Adhyaya 149

Verse 1

ऋषय ऊचुः । केलीश्वरी च या देवी श्रूयते सूतनंदन । माहात्म्यं वद नस्तस्या उत्पत्तिं च सुविस्तरात्

ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਨੇ ਕਿਹਾ: “ਹੇ ਸੂਤ-ਨੰਦਨ, ਅਸੀਂ ਦੇਵੀ ਕੇਲੀਸ਼ਵਰੀ ਬਾਰੇ ਸੁਣਦੇ ਹਾਂ। ਉਸ ਦੀ ਮਹਿਮਾ ਅਤੇ ਉਸ ਦੀ ਉਤਪੱਤੀ ਵੀ ਸਾਨੂੰ ਵਿਸਥਾਰ ਨਾਲ ਦੱਸੋ।”

Verse 2

कस्मिन्काले समुत्पन्ना किमर्थं च सुरेश्वरी । किं तस्या जायते श्रेयः पूजया नमनेन च

“ਉਹ ਸੁਰੇਸ਼ਵਰੀ ਕਿਹੜੇ ਸਮੇਂ ਪ੍ਰਗਟ ਹੋਈ ਅਤੇ ਕਿਸ ਕਾਰਨ? ਉਸ ਦੀ ਪੂਜਾ ਅਤੇ ਨਮਸਕਾਰ ਕਰਨ ਨਾਲ ਕਿਹੜਾ ਸ਼੍ਰੇਯ (ਕਲਿਆਣ) ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੁੰਦਾ ਹੈ?”

Verse 3

त्वया कात्यायनी प्रोक्ता चामुण्डा च सुरेश्वरी । श्रीमाता च समुत्पन्ना किमर्थं च सुरेश्वरी

ਤੂੰ ਕਾਤ੍ਯਾਯਨੀ ਦਾ ਵਰਣਨ ਕਰ ਚੁੱਕੀ ਹੈਂ, ਅਤੇ ਚਾਮੁੰਡਾ—ਦੇਵਾਂ ਦੀ ਅਧਿਪਤਿਨੀ—ਦਾ ਵੀ; ਅਤੇ ਸ਼੍ਰੀਮਾਤਾ ਅਤੇ ਉਸ ਦੇ ਪ੍ਰਾਕਟ੍ਯ ਦਾ ਵੀ। ਫਿਰ ਇਹ ਸੁਰੇਸ਼ਵਰੀ (ਕੇਲੀਸ਼ਵਰੀ) ਕਿਸ ਕਾਰਨ ਉਤਪੰਨ ਹੋਈ?

Verse 4

श्रीमाता च तथा तारा देवी शत्रुविनाशिनी । केलीश्वरी न संप्रोक्ता तस्मात्तां वद सांप्रतम्

ਸ਼੍ਰੀਮਾਤਾ ਅਤੇ ਤਥਾ ਤਾਰਾ—ਸ਼ਤ੍ਰੂਆਂ ਦਾ ਨਾਸ ਕਰਨ ਵਾਲੀ ਦੇਵੀ—ਦਾ ਵਰਣਨ ਹੋ ਚੁੱਕਾ ਹੈ। ਪਰ ਕੇਲੀਸ਼ਵਰੀ ਦਾ ਉਲੇਖ ਨਹੀਂ ਹੋਇਆ; ਇਸ ਲਈ ਹੁਣ ਉਸ ਬਾਰੇ ਕਹੋ।

Verse 5

कौतुकं नः समुत्पन्नमत्रार्थे सूतनंदन

ਹੇ ਸੂਤ-ਨੰਦਨ, ਇਸ ਵਿਸ਼ੇ ਵਿੱਚ ਸਾਡੇ ਮਨ ਵਿੱਚ ਕੌਤੁਹਲ ਉਤਪੰਨ ਹੋ ਗਿਆ ਹੈ।

Verse 6

सूत उवाच । आद्यैका देवता लोके बहुरूपा व्यवस्थिता । देवतानां हितार्थाय दैत्यपक्षक्षयाय च

ਸੂਤ ਨੇ ਕਿਹਾ: ਲੋਕ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਆਦਿ ਦੇਵਤਾ ਹੈ, ਜੋ ਅਨੇਕ ਰੂਪਾਂ ਵਿੱਚ ਸਥਿਤ ਹੈ—ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੇ ਹਿਤ ਲਈ ਅਤੇ ਦੈਤ੍ਯ-ਪੱਖ ਦੇ ਨਾਸ ਲਈ।

Verse 7

यदायदात्र देवानां व्यसनं जायते क्वचित् । तदातदा परा शक्तिर्या सा व्याप्य व्यवस्थिता

ਜਦੋਂ ਕਦੇ ਵੀ ਦੇਵਤਿਆਂ ਉੱਤੇ ਵਿਪੱਤਾ ਆ ਪੈਂਦੀ ਹੈ, ਤਦੋਂ ਹੀ ਉਹ ਪਰਮ ਸ਼ਕਤੀ—ਸਭ ਵਿੱਚ ਵਿਆਪਕ—ਪ੍ਰਗਟ ਹੋ ਕੇ ਆਪਣਾ ਆਸਨ ਧਾਰਨ ਕਰ ਲੈਂਦੀ ਹੈ।

Verse 8

सर्वमेतज्जगद्धात्री जन्म चक्रे धरातले । महिषासुरनाशाय सा च कात्यायनी भुवि

ਉਹੀ ਜਗਤ-ਧਾਤ੍ਰੀ ਜਗਦੰਬਾ ਧਰਤੀ-ਤਲ ਉੱਤੇ ਅਨੇਕ ਰੂਪਾਂ ਨਾਲ ਜਨਮੀ; ਮਹਿਸਾਸੁਰ ਦੇ ਨਾਸ ਲਈ ਉਹ ਭੂਮੀ ਉੱਤੇ ਕਾਤ੍ਯਾਇਨੀ ਬਣੀ।

Verse 9

अवतीर्णा परा मूर्तिर्गतास्मिन्भुवनत्रये । यदा शुंभनिक्षंभौ च दानवौ बलदर्पितौ

ਪਰਮ ਸਰੂਪ ਅਵਤਰੀਤ ਹੋ ਕੇ ਤਿੰਨਾਂ ਲੋਕਾਂ ਵਿੱਚ ਵਿਚਰਿਆ, ਜਦੋਂ ਦਾਨਵ ਭਰਾ ਸ਼ੁੰਭ ਤੇ ਨਿਸ਼ੁੰਭ ਬਲ ਦੇ ਮਦ ਵਿੱਚ ਮਸਤ ਹੋ ਉੱਠੇ।

Verse 10

अवतीर्णा तदा सैव चामुंडा रूपमाश्रिता । प्रोद्गते कालयवने सर्वदेवभयावहे

ਤਦ ਉਹੀ ਦੇਵੀ ਫਿਰ ਅਵਤਰੀਤ ਹੋਈ, ਚਾਮੁੰਡਾ ਦਾ ਰੂਪ ਧਾਰ ਕੇ, ਜਦੋਂ ਕਾਲਯਵਨ ਉੱਠ ਖੜ੍ਹਾ ਹੋਇਆ ਜੋ ਸਭ ਦੇਵਤਿਆਂ ਲਈ ਭਯੰਕਰ ਸੀ।

Verse 11

श्रीमातारूपिणी देवी सैव जाता महीतले । अंधासुरवधार्थाय शंभुनाऽक्रांतचेतसा । सृष्टा केलीवरी देवी यया व्याप्तमिदं जगत्

ਉਹੀ ਦੇਵੀ ਸ਼੍ਰੀਮਾਤਾ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਧਰਤੀ ਉੱਤੇ ਜਨਮੀ। ਅੰਧਾਸੁਰ ਦੇ ਵਧ ਲਈ, ਸ਼ੰਭੂ ਨੇ—ਜਿਸ ਦਾ ਚਿੱਤ ਕਰਤਵ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰੇਰਿਤ ਹੋਇਆ—ਕੇਲੀਵਰੀ ਦੇਵੀ ਨੂੰ ਸ੍ਰਿਸ਼ਟ ਕੀਤਾ, ਜਿਸ ਨਾਲ ਇਹ ਸਾਰਾ ਜਗਤ ਵਿਆਪਤ ਹੈ।

Verse 12

ततस्तस्याः प्रभावेन हत्वा दैत्यानशेषतः । अन्धको निहतः पश्चात्त्रैलोक्यव्यसनप्रदः

ਫਿਰ ਉਸ ਦੀ ਪ੍ਰਭਾਵ-ਸ਼ਕਤੀ ਨਾਲ, ਸਾਰੇ ਦੈਤਿਆਂ ਨੂੰ ਬਿਨਾ ਬਾਕੀ ਮਾਰ ਕੇ, ਤਿੰਨਾਂ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਦੁੱਖ ਦੇਣ ਵਾਲਾ ਅੰਧਕ ਵੀ ਅੰਤ ਵਿੱਚ ਨਿਹਤ ਹੋਇਆ।

Verse 13

ऋषय ऊचुः । अन्धकः कस्य पुत्रोऽयं किंप्रभावः कथं हतः । कस्माद्धतस्तु संग्रामे सर्वं विस्तरतो वद

ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਨੇ ਆਖਿਆ: ‘ਅੰਧਕ ਕਿਸ ਦਾ ਪੁੱਤਰ ਹੈ? ਉਸ ਦੀ ਸ਼ਕਤੀ ਕੀ ਹੈ, ਅਤੇ ਉਹ ਕਿਵੇਂ ਮਾਰਿਆ ਗਿਆ? ਯੁੱਧ ਵਿੱਚ ਉਹ ਕਿਹੜੇ ਕਾਰਨ ਕਰਕੇ ਵਧਿਆ ਗਿਆ? ਸਾਰਾ ਵਿਸਥਾਰ ਨਾਲ ਦੱਸੋ।’

Verse 14

सूत उवाच । दक्षस्य दुहिता नाम्ना दितिः सर्वगुणालया । हिरण्यकशिपुर्नाम तस्याः पुत्रो बभूव ह

ਸੂਤ ਜੀ ਨੇ ਕਿਹਾ: ‘ਦਕਸ਼ ਦੀ ਇਕ ਧੀ ਸੀ, ਜਿਸ ਦਾ ਨਾਮ ਦਿਤੀ ਸੀ, ਜੋ ਸਭ ਗੁਣਾਂ ਦੀ ਆਲਯ ਸੀ। ਉਸ ਤੋਂ ਹੀ ਹਿਰਣ੍ਯਕਸ਼ਿਪੁ ਨਾਮ ਦਾ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਪੁੱਤਰ ਜਨਮਿਆ।’

Verse 15

येन शक्रादयो देवा जिताः सर्वे रणाजिरे । स्वर्गे राज्यं कृतं भूरि स्वयमेव महात्मना

ਉਸ ਨੇ ਰਣਭੂਮੀ ਵਿੱਚ ਸ਼ਕ੍ਰ (ਇੰਦਰ) ਆਦਿ ਸਾਰੇ ਦੇਵਤਿਆਂ ਨੂੰ ਜਿੱਤ ਲਿਆ; ਅਤੇ ਉਸ ਮਹਾਤਮਾ ਨੇ ਆਪਣੇ ਹੀ ਬਲ ਨਾਲ ਸਵਰਗ ਵਿੱਚ ਵਿਸ਼ਾਲ ਰਾਜ ਅਸਥਾਪਿਤ ਕਰ ਲਿਆ।

Verse 16

यद्भयात्सकलैर्देवैर्नानाशस्त्राण्यनेकशः । निर्मितान्यतिमुख्यानि वर्मचर्मयुतानि च

ਉਸ ਦੇ ਡਰ ਕਰਕੇ ਸਾਰੇ ਦੇਵਤਿਆਂ ਨੇ ਅਨੇਕਾਂ ਪ੍ਰਕਾਰ ਦੇ ਸ਼ਸਤ੍ਰ ਬਾਰੰਬਾਰ ਘੜੇ—ਖ਼ਾਸ ਕਰਕੇ ਸਭ ਤੋਂ ਭਿਆਨਕ—ਅਤੇ ਕਵਚ ਤੇ ਚਮੜੇ ਦੇ ਰੱਖਿਆ-ਆਵਰਨ ਵੀ ਤਿਆਰ ਕੀਤੇ।

Verse 18

तस्य पुत्रद्वयं जज्ञ वीर्यौदार्यगुणान्वितम् । ज्येष्ठः प्रह्लाद इत्युक्तो द्वितीयश्चांधकस्तथा

ਉਸ ਦੇ ਦੋ ਪੁੱਤਰ ਜਨਮੇ, ਜੋ ਵੀਰਤਾ ਅਤੇ ਉਦਾਰਤਾ ਦੇ ਗੁਣਾਂ ਨਾਲ ਯੁਕਤ ਸਨ। ਵੱਡੇ ਦਾ ਨਾਮ ਪ੍ਰਹਲਾਦ ਕਿਹਾ ਗਿਆ, ਅਤੇ ਦੂਜਾ ਅੰਧਕ ਸੀ।

Verse 19

हिरण्यकशिपौ प्राप्ते मृत्युलोकं सुहृद्गणैः । अमात्यैश्च ततः प्रोक्तः प्रह्लादो विनयान्वितैः

ਜਦੋਂ ਹਿਰਣ੍ਯਕਸ਼ਿਪੁ ਸੁਹ੍ਰਿਦਾਂ ਦੇ ਸਮੂਹ ਅਤੇ ਅਮਾਤਿਆਂ ਸਮੇਤ ਮ੍ਰਿਤ੍ਯੁਲੋਕ ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੋਇਆ, ਤਦ ਵਿਨਮ੍ਰਤਾ ਨਾਲ ਯੁਕਤ ਮੰਤਰੀਆਂ ਅਤੇ ਮਿੱਤਰ-ਮੰਡਲੀ ਨੇ ਪ੍ਰਹਲਾਦ ਨੂੰ ਸੰਬੋਧਨ ਕੀਤਾ।

Verse 21

प्रह्राद उवाच । नाहं राज्यं करिष्यामि कथंचिदपि भूतले । यतस्ततो निबोधध्वं वचनं मम सांप्रतम्

ਪ੍ਰਹਲਾਦ ਨੇ ਕਿਹਾ: ਮੈਂ ਧਰਤੀ ਉੱਤੇ ਕਿਸੇ ਵੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਰਾਜ ਨਹੀਂ ਕਰਾਂਗਾ। ਇਸ ਲਈ ਹੁਣ ਮੇਰੇ ਬਚਨ ਨੂੰ ਚੰਗੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਸਮਝ ਲਵੋ।

Verse 22

दैत्यराज्यं न वांछंति देवाः शक्रपुरोगमाः । तेषां रक्षाकरो नित्यं विष्णुः स भगवान्स्वयम्

ਇੰਦਰ ਆਦਿ ਦੇਵਤਾ ਦੈਤਿਆਂ ਦਾ ਰਾਜ ਨਹੀਂ ਚਾਹੁੰਦੇ; ਕਿਉਂਕਿ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਨਿੱਤ ਰੱਖਿਆਕਰਤਾ ਵਿਸ਼ਣੂ—ਉਹੀ ਭਗਵਾਨ ਆਪ ਹੈ।

Verse 23

अप्यहं सन्त्यजे प्राणान्सर्वस्वं वा न संशयः । हरिणा सह संग्रामं नाहं कर्तुमहो क्षमः

ਨਿਸ਼ਚੇ ਹੀ ਮੈਂ ਪ੍ਰਾਣ ਤਿਆਗ ਦਿਆਂ, ਜਾਂ ਆਪਣਾ ਸਭ ਕੁਝ ਛੱਡ ਦਿਆਂ; ਪਰ ਹਾਏ, ਹਰੀ ਦੇ ਵਿਰੁੱਧ ਯੁੱਧ ਕਰਨ ਜੋਗਾ ਮੈਂ ਨਹੀਂ ਹਾਂ।

Verse 24

यो मयाऽभ्यर्चितो नित्यं प्रणतश्च सुरेश्वरः । न तेन सहितो युद्धं करिष्यामि कथञ्चन

ਜਿਸ ਸੁਰੇਸ਼ਵਰ ਨੂੰ ਮੈਂ ਨਿੱਤ ਪੂਜਦਾ ਹਾਂ ਅਤੇ ਜਿਸ ਅੱਗੇ ਨਮਸਕਾਰ ਕਰਦਾ ਹਾਂ, ਉਸ ਦੇ ਵਿਰੁੱਧ ਮੈਂ ਕਦੇ ਵੀ ਕਿਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਯੁੱਧ ਨਹੀਂ ਕਰਾਂਗਾ।

Verse 25

सूत उवाच । प्रह्लादेन च संत्यक्ते राज्ये पितृसमुद्भवे । अन्धकः स्थापितस्तत्र संमंत्र्य सचिवैर्मिथः

ਸੂਤ ਜੀ ਨੇ ਆਖਿਆ: ਜਦੋਂ ਪ੍ਰਹਲਾਦ ਨੇ ਪਿਤ੍ਰ-ਪਰੰਪਰਾ ਤੋਂ ਮਿਲਿਆ ਰਾਜ ਤਿਆਗ ਦਿੱਤਾ, ਤਾਂ ਮੰਤਰੀਆਂ ਨਾਲ ਆਪਸੀ ਸਲਾਹ ਕਰਕੇ ਉੱਥੇ ਅੰਧਕ ਨੂੰ ਸਿੰਘਾਸਨ ਤੇ ਬਿਠਾਇਆ ਗਿਆ।

Verse 26

हिरण्यकशिपोः पुत्रो देवदानवदर्पहा । सोऽपि राज्यममात्येभ्यो निधाय तदनन्तरम्

ਹਿਰਣ੍ਯਕਸ਼ਿਪੁ ਦਾ ਪੁੱਤਰ—ਜਿਸ ਨੇ ਦੇਵਾਂ ਤੇ ਦਾਨਵਾਂ ਦੋਹਾਂ ਦਾ ਅਹੰਕਾਰ ਚੂਰ ਕੀਤਾ—ਉਸ ਨੇ ਵੀ ਰਾਜ ਮੰਤਰੀਆਂ ਦੇ ਹਵਾਲੇ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਅਤੇ ਫਿਰ ਰਾਜਕਾਜ ਤੋਂ ਹਟ ਗਿਆ।

