Adhyaya 143
ਸੂਤ ਦੱਸਦੇ ਹਨ ਕਿ ਚਿਤ੍ਰਪੀਠ ਦੇ ਮੱਧ ਵਿੱਚ ਸਥਿਤ ਸ਼੍ਰੀ ਚਿਤ੍ਰੇਸ਼ਵਰ ਦੇਵ ‘ਚਿਤ੍ਰ-ਸੌਖ੍ਯ’ ਅਰਥਾਤ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਕਲਿਆਣ ਦੇਣ ਵਾਲੇ ਹਨ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਦਰਸ਼ਨ, ਪੂਜਾ ਅਤੇ ਸਨਾਨ ਨਾਲ ਅਨੈਤਿਕ ਕਾਮਨਾ ਨਾਲ ਜੁੜੇ ਗੰਭੀਰ ਦੋਸ਼ ਸ਼ਾਂਤ ਹੁੰਦੇ ਹਨ; ਖ਼ਾਸ ਕਰਕੇ ਚੈਤਰ ਸ਼ੁਕਲ ਚਤੁਰਦਸ਼ੀ ਨੂੰ ਉੱਥੇ ਦੀ ਉਪਾਸਨਾ ਬਹੁਤ ਫਲਦਾਇਕ ਕਹੀ ਗਈ ਹੈ। ਇਸੇ ਖੇਤਰ ਵਿੱਚ ਪੂਰਵ ਸ਼ਾਪ ਕਾਰਨ ਰਾਜਾ ਚਿਤ੍ਰਾਂਗਦ, ਰਿਸ਼ੀ ਜਾਬਾਲੀ ਅਤੇ ਉਸ ਘਟਨਾ ਨਾਲ ਸੰਬੰਧਿਤ ਇਕ ਕੁੜੀ ਵੀ ਲੋਕਾਂ ਦੀ ਨਜ਼ਰ ਵਿੱਚ ਆਉਣ ਵਾਲੇ ਅਜੀਬ ਤੇ ਚਰਚਿਤ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਮੌਜੂਦ ਰਹਿੰਦੇ ਹਨ। ਰਿਸ਼ੀ ਇਸ ਪਿਛੋਕੜ ਨੂੰ ਪੁੱਛਦੇ ਹਨ। ਸੂਤ ਕਥਾ ਸੁਣਾਉਂਦੇ ਹਨ—ਬ੍ਰਹਮਚਾਰੀ ਤਪਸਵੀ ਜਾਬਾਲੀ ਨੇ ਹਾਟਕੇਸ਼ਵਰ-ਖੇਤਰ ਵਿੱਚ ਘੋਰ ਤਪ ਕੀਤਾ ਤਾਂ ਦੇਵਤਾ ਚਿੰਤਿਤ ਹੋ ਗਏ। ਇੰਦਰ ਨੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਬ੍ਰਹਮਚਰਯ ਨੂੰ ਭੰਗ ਕਰਨ ਲਈ ਰੰਭਾ ਨੂੰ ਵਸੰਤਾ ਸਮੇਤ ਭੇਜਿਆ; ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਆਉਣ ਨਾਲ ਰੁੱਤ-ਬਦਲਾਅ ਵਰਗਾ ਮੋਹਕ ਮਾਹੌਲ ਬਣ ਗਿਆ। ਰੰਭਾ ਸਨਾਨ ਲਈ ਜਲ ਵਿੱਚ ਉਤਰੀ; ਉਸ ਨੂੰ ਵੇਖ ਕੇ ਜਾਬਾਲੀ ਦੇ ਅੰਦਰ ਖਲਬਲੀ ਮਚੀ ਅਤੇ ਮੰਤ੍ਰ-ਧਿਆਨ ਟੁੱਟ ਗਿਆ। ਰੰਭਾ ਨੇ ਮਿੱਠੇ ਬਚਨਾਂ ਨਾਲ ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਉਪਲਬਧ ਦੱਸ ਕੇ ਪ੍ਰਲੋਭਿਤ ਕੀਤਾ, ਅਤੇ ਜਾਬਾਲੀ ਇਕ ਦਿਨ ਲਈ ਕਾਮ-ਧਰਮ ਵਿੱਚ ਪੈ ਗਏ। ਫਿਰ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਸੰਯਮ ਵਾਪਸ ਪਾ ਕੇ ਸ਼ੁੱਧੀ ਕੀਤੀ ਅਤੇ ਮੁੜ ਤਪ ਵਿੱਚ ਸਥਿਰ ਹੋ ਗਏ; ਰੰਭਾ ਦੇਵਲੋਕ ਨੂੰ ਪਰਤ ਗਈ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਅਧਿਆਇ ਤਪ, ਪ੍ਰਲੋਭਨ ਅਤੇ ਪ੍ਰਾਯਸ਼ਚਿੱਤ ਨਾਲ ਤੀਰਥ ਦੀ ਮਹਿਮਾ ਅਤੇ ਨੈਤਿਕ ਸਾਵਧਾਨੀ ਨੂੰ ਮਜ਼ਬੂਤ ਕਰਦਾ ਹੈ।
Shlokas
Verse 1
सूत उवाच । तथान्योऽपि च तत्रास्ति देवश्चित्रेश्वरो द्विजाः । चित्रपीठस्य मध्यस्थश्चित्रसौख्यप्रदो नृणाम्
सूत जी ने किहा: हे द्विजो! उथे इक होर देवता हन—भगवान चित्रेश्वर—जो चित्रपीठ दे मध्य विच स्थित हन अते मनुष्यां नूं अद्भुत सुख प्रदान करदे हन।
