ਹੀ ਸੰਹਾਰਕ ਹੈਂ—ਤੇਰੇ ਬਿਨਾ ਹੋਰ ਕੋਈ ਨਹੀਂ। ਤੂੰ ਧਰਤੀ ਹੈਂ, ਤੂੰ ਰਜੋਗੁਣ ਹੈਂ; ਤੂੰ ਜੋਤਿ ਹੈਂ, ਅਤੇ ਤੂੰ ਹੀ ਤਮਸ ਵੀ ਹੈਂ।

Verse 31

त्वं वपुः सर्वभूतानां जीवभूतो महेश्वर । अस्तौदेवं दानवेन्द्रो देवशूलाग्र संस्थितः

ਹੇ ਮਹੇਸ਼ਵਰ, ਤੂੰ ਸਭ ਭੂਤਾਂ ਦਾ ਵਪੁ ਹੈਂ, ਜੀਵ-ਰੂਪ ਹੋ ਕੇ ਵੱਸਦਾ ਹੈਂ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦਾਨਵਾਂ ਦੇ ਇੰਦਰ ਨੇ, ਦੇਵ-ਤ੍ਰਿਸ਼ੂਲ ਦੀ ਨੋਕ ਉੱਤੇ ਅਡਿੱਗ ਰਹਿ ਕੇ, ਦੇਵਤਾ ਦੀ ਸ্তুਤੀ ਕੀਤੀ।

Verse 32

सूत उवाच । एवं तस्य स्तुतिं श्रुत्वा परितुष्टो महेश्वरः । ततः प्रोवाच तं हर्षाच्छूलाग्रस्थं दनूत्तमम्

ਸੂਤ ਜੀ ਨੇ ਕਿਹਾ: ਇਸ ਪ੍ਰਕਾਰ ਉਸ ਦੀ ਸਤੁਤੀ ਸੁਣ ਕੇ ਮਹੇਸ਼ਵਰ ਪਰਮ ਪ੍ਰਸੰਨ ਹੋਏ। ਫਿਰ ਹर्ष ਨਾਲ ਤ੍ਰਿਸ਼ੂਲ ਦੇ ਅਗਰ ਉੱਤੇ ਖੜੇ ਉਸ ਉੱਤਮ ਦਨੁ-ਵੰਸ਼ੀ ਨੂੰ ਸੰਬੋਧਨ ਕੀਤਾ।

Verse 33

श्रीभगवानुवाच । नेदं वीरव्रतं दैत्य यच्छत्रुकरपीडनात् । प्रोच्यन्ते सामवाक्यानि विशेषाद्दैत्यजन्मना

ਸ਼੍ਰੀ ਭਗਵਾਨ ਨੇ ਕਿਹਾ: ਹੇ ਦੈਤ੍ਯ, ਇਹ ਵੀਰ-ਵ੍ਰਤ ਨਹੀਂ ਕਿ ਵੈਰੀ ਦੇ ਹੱਥ ਦੀ ਪੀੜਾ ਕਾਰਨ ਤੂੰ ਸਮਝੌਤੇ ਦੇ ਬੋਲ ਬੋਲੇਂ—ਖ਼ਾਸ ਕਰਕੇ ਜਦ ਤੂੰ ਦੈਤ੍ਯ-ਜਨਮ ਵਾਲਾ ਹੈਂ।

Verse 34

अन्धक उवाच । निर्विण्णोऽस्मि सुरश्रेष्ठ त्रिशूलाऽग्रं समाश्रितः । तस्मात्सूदय मां येन द्रुतं स्यान्मे व्यथाक्षयः

ਅੰਧਕ ਨੇ ਕਿਹਾ: ਹੇ ਦੇਵਾਂ ਵਿੱਚ ਸ਼੍ਰੇਸ਼ਠ, ਮੈਂ ਬਹੁਤ ਹੀ ਕਲਾਂਤ ਹੋ ਗਿਆ ਹਾਂ, ਤ੍ਰਿਸ਼ੂਲ ਦੇ ਅਗਰ ਨੂੰ ਫੜੇ ਹੋਏ। ਇਸ ਲਈ ਮੈਨੂੰ ਮਾਰ ਦਿਓ, ਤਾਂ ਜੋ ਮੇਰਾ ਦੁੱਖ ਜਲਦੀ ਮੁੱਕ ਜਾਵੇ।