Verse 27

तपश्चक्रे चिरं कालं ध्यायमानः पितामहम् । त्यक्त्वा कामं तथा क्रोधं दंभं मत्सरमेव च

ਉਸ ਨੇ ਪਿਤਾਮਹ ਬ੍ਰਹਮਾ ਦਾ ਧਿਆਨ ਕਰਦਿਆਂ ਲੰਮੇ ਸਮੇਂ ਤੱਕ ਤਪੱਸਿਆ ਕੀਤੀ; ਕਾਮ, ਕ੍ਰੋਧ, ਦੰਭ ਅਤੇ ਮਤਸਰ ਨੂੰ ਵੀ ਤਿਆਗ ਦਿੱਤਾ।

Verse 28

जितेंद्रियः सुशांतात्मा समः सर्वेषु जन्तुषु । वृक्षमूलाश्रयः शांतः संतुष्टेनांतरात्मना

ਇੰਦ੍ਰੀਆਂ ਨੂੰ ਜਿੱਤ ਕੇ, ਅੰਤਰਾਤਮਾ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਂਤ, ਸਭ ਜੀਵਾਂ ਪ੍ਰਤੀ ਸਮਦ੍ਰਿਸ਼ਟੀ ਵਾਲਾ, ਉਹ ਦਰੱਖਤ ਦੀ ਜੜ੍ਹ ਹੇਠ ਵੱਸਿਆ—ਨਿਸ਼ਚਲ ਤੇ ਸ਼ਾਂਤ, ਅੰਦਰੋਂ ਸੰਤੁਸ਼ਟ ਹਿਰਦੇ ਨਾਲ।

Verse 29

यावद्वर्षसहस्रांतं फलाहारो बभूव ह । शीर्णपर्णाशनाहारो यावद्वर्षसहस्रकम्

ਹਜ਼ਾਰ ਵਰ੍ਹਿਆਂ ਤੱਕ ਉਹ ਫਲਾਂ ਦਾ ਆਹਾਰ ਕਰਦਾ ਰਿਹਾ; ਅਤੇ ਹੋਰ ਹਜ਼ਾਰ ਵਰ੍ਹਿਆਂ ਤੱਕ ਝੜੇ ਪੱਤਿਆਂ ਨੂੰ ਹੀ ਭੋਜਨ ਬਣਾ ਕੇ ਜੀਵਨ ਨਿਭਾਇਆ।

Verse 30

ध्यायमानो दिवानक्तं देवदेवं पितामहम् । वायुभक्षस्ततो जज्ञे तावत्कालं द्विजोत्तमाः

ਦੇਵਾਂ ਦੇ ਦੇਵ ਪਿਤਾਮਹ ਦਾ ਦਿਨ ਰਾਤ ਧਿਆਨ ਕਰਦਿਆਂ, ਉਹ ਉਤਮ ਦਵਿਜੋ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਿਨਾਂ ਤੱਕ ਵਾਯੁ-ਆਹਾਰੀ ਬਣ ਗਿਆ।

Verse 31

ततो वर्षसहस्रांते चतुर्थे समुपस्थिते । तमुवाच स्वयं ब्रह्मा स्वयमभ्येत्य हर्षितः

ਫਿਰ ਜਦ ਚੌਥਾ ਹਜ਼ਾਰ ਵਰ੍ਹਿਆਂ ਦਾ ਅੰਤ ਆ ਪਹੁੰਚਿਆ, ਤਦ ਪ੍ਰਸੰਨ ਬ੍ਰਹਮਾ ਆਪ ਹੀ ਆ ਕੇ ਉਸ ਨਾਲ ਬੋਲਿਆ।

Verse 33

ब्रह्मोवाच । परितुष्टोऽस्मि ते वत्स वरं वरय सुव्रत । तुष्टोऽहं ते प्रदास्यामि यद्यपि स्यात्सुदुर्लभम् । अन्धक उवाच । यदि यच्छसि मे ब्रह्मन्वरं मनसि वांछितम् । जरामरणनाशाय दीयतां सुरसत्तम

ਬ੍ਰਹਮਾ ਨੇ ਕਿਹਾ: ‘ਪੁੱਤਰ, ਮੈਂ ਤੇਰੇ ਉੱਤੇ ਪ੍ਰਸੰਨ ਹਾਂ; ਹੇ ਸੁਵ੍ਰਤ, ਵਰ ਮੰਗ। ਮੈਂ ਤੈਨੂੰ ਵਰ ਦਿਆਂਗਾ, ਭਾਵੇਂ ਉਹ ਬਹੁਤ ਦੁਲੱਭ ਹੋਵੇ।’ ਅੰਧਕ ਨੇ ਕਿਹਾ: ‘ਹੇ ਬ੍ਰਹਮਨ, ਜੇ ਮੇਰੇ ਮਨ-ਇੱਛਿਤ ਵਰ ਦਿੰਦੇ ਹੋ, ਤਾਂ ਬੁਢਾਪੇ ਤੇ ਮੌਤ ਦੇ ਨਾਸ ਲਈ ਉਹ ਬਖ਼ਸ਼ੋ, ਹੇ ਦੇਵਾਂ ਵਿਚ ਸ੍ਰੇਸ਼ਠ।’

Verse 34

श्रीब्रह्मोवाच । न कश्चिच्च जराहीनो विद्यतेऽत्र धरातले । मरणेन विना नैव यस्य जन्म भवेत्क्षितौ

ਸ਼੍ਰੀ ਬ੍ਰਹਮਾ ਨੇ ਕਿਹਾ: ‘ਇਸ ਧਰਤੀ ਉੱਤੇ ਕੋਈ ਵੀ ਬੁਢਾਪੇ ਤੋਂ ਰਹਿਤ ਨਹੀਂ; ਅਤੇ ਮੌਤ ਤੋਂ ਬਿਨਾ ਕਿਸੇ ਦਾ ਜਨਮ ਭੂਮੀ ਉੱਤੇ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦਾ।’

Verse 35

तथापि तव दास्यामि बहुधर्मरतस्य च । तस्मात्कुरु महाभाग राज्यं गत्वा निजं गृहम्

ਤਾਂ ਵੀ, ਤੇਰੇ ਬਹੁ-ਧਰਮ ਵਿੱਚ ਰਤ ਹੋਣ ਕਰਕੇ ਮੈਂ ਤੈਨੂੰ ਵਰ ਦਿਆਂਗਾ। ਇਸ ਲਈ, ਹੇ ਮਹਾਭਾਗ, ਆਪਣੇ ਘਰ ਜਾ ਕੇ ਆਪਣੇ ਰਾਜ ਦਾ ਸ਼ਾਸਨ ਸੰਭਾਲ।

Verse 36

भवेद्बहुफलं राज्यं श्मशानं भवनं यथा । बहुकण्टकसंकीर्णं क्रूरकर्मभिरावृतम्

ਰਾਜਪਦ ਬਹੁਤ ਫਲ ਦੇਂਦਾ ਹੈ—ਪਰ ਉਹ ਘਰ ਵਾਂਗ ਹੈ ਜੋ ਸ਼ਮਸ਼ਾਨ ਬਣ ਜਾਵੇ; ਅਨੇਕਾਂ ਕਾਂਟਿਆਂ ਨਾਲ ਭਰਿਆ, ਅਤੇ ਨਿਰਦਈ ਕਰਮਾਂ ਦੇ ਭਾਰ ਨਾਲ ਘਿਰਿਆ।

Verse 37

सूत उवाच । एवमुक्त्वा चतुर्वक्त्रस्ततश्चादर्शनं गतः । कस्यचित्त्वथ कालस्य प्रेरितः कालधर्मणा । प्रोवाच सचिवान्सोऽथ पितुर्वैरमनुस्मरन्

ਸੂਤ ਨੇ ਕਿਹਾ: ਇਹ ਕਹਿ ਕੇ ਚਤੁਰਮੁਖ ਬ੍ਰਹਮਾ ਅਦ੍ਰਿਸ਼ ਹੋ ਗਿਆ। ਕੁਝ ਸਮੇਂ ਬਾਅਦ, ਕਾਲ-ਧਰਮ ਦੀ ਪ੍ਰੇਰਣਾ ਨਾਲ ਅੱਗੇ ਵਧਦਾ ਹੋਇਆ, ਉਹ (ਅੰਧਕ) ਪਿਤਾ ਨਾਲ ਵੈਰ ਯਾਦ ਕਰਦਿਆਂ ਆਪਣੇ ਮੰਤਰੀਆਂ ਨੂੰ ਬੋਲਿਆ।

Verse 38

अन्धक उवाच । पितास्माकं हतो देवैः पितृव्यश्च महाबलः । कपटेन न शौर्येण तस्मात्तान्सूदयाम्यहम्

ਅੰਧਕ ਨੇ ਕਿਹਾ: ਸਾਡੇ ਪਿਤਾ ਨੂੰ ਦੇਵਤਿਆਂ ਨੇ ਮਾਰ ਦਿੱਤਾ, ਅਤੇ ਸਾਡਾ ਮਹਾਬਲੀ ਚਾਚਾ ਵੀ—ਵੀਰਤਾ ਨਾਲ ਨਹੀਂ, ਛਲ ਨਾਲ। ਇਸ ਲਈ ਮੈਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਨਾਸ ਕਰਾਂਗਾ।

Verse 39

कोऽर्थः पुत्रेण जातेन यो न कृत्यैः सुशंसितैः । प्राकट्यं याति सर्वत्र वंशस्याग्रे ध्वजो यथा

ਉਸ ਪੁੱਤਰ ਦਾ ਕੀ ਲਾਭ ਜੋ ਉੱਤਮ ਕਰਮਾਂ ਨਾਲ ਹਰ ਥਾਂ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਨਾ ਹੋਵੇ—ਜਿਵੇਂ ਵੰਸ਼ ਦੇ ਅੱਗੇ ਧੁਜਾ ਉੱਚੀ ਕੀਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ?