Verse 2
यं दृष्ट्वा पूजयित्वा च स्नापयित्वाथवा नरः । मुच्यते परदारोत्थैः पातकैश्चोपपातकैः
जो मनुष्य उहनां दे दर्शन करदा है, पूजा करदा है जां स्नान कराउंदा है, उह पराई स्त्री दे नाल संबंध रखण दे पापां अते उप-पापां तों मुक्त हो जांदा है।
Verse 3
धर्षयित्वा गुरोः पत्नीं कन्यां वा निजवंशजाम् । नीचां वा व्रतयुक्तां वा कामासक्तेन चेतसा
काम वासना दे वश हो के गुरु दी पत्नी, अपने ही वंश दी कन्या, नीच स्त्री जां व्रत रखण वाली स्त्री दा अपमान करन दे पाप (वी दूर हो जांदे हन)।
Verse 4
चैत्रशुक्लचतुर्दश्यां यस्तं पूजयते नरः । स तत्पापं निहत्याशु स्वर्गलोकं ततो व्रजेत्
ਚੈਤਰ ਦੇ ਸ਼ੁਕਲ ਪੱਖ ਦੀ ਚਤੁਰਦਸ਼ੀ ਨੂੰ ਜੋ ਮਨੁੱਖ ਉਸ ਦੀ ਪੂਜਾ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਤੁਰੰਤ ਆਪਣੇ ਪਾਪ ਨਾਸ ਕਰਕੇ ਫਿਰ ਸਵਰਗ ਲੋਕ ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।
Verse 5
तथा चित्रांगदस्तत्र जाबालिसहितो नृपः । कुमार्या सहितः सार्द्धं नग्नया तत्समुत्थया । सन्तिष्ठते तदग्रे तु शप्तो जाबालिना पुरा
ਇਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਉੱਥੇ ਰਾਜਾ ਚਿਤ੍ਰਾਂਗਦ ਜਾਬਾਲੀ ਸਮੇਤ ਹੈ; ਅਤੇ ਉਸ ਘਟਨਾ ਤੋਂ ਜੰਮੀ ਇਕ ਕੁਮਾਰੀ ਨਾਲ—ਨਗਨ ਅਵਸਥਾ ਵਿੱਚ—ਉਹ (ਦੇਵਤਾ) ਦੇ ਅੱਗੇ ਖੜਾ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ, ਕਿਉਂਕਿ ਪਹਿਲਾਂ ਜਾਬਾਲੀ ਨੇ ਉਸ ਨੂੰ ਸ਼ਾਪ ਦਿੱਤਾ ਸੀ।
Verse 6
त्रयाणामपि यस्तेषां तस्मिन्नहनि निर्वपेत् । स इष्टां लभते नारीं सिद्धिं च मनसि स्थिताम्
ਉਸ ਦਿਨ ਜੋ ਕੋਈ ਉਹਨਾਂ ਤਿੰਨਾਂ ਨੂੰ ਅਰਪਣ ਕਰੇ, ਉਹ ਮਨਚਾਹੀ ਨਾਰੀ (ਪਤਨੀ) ਅਤੇ ਮਨ ਵਿੱਚ ਧਾਰੀ ਹੋਈ ਸਿੱਧੀ ਵੀ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰ ਲੈਂਦਾ ਹੈ।
Verse 7
ऋषय ऊचुः । कस्माज्जाबालिना शप्तः पूर्वं चित्रांगदो युवा । सा च तत्तनया कस्मात्कुमारी वस्त्रवर्जिता
ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਨੇ ਕਿਹਾ: ਜਾਬਾਲੀ ਨੇ ਪਹਿਲਾਂ ਨੌਜਵਾਨ ਚਿਤ੍ਰਾਂਗਦ ਨੂੰ ਕਿਉਂ ਸ਼ਾਪ ਦਿੱਤਾ? ਅਤੇ ਉਹ ਕੁਮਾਰੀ—ਉਸ ਦੀ ਧੀ—ਵਸਤ੍ਰਾਂ ਤੋਂ ਰਹਿਤ ਕਿਉਂ ਹੈ?
