Adhyaya 148
Nagara KhandaTirtha MahatmyaAdhyaya 148

Adhyaya 148

ਇਸ ਅਧਿਆਇ ਵਿੱਚ ਸੂਤ ਜੀ ਇੱਕ ਸੁਚੱਜੀ ਤੀਰਥ-ਕਥਾ ਸੁਣਾਉਂਦੇ ਹਨ। ਪੁੱਤਰ ਦੀ ਕਮੀ ਨਾਲ ਦੁਖੀ ਪਿੰਗਲਾ ਇੱਕ ਰਿਸ਼ੀ (ਸੰਦਰਭ ਵਜੋਂ ਵਿਆਸ ਦਾ ਉਲੇਖ) ਤੋਂ ਆਗਿਆ ਲੈ ਕੇ ਮਹੇਸ਼ਵਰ ਨੂੰ ਪ੍ਰਸੰਨ ਕਰਨ ਲਈ ਤਪੱਸਿਆ ਕਰਨ ਨਿਰਧਾਰਿਤ ਖੇਤਰ ਵੱਲ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਉੱਥੇ ਉਹ ਸ਼ੰਕਰ ਦੀ ਪ੍ਰਤਿਸ਼ਠਾ ਕਰਦੀ ਹੈ ਅਤੇ ਸ਼ੁੱਧ ਜਲ ਨਾਲ ਭਰੀ ਇੱਕ ਵਿਸ਼ਾਲ ਵਾਪੀ ਬਣਵਾ ਕੇ ਉਸਨੂੰ ਪਾਪਨਾਸ਼ਕ ਸਨਾਨ-ਤੀਰਥ ਵਜੋਂ ਸਥਾਪਿਤ ਕਰਦੀ ਹੈ। ਤਦ ਤ੍ਰਿਪੁਰਾਂਤਕ ਮਹਾਦੇਵ ਪ੍ਰਗਟ ਹੋ ਕੇ ਉਸ ਦੀ ਤਪੱਸਿਆ ਤੋਂ ਪ੍ਰਸੰਨ ਹੁੰਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਵੰਸ਼ ਵਧਾਉਣ ਵਾਲੇ, ਸਦਗੁਣੀ ਪੁੱਤਰ ਦਾ ਵਰ ਦਿੰਦੇ ਹਨ। ਅੱਗੇ ਇਸ ਸਥਾਨ ਦੀ ਮਹਿਮਾ ਸਭ ਲਈ ਦੱਸੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ—ਖ਼ਾਸ ਕਰਕੇ ਸ਼ੁਕਲ ਪੱਖ ਦੀਆਂ ਨਿਰਧਾਰਿਤ ਤਿਥੀਆਂ ਨੂੰ ਜੋ ਇਸਤਰੀਆਂ ਉੱਥੇ ਸਨਾਨ ਕਰ ਕੇ ਪ੍ਰਤਿਸ਼ਠਿਤ ਲਿੰਗ ਦੀ ਪੂਜਾ ਕਰਦੀਆਂ ਹਨ, ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਉੱਤਮ ਪੁੱਤਰ ਮਿਲਦੇ ਹਨ; ਬਦਕਿਸਮਤੀ ਨਾਲ ਪੀੜਤ ਲੋਕ ਸਨਾਨ-ਪੂਜਾ ਨਾਲ ਇੱਕ ਸਾਲ ਦੇ ਅੰਦਰ ਸੁਭਾਗ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰ ਲੈਂਦੇ ਹਨ। ਪੁਰਸ਼ਾਂ ਲਈ ਇਹ ਸਨਾਨ-ਪੂਜਾ ਇੱਛਾ-ਪੂਰਤੀ ਕਰਦੀ ਹੈ, ਅਤੇ ਨਿਸ਼ਕਾਮਾਂ ਨੂੰ ਮੋਖਸ਼ ਦਿੰਦੀ ਹੈ। ਅੰਤ ਵਿੱਚ ਮਹਾਦੇਵ ਅੰਤਰਧਾਨ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ, ਵਚਨ ਅਨੁਸਾਰ ਕਪਿੰਜਲ ਨਾਮ ਦਾ ਪੁੱਤਰ ਜਨਮ ਲੈਂਦਾ ਹੈ, ਅਤੇ ਕੇਲੀਵਰੀ ਦੇਵੀ ਦੀ ਪੂਰਵ ਪ੍ਰਤਿਸ਼ਠਾ ਦਾ ਸੰਖੇਪ ਉਲੇਖ ਸਰਬਤ੍ਰ ਸਫਲਤਾ ਦੇਣ ਵਾਲੀ ਵਜੋਂ ਆਉਂਦਾ ਹੈ।