Verse 41

अस्माकं खल्विमे लोकाः के देवाः के द्विजातयः । यज्ञभागान्हरिष्यामो हत्वा शक्रमुखान्सुरान्

ਨਿਸਚਿਤ ਹੀ ਇਹ ਲੋਕ ਸਾਡੇ ਹਨ—ਦੇਵ ਕੌਣ ਹਨ, ਦਵਿਜ ਕੌਣ? ਸ਼ਕ੍ਰ ਆਦਿ ਦੇਵਤਿਆਂ ਨੂੰ ਮਾਰ ਕੇ ਅਸੀਂ ਯਜਨਾਂ ਦੇ ਭਾਗ ਹੜਪ ਲਵਾਂਗੇ।

Verse 42

एवं ते समयं कृत्वा सैन्येन महतान्विताः । प्रजग्मुस्त्वरितास्तत्र यत्र शक्रो व्यवस्थितः

ਇਉਂ ਸੰਧਿ ਕਰ ਕੇ, ਮਹਾਨ ਸੈਨਾ ਨਾਲ ਸੰਗਤ ਹੋਏ, ਉਹ ਤੁਰੰਤ ਉਥੇ ਜਾ ਪਹੁੰਚੇ ਜਿੱਥੇ ਸ਼ਕ੍ਰ ਦੇਵ ਅਡਿੱਗ ਖੜੇ ਸਨ।

Verse 43

शक्रोऽपि दानवानीकं दृष्ट्वा तान्सहसागतान् । आरुह्यैरावणं नागं युद्धार्थं निर्ययौ तदा

ਸ਼ਕ੍ਰ ਨੇ ਵੀ ਦਾਨਵਾਂ ਦੀ ਫੌਜ ਨੂੰ ਅਚਾਨਕ ਆਉਂਦੀ ਵੇਖ ਕੇ, ਐਰਾਵਤ ਹਾਥੀ ਉੱਤੇ ਚੜ੍ਹਿਆ ਅਤੇ ਤਦ ਯੁੱਧ ਲਈ ਨਿਕਲ ਪਿਆ।

Verse 44

सह देवगणैः सर्वैर्वसुरुद्रार्कपूर्वकैः । एतस्मिन्नंतरे शक्रो वज्रं रौद्रतमं च यत्

ਵਸੂਆਂ, ਰੁਦ੍ਰਾਂ ਅਤੇ ਆਦਿਤਿਆਂ ਅਗਵਾਈ ਹੇਠ ਸਾਰੇ ਦੇਵਗਣਾਂ ਸਮੇਤ, ਉਸੇ ਵੇਲੇ ਸ਼ਕ੍ਰ ਨੇ ਆਪਣਾ ਵਜ੍ਰ ਧਾਰਨ ਕੀਤਾ—ਰੌਦ੍ਰ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਅਤਿ ਭਿਆਨਕ।

Verse 45

समुद्दिश्यांधकं तस्मै मुमोच परवीरहा । स हतस्तेन वज्रेण विहस्य दनुजोत्तमः

ਅੰਧਕ ਨੂੰ ਨਿਸ਼ਾਨਾ ਬਣਾ ਕੇ, ਵੈਰੀ-ਵੀਰਾਂ ਦੇ ਸੰਹਾਰਕ ਸ਼ਕ੍ਰ ਨੇ ਉਹ ਵਜ੍ਰ ਉਸ ਉੱਤੇ ਛੱਡਿਆ। ਉਸ ਵਜ੍ਰ ਨਾਲ ਘਾਇਲ ਹੋ ਕੇ ਵੀ, ਦਨੁਜਾਂ ਵਿੱਚ ਸ੍ਰੇਸ਼ਠ ਉਹ ਹੱਸ ਪਿਆ।

Verse 46

शक्रं प्रोवाच संहृष्टस्तारनादेन संयुगे । दृष्टं बाहुबलं शक्र तवाद्य सुचिरान्मया

ਯੁੱਧ ਦੇ ਮੈਦਾਨ ਵਿੱਚ, ਹರ್ಷਿਤ ਹੋ ਕੇ, ਗੂੰਜਦਾਰ ਨਾਦ ਨਾਲ ਉਸ ਨੇ ਸ਼ਕ੍ਰ ਨੂੰ ਕਿਹਾ: “ਹੇ ਸ਼ਕ੍ਰ! ਅੱਜ ਬਹੁਤ ਚਿਰ ਬਾਅਦ ਮੈਂ ਤੇਰੇ ਬਾਹੂਆਂ ਦੀ ਤਾਕਤ ਵੇਖੀ ਹੈ।”

Verse 47

अधुना पश्य चास्माकं त्वमेव बलसूदन

ਹੁਣ ਤੂੰ ਹੀ ਵੇਖ, ਹੇ ਬਲ-ਸੂਦਨ, ਸਾਡੀ ਸ਼ਕਤੀ ਦਾ ਪ੍ਰਤਾਪ!

Verse 48

सूत उवाच । एवमुक्त्वाथ चाविध्य गदां गुर्वीं मुमोच ह । शतघंटामहारावां निर्मितां विश्वकर्मणा

ਸੂਤ ਨੇ ਕਿਹਾ: ਇਹ ਕਹਿ ਕੇ ਉਸ ਨੇ ਭਾਰੀ ਗਦਾ ਘੁਮਾ ਕੇ ਸੁੱਟ ਦਿੱਤੀ—ਸੌ ਘੰਟਿਆਂ ਵਰਗੇ ਮਹਾਨ ਗੱਜ ਨਾਲ—ਜੋ ਵਿਸ਼ਵਕਰਮਾ ਨੇ ਘੜੀ ਸੀ।

Verse 49

सर्वायसमयीं गुर्वीं यमजिह्वाभिवापराम् । शतहस्तां प्रमाणेन प्राणिनां भयवर्द्धिनीम्

ਉਹ ਗਦਾ ਸਾਰੀ ਲੋਹੇ ਦੀ, ਅਤਿ ਭਾਰੀ, ਯਮ ਦੀ ਜਵਾਲਾਮਈ ਜੀਭ ਵਰਗੀ; ਮਾਪ ਵਿੱਚ ਸੌ ਹੱਥਾਂ ਦੀ—ਜੀਵਾਂ ਦਾ ਡਰ ਵਧਾਉਣ ਵਾਲੀ ਸੀ।

Verse 50

तया विनिहतः शक्रो मूर्छाव्याकुलितेंद्रियः । ध्वजयष्टिं समाश्रित्य निविष्टो गजमूर्द्धनि

ਉਸ ਨਾਲ ਵੱਜ ਕੇ ਸ਼ਕ੍ਰ ਡਿੱਗ ਪਿਆ, ਬੇਹੋਸ਼ੀ ਨਾਲ ਇੰਦ੍ਰੀਆਂ ਵਿਗੜ ਗਈਆਂ; ਧੁਜਾ-ਦੰਡ ਨੂੰ ਫੜ ਕੇ ਉਹ ਹਾਥੀ ਦੇ ਮੱਥੇ ਉੱਤੇ ਬੈਠ ਗਿਆ।

Verse 51

अथ संमूर्छितं दृष्ट्वा शक्रं स्कन्दः प्रकोपितः । मुमोचाथ निजां शक्तिममोघां वज्रसंनिभाम्

ਫਿਰ ਬੇਹੋਸ਼ ਸ਼ਕ੍ਰ ਨੂੰ ਵੇਖ ਕੇ ਸਕੰਦ ਕ੍ਰੋਧਿਤ ਹੋਇਆ; ਉਸ ਨੇ ਆਪਣੀ ਅਮੋਘ ਸ਼ਕਤੀ—ਵਜ੍ਰ ਵਰਗੀ—ਛੱਡ ਦਿੱਤੀ।