Verse 8
अद्यापि तिष्ठते तत्र विरुद्धं रूपमाश्रिता । जनहास्य करं नित्यं तस्मात्सूत वदस्व नः
ਅੱਜ ਵੀ ਉਹ ਉੱਥੇ ਹੀ ਰਹਿੰਦੀ ਹੈ, ਵਿਗੜੇ ਹੋਏ ਰੂਪ ਨੂੰ ਧਾਰਨ ਕਰਕੇ; ਸਦਾ ਲੋਕਾਂ ਦੀ ਹਾਸੀ ਦਾ ਕਾਰਨ ਬਣਦੀ ਹੈ। ਇਸ ਲਈ, ਹੇ ਸੂਤ, ਸਾਨੂੰ ਕਾਰਨ ਦੱਸੋ।
Verse 9
सूत उवाच । आर्सोत्पूर्वं मुनिर्नाम्ना जाबालिरिति विश्रुतः । कौमारब्रह्मचर्येण येन चीर्णं तपः सदा
ਸੂਤ ਜੀ ਨੇ ਆਖਿਆ: ਪੁਰਾਤਨ ਸਮੇਂ ਜਾਬਾਲੀ ਨਾਮ ਦਾ ਇਕ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਮੁਨੀ ਸੀ, ਜਿਸ ਨੇ ਬਾਲਕਾਲ ਤੋਂ ਕੌਮਾਰ ਬ੍ਰਹਮਚਰਯ ਰੱਖ ਕੇ ਸਦਾ ਤਪੱਸਿਆ ਕੀਤੀ।
Verse 10
हाटकेश्वरजं क्षेत्रं समासाद्य स सद्द्विजाः । बाल्येऽपि वयसि प्राप्ते समारेभे महत्तपः
ਹਾਟਕੇਸ਼ਵਰ ਦੇ ਪਵਿੱਤਰ ਖੇਤਰ ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰ ਕੇ, ਉਹ ਸੱਤਵਿਕ ਦ੍ਵਿਜ—ਭਾਵੇਂ ਅਜੇ ਕੱਚੀ ਉਮਰ ਵਿੱਚ ਹੀ ਸੀ—ਵੱਡੀ ਅਤੇ ਕਠਿਨ ਤਪੱਸਿਆ ਵਿੱਚ ਲੱਗ ਪਿਆ।
Verse 11
कृच्छ्रचांद्रायणादीनि पाराकाणि शनैःशनैः । कुर्वता तेन ते देवाः संनीता भयगोचरम्
ਉਸ ਨੇ ਹੌਲੀ-ਹੌਲੀ ਕ੍ਰਿਚਛ੍ਰ, ਚਾਂਦ੍ਰਾਯਣ ਆਦਿ ਅਤੇ ਹੋਰ ਕਠੋਰ ਵਰਤ-ਨਿਯਮ ਕੀਤੇ; ਉਸ ਦੀ ਤਪੱਸਿਆ ਦੇ ਪ੍ਰਭਾਵ ਨਾਲ ਦੇਵਤਾ ਭੈ ਦੇ ਘੇਰੇ ਵਿੱਚ ਆ ਗਏ।
Verse 12
ततः शक्रादयो देवाः संत्रस्ता मेरुमूर्धनि । मिलित्वा चक्रिरे मंत्रं तस्य विघ्नकृते मिथः
ਤਦ ਸ਼ਕ੍ਰ (ਇੰਦਰ) ਆਦਿ ਦੇਵਤਾ ਮੇਰੂ ਦੇ ਸ਼ਿਖਰ ਉੱਤੇ ਘਬਰਾਏ ਹੋਏ ਇਕੱਠੇ ਹੋਏ ਅਤੇ ਆਪਸ ਵਿੱਚ ਉਸ ਦੀ ਤਪੱਸਿਆ ਵਿੱਚ ਵਿਘਨ ਪਾਉਣ ਲਈ ਯੋਜਨਾ ਬਣਾਈ।
Verse 13
यद्यस्य तपसो वृद्धिरेवं यास्यति नित्यशः । च्यावयिष्यति तन्नूनं स्वर्गराज्याच्छतक्रतुम्
“ਜੇ ਇਸ ਦੀ ਤਪੱਸਿਆ ਦੀ ਵਾਧਾ ਇਉਂ ਹੀ ਹਰ ਰੋਜ਼ ਹੁੰਦੀ ਰਹੀ, ਤਾਂ ਇਹ ਨਿਸ਼ਚਿਤ ਹੀ ਸ਼ਤਕ੍ਰਤੁ (ਇੰਦਰ) ਨੂੰ ਸਵਰਗ ਦੇ ਰਾਜ ਤੋਂ ਹਟਾ ਦੇਵੇਗਾ।”
Verse 14
तस्माद्गच्छतु रंभाख्या तत्पार्श्वे ऽप्सरसां वरा । ब्रह्मचर्यविघाताय तस्यर्षेर्भावितात्मनः
ਇਸ ਲਈ ਅਪਸਰਾਵਾਂ ਵਿਚ ਸ਼੍ਰੇਸ਼ਠ ਰੰਭਾ ਉਸ ਦੇ ਕੋਲ ਜਾਵੇ, ਤਾਂ ਜੋ ਉਸ ਭਾਵਿਤ-ਆਤਮਾ ਰਿਸ਼ੀ ਦੇ ਬ੍ਰਹਮਚਰਯ ਨੂੰ ਭੰਗ ਕਰ ਸਕੇ।
Verse 15
ब्रह्मचर्यं तपोमूलं यतः संकीर्तितं द्विजैः । तस्याभावात्परिक्लेशः केवलं न फलं व्रते
ਕਿਉਂਕਿ ਬ੍ਰਹਮਚਰਯ ਨੂੰ ਵਿਦਵਾਨ ਦ੍ਵਿਜਾਂ ਨੇ ਤਪ ਦਾ ਮੂਲ ਕਿਹਾ ਹੈ; ਇਸ ਦੇ ਬਿਨਾ ਵ੍ਰਤ ਵਿੱਚ ਕੇਵਲ ਕਲੇਸ਼ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਫਲ ਨਹੀਂ ਮਿਲਦਾ।
Verse 16