Verse 35

श्रीभगवानुवाच । न तेऽस्ति मरणं दैत्य कथंचिच्चिंतितं मया । तेनेत्थं विधृतं व्योम्नि भित्त्वा शूलेन वक्षसि

ਸ਼੍ਰੀ ਭਗਵਾਨ ਨੇ ਕਿਹਾ: ਹੇ ਦੈਤ੍ਯ, ਤੇਰੇ ਲਈ ਮੌਤ ਮੇਰੇ ਵੱਲੋਂ ਕਿਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਵੀ ਨਿਯਤ ਨਹੀਂ ਕੀਤੀ ਗਈ। ਇਸੇ ਲਈ ਤੂੰ ਆਕਾਸ਼ ਵਿੱਚ ਥੰਮਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈਂ, ਤੇਰਾ ਵਕਸ਼ ਤ੍ਰਿਸ਼ੂਲ ਨਾਲ ਭੇਦਿਆ ਹੋਇਆ।

Verse 36

तस्मात्त्वं गणतां गच्छ सांप्रतं पापवर्जितः । त्यक्त्वा दानवजं भावं श्रद्धया परया युतः

ਇਸ ਲਈ ਹੁਣ ਤੂੰ ਮੇਰੇ ਗਣਾਂ ਦੀ ਪਦਵੀ ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੋ, ਪਾਪ ਤੋਂ ਰਹਿਤ। ਦਾਨਵ-ਸੁਭਾਉ ਤਿਆਗ ਕੇ, ਪਰਮ ਸ਼ਰਧਾ ਨਾਲ ਯੁਕਤ ਹੋ ਜਾ।

Verse 37

अन्धक उवाच । गतो मे दानवो भावः सांप्रतं तव किंकरः । भविष्यामि न सन्देहः सत्येनात्मानमालभे

ਅੰਧਕ ਨੇ ਕਿਹਾ: ਮੇਰਾ ਦੈਤ-ਸੁਭਾਉ ਹੁਣ ਦੂਰ ਹੋ ਗਿਆ ਹੈ; ਇਸ ਵੇਲੇ ਮੈਂ ਤੇਰਾ ਸੇਵਕ ਹਾਂ। ਨਿਸ਼ਚੇ ਹੀ ਮੈਂ ਐਸਾ ਹੀ ਰਹਾਂਗਾ—ਸੱਚ ਦੀ ਸੌਂਹ ਖਾ ਕੇ ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਅਰਪਣ ਕਰਦਾ ਹਾਂ।

Verse 38

शंकर उवाच । परितुष्टोऽस्मि ते वत्स ब्रूहि यत्तेऽभिवांछितम् । प्रार्थयस्व प्रयच्छामि यद्यपि स्यात्सुदुर्लभम्

ਸ਼ੰਕਰ ਨੇ ਕਿਹਾ: ਮੈਂ ਤੇਰੇ ਨਾਲ ਪ੍ਰਸੰਨ ਹਾਂ, ਪਿਆਰੇ ਬੱਚੇ। ਦੱਸ, ਜੋ ਤੇਰੀ ਅਸਲ ਇੱਛਾ ਹੈ। ਮੰਗ—ਮੈਂ ਦੇਵਾਂਗਾ, ਭਾਵੇਂ ਉਹ ਬਹੁਤ ਹੀ ਦੁਲਭ ਕਿਉਂ ਨ ਹੋਵੇ।

Verse 39

अन्धक उवाच । अनेनैव तु रूपेण शृलाग्रस्थितमत्तनुम् । यो मर्त्योर्च्चां प्रकृत्वा ते स्थापयिष्यति भूतले

ਅੰਧਕ ਨੇ ਕਿਹਾ: ਇਸੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ—ਤੇਰਾ ਦੇਹ ਤ੍ਰਿਸ਼ੂਲ ਦੀ ਨੋਕ ਉੱਤੇ ਟਿਕਿਆ ਹੋਇਆ—ਜੋ ਕੋਈ ਮਰਤਭੂਮੀ ਮਨੁੱਖ ਤੇਰੀ ਮੂਰਤੀ ਬਣਾਕੇ ਪੂਜਾ ਲਈ ਧਰਤੀ ਉੱਤੇ ਸਥਾਪਿਤ ਕਰੇ…