Verse 52

तामायांतीं समालोक्य दानवो निशितैः शरैः । प्रतिलोमां ततश्चक्रे लीलयैव महाबलः

ਉਸਨੂੰ ਆਪਣੀ ਵੱਲ ਆਉਂਦੀ ਵੇਖ ਕੇ, ਮਹਾਬਲੀ ਦਾਨਵ ਨੇ ਤਿੱਖੇ ਬਾਣਾਂ ਨਾਲ ਲੀਲਾ-ਮਾਤ੍ਰ ਹੀ ਉਸਨੂੰ ਉਲਟੀ ਦਿਸ਼ਾ ਵੱਲ ਮੋੜ ਦਿੱਤਾ।

Verse 53

ततः स्कन्दोऽपि संगृह्य चापं तं प्रति सायकान् । मुमोचाशीविषाकाराल्लंघ्वस्त्रं तस्य दर्शयन्

ਤਦ ਸਕੰਦ ਨੇ ਵੀ ਧਨੁਸ਼ ਸੰਭਾਲ ਕੇ ਉਸ ਵੱਲ ਬਾਣ ਛੱਡੇ—ਭਿਆਨਕ ਵਿਸ਼ਧਰਾਂ ਵਰਗੇ—ਅਤੇ ਉਸਨੂੰ ਆਪਣੇ ਅਸਤ੍ਰਾਂ ਦੀ ਤੁਰੰਤ ਨਿਪੁੰਨਤਾ ਵਿਖਾਈ।

Verse 54

एतस्मिन्नन्तरे देवाः सर्वे शस्त्रप्रवृष्टिभिः । समंताच्छादयामासुर्दानवानामनीकिनीम्

ਇਸੇ ਵਿਚਕਾਰ, ਸਾਰੇ ਦੇਵਤਿਆਂ ਨੇ ਅਸਤ੍ਰਾਂ ਦੀ ਵਰਖਾ ਨਾਲ ਦਾਨਵਾਂ ਦੀ ਸੈਨਾ ਨੂੰ ਚੌਹੀਂ ਪਾਸੀਂ ਤੋਂ ਢੱਕ ਲਿਆ।

Verse 55

ततस्तु दानवाः सर्वे देवतानामनीकिनीम् । प्रहारैः पीडयामासुर्दुद्रुवुस्ते दिवौकसः

ਪਰ ਫਿਰ ਸਾਰੇ ਦਾਨਵਾਂ ਨੇ ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੀ ਸੈਨਾ ਨੂੰ ਘਾਵਾਂ ਨਾਲ ਕੁਚਲ ਦਿੱਤਾ, ਅਤੇ ਉਹ ਸੁਰਗਵਾਸੀ ਭੱਜ ਪਏ।

Verse 57

मा भैष्ट देवताः सर्वाः पश्यध्वं मद्विचेष्टितम् । इत्युक्त्वा भगवाञ्छम्भुर्मंत्रैराथर्वणैस्तदा

“ਡਰੋ ਨਾ, ਹੇ ਸਾਰੇ ਦੇਵਤਿਓ—ਮੇਰਾ ਕਰਤੱਬ ਵੇਖੋ!” ਇਹ ਕਹਿ ਕੇ ਭਗਵਾਨ ਸ਼ੰਭੂ ਨੇ ਤਦ ਅਥਰਵਣ ਮੰਤ੍ਰਾਂ ਨਾਲ (ਕਿਰਿਆ) ਕੀਤੀ।

Verse 58

आह्वयामास विश्वेशां परां शक्तिमनुत्तमाम् । आहूता परमा शक्तिर्जगाम हरसंनिधिम्

ਉਸ ਨੇ ਵਿਸ਼੍ਵੇਸ਼੍ਵਰ ਦੀ ਅਤਿ-ਉੱਤਮ ਪਰਮ ਸ਼ਕਤੀ ਨੂੰ ਆਹ੍ਵਾਨ ਕੀਤਾ; ਬੁਲਾਵੇ ਤੇ ਉਹ ਸਰਵੋਚ ਸ਼ਕਤੀ ਹਰਾ (ਸ਼ਿਵ) ਦੇ ਸਨਮੁਖ ਆ ਪਹੁੰਚੀ।

Verse 59

ततो भग्नान्सुरान्दृष्ट्वा सगणो वृषवाहनः । दर्शयामास चात्मानं देवानाश्वासयन्निव

ਫਿਰ ਟੁੱਟੇ-ਹਾਰੇ ਦੇਵਤਿਆਂ ਨੂੰ ਵੇਖ ਕੇ, ਗਣਾਂ ਸਮੇਤ ਵ੍ਰਿਸ਼ਭ-ਧ੍ਵਜ ਧਾਰੀ ਪ੍ਰਭੂ (ਸ਼ਿਵ) ਨੇ ਆਪਣਾ ਦਰਸ਼ਨ ਦਿੱਤਾ, ਜਿਵੇਂ ਦੇਵਾਂ ਨੂੰ ਧੀਰਜ ਤੇ ਆਸਰਾ ਦੇ ਰਿਹਾ ਹੋਵੇ।

Verse 60

श्रीभगवानुवाच । नमस्ते देवदेवेशि नमस्ते भक्तिवल्लभे । सर्वगे सर्वदे देवि नमस्ते विश्वधारिणि

ਸ਼੍ਰੀ ਭਗਵਾਨ ਨੇ ਕਿਹਾ: ਨਮਸਕਾਰ ਹੈ ਤੈਨੂੰ, ਹੇ ਦੇਵਾਂ ਦੀ ਦੇਵੈਸ਼ਵਰੀ; ਨਮਸਕਾਰ ਹੈ ਤੈਨੂੰ, ਹੇ ਭਕਤੀ ਦੀ ਪ੍ਰਿਯਾ। ਹੇ ਸਰਵਗਾਮਿਨੀ, ਹੇ ਸਭ ਵਰ ਦੇਣ ਵਾਲੀ ਦੇਵੀ, ਨਮਸਕਾਰ ਹੈ ਤੈਨੂੰ, ਹੇ ਵਿਸ਼ਵ-ਧਾਰিণੀ।

Verse 61

नमस्ते शक्तिरूपेण सृष्टिप्रलयकारिणि । नमस्ते प्रभया युक्ते विद्युज्ज्वलितकुण्डले

ਨਮਸਕਾਰ ਹੈ ਤੈਨੂੰ ਸ਼ਕਤੀ-ਸਰੂਪਾ, ਸ੍ਰਿਸ਼ਟੀ ਤੇ ਪ੍ਰਲਯ ਕਰਨ ਵਾਲੀ। ਨਮਸਕਾਰ ਹੈ ਤੈਨੂੰ, ਪ੍ਰਭਾ ਨਾਲ ਯੁਕਤ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਕੁੰਡਲ ਬਿਜਲੀ ਵਾਂਗ ਚਮਕਦੇ ਹਨ।

Verse 62

त्वं स्वाहा त्वं स्वधा देवि त्वं सृष्टिस्त्वं शुचिर्धृतिः । अरुंधती तथेंद्राणी त्वं लक्ष्मीस्त्वं च पार्वती

ਤੂੰ ਹੀ ਸ੍ਵਾਹਾ ਹੈਂ, ਤੂੰ ਹੀ ਸ੍ਵਧਾ ਹੈਂ, ਹੇ ਦੇਵੀ। ਤੂੰ ਹੀ ਸ੍ਰਿਸ਼ਟੀ ਹੈਂ; ਤੂੰ ਹੀ ਪਵਿਤ੍ਰਤਾ ਤੇ ਧੀਰਜ ਹੈਂ। ਤੂੰ ਅਰੁੰਧਤੀ ਹੈਂ, ਅਤੇ ਇੰਦਰਾਣੀ ਵੀ; ਤੂੰ ਲਕਸ਼ਮੀ ਹੈਂ—ਅਤੇ ਤੂੰ ਹੀ ਪਾਰਵਤੀ ਹੈਂ।

Verse 63

यत्किंचित्स्त्रीस्वरूपं च समस्तं भुवनत्रये । तत्सर्वं त्वत्स्वरूपं स्यादिति शास्त्रेषु निश्चयः

ਤਿੰਨਾਂ ਲੋਕਾਂ ਵਿੱਚ ਜੋ ਵੀ ਇਸਤਰੀ ਰੂਪ ਹੈ, ਉਹ ਸਭ ਤੇਰਾ ਹੀ ਰੂਪ ਹੈ, ਇਹ ਸ਼ਾਸਤਰਾਂ ਦਾ ਪੱਕਾ ਨਿਸ਼ਚਾ ਹੈ।

Verse 64

श्रीदेव्युवाच । किमर्थं च समाहूता त्वयाहं वृषवाहन । मंत्रैराथर्वणै रौद्रैस्तत्सर्वं मे प्रकीर्तय

ਸ਼੍ਰੀ ਦੇਵੀ ਨੇ ਕਿਹਾ: ਹੇ ਬਲਦ ਦੀ ਸਵਾਰੀ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਪ੍ਰਭੂ! ਤੁਸੀਂ ਮੈਨੂੰ ਭਿਆਨਕ ਅਥਰਵਣ ਅਤੇ ਰੌਦਰ ਮੰਤਰਾਂ ਨਾਲ ਕਿਸ ਲਈ ਬੁਲਾਇਆ ਹੈ? ਮੈਨੂੰ ਸਾਰੀ ਗੱਲ ਦੱਸੋ।