एवं ते निश्चयं कृत्वा समाहूय ततः परम् । रंभामूचुर्महेंद्रेण सर्वे देवास्तदादरात्
ਇਉਂ ਨਿਸਚਯ ਕਰਕੇ, ਫਿਰ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਰੰਭਾ ਨੂੰ ਬੁਲਾਇਆ; ਮਹੇਂਦ੍ਰ ਇੰਦਰ ਸਮੇਤ ਸਾਰੇ ਦੇਵਤਿਆਂ ਨੇ ਆਦਰ ਨਾਲ ਉਸ ਨੂੰ ਤੁਰੰਤ ਕਿਹਾ।
Verse 17
गच्छ शीघ्रं महाभागे जाबालिर्यत्र तिष्ठति । हाटकेश्वरजे क्षेत्रे तपोविघ्नाय तस्य वै
ਹੇ ਮਹਾਭਾਗੇ, ਜਿੱਥੇ ਜਾਬਾਲੀ ਟਿਕਿਆ ਹੈ ਉੱਥੇ ਸ਼ੀਘ੍ਰ ਜਾ—ਹਾਟਕੇਸ਼ਵਰ ਦੇ ਪਵਿੱਤਰ ਖੇਤਰ ਵਿੱਚ—ਉਸ ਦੇ ਤਪ ਨੂੰ ਵਿਘਨ ਪਾਉਣ ਲਈ।
Verse 18
ते ते भावाः प्रयोक्तव्याः कथास्तास्ता मनोहराः । वर्धयंती तथा चित्ते तस्य कामं निरर्गलम्
ਉਹੋ ਉਹ ਭਾਵ-ਭੰਗਿਮਾਂ ਵਰਤ, ਉਹੋ ਉਹ ਮਨੋਹਰ ਕਥਾਵਾਂ ਕਰ, ਤਾਂ ਜੋ ਉਸ ਦੇ ਚਿੱਤ ਵਿੱਚ ਬੇਲਗਾਮ ਕਾਮਨਾ ਨੂੰ ਵਧਾ ਸਕੇਂ।
Verse 19
रंभोवाच । स मुनिर्न विजानाति कामधर्मं सुरेश्वर । अरसज्ञं कथं देव करिष्यामि स्मरान्वितम्
ਰੰਭਾ ਬੋਲੀ: ਹੇ ਦੇਵਾਂ ਦੇ ਪ੍ਰਭੂ, ਉਹ ਮੁਨੀ ਕਾਮ-ਧਰਮ ਦੀ ਰੀਤ ਨਹੀਂ ਜਾਣਦਾ। ਹੇ ਦੇਵ, ਜੋ ਰਸ-ਅਗਿਆਤ ਹੈ, ਉਸ ਨੂੰ ਮੈਂ ਕਿਵੇਂ ਪ੍ਰੇਮ ਨਾਲ ਉਤੇਜਿਤ ਕਰਾਂ?
Verse 20
इन्द्र उवाच । एष यास्यति मद्वाक्याद्वसंतस्तस्य सन्निधौ । अस्य संदर्शनादेव भविष्यति स सस्मरः
ਇੰਦਰ ਬੋਲੇ: ਮੇਰੇ ਬਚਨ ਨਾਲ ਬਸੰਤ ਉਸ ਦੇ ਸਨਮੁਖ ਜਾਵੇਗਾ। ਬਸੰਤ ਦੇ ਦਰਸ਼ਨ ਮਾਤ੍ਰ ਨਾਲ ਹੀ ਉਹ ਕਾਮ-ਸਹਿਤ, ਪ੍ਰੇਮ ਨਾਲ ਉਤੇਜਿਤ ਹੋ ਜਾਵੇਗਾ।
Verse 21
तस्माद्गच्छ द्रुतं तत्र सहानेन वरानने । संसिद्धिर्जायते येन देवकृत्यं भवेद्द्रुतम्
ਇਸ ਲਈ ਤੂੰ ਤੁਰੰਤ ਉੱਥੇ ਜਾ, ਹੇ ਸੁੰਦਰ-ਮੁਖੀ, ਉਸ ਦੇ ਨਾਲ। ਜਿਸ ਨਾਲ ਸਿੱਧੀ ਉਪਜੈ ਅਤੇ ਦੇਵ-ਕਾਰਜ शीਘ੍ਰ ਪੂਰਾ ਹੋਵੇ।
Verse 22
अथ सा तं प्रणम्योच्चैः प्रस्थिता धरणीतलम् । वसंतेन समायुक्ता जाबालिर्यत्र तिष्ठति
ਤਦ ਉਸ ਨੇ ਉੱਚੇ ਮਨ ਨਾਲ ਉਸ ਨੂੰ ਪ੍ਰਣਾਮ ਕੀਤਾ ਅਤੇ ਧਰਤੀ-ਤਲ ਉੱਤੇ ਰਵਾਨਾ ਹੋਈ। ਬਸੰਤ ਨਾਲ ਯੁਕਤ ਹੋ ਕੇ ਉਹ ਓਥੇ ਗਈ ਜਿੱਥੇ ਜਾਬਾਲੀ ਵੱਸਦਾ ਸੀ।
Verse 23
अथाकस्मादशोकस्य संजातः पुष्पसंचयः । तिलकस्य च चूतस्य मंजर्यः समुपस्थिताः
ਤਦ ਅਚਾਨਕ ਅਸ਼ੋਕ ਵ੍ਰਿਕਸ਼ ਉੱਤੇ ਫੁੱਲਾਂ ਦੇ ਗੁੱਛੇ ਉਪਜ ਆਏ। ਤਿਲਕ ਅਤੇ ਚੂਤ (ਆਮ) ਦੇ ਵੀ ਕੋਪਲਾਂ-ਮੰਜਰੀਆਂ ਪ੍ਰਗਟ ਹੋ ਗਈਆਂ।
Verse 24
शिशिरे च सरोजानि विकासं प्रापुरेव हि । ववौ च सुरभिर्वायुर्दाक्षिणात्यः सुकामदः
ਸ਼ਿਸਿਰ ਰੁੱਤ ਵਿੱਚ ਵੀ ਕਮਲ ਖਿੜ ਉਠੇ; ਅਤੇ ਦੱਖਣੀ ਸੁਗੰਧਿਤ ਪਵਨ ਵਹੀ, ਜੋ ਇੰਦ੍ਰਿਆਂ ਨੂੰ ਪ੍ਰਸੰਨ ਕਰਕੇ ਕਾਮਨਾ ਜਗਾਉਂਦੀ ਸੀ।