Verse 40

तस्य मोक्षस्त्वया देयो मद्वाक्यात्सुरसत्तम । तथेत्युक्त्वा महेशस्तं शूलाग्रात्प्रमुमोच ह । अस्थिशेषं कृशांगं च चामुण्डासदृशं द्विजाः

ਉਸ ਨੂੰ ਤੂੰ ਮੋਖ ਦੇਈਂ, ਹੇ ਦੇਵਾਂ ਵਿੱਚ ਸ਼੍ਰੇਸ਼ਠ—ਮੇਰੇ ਬਚਨ ਕਰਕੇ। ਇਹ ਸੁਣ ਕੇ ਮਹੇਸ਼ ਨੇ ਕਿਹਾ, ‘ਤਥਾਸਤੁ’, ਅਤੇ ਉਸ ਨੂੰ ਤ੍ਰਿਸ਼ੂਲ ਦੀ ਨੋਕ ਤੋਂ ਛੱਡ ਦਿੱਤਾ। ਹੇ ਦਵਿਜੋ, ਉਹ ਹੱਡੀਆਂ ਦਾ ਹੀ ਅਵਸ਼ੇਸ਼, ਕ੍ਰਿਸ਼ ਕਾਇਆ, ਚਾਮੁੰਡਾ ਵਰਗਾ ਦਿਸਦਾ ਸੀ।

Verse 41

ततः स गणतां प्राप्तो गीतं चक्रे मनोहरम् । पुरतो देवदेवस्य पार्वत्याश्च विशेषतः

ਫਿਰ ਉਹ ਗਣਤਾ ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੋਇਆ ਅਤੇ ਮਨੋਹਰ ਗੀਤ ਗਾਇਆ—ਦੇਵਦੇਵ ਮਹਾਦੇਵ ਦੇ ਸਾਹਮਣੇ, ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਕਰਕੇ ਪਾਰਵਤੀ ਦੇ ਸਨਮੁੱਖ।

Verse 42

भृंगवद्रटनं यस्मात्तस्य श्रोत्रसुखा वहम् । भृंगीरिटि इति प्रोक्तस्ततः स त्रिपुरारिणा

ਜਿਸ ਕਰਕੇ ਉਸ ਦੀ ਧੁਨ ਭੌਰੇ ਦੀ ਗੂੰਜ ਵਰਗੀ, ਕੰਨਾਂ ਨੂੰ ਸੁਖ ਦੇਣ ਵਾਲੀ ਸੀ, ਇਸ ਲਈ ਤ੍ਰਿਪੁਰਾਰੀ (ਸ਼ਿਵ) ਨੇ ਉਸ ਨੂੰ “ਭ੍ਰਿੰਗੀਰਿਟਿ” ਕਿਹਾ।

Verse 43

एवं स गणतां प्राप्तो देवदेवस्य शूलिनः । विश्वास्यः सर्वकृत्येषु तत्परं समपद्यत

ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੇਵਾਂ ਦੇ ਦੇਵ, ਤ੍ਰਿਸ਼ੂਲਧਾਰੀ ਸ਼ੂਲਿਨ ਦੇ ਗਣਪਦ ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਕੇ, ਉਹ ਹਰ ਕਰਤੱਬ ਵਿੱਚ ਵਿਸ਼ਵਾਸਯੋਗ ਬਣਿਆ ਅਤੇ ਉਸੀ ਸੇਵਾ ਵਿੱਚ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਲੀਨ ਹੋ ਗਿਆ।

Verse 44

ततःप्रभृति लोकेऽत्र देवदेवो महेश्वरः । तादृशेनैव रूपेण स्थाप्यते भूतले जनैः

ਉਸ ਸਮੇਂ ਤੋਂ ਇਸ ਲੋਕ ਵਿੱਚ ਦੇਵਾਂ ਦੇ ਦੇਵ ਮਹੇਸ਼ਵਰ ਨੂੰ ਲੋਕ ਧਰਤੀ ਉੱਤੇ ਓਹੀ ਰੂਪ ਧਾਰ ਕੇ ਹੀ ਪ੍ਰਤਿਸ਼ਠਿਤ ਕਰਦੇ ਆ ਰਹੇ ਹਨ।

Verse 45

प्राप्यतेऽत्र परा सिद्धिस्तत्प्रसादादलौ किकी । कस्यचित्त्वथ कालस्य राज्याद्भ्रष्टो महीपतिः