Verse 65

येन ते कृत्स्नशः कृत्यं प्रकरोमि यथोदितम्

ਤਾਂ ਜੋ ਮੈਂ ਤੁਹਾਡੇ ਹੁਕਮ ਅਨੁਸਾਰ ਤੁਹਾਡਾ ਕੰਮ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਕਰ ਸਕਾਂ।

Verse 66

श्रीभगवानुवाच । एते शक्रादयो देवाः सर्वे स्वर्गाद्विवासिताः । अंधकेन महाभागे दैत्यानामधिपेन च

ਭਗਵਾਨ ਨੇ ਕਿਹਾ: ਹੇ ਮਹਾਭਾਗੇ! ਇੰਦਰ ਆਦਿ ਇਹ ਸਾਰੇ ਦੇਵਤੇ ਦੈਤਾਂ ਦੇ ਰਾਜਾ ਅੰਧਕ ਦੁਆਰਾ ਸਵਰਗ ਵਿੱਚੋਂ ਕੱਢ ਦਿੱਤੇ ਗਏ ਹਨ।

Verse 67

तस्मात्तस्य वधार्थाय गच्छमानस्य मे शृणु । साहाय्यं कुरु मे चाशु सूदयामि रणाजिरे

ਇਸ ਲਈ, ਜਦੋਂ ਮੈਂ ਉਸਨੂੰ ਮਾਰਨ ਲਈ ਜਾ ਰਿਹਾ ਹਾਂ, ਮੇਰੀ ਗੱਲ ਸੁਣੋ: ਜਲਦੀ ਮੇਰੀ ਸਹਾਇਤਾ ਕਰੋ ਤਾਂ ਜੋ ਮੈਂ ਰਣਭੂਮੀ ਵਿੱਚ ਉਸਦਾ ਨਾਸ਼ ਕਰ ਸਕਾਂ।

Verse 68

एते मातृगणाः सर्वे मया दत्तास्तवाधुना । क्षुत्क्षामाः सूदयिष्यंति दानवान्ये पुरः स्थिताः

ਇਹ ਸਾਰੇ ਮਾਤ੍ਰਿਗਣ ਮੈਂ ਹੁਣ ਤੈਨੂੰ ਅਰਪਣ ਕਰ ਦਿੱਤੇ ਹਨ। ਭੁੱਖ ਨਾਲ ਤੜਪਦੇ ਹੋਏ, ਇਹ ਸਾਹਮਣੇ ਖੜੇ ਦਾਨਵਾਂ ਦਾ ਸੰਹਾਰ ਕਰਨਗੇ।

Verse 69

यस्मात्केलीमयं रूपं विधाय त्वं सहस्रधा । अनेकैर्विकृतै रूपैः समाहूताग्निमध्यतः

ਕਿਉਂਕਿ ਤੂੰ ਖੇਡਮਈ ਅਦਭੁਤ ਰੂਪ ਧਾਰ ਕੇ ਹਜ਼ਾਰਾਂ ਢੰਗਾਂ ਨਾਲ ਪ੍ਰਗਟ ਹੋਈ, ਅਤੇ ਅਨੇਕ ਵਿਸ਼ਮ ਰੂਪਾਂ ਨਾਲ ਪਵਿੱਤਰ ਅਗਨੀ ਦੇ ਮੱਧ ਤੋਂ ਆਹਵਾਨਿਤ ਹੋਈ।

Verse 70

तस्मात्केलीश्वरीनाम त्रैलोक्ये त्वं भविष्यसि । अनेनैव तु रूपेण यस्त्वां भक्त्याऽर्चयिष्यति

ਇਸ ਲਈ ਤੂੰ ਤਿੰਨਾਂ ਲੋਕਾਂ ਵਿੱਚ ‘ਕੇਲੀਸ਼ਵਰੀ’ ਨਾਮ ਨਾਲ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਹੋਵੇਂਗੀ। ਅਤੇ ਜੋ ਕੋਈ ਇਸੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਭਕਤੀ ਨਾਲ ਤੇਰੀ ਅਰਚਨਾ ਕਰੇਗਾ,

Verse 71

अष्टम्यां च चतुर्दश्यां तस्याभीष्टं भविष्यति । युद्धकालेऽथ संप्राप्ते स्तोत्रेणानेन ते स्तुतिम्

ਅੱਠਮੀ ਅਤੇ ਚਤੁਰਦਸ਼ੀ ਨੂੰ ਉਸ ਦੀ ਇੱਛਿਤ ਕਾਮਨਾ ਪੂਰੀ ਹੋਵੇਗੀ। ਅਤੇ ਜਦ ਯੁੱਧ ਦਾ ਸਮਾਂ ਆ ਪਹੁੰਚੇ, ਇਸੇ ਸਤੋਤਰ ਨਾਲ ਤੇਰੀ ਸ্তুਤੀ ਕੀਤੀ ਜਾਵੇ।

Verse 72

यः करिष्यति भूपालो जयस्तस्य भविष्यति । अपि स्वल्पस्वसैन्यस्य स्वल्पाश्वस्य च संगरे

ਜੋ ਭੂਪਾਲ ਇਹ ਕਰੇਗਾ, ਜਿੱਤ ਉਸ ਦੀ ਹੋਵੇਗੀ—ਯੁੱਧ ਵਿੱਚ ਭਾਵੇਂ ਉਸ ਦੀ ਸੈਨਾ ਥੋੜ੍ਹੀ ਹੋਵੇ ਅਤੇ ਘੋੜੇ ਵੀ ਘੱਟ ਹੋਣ।

Verse 73

भविष्यति जयो नूनं त्वत्प्रसादादसंशयम् । एवं सा देवदेवेन प्रोक्ता केलीश्वरी तदा

ਨਿਸ਼ਚੇ ਹੀ ਤੇਰੀ ਕਿਰਪਾ ਨਾਲ—ਬਿਨਾ ਸੰਦੇਹ—ਜੈ ਹੋਵੇਗੀ। ਇਸ ਪ੍ਰਕਾਰ ਉਸ ਵੇਲੇ ਦੇਵਾਂ ਦੇ ਦੇਵ ਨੇ ਕੇਲੀਸ਼ਵਰੀ ਨੂੰ ਇਉਂ ਉਚਾਰਿਆ।

Verse 74

प्रस्थिता पुरतस्तस्य भवसैन्यस्य हर्षिता । सर्वैर्मातृगणैः सार्धं रौद्रारावैःसुभीषणैः

ਹਰਖਿਤ ਹੋ ਕੇ ਉਹ ਭਵ ਦੇ ਸੈਨਿਕਾਂ ਦੇ ਅੱਗੇ ਅੱਗੇ ਚਲ ਪਈ, ਅਤੇ ਸਭ ਮਾਤ੍ਰਿਗਣਾਂ ਸਮੇਤ ਭਿਆਨਕ ਰੌਦ੍ਰ ਨਾਦਾਂ ਨਾਲ ਅੱਗੇ ਵਧੀ।

Verse 75

युद्धोत्साहपरै रौद्रैर्नानाशस्त्रप्रहारिभिः । अथ ते दानवा दृष्ट्वा स्त्रीसैन्यं तत्समागतम्

ਯੁੱਧ ਦੇ ਉਤਸ਼ਾਹ ਨਾਲ ਭਰੇ, ਰੌਦ੍ਰ, ਅਨੇਕਾਂ ਸ਼ਸਤ੍ਰਾਂ ਦੇ ਪ੍ਰਹਾਰ ਕਰਨ ਵਾਲੇ—ਤਦ ਉਹ ਦਾਨਵ ਉਸ ਥਾਂ ਆਉਂਦੀ ਹੋਈ ਉਸ ਇਸਤਰੀ-ਸੈਨਾ ਨੂੰ ਵੇਖ ਕੇ।

Verse 76

विकृतं विकृताकारं विकृताकाररावणम् । शस्त्रोद्यतकरं सर्वयुद्धवांछापरायणम्

ਉਹਨਾਂ ਨੇ ਉਸ ਨੂੰ ਅਜੀਬ—ਅਜੀਬ ਆਕਾਰ ਵਾਲਾ, ਅਜੀਬ ਢੰਗ ਨਾਲ ਗੱਜਦਾ—ਵੇਖਿਆ; ਹੱਥਾਂ ਵਿੱਚ ਸ਼ਸਤ੍ਰ ਉੱਠੇ ਹੋਏ, ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਯੁੱਧ-ਇੱਛਾ ਵਿੱਚ ਲੀਨ।

Verse 77

जहसुः सुस्वरं केचित्केचिन्निर्भर्त्सयंति च । अन्ये स्त्रीति परिज्ञाय प्रहरंति न दानवाः

ਕੁਝ ਉੱਚੀ ਹੱਸੇ; ਕੁਝ ਨੇ ਡਾਂਟਿਆ-ਫਟਕਾਰਿਆ। ਹੋਰਾਂ ਨੇ “ਇਹ ਤਾਂ ਇਸਤਰੀਆਂ ਹਨ” ਜਾਣ ਕੇ, ਦਾਨਵਾਂ ਨੇ ਪ੍ਰਹਾਰ ਨਾ ਕੀਤਾ।