Verse 25
एतस्मिन्नंतरे प्राप्ता रंभा तत्र वराप्सराः । सलिलाशयतीरस्थो जाबालिर्यत्र तिष्ठति
ਇਸੇ ਵਿਚਕਾਰ ਉੱਤਮ ਅਪਸਰਾ ਰੰਭਾ ਉੱਥੇ ਆ ਪਹੁੰਚੀ—ਉਸੇ ਜਲਾਸ਼ੇ ਦੇ ਕੰਢੇ, ਜਿੱਥੇ ਜਾਬਾਲੀ ਨਿਵਾਸ ਕਰਦਾ ਸੀ।
Verse 26
अक्षमालाधृतकरो जपन्मंत्रमनेकधा । अभीष्टं श्रद्धया युक्तो विधाय पितृतर्पणम्
ਹੱਥ ਵਿੱਚ ਅੱਖਮਾਲਾ ਧਾਰ ਕੇ ਉਹ ਅਨੇਕ ਢੰਗਾਂ ਨਾਲ ਮੰਤਰ ਜਪਦਾ ਰਿਹਾ; ਸ਼ਰਧਾ ਨਾਲ ਯੁਕਤ ਹੋ ਕੇ, ਪਿਤ੍ਰਾਂ ਨੂੰ ਤਰਪਣ ਦੇ ਕੇ, ਇੱਛਿਤ ਕਰਮ ਸੰਪੰਨ ਕੀਤੇ।
Verse 27
स्नानार्थं तज्जलं साऽथ प्रविवेश वराप्सराः
ਤਦ ਉਹ ਉੱਤਮ ਅਪਸਰਾ ਸਨਾਨ ਲਈ ਉਸ ਜਲ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਵੇਸ਼ ਕਰ ਗਈ।
Verse 28
विवस्त्रां तां समालोक्य सोऽपि यौवनशालिनीम् । याम्यानिलेन च स्पृष्टः कामस्य वशगो ऽभवत्
ਉਸ ਨਗਨ, ਯੌਵਨ-ਸ਼ੋਭਾ ਨਾਲ ਦਮਕਦੀ ਨੂੰ ਵੇਖ ਕੇ, ਉਹ ਵੀ—ਦੱਖਣੀ ਪਵਨ ਦੇ ਸਪਰਸ਼ ਨਾਲ—ਕਾਮ ਦੇ ਵਸ਼ ਵਿੱਚ ਆ ਗਿਆ।
Verse 29
ततस्तस्याभवत्कंपस्तत्क्षणादेव सन्मुने । अक्षमाला कराग्राच्च पपात धरणीतले
ਤਦੋਂ ਉਸੇ ਪਲ, ਹੇ ਸਤ੍ਯ ਮੁਨੀ, ਉਹ ਕੰਬਣ ਲੱਗ ਪਿਆ; ਅਤੇ ਹੱਥ ਦੀਆਂ ਉਂਗਲੀਆਂ ਦੇ ਸਿਰੇ ਤੋਂ ਜਪਮਾਲਾ ਧਰਤੀ ਉੱਤੇ ਡਿੱਗ ਪਈ।
Verse 30
पुलकः सर्वगात्रेषु संजज्ञेऽतीव दारुणः । अश्रुपाताः पतंति स्म कोष्णाः प्लावितभूतलाः
ਉਸ ਦੇ ਸਾਰੇ ਅੰਗਾਂ ਵਿੱਚ ਅਤਿ ਭਿਆਨਕ ਰੋਮਾਂਚ ਉੱਠਿਆ; ਅਤੇ ਗਰਮ ਅੰਸੂਆਂ ਦੀਆਂ ਧਾਰਾਂ ਲਗਾਤਾਰ ਡਿੱਗਦੀਆਂ ਰਹੀਆਂ, ਧਰਤੀ ਨੂੰ ਭਿੱਜੋਦੀਆਂ।
Verse 31
अथ तं क्षुभितं ज्ञात्वा चित्तज्ञा सा वराप्सराः । निर्गत्य सलिलात्तस्माच्चक्रे वस्त्रपरिग्रहम्
ਫਿਰ ਉਸ ਦੇ ਅੰਦਰੋਂ ਹਿਲ ਜਾਣ ਨੂੰ ਜਾਣ ਕੇ, ਚਿੱਤ ਪੜ੍ਹਨ ਵਿੱਚ ਨਿਪੁਣ ਉਹ ਸ਼੍ਰੇਸ਼ਠ ਅਪਸਰਾ ਪਾਣੀ ਤੋਂ ਬਾਹਰ ਨਿਕਲੀ ਅਤੇ ਆਪਣੇ ਵਸਤ੍ਰ ਧਾਰਨ ਕਰ ਲਏ।
Verse 32
ततस्तस्यांतिके गत्वा प्रणिपत्य कृतादरा । प्रोवाच मधुरं वाक्यं वर्द्धंती तस्य तन्मतम्
ਫਿਰ ਉਹ ਉਸ ਦੇ ਨੇੜੇ ਗਈ, ਆਦਰ ਸਹਿਤ ਨਮਸਕਾਰ ਕਰ ਕੇ ਮਿੱਠੇ ਬਚਨ ਬੋਲੀ—ਉਸ ਦੇ ਅੰਦਰ ਉੱਠੇ ਭਾਵ ਨੂੰ ਨਰਮੀ ਨਾਲ ਵਧਾਉਂਦੀ ਹੋਈ।
Verse 33
आश्रमे सकलं ब्रह्मन्कच्चित्ते कुशलं मुने । स्वाध्याये तपसि प्राज्ञ शिष्येषु मृगपक्षिषु
‘ਹੇ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਮੁਨੀ, ਆਸ਼ਰਮ ਵਿੱਚ ਸਭ ਕੁਸ਼ਲ ਤਾਂ ਹੈ? ਹੇ ਮੁਨੇ, ਕੀ ਚਿੱਤ ਸ਼ਾਂਤ ਹੈ? ਹੇ ਪ੍ਰਾਜ্ঞ, ਕੀ ਤੇਰਾ ਸਵਾਧਿਆਇ ਅਤੇ ਤਪੱਸਿਆ ਫਲ ਰਹੇ ਹਨ, ਅਤੇ ਤੇਰੇ ਸ਼ਿਸ਼੍ਯ, ਹਿਰਣ ਤੇ ਪੰਛੀ ਵੀ ਸੁਖੀ ਹਨ?’