Shlokas

Verse 1

। सूत उवाच । एवं तं निःस्पृहं ज्ञात्वा गृहं प्रति निजात्मजम् । पिंगला दुःखसंयुक्ता व्यासमेतदुवाच ह

ਸੂਤ ਜੀ ਨੇ ਕਿਹਾ: ਆਪਣੇ ਪੁੱਤਰ ਨੂੰ ਨਿਸ਼ਕਾਮ ਜਾਣ ਕੇ, ਜੋ ਘਰ ਵੱਲ ਮੁੜਨ ਦੀ ਇੱਛਾ ਤੋਂ ਰਹਿਤ ਸੀ, ਪਿੰਗਲਾ ਦੁੱਖ ਨਾਲ ਭਰੀ ਹੋਈ ਵਿਆਸ ਜੀ ਨੂੰ ਇਹ ਬਚਨ ਬੋਲੀ।

Verse 2

अहं तपश्चरिष्यामि पुत्रार्थं द्विजसत्तम । अनुज्ञां देहि मे येन तोषयामि महेश्वरम् । पुत्रो येन भवेन्मह्यं वंशवृद्धिकरः परः

ਹੇ ਦਵਿਜ-ਸ਼੍ਰੇਸ਼ਠ! ਪੁੱਤਰ ਦੀ ਪ੍ਰਾਪਤੀ ਲਈ ਮੈਂ ਤਪੱਸਿਆ ਕਰਾਂਗੀ। ਮੈਨੂੰ ਆਗਿਆ ਦਿਓ, ਤਾਂ ਜੋ ਮੈਂ ਮਹੇਸ਼ਵਰ ਨੂੰ ਪ੍ਰਸੰਨ ਕਰ ਸਕਾਂ; ਅਤੇ ਉਸ ਦੀ ਕਿਰਪਾ ਨਾਲ ਮੈਨੂੰ ਇਕ ਉੱਤਮ ਪੁੱਤਰ ਹੋਵੇ ਜੋ ਵੰਸ਼ ਦੀ ਵ੍ਰਿੱਧੀ ਕਰੇ।

Verse 3

एवं सा निश्चयं कृत्वा लब्ध्वानुज्ञां मुनेस्ततः । क्षेत्रमेतत्समासाद्य तपस्तेपे पतिव्रता

ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਨਿਸ਼ਚਯ ਕਰਕੇ ਅਤੇ ਮੁਨੀ ਤੋਂ ਆਗਿਆ ਲੈ ਕੇ, ਉਹ ਪਤਿਵ੍ਰਤਾ ਇਸ ਪਵਿੱਤਰ ਖੇਤਰ ਵਿੱਚ ਆ ਪਹੁੰਚੀ ਅਤੇ ਤਪੱਸਿਆ ਕਰਨ ਲੱਗੀ।

Verse 4

संस्थाप्य शंकरं देवं तदग्रे निर्मलोदकम् । कृत्वा वापीं सुविस्तीर्णां स्नानात्पातकनाशनीम्

ਫਿਰ ਉਸ ਨੇ ਦੇਵ ਸ਼ੰਕਰ ਨੂੰ ਸਥਾਪਿਤ ਕੀਤਾ; ਉਸ ਦੇ ਅੱਗੇ ਨਿਰਮਲ ਜਲ ਰੱਖਿਆ। ਅਤੇ ਉਸ ਨੇ ਇਕ ਵਿਸ਼ਾਲ, ਸੁੰਦਰ ਵਾਪੀ ਬਣਾਈ—ਜਿਸ ਦੇ ਸਨਾਨ ਨਾਲ ਪਾਪ ਨਾਸ ਹੁੰਦੇ ਹਨ।

Verse 5

ततस्तस्या गतस्तुष्टिं भगवांस्त्रिपुरांतकः । वरदोऽस्मीति तां प्राह प्रहृष्टेनांतरात्मना