ਇੱਥੇ ਉਸ ਦੀ ਕਿਰਪਾ ਨਾਲ ਕਲੀ ਯੁਗ ਵਿੱਚ ਵੀ ਪਰਮ ਸਿੱਧੀ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਫਿਰ ਕੁਝ ਸਮੇਂ ਬਾਅਦ ਇੱਕ ਰਾਜਾ ਆਪਣੇ ਰਾਜ ਤੋਂ ਭ੍ਰਸ਼ਟ ਹੋ ਗਿਆ।

Verse 46

सुरथाख्यः प्रसिद्धोऽत्र सूर्यवंशसमुद्भवः । ततो वसिष्ठमासाद्य स चात्मीयं पुरो हितम् । प्रोवाच प्रणतो भूत्वा बाष्पव्याकुललोचनः

ਇੱਥੇ ਸੂਰਥ ਨਾਮ ਦਾ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਰਾਜਾ, ਜੋ ਸੂਰਯਵੰਸ਼ ਤੋਂ ਉਤਪੰਨ ਸੀ, ਫਿਰ ਵਸਿਸ਼ਠ—ਆਪਣੇ ਕੁਲਗੁਰੂ ਪੁਰੋਹਿਤ—ਦੇ ਕੋਲ ਗਿਆ। ਉਹ ਨਮਸਕਾਰ ਕਰਕੇ, ਅੱਖਾਂ ਅੰਸੂਆਂ ਨਾਲ ਭਰੀਆਂ ਹੋਈਆਂ, ਬੋਲਿਆ।

Verse 47

त्वया नाथेन मे ब्रह्मन्संस्थितेनाऽपि शत्रुभिः । बलाच्च यद्धृतं राज्यं मन्द भाग्यस्य सांप्रतम्

ਹੇ ਬ੍ਰਾਹਮਣ! ਤੂੰ ਮੇਰਾ ਨਾਥ ਤੇ ਰੱਖਿਆਕਰਤਾ ਹੋ ਕੇ ਭੀ, ਵੈਰੀਆਂ ਨੇ ਬਲ ਨਾਲ ਮੇਰਾ ਰਾਜ ਛੀਨ ਲਿਆ ਹੈ; ਇਸ ਵੇਲੇ ਮੇਰੀ ਮੰਦ ਕਿਸਮਤ ਐਸੀ ਹੀ ਹੈ।

Verse 48

तस्मात्कुरु प्रसादं मे येन मे राज्यसंस्थितिः । भूयोऽपि त्वत्प्रसादेन नान्या मे विद्यते गतिः

ਇਸ ਲਈ ਮੇਰੇ ਉੱਤੇ ਕਿਰਪਾ ਕਰ, ਜਿਸ ਨਾਲ ਮੇਰਾ ਰਾਜ ਪੱਕਾ ਟਿਕ ਜਾਵੇ। ਮੁੜ ਮੁੜ ਵੀ ਤੇਰੀ ਹੀ ਕਿਰਪਾ ਨਾਲ—ਮੇਰੇ ਲਈ ਹੋਰ ਕੋਈ ਆਸਰਾ ਜਾਂ ਗਤੀ ਨਹੀਂ।

Verse 49

वसिष्ठ उवाच । यद्येवं ते महाराज मद्वाक्यात्सत्वरं व्रज । हाटकेश्वरजं क्षेत्रं सर्वसिद्धिप्रदायकम्

ਵਸਿਸ਼ਠ ਨੇ ਕਿਹਾ: ਜੇ ਐਸਾ ਹੈ, ਹੇ ਮਹਾਰਾਜ, ਤਾਂ ਮੇਰੇ ਬਚਨ ਅਨੁਸਾਰ ਤੁਰੰਤ ਜਾ। ਹਾਟਕੇਸ਼ਵਰ ਦਾ ਪਵਿੱਤਰ ਖੇਤਰ ਸਭ ਸਿੱਧੀਆਂ ਦੇਣ ਵਾਲਾ ਹੈ।