Verse 78

वध्यमानापि लज्जंतः पौरुषे स्वे व्यवस्थिताः । एतस्मिन्नंतरे प्राप्तो नारदो मुनिसत्तमः

ਮਾਰੇ ਜਾਂਦੇ ਹੋਏ ਵੀ ਉਹ ਲੱਜਾ ਮਹਿਸੂਸ ਕਰਦੇ ਰਹੇ ਅਤੇ ਆਪਣੇ ਪੌਰੁਸ਼ ਵਿੱਚ ਅਡੋਲ ਟਿਕੇ ਰਹੇ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਹੀ ਪਲਾਂ ਵਿੱਚ ਮੁਨੀਆਂ ਵਿੱਚ ਸ਼੍ਰੇਸ਼ਠ ਨਾਰਦ ਆ ਪਹੁੰਚੇ।

Verse 79

अन्धकाय स वृत्तांतं कथयामास कृत्स्नशः । नैताः स्त्रियो दनुश्रेष्ठ युद्धार्थं समुपस्थिताः

ਫਿਰ ਉਸ ਨੇ ਅੰਧਕ ਨੂੰ ਸਾਰਾ ਵ੍ਰਿਤਾਂਤ ਵਿਸਥਾਰ ਨਾਲ ਸੁਣਾਇਆ: “ਹੇ ਦਨੁਵੰਸ਼ ਦੇ ਸ਼੍ਰੇਸ਼ਠ! ਇਹ ਆਮ ਇਸਤ੍ਰੀਆਂ ਨਹੀਂ ਜੋ ਯੁੱਧ ਲਈ ਅੱਗੇ ਆਈਆਂ ਹਨ।”

Verse 80

एषा कृत्या वधार्थाय तव रुद्रेण निर्मिता । यैषा सिंहसमारूढा चक्रांकितकरा स्थिता

“ਇਹ ਕ੍ਰਿਤਿਆ ਹੈ—ਵਿਨਾਸਕ ਸ਼ਕਤੀ ਨਾਲ ਭਰੀ—ਜੋ ਰੁਦ੍ਰ ਨੇ ਤੇਰੇ ਵਧ ਲਈ ਰਚੀ ਹੈ। ਇਹ ਸਿੰਘ ਉੱਤੇ ਸਵਾਰ ਖੜੀ ਹੈ, ਅਤੇ ਇਸ ਦੇ ਹੱਥ ਉੱਤੇ ਚਕ੍ਰ ਦਾ ਚਿੰਨ੍ਹ ਹੈ।”

Verse 81

एषा केलीश्वरीनाम वह्निकुण्डाद्विनिर्गता । एताभिः सह रौद्राभिः स्त्रीभिर्मंत्रबलाश्रयात्

“ਇਹ ਕੇਲੀਸ਼ਵਰੀ ਨਾਮੀ, ਅੱਗ ਦੇ ਕੁੰਡ ਵਿਚੋਂ ਪ੍ਰਗਟ ਹੋਈ ਹੈ। ਮੰਤਰ-ਬਲ ਦੇ ਆਸਰੇ, ਇਹ ਇਨ੍ਹਾਂ ਰੌਦ੍ਰਾ ਇਸਤ੍ਰੀਆਂ ਨਾਲ ਇਕੱਠੀ ਆਈ ਹੈ।”

Verse 82

स्वरक्तेन कृते होमे देवदेवेन शम्भुना । स एष भगवान्क्रुद्धः स्वयमभ्येति तेंऽतिकम्

“ਜਦੋਂ ਦੇਵਾਂ ਦੇ ਦੇਵ ਸ਼ੰਭੂ ਨੇ ਆਪਣੇ ਹੀ ਰਕਤ ਨਾਲ ਹੋਮ ਕੀਤਾ, ਤਦ ਉਹੀ ਭਗਵਾਨ ਕ੍ਰੋਧਿਤ ਹੋ ਕੇ ਆਪ ਹੀ ਤੇਰੇ ਨੇੜੇ ਆ ਰਿਹਾ ਹੈ।”

Verse 83

युद्धाय निजहर्म्ये तान्स्थापयित्वा सुरोत्तमान् । प्रतिज्ञाय वधं तुभ्यं पुरतः परमेष्ठिनः

ਉਸਨੇ ਦੇਵਤਿਆਂ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਮਹਿਲ ਵਿੱਚ ਯੁੱਧ ਲਈ ਤਾਇਨਾਤ ਕਰਕੇ, ਬ੍ਰਹਮਾ ਜੀ ਦੇ ਸਾਹਮਣੇ ਤੁਹਾਡੀ ਮੌਤ ਦੀ ਸਹੁੰ ਖਾਧੀ।

Verse 84

एतज्ज्ञात्वा महाभाग यद्युक्तं तत्समाचर

ਹੇ ਮਹਾਨ ਆਤਮਾ, ਇਹ ਜਾਣ ਕੇ, ਜੋ ਵੀ ਉਚਿਤ ਅਤੇ ਯੋਗ ਹੈ, ਉਹ ਕਰੋ।

Verse 85

अन्धक उवाच । नाहं बिभेमि रुद्रस्य तथान्यस्यापि कस्यचित् । न स्त्रीणां प्रहरिष्यामि पालयन्पुरुषव्रतम्

ਅੰਧਕ ਨੇ ਕਿਹਾ: "ਮੈਂ ਰੁਦਰ ਤੋਂ ਨਹੀਂ ਡਰਦਾ, ਅਤੇ ਨਾ ਹੀ ਕਿਸੇ ਹੋਰ ਤੋਂ। ਮੈਂ ਔਰਤਾਂ 'ਤੇ ਵਾਰ ਨਹੀਂ ਕਰਾਂਗਾ, ਕਿਉਂਕਿ ਮੈਂ ਪੁਰਸ਼ ਧਰਮ ਦਾ ਪਾਲਣ ਕਰਦਾ ਹਾਂ।"

Verse 86

सूत उवाच । एवं प्रवदतस्तस्य दानवस्य महात्मनः । आक्रंदः सुमहाञ्जज्ञे तस्मिन्देशे समंततः

ਸੂਤ ਜੀ ਨੇ ਕਿਹਾ: ਜਦੋਂ ਉਸ ਮਹਾਨ ਆਤਮਾ ਵਾਲੇ ਦਾਨਵ ਨੇ ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਕਿਹਾ, ਤਾਂ ਉਸ ਖੇਤਰ ਵਿੱਚ ਚਾਰੇ ਪਾਸੇ ਭਾਰੀ ਰੋਣਾ-ਧੋਣਾ ਸ਼ੁਰੂ ਹੋ ਗਿਆ।

Verse 87

भक्ष्यन्ते दानवाः केचिद्वध्यन्ते त्वथ चापरे । अर्धभक्षित गात्राश्च प्रणश्यंति तथा परे

ਕੁਝ ਦਾਨਵ ਖਾਧੇ ਜਾ ਰਹੇ ਸਨ, ਅਤੇ ਕੁਝ ਮਾਰੇ ਜਾ ਰਹੇ ਸਨ। ਕੁਝ ਹੋਰ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਅੰਗ ਅੱਧੇ ਖਾਧੇ ਗਏ ਸਨ, ਉਹ ਵੀ ਨਸ਼ਟ ਹੋ ਗਏ।

Verse 88

युध्यमानास्तथैवान्ये शक्तिमंतोऽपि दानवाः । भक्ष्यंते मातृभिस्तत्र सायुधाश्च सवाहनाः

ਇਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਹੋਰ ਦਾਨਵ—ਸ਼ਕਤੀਸ਼ਾਲੀ ਹੋ ਕੇ ਵੀ ਯੁੱਧ ਕਰਦੇ—ਉੱਥੇ ਮਾਤ੍ਰਿਕਾਵਾਂ ਵੱਲੋਂ ਆਪਣੇ ਸ਼ਸਤ੍ਰਾਂ ਤੇ ਵਾਹਨਾਂ ਸਮੇਤ ਨਿਗਲੇ ਗਏ।

Verse 89

तच्छ्रुत्वा स महाक्रंदमंधकः क्रोधमूर्छितः । आदाय खड्गमुत्तस्थौ किमिदं किमिदं ब्रुवन्

ਇਹ ਸੁਣ ਕੇ ਅੰਧਕ ਮਹਾਘੋਰ ਚੀਖ ਮਾਰਦਾ, ਕ੍ਰੋਧ ਨਾਲ ਮੂਰਛਿਤ ਹੋਇਆ; ਤਲਵਾਰ ਚੁੱਕ ਕੇ ਉੱਠ ਖੜਾ ਹੋਇਆ ਅਤੇ ਵਾਰ ਵਾਰ ਬੋਲਿਆ, “ਇਹ ਕੀ ਹੈ? ਇਹ ਕੀ ਹੈ?”