Verse 34
कुशलं मे वरारोहे सर्वत्रैवाधुना स्थितम् । विशेषेणात्र संप्राप्ता सर्वलक्षणलक्षिता
ਮੁਨੀ ਨੇ ਕਿਹਾ: ਹੇ ਸੁੰਦਰ ਨਿਤੰਬ ਵਾਲੀਏ, ਮੇਰਾ ਸਭ ਕੁਸ਼ਲ ਹੈ; ਇਸ ਵੇਲੇ ਹਰ ਥਾਂ ਮੇਰੀ ਖੈਰ-ਖ਼ੁਸ਼ੀ ਅਟੱਲ ਹੈ। ਅਤੇ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਕਰਕੇ ਤੂੰ ਇੱਥੇ ਆ ਪਹੁੰਚੀ ਹੈਂ—ਸਾਰੇ ਸ਼ੁਭ ਲੱਛਣਾਂ ਨਾਲ ਸੁਸ਼ੋਭਿਤ।
Verse 35
का त्वं वद महाभागे मम मन्मथवर्धनी । किं देवी वासुरी वा किं पन्नगी किं तु मानुषी
“ਤੂੰ ਕੌਣ ਹੈਂ? ਦੱਸ, ਹੇ ਮਹਾਭਾਗੇ—ਤੂੰ ਜੋ ਮੇਰੇ ਅੰਦਰ ਕਾਮ-ਉਤਸ਼ਾਹ ਨੂੰ ਵਧਾਉਂਦੀ ਹੈਂ। ਕੀ ਤੂੰ ਦੇਵੀ ਹੈਂ, ਜਾਂ ਅਸੁਰੀ, ਜਾਂ ਨਾਗ-ਕੰਨਿਆ, ਜਾਂ ਫਿਰ ਮਨੁੱਖੀ?”
Verse 36
निवेदय शरीरे मे किं न पश्यसि वेपथुम् । निरर्गलश्च रोमांचो बाष्पपूरश्च नेत्रजः
“ਮੈਂ ਤੈਨੂੰ ਨਿਵੇਦਨ ਕਰਦਾ ਹਾਂ: ਕੀ ਤੂੰ ਮੇਰੇ ਸ਼ਰੀਰ ਦੀ ਕੰਪਨ ਨਹੀਂ ਵੇਖਦੀ? ਰੋਮਾਂਚ ਬੇਰੋਕ ਉਠਦਾ ਹੈ, ਅਤੇ ਅੱਖਾਂ ਤੋਂ ਅੰਸੂਆਂ ਦੀ ਧਾਰ ਭਰ ਆਉਂਦੀ ਹੈ।”
Verse 37
रंभोवाच । किं ते गात्रस्वभावोऽयम् किं वान्यो व्याधिसंभवः । कच्चिदेव न ते स्वास्थ्यं प्रपश्यामि शरीरजम्
ਰੰਭਾ ਨੇ ਕਿਹਾ: “ਇਹ ਤੇਰੇ ਅੰਗਾਂ ਦਾ ਸੁਭਾਵਿਕ ਹਾਲ ਹੈ, ਜਾਂ ਕਿਸੇ ਹੋਰ ਰੋਗ ਤੋਂ ਉਪਜਿਆ ਹੈ? ਨਿਸ਼ਚੇ ਹੀ ਮੈਂ ਤੇਰੇ ਸ਼ਰੀਰ ਵਿੱਚ ਸਿਹਤ ਨਹੀਂ ਵੇਖਦੀ।”
Verse 38
मुनिरुवाच । न मे गात्रस्वभावो न व्याधिभिश्च सुलोचने । शृणुष्व कारणं कृत्स्नं येनेदृक्संस्थितं वपुः
ਮੁਨੀ ਨੇ ਕਿਹਾ: “ਹੇ ਸੁਲੋਚਨੇ, ਇਹ ਨਾ ਮੇਰੇ ਅੰਗਾਂ ਦਾ ਸੁਭਾਵ ਹੈ, ਨਾ ਹੀ ਰੋਗਾਂ ਕਾਰਨ। ਸੁਣ—ਉਹ ਪੂਰਾ ਕਾਰਣ, ਜਿਸ ਨਾਲ ਮੇਰਾ ਇਹ ਸ਼ਰੀਰ ਐਸਾ ਹੋ ਗਿਆ ਹੈ।”