ਤਦੋਂ ਭਗਵਾਨ ਤ੍ਰਿਪੁਰਾਂਤਕ ਉਸ ਨਾਲ ਪ੍ਰਸੰਨ ਹੋਏ। ਅੰਦਰੋਂ ਅਤਿ ਪ੍ਰਹਰਸ਼ਿਤ ਹੋ ਕੇ ਉਸ ਨੂੰ ਕਿਹਾ, “ਮੈਂ ਵਰ ਦੇਣ ਵਾਲਾ ਹਾਂ।”

Verse 6

श्रीमहादेव उवाच । परितुष्टोऽस्मि ते भद्रे वरं वरय सुव्रते । यः स्थितो हृदये नित्यं नादेयं विद्यते मम

ਸ਼੍ਰੀ ਮਹਾਦੇਵ ਨੇ ਕਿਹਾ: ਹੇ ਭਦ੍ਰੇ, ਮੈਂ ਤੇਰੇ ਨਾਲ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਪ੍ਰਸੰਨ ਹਾਂ। ਹੇ ਸੁਵ੍ਰਤੇ, ਕੋਈ ਵਰ ਮੰਗ। ਜੋ ਸਦਾ ਮੇਰੇ ਹਿਰਦੇ ਵਿੱਚ ਵੱਸਦਾ ਹੈ, ਉਸ ਲਈ ਮੇਰੇ ਕੋਲ ਅਦੇਯ ਕੁਝ ਵੀ ਨਹੀਂ।

Verse 7

वटिकोवाच । सुतं देहि सुरश्रेष्ठ मम वंशविवर्धनम् । चित्ताह्लादकरं नित्यं सुशीलं विनयान्वितम्

ਵਟਿਕੀ ਨੇ ਆਖਿਆ: ਹੇ ਦੇਵਾਂ ਵਿਚੋਂ ਸ਼੍ਰੇਸ਼ਠ, ਮੈਨੂੰ ਪੁੱਤਰ ਬਖ਼ਸ਼ੋ—ਜੋ ਮੇਰੇ ਵੰਸ਼ ਨੂੰ ਵਧਾਵੇ, ਸਦਾ ਚਿੱਤ ਨੂੰ ਪ੍ਰਸੰਨ ਕਰੇ, ਸੁਚਰਿਤ੍ਰ ਹੋਵੇ ਅਤੇ ਨਿਮਰਤਾ ਨਾਲ ਯੁਕਤ ਹੋਵੇ।

Verse 8

श्रीमहादेव उवाच । भविष्यति न संदेहस्तव पुत्रः सुशोभने । यादृक्त्वया महाभागे प्रार्थितस्तद्विशेषतः

ਸ਼੍ਰੀ ਮਹਾਦੇਵ ਨੇ ਕਿਹਾ: ਹੇ ਸੁਸ਼ੋਭਿਤੇ, ਕੋਈ ਸੰਦੇਹ ਨਹੀਂ—ਤੇਰਾ ਪੁੱਤਰ ਹੋਵੇਗਾ; ਹੇ ਭਾਗਵਤੀ, ਜਿਵੇਂ ਤੂੰ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਰੂਪ ਨਾਲ ਪ੍ਰਾਰਥਨਾ ਕੀਤੀ ਹੈ, ਓਹੋ ਜਿਹਾ ਹੀ।

Verse 9

अन्यापि मानुषी याऽत्र वाप्यां स्नात्वा समाहिता । पञ्चम्यां वत्सरं यावच्छुक्लपक्षे ह्युपस्थिते । पूजयिष्यति मल्लिंगं यच्चाद्य स्थापितं त्वया

ਹੋਰ ਕੋਈ ਇਸਤ੍ਰੀ ਵੀ, ਜੋ ਇੱਥੇ ਇਸ ਪਵਿੱਤਰ ਵਾਪੀ ਵਿੱਚ ਇਕਾਗ੍ਰ ਚਿੱਤ ਹੋ ਕੇ ਸਨਾਨ ਕਰੇ, ਅਤੇ ਸ਼ੁਕਲ ਪੱਖ ਦੀ ਪੰਚਮੀ ਨੂੰ ਪੂਰੇ ਇਕ ਵਰ੍ਹੇ ਤੱਕ, ਅੱਜ ਤੇਰੇ ਦੁਆਰਾ ਸਥਾਪਿਤ ਮੱਲਿੰਗ ਦੀ ਪੂਜਾ ਕਰੇ—