Verse 90

अथ पश्यति विध्वस्तान्दानवान्बलदर्पितान् । भक्ष्यमाणास्तथैवान्यान्पलायनपरायणान्

ਤਦ ਉਸ ਨੇ ਦਾਨਵਾਂ ਨੂੰ ਵੇਖਿਆ—ਜੋ ਪਹਿਲਾਂ ਬਲ ਦੇ ਅਹੰਕਾਰ ਨਾਲ ਮਸਤ ਸਨ—ਟੁੱਟੇ-ਫੁੱਟੇ ਪਏ ਸਨ; ਅਤੇ ਹੋਰਾਂ ਨੂੰ ਵੀ ਵੇਖਿਆ ਜੋ ਭੱਜਣ ਵਿੱਚ ਲੱਗੇ ਹੋਏ, ਨਿਗਲੇ ਜਾ ਰਹੇ ਸਨ।

Verse 91

अन्येषां निहतानां च रुदंत्यो निकटस्थिताः । स पश्यति प्रिया भार्याः प्रलपंत्योऽतिदुःखिताः

ਉੱਥੇ ਨੇੜੇ ਉਹ ਹੋਰਾਂ ਦੇ ਮਾਰੇ ਜਾਣ ‘ਤੇ ਰੋਂਦੀਆਂ ਔਰਤਾਂ ਨੂੰ ਵੇਖਦਾ ਹੈ; ਅਤੇ ਉਹ ਆਪਣੀਆਂ ਪਿਆਰੀਆਂ ਪਤਨੀਆਂ ਨੂੰ ਵੀ ਵੇਖਦਾ ਹੈ ਜੋ ਅਤਿ ਦੁੱਖ ਨਾਲ ਵਿਲਾਪ ਕਰ ਰਹੀਆਂ ਸਨ।

Verse 92

अथ तत्कदनं दृष्ट्वा अंधकः क्रोधमूर्छितः । भर्त्सयामास ताः सर्वा योगिनीः समरोद्यताः

ਫਿਰ ਉਹ ਕਤਲੇਆਮ ਵੇਖ ਕੇ ਅੰਧਕ ਕ੍ਰੋਧ ਨਾਲ ਮੂਰਛਿਤ ਹੋ ਗਿਆ; ਅਤੇ ਯੁੱਧ ਲਈ ਤਿਆਰ ਖੜੀਆਂ ਉਹਨਾਂ ਸਭ ਯੋਗਿਨੀਆਂ ਨੂੰ ਉਸ ਨੇ ਡਾਂਟਿਆ ਤੇ ਭਰਤਸਨਾ ਕੀਤੀ।

Verse 93

न च तास्तस्य दैत्यस्य भयं चक्रुः कथंचन । केवलं सूदयंति स्म भक्षयंति च दानवान्

ਉਹਨਾਂ ਨੇ ਉਸ ਦੈਤ੍ਯ ਤੋਂ ਕਿਸੇ ਭੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਡਰ ਨਾ ਕੀਤਾ; ਕੇਵਲ ਦਾਨਵਾਂ ਨੂੰ ਮਾਰਦੀਆਂ ਅਤੇ ਭੱਖਦੀਆਂ ਹੀ ਰਹੀਆਂ।

Verse 94

ततः स दानवस्तासां दृष्ट्वा तच्चेष्टितं रुषा । स्वस्य गात्रस्य रक्षां स चकार भयसंकुलः

ਤਦ ਉਹ ਦਾਨਵ ਉਹਨਾਂ ਦੀ ਕਰਤੂਤ ਵੇਖ ਕੇ ਕ੍ਰੋਧ ਨਾਲ ਭੜਕ ਉਠਿਆ; ਡਰ ਨਾਲ ਘਿਰ ਕੇ ਆਪਣੇ ਹੀ ਸ਼ਰੀਰ ਦੀ ਰੱਖਿਆ ਕਰਨ ਲੱਗ ਪਿਆ।

Verse 95

तमोऽस्त्रं मुमुचे रौद्रं कृत्वा रावं स तत्क्षणात् । एतस्मिन्नंतरे कृत्स्नं त्रैलोक्यं तमसा वृतम्

ਉਸ ਨੇ ਭਿਆਨਕ ਗੱਜਨਾ ਕਰਕੇ ਤੁਰੰਤ ‘ਤਮੋ-ਅਸਤ੍ਰ’ ਛੱਡਿਆ; ਉਸੇ ਪਲ ਤਿੰਨੇ ਲੋਕ ਅੰਧਕਾਰ ਨਾਲ ਢੱਕ ਗਏ।

Verse 96

न किंचिज्ज्ञायते तत्र समं विषममेव च । केवलं दानवेन्द्रश्च सर्वं पश्यति नेतरः

ਉੱਥੇ ਕੁਝ ਭੀ ਸਮਝ ਨਾ ਆਉਂਦਾ ਸੀ—ਨਾ ਸਮਤਲ ਨਾ ਉਬੜ-ਖਾਬੜ; ਕੇਵਲ ਦਾਨਵਾਂ ਦਾ ਨਾਥ ਹੀ ਸਭ ਕੁਝ ਵੇਖਦਾ ਸੀ, ਹੋਰ ਕੋਈ ਨਹੀਂ।

Verse 97

ततः स सूदयामास योगिनीस्ताः शितैः शरैः । यथायथा परा नार्यस्तादृग्रूपा भवन्ति च

ਤਦ ਉਸ ਨੇ ਤਿੱਖੇ ਬਾਣਾਂ ਨਾਲ ਉਹ ਯੋਗਿਨੀਆਂ ਨੂੰ ਮਾਰ ਡਾਲਿਆ; ਪਰ ਜਿਵੇਂ-ਜਿਵੇਂ ਉਹ ਮਾਰਦਾ, ਤਿਵੇਂ-ਤਿਵੇਂ ਉਸੇ ਰੂਪ ਵਾਲੀਆਂ ਹੋਰ ਇਸਤ੍ਰੀਆਂ ਮੁੜ ਮੁੜ ਪ੍ਰਗਟ ਹੋ ਜਾਂਦੀਆਂ।

Verse 98

अथ दृष्ट्वा परां वृद्धिं योगिनीनां स दानवः । संहारं तस्य चास्त्रस्य चकार भयसंकुलः

ਤਦ ਯੋਗਿਨੀਆਂ ਦੀ ਅਤਿ ਅਦਭੁਤ ਵਾਧਾ ਵੇਖ ਕੇ ਉਹ ਦਾਨਵ ਭੈ ਨਾਲ ਕੰਬਦਾ ਹੋਇਆ ਆਪਣੇ ਉਸ ਅਸਤ੍ਰ ਦਾ ਸੰਹਾਰ ਕਰ ਬੈਠਾ।

Verse 99

ततः शुक्रं समासाद्य दीनः प्राह कृतांजलिः । पश्य मे भार्गवश्रेष्ठ स्त्रीभिर्यत्कदनं कृतम्

ਫਿਰ ਉਹ ਦੁਖੀ ਜਨ ਸ਼ੁਕ੍ਰ—ਭਾਰਗਵ-ਸ਼੍ਰੇਸ਼ਠ—ਦੇ ਕੋਲ ਜਾ ਕੇ ਹੱਥ ਜੋੜ ਬੋਲਾ: “ਹੇ ਭ੍ਰਿਗੁ-ਵੰਸ਼ ਦੇ ਸਰਵੋਤਮ! ਵੇਖੋ, ਇਸਤ੍ਰੀਆਂ ਨੇ ਮੇਰੇ ਉੱਤੇ ਕਿਹੋ ਜਿਹਾ ਕਹਿਰ ਢਾਇਆ ਹੈ।”

Verse 101

तस्मात्त्वमपि तां विद्यां प्रसाधय महामते । यदि मे वांछसि श्रेयो नान्यथास्ति जयो रणे

ਇਸ ਲਈ, ਹੇ ਮਹਾਮਤੀ! ਤੂੰ ਵੀ ਉਸ ਵਿਦਿਆ ਨੂੰ ਯਥਾਵਿਧਿ ਸਾਧ। ਜੇ ਤੂੰ ਮੇਰਾ ਕਲਿਆਣ ਚਾਹੁੰਦਾ ਹੈਂ, ਤਾਂ ਰਣ ਵਿੱਚ ਜਿੱਤ ਦਾ ਹੋਰ ਕੋਈ ਮਾਰਗ ਨਹੀਂ।

Verse 107

स्वयं विदारितो यश्च विष्णुना प्रभविष्णुना । करजैर्जानुनि पृष्ठे विनिधाय प्रकोपतः

ਅਤੇ ਉਹ, ਜਿਸ ਨੂੰ ਪ੍ਰਭਾਵਸ਼ਾਲੀ, ਸਰਵਵਿਆਪੀ ਵਿਸ਼ਨੂ ਨੇ ਆਪ ਹੀ ਚੀਰ ਦਿੱਤਾ—ਜਦ ਕ੍ਰੋਧ ਵਿੱਚ ਉਸ ਨੇ ਘੁੱਟਣੇ ਨਾਲ ਦਬਾ ਕੇ ਪਿੱਠ ਉੱਤੇ ਆਪਣੇ ਨਖ ਟਿਕਾ ਦਿੱਤੇ।