Verse 40
तदहं मन्मथाविष्टो दर्शनात्तव शोभने । ब्रह्मचर्यपरोपीत्थं महाव्रतधरोऽपि च
ਇਸ ਲਈ, ਹੇ ਸ਼ੋਭਾਵਾਨੀ, ਤੇਰੇ ਦਰਸ਼ਨ ਮਾਤ੍ਰ ਨਾਲ ਹੀ ਮੈਂ ਮਦਨ (ਮਨਮਥ) ਦੇ ਵਸ਼ ਹੋ ਗਿਆ ਹਾਂ—ਭਾਵੇਂ ਮੈਂ ਬ੍ਰਹਮਚਰਿਆ ਵਿੱਚ ਨਿਸ਼ਠਾਵਾਨ ਹਾਂ ਅਤੇ ਮਹਾਵ੍ਰਤ ਧਾਰਨ ਕਰਦਾ ਹਾਂ।
Verse 41
रंभोवाच यद्येवं ब्राह्मणश्रेष्ठ मां भजस्व यथासुखम् । नात्र कश्चिद्भवेद्दोषः पण्यनारी यतोऽस्म्यहम्
ਰੰਭਾ ਨੇ ਕਿਹਾ: “ਜੇ ਐਸਾ ਹੈ, ਹੇ ਬ੍ਰਾਹਮਣ-ਸ਼੍ਰੇਸ਼ਠ, ਤਾਂ ਮੈਨੂੰ ਜਿਵੇਂ ਸੁਖ ਹੋਵੇ ਤਿਵੇਂ ਭੋਗ ਕਰ ਲੈ। ਇੱਥੇ ਕੋਈ ਦੋਸ਼ ਨਹੀਂ, ਕਿਉਂਕਿ ਮੈਂ ਸੁਭਾਵ ਤੋਂ ਹੀ ਪਣ੍ਯ-ਨਾਰੀ (ਵੈਸ਼ਿਆ) ਹਾਂ।”
Verse 42
साधारणा वयं विप्र यतः सृष्टाः स्वयंभुवा । सर्वेषामेव लोकानां विशेषेण द्विजन्मनाम्
ਹੇ ਬ੍ਰਾਹਮਣ, ਅਸੀਂ ਸਭ ਲਈ ਸਾਂਝੀਆਂ ਹਾਂ, ਕਿਉਂਕਿ ਸਵਯੰਭੂ (ਬ੍ਰਹਮਾ) ਨੇ ਸਾਨੂੰ ਸਭ ਲੋਕਾਂ ਦੇ ਭੋਗ ਲਈ ਰਚਿਆ ਹੈ—ਖ਼ਾਸ ਕਰਕੇ ਦ੍ਵਿਜਾਂ ਲਈ।
Verse 43
अहं चापि समालोक्य त्वां मुने मन्मथोपमम् । हता कामशरैस्तीक्ष्णैर्न च गंतुं समुत्सहे
ਅਤੇ ਮੈਂ ਵੀ, ਹੇ ਮੁਨੀ, ਤੈਨੂੰ ਮਨਮਥ ਸਮਾਨ ਸੁੰਦਰ ਵੇਖ ਕੇ, ਕਾਮ ਦੇ ਤੀਖੇ ਬਾਣਾਂ ਨਾਲ ਘਾਇਲ ਹੋ ਗਈ ਹਾਂ; ਹੁਣ ਮੇਰੇ ਵਿੱਚ ਜਾਣ ਦੀ ਸਮਰਥਾ ਨਹੀਂ ਰਹੀ।
Verse 44
मया दृष्टाः सुराः पूर्वं यक्षा विद्याधरास्तथा । सिद्धाश्च किंनरा नागा गुह्यकाः किमु मानुषाः
ਪਹਿਲਾਂ ਮੈਂ ਦੇਵਤਿਆਂ ਨੂੰ ਵੇਖਿਆ ਹੈ, ਯਕਸ਼ਾਂ ਨੂੰ ਅਤੇ ਵਿਦ੍ਯਾਧਰਾਂ ਨੂੰ ਵੀ; ਸਿੱਧਾਂ ਨੂੰ, ਕਿੰਨਰਾਂ ਨੂੰ, ਨਾਗਾਂ ਨੂੰ, ਗੁਹ੍ਯਕਾਂ ਨੂੰ—ਤਾਂ ਫਿਰ ਮਨੁੱਖਾਂ ਦੀ ਕੀ ਗੱਲ ਹੈ?