Verse 50

तत्र भैरवरूपेण स्थापयित्वा महेश्वरम् । भुजोद्यतोग्रशूलाग्रविद्धान्धककलेवरम्

ਉੱਥੇ ਭੈਰਵ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਮਹੇਸ਼ਵਰ ਨੂੰ ਸਥਾਪਿਤ ਕਰ—ਭੁਜਾ ਉੱਠੀ ਹੋਈ, ਤੇਜ਼ ਤ੍ਰਿਸ਼ੂਲ ਦੀ ਨੋਕ ਨਾਲ ਅੰਧਕ ਦੈਤ ਦੇ ਸ਼ਰੀਰ ਨੂੰ ਵਿੱਧਦਾ ਹੋਇਆ।

Verse 51

नारसिंहेन मंत्रेण ततः पूजय तं नृप । रक्तपुष्पैस्तथा धूपै रक्तैश्चैवानुलेपनैः

ਫਿਰ, ਹੇ ਨ੍ਰਿਪ, ਨਰਸਿੰਹ ਮੰਤ੍ਰ ਨਾਲ ਉਸ ਦੀ ਪੂਜਾ ਕਰ; ਲਾਲ ਫੁੱਲਾਂ ਨਾਲ, ਲਾਲ ਧੂਪ ਨਾਲ, ਅਤੇ ਲਾਲ ਲੇਪਾਂ ਨਾਲ ਅਭਿਸੇਕ ਕਰ।

Verse 52

ततः सद्वीर्य मासाद्य तेजोवीर्यसमन्वितः । हनिष्यस्यखिलाञ्छत्रूंस्तत्प्रसादादसंशयम्

ਫਿਰ ਸੱਚਾ ਪਰਾਕ੍ਰਮ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਕੇ, ਤੇਜ ਅਤੇ ਬਲ ਨਾਲ ਯੁਕਤ ਹੋ ਕੇ, ਉਸ ਦੀ ਕਿਰਪਾ ਨਾਲ ਨਿਸ਼ਚਿਤ ਹੀ ਤੂੰ ਸਭ ਵੈਰੀਆਂ ਦਾ ਨਾਸ ਕਰੇਂਗਾ—ਬਿਨਾ ਸੰਦੇਹ।

Verse 53

परं शौचसमेतेन संपूज्यो भगवांस्त्वया । अन्यथा प्राप्स्यसे विघ्नान्सत्यमेतन्मयोदितम्

ਪਰ ਤੂੰ ਪਰਮ ਪਵਿਤ੍ਰਤਾ ਨਾਲ ਭਗਵਾਨ ਦੀ ਪੂਜਾ ਕਰੀਂ; ਨਹੀਂ ਤਾਂ ਤੈਨੂੰ ਵਿਘਨ ਆਉਣਗੇ—ਇਹ ਸੱਚ ਹੈ ਜੋ ਮੈਂ ਕਿਹਾ ਹੈ।

Verse 54

अथ तस्य वचः श्रुत्वा स राजा सत्वरं ययौ । तत्र क्षेत्रे ततो देवं स्थापयामास भैरवम्

ਉਸ ਦੇ ਬਚਨ ਸੁਣ ਕੇ ਰਾਜਾ ਤੁਰੰਤ ਚਲ ਪਿਆ। ਉਸ ਪਵਿੱਤਰ ਖੇਤਰ ਵਿੱਚ ਜਾ ਕੇ ਉਸ ਨੇ ਭੈਰਵ ਦੇਵਤਾ ਦੀ ਪ੍ਰਤਿਸ਼ਠਾ ਕੀਤੀ।

Verse 55

ततः संपूजयामास नारसिंहेन भक्तितः । मन्त्रेण प्रयतो भूत्वा ब्रह्मचर्यपरायणः

ਫਿਰ ਉਸ ਨੇ ਭਕਤੀ ਨਾਲ ਨਾਰਸਿੰਹ ਮੰਤ੍ਰ ਦੁਆਰਾ ਯਥਾਵਿਧੀ ਪੂਜਾ ਕੀਤੀ, ਸੰਯਮੀ ਹੋ ਕੇ ਅਤੇ ਬ੍ਰਹਮਚਰਯ ਵਿੱਚ ਨਿਸ਼ਠਾਵਾਨ ਬਣ ਕੇ।