Verse 10

साथ लप्स्यति सत्पुत्रं दत्त्वा फलमनुत्तमम् । या च दौर्भाग्यसंयुक्ता तृतीयादिवसेऽत्र वै

—ਉਹ ਅਤੁੱਲ ਫਲ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਕੇ ਸਤਪੁੱਤਰ ਹਾਸਲ ਕਰੇਗੀ। ਅਤੇ ਜੋ ਇਸਤ੍ਰੀ ਦੁਰਭਾਗ ਨਾਲ ਜੁੜੀ ਹੋਵੇ, ਉਹ ਤ੍ਰਿਤੀਆ ਆਦਿ ਦਿਨਾਂ ਨੂੰ ਵੀ ਇੱਥੇ ਆਵੇ—

Verse 11

स्नात्वाऽत्र सलिले पश्चान्मल्लिंगं पूजयिष्यति । सा सौभाग्य समोपेता वर्षांते च भविष्यति

ਇੱਥੇ ਜਲ ਵਿੱਚ ਸਨਾਨ ਕਰਕੇ ਫਿਰ ਮੱਲਿੰਗ ਦੀ ਪੂਜਾ ਕਰੇ, ਤਾਂ ਉਹ ਸੁਭਾਗ ਨਾਲ ਯੁਕਤ ਹੋ ਜਾਵੇਗੀ—ਨਿਸਚਿਤ ਹੀ ਵਰ੍ਹੇ ਦੇ ਅੰਤ ਤੱਕ।

Verse 12

यः पुनः पुरुषश्चात्र स्नात्वा मां पूजयिष्यति । सकामो लप्स्यते कामान्विकामो मोक्षमेव च

ਫਿਰ ਜੋ ਕੋਈ ਪੁਰਖ ਇੱਥੇ ਸਨਾਨ ਕਰਕੇ ਮੇਰੀ ਪੂਜਾ ਕਰੇਗਾ—ਸਕਾਮ ਹੋਵੇ ਤਾਂ ਆਪਣੀਆਂ ਇੱਛਤ ਕਾਮਨਾਵਾਂ ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰੇਗਾ; ਅਤੇ ਨਿਸ਼ਕਾਮ ਹੋਵੇ ਤਾਂ ਕੇਵਲ ਮੋਖਸ਼ ਹੀ ਪਾਵੇਗਾ।

Verse 13

एवमुक्त्वा महादेवस्ततश्चादर्शनं गतः । साऽपि लेभे सुतं व्यासात्कपिंजलमिति श्रुतम्

ਇਉਂ ਕਹਿ ਕੇ ਮਹਾਦੇਵ ਫਿਰ ਅਦ੍ਰਿਸ਼ ਹੋ ਗਿਆ। ਅਤੇ ਉਸ ਨੇ ਵੀ ਵਿਆਸ ਤੋਂ ਇੱਕ ਪੁੱਤਰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤਾ—ਜਿਸ ਦਾ ਨਾਮ ਸੁਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਕਿ ਕਪਿੰਜਲ ਸੀ।

Verse 14

यादृक्तेन पुरा प्रोक्तो देवदेवेन शूलिना । येनैव स्थापिता चात्र देवी केलीवरी पुरा । सर्वसिद्धिप्रदा लोके तत्र याऽराधिता पुरा

ਜਿਵੇਂ ਪਹਿਲਾਂ ਦੇਵਾਂ ਦੇ ਦੇਵ, ਤ੍ਰਿਸ਼ੂਲਧਾਰੀ ਪ੍ਰਭੂ ਨੇ ਕਿਹਾ ਸੀ—ਜਿਸ ਨੇ ਇੱਥੇ ਪਹਿਲਾਂ ਦੇਵੀ ਕੇਲੀਵਰੀ ਦੀ ਪ੍ਰਤਿਸ਼ਠਾ ਕੀਤੀ—ਉਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਉਹ ਦੇਵੀ, ਜੋ ਪੁਰਾਤਨ ਸਮਿਆਂ ਵਿੱਚ ਉੱਥੇ ਆਰਾਧਿਤ ਸੀ, ਲੋਕ ਵਿੱਚ ਸਭ ਸਿੱਧੀਆਂ ਦੇਣ ਵਾਲੀ ਮੰਨੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।