Verse 45
नेदृग्रूपं वपुस्तेषामेकस्यापि विलोकितम् । मध्ये ब्राह्मणशार्दूल तस्माद्भक्तां भजस्व माम्
ਉਨ੍ਹਾਂ ਵਿਚੋਂ ਮੈਂ ਕਿਸੇ ਇਕ ਵਿਚ ਵੀ ਐਸਾ ਸੁੰਦਰ ਰੂਪ ਤੇ ਦੇਹ ਨਹੀਂ ਵੇਖੀ। ਇਸ ਲਈ, ਹੇ ਬ੍ਰਾਹਮਣਾਂ ਦੇ ਕੇਸਰੀ, ਮੈਂ ਜੋ ਤੇਰੇ ਪ੍ਰਤੀ ਭਕਤੀਵਾਨ ਹਾਂ, ਮੈਨੂੰ ਸਵੀਕਾਰ ਕਰ ਅਤੇ ਮੇਰਾ ਸੰਗ ਭੋਗ।
Verse 46
यो नारीं कामसंतप्तां स्वयं प्राप्तां परित्यजेत् । स मूर्खः पच्यते घोरे नरके शाश्वतीः समाः
ਜੋ ਕੋਈ ਆਪਣੀ ਆਪ ਆਈ, ਕਾਮ ਨਾਲ ਤਪਦੀ ਨਾਰੀ ਨੂੰ ਤਿਆਗ ਦੇਵੇ, ਉਹ ਮੂਰਖ ਭਿਆਨਕ ਨਰਕ ਵਿਚ ਅਨੰਤ ਵਰ੍ਹਿਆਂ ਤੱਕ ਸੜਦਾ-ਪਕਦਾ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ।
Verse 47
एवमुक्त्वा तया सोऽथ परिष्वक्तो महामुनिः । अनिच्छन्नपि वाक्येन हृदयेन च सस्पृहः
ਇਉਂ ਕਹਿ ਕੇ ਉਸ ਨੇ ਫਿਰ ਮਹਾਮੁਨੀ ਨੂੰ ਜੱਫੀ ਪਾ ਲਈ। ਬੋਲਾਂ ਨਾਲ ਤਾਂ ਉਹ ਅਣਇੱਛਕ ਸੀ, ਪਰ ਹਿਰਦੇ ਵਿਚ ਉਸ ਨੂੰ ਫਿਰ ਵੀ ਲਾਲਸਾ ਜਾਗ ਪਈ।
Verse 48
ततो लतानि कुंजे तं समानीय मुनीश्वरम् । कामशास्त्रोदितैर्भावै रराम कृत्रिमैर्मुनिम्
ਫਿਰ ਉਹ ਲਤਾਵਾਂ ਨਾਲ ਢੱਕੇ ਕੁੰਜ ਵਿਚ ਮੁਨੀਸ਼ਵਰ ਨੂੰ ਲੈ ਗਈ। ਕਾਮਸ਼ਾਸਤਰ ਵਿਚ ਦੱਸੇ ਹੋਏ ਬਣਾਵਟੀ ਭਾਵ ਧਾਰ ਕੇ ਉਸ ਨੇ ਮੁਨੀ ਨਾਲ ਕ੍ਰੀੜਾ ਕੀਤੀ।
Verse 49
एवं तया समं तत्र स्थितो यावद्दिनक्षयम् । कामधर्मसमासक्तः संत्यक्ताशेषकर्मकः
ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਉਹ ਉਸ ਦੇ ਨਾਲ ਉੱਥੇ ਦਿਨ ਢਲਣ ਤੱਕ ਟਿਕਿਆ ਰਿਹਾ—ਕਾਮ ਦੇ ਧਰਮ ਵਿਚ ਲੀਨ, ਹੋਰ ਸਾਰੇ ਕਰਤੱਬ ਤੇ ਕਰਮ ਛੱਡ ਕੇ।
Verse 50
ततो निष्कामतां प्राप्तो लज्जया परिवारितः । विससर्ज च तां रंभां शौचं चक्रे ततः परम्
ਤਦ ਉਹ ਨਿਸ਼ਕਾਮਤਾ ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੋਇਆ, ਲਾਜ ਨਾਲ ਘਿਰ ਗਿਆ। ਉਸ ਨੇ ਰੰਭਾ ਨੂੰ ਵਿਦਾ ਕੀਤਾ ਅਤੇ ਫਿਰ ਸ਼ੁੱਧੀ-ਕਰਮ ਕੀਤਾ।
Verse 51
सापि तेन विनिर्मुक्ता कृतकृत्या विलासिनी । प्रहृष्टा प्रययौ तत्र यत्र देवाः सवासवाः
ਉਸ ਨੇ ਜਦੋਂ ਉਸ ਨੂੰ ਮੁਕਤ ਕੀਤਾ, ਉਹ ਸੁੰਦਰ ਅਪਸਰਾ—ਕਿਰਤਾਰਥ ਹੋ ਕੇ—ਪ੍ਰਸੰਨਤਾ ਨਾਲ ਉਥੇ ਚਲੀ ਗਈ ਜਿੱਥੇ ਇੰਦਰ ਸਮੇਤ ਦੇਵਤਾ ਇਕੱਠੇ ਸਨ।
Verse 143
इति श्रीस्कांदे महापुराण एकाशीतिसाहस्र्यां सहितायां षष्ठे नागरखण्डे हाटकेश्वरक्षेत्रमाहात्म्ये जाबालिक्षोभणोनाम त्रिचत्वारिंशदुत्तरशततमोऽध्यायः
ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਸ਼੍ਰੀ ਸਕੰਦ ਮਹਾਪੁਰਾਣ—ਇਕਿਆਸੀ ਹਜ਼ਾਰ ਸ਼ਲੋਕਾਂ ਵਾਲੀ ਸੰਹਿਤਾ—ਦੇ ਛੇਵੇਂ ਭਾਗ ਨਾਗਰਖੰਡ ਵਿੱਚ, ਹਾਟਕੇਸ਼ਵਰ ਖੇਤਰ-ਮਾਹਾਤਮ੍ਯ ਅੰਦਰ, ‘ਜਾਬਾਲੀ-ਖੋਭਣ’ ਨਾਮਕ ਅਧਿਆਇ, ਅਧਿਆਇ 143, ਸਮਾਪਤ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।