Verse 56

ततो दशसहस्रांते तस्य मंत्रस्य संख्यया । भैरवस्तुष्टिमापन्नः प्रोवा च तदनन्तरम्

ਫਿਰ ਉਸ ਮੰਤ੍ਰ ਦੀ ਗਿਣਤੀ ਦਸ ਹਜ਼ਾਰ ਪੂਰੀ ਹੋਣ ਤੇ ਭੈਰਵ ਪ੍ਰਸੰਨ ਹੋਇਆ ਅਤੇ ਤੁਰੰਤ ਉਸ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਬੋਲਿਆ।

Verse 57

श्रीभैरव उवाच । परितुष्टोऽस्मि ते राजन्मंत्रेणानेन पूजितः । तस्मात्प्रार्थय यच्चेष्टं येन सर्वं ददाम्यहम्

ਸ਼੍ਰੀ ਭੈਰਵ ਨੇ ਕਿਹਾ: ਹੇ ਰਾਜਨ, ਇਸ ਮੰਤਰ ਨਾਲ ਕੀਤੀ ਤੇਰੀ ਪੂਜਾ ਤੋਂ ਮੈਂ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਪ੍ਰਸੰਨ ਹਾਂ। ਇਸ ਲਈ ਜੋ ਕੁਝ ਤੇਰਾ ਮਨ ਚਾਹੇ ਮੰਗ; ਮੈਂ ਤੈਨੂੰ ਸਭ ਕੁਝ ਪ੍ਰਦਾਨ ਕਰਾਂਗਾ।

Verse 58

सुरथ उवाच । शत्रुभिर्मे हृतं राज्यं त्वत्प्रसादात्सुरेश्वर । तन्मे भवतु भूयोऽपि शत्रुभिः परिवर्ज्जितम्

ਸੁਰਥ ਨੇ ਕਿਹਾ: ਹੇ ਦੇਵਾਂ ਦੇ ਪ੍ਰਭੂ, ਮੇਰਾ ਰਾਜ ਸ਼ਤਰੂਆਂ ਨੇ ਛੀਨ ਲਿਆ ਸੀ। ਤੇਰੀ ਕਿਰਪਾ ਨਾਲ ਉਹੀ ਰਾਜ ਮੈਨੂੰ ਮੁੜ ਮਿਲੇ—ਇਸ ਵਾਰ ਵੈਰੀਆਂ ਦੀ ਪੀੜਾ ਤੋਂ ਰਹਿਤ।

Verse 59

अन्योऽपि यः पुमानित्थं त्वामिहागत्य पूजयेत् । अनेनैव तु मंत्रेण तस्य सिद्धिस्त्वया विभो

ਅਤੇ ਜੋ ਕੋਈ ਹੋਰ ਮਨੁੱਖ ਵੀ ਇੱਥੇ ਆ ਕੇ ਇਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਇਸੇ ਮੰਤਰ ਨਾਲ ਤੇਰੀ ਪੂਜਾ ਕਰੇ, ਹੇ ਪ੍ਰਭੂ, ਉਹ ਤੇਰੇ ਦੁਆਰਾ ਸਿੱਧੀ ਅਤੇ ਸਫਲਤਾ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰੇਗਾ।

Verse 60

देया देव सहस्रांते यथा मम सुरेश्वर । तथेति तं प्रतिज्ञाय गतश्चादर्शनं हरः

ਹੇ ਸੁਰੇਸ਼ਵਰ, ਹੇ ਦੇਵ, ਜਿਵੇਂ ਮੇਰੇ ਲਈ ਹਜ਼ਾਰ ਦੇ ਅੰਤ ਤੇ ਦੇਣ ਦਾ ਵਚਨ ਹੈ, ਤਿਵੇਂ ਹੀ ਮੈਨੂੰ ਪ੍ਰਦਾਨ ਕਰੋ। ‘ਤਥਾਸਤੁ’ ਕਹਿ ਕੇ ਹਰ ਨੇ ਉਸ ਨੂੰ ਪ੍ਰਤਿਗਿਆ ਕੀਤੀ ਅਤੇ ਫਿਰ ਅਦ੍ਰਿਸ਼ ਹੋ ਗਿਆ।

Verse 61

सुरथोऽपि निजं राज्यं प्राप हत्वा रणे रिपून्

ਸੁਰਥ ਨੇ ਵੀ ਯੁੱਧ ਵਿੱਚ ਵੈਰੀਆਂ ਨੂੰ ਮਾਰ ਕੇ ਆਪਣਾ ਹੀ ਰਾਜ ਮੁੜ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰ ਲਿਆ।