Adhyaya 139

Verse 1

सूत उवाच । धर्मराजेश्वरोत्थं च माहात्म्यं द्विजसत्तमाः । यन्मया प्रश्रुतं पुण्यं सकाशात्स्वपितुः पुरा

ਸੂਤ ਜੀ ਨੇ ਕਿਹਾ: ਹੇ ਦ੍ਵਿਜ-ਸ਼੍ਰੇਸ਼ਠੋ! ਧਰਮਰਾਜੇਸ਼ਵਰ ਨਾਲ ਸੰਬੰਧਿਤ ਜੋ ਪੁੰਨ੍ਯਮਈ ਮਾਹਾਤਮ੍ਯ ਉਤਪੰਨ ਹੋਇਆ, ਉਹ ਮੈਂ ਵਰਣਨ ਕਰਾਂਗਾ—ਜੋ ਮੈਂ ਪੁਰਾਤਨ ਕਾਲ ਵਿੱਚ ਆਪਣੇ ਪਿਤਾ ਪਾਸੋਂ ਸੁਣਿਆ ਸੀ।

Verse 2

तदहं कीर्तयिष्यामि शृणुध्वं सुसमाहिताः । त्रैलोक्येऽपि सुविख्यातं सर्व पातकनाशनम्

ਇਸ ਲਈ ਮੈਂ ਇਸ ਦਾ ਕੀਰਤਨ ਕਰਾਂਗਾ; ਤੁਸੀਂ ਸਭ ਸੁਚੇਤ ਚਿੱਤ ਨਾਲ ਸੁਣੋ। ਇਹ ਤਿੰਨਾਂ ਲੋਕਾਂ ਵਿੱਚ ਭੀ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਹੈ ਅਤੇ ਸਭ ਪਾਪਾਂ ਦਾ ਨਾਸ ਕਰਨ ਵਾਲਾ ਹੈ।

Verse 3

तत्र क्षेत्रे पुरा विप्रः कश्यपान्वयसंभवः । उपाध्याय इति ख्यातो वेदविद्यापरायणः

ਉਸ ਪਵਿੱਤਰ ਖੇਤਰ ਵਿੱਚ ਪੁਰਾਤਨ ਕਾਲ ਵਿੱਚ ਕਸ਼੍ਯਪ ਵੰਸ਼ ਵਿੱਚ ਜਨਮਿਆ ਇੱਕ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਰਹਿੰਦਾ ਸੀ। ਉਹ ‘ਉਪਾਧ੍ਯਾਯ’ ਨਾਮ ਨਾਲ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਸੀ ਅਤੇ ਵੇਦ-ਵਿਦਿਆ ਵਿੱਚ ਪਰਾਇਣ ਸੀ।

Verse 4

पश्चिमे वयसि प्राप्ते तस्य पुत्रो बभूव ह । स्वाध्यायनियमस्थस्य प्रभूतविभवस्य च

ਜਦੋਂ ਉਹ ਬੁਢਾਪੇ ਦੀ ਅਵਸਥਾ ਨੂੰ ਪਹੁੰਚਿਆ, ਤਦ ਉਸ ਦੇ ਘਰ ਇੱਕ ਪੁੱਤਰ ਜਨਮਿਆ। ਉਹ ਸਵਾਧ੍ਯਾਯ ਅਤੇ ਨਿਯਮਾਂ ਵਿੱਚ ਅਡਿੱਗ ਸੀ ਅਤੇ ਵੱਡੇ ਵੈਭਵ ਵਾਲਾ ਭੀ ਸੀ।

Verse 5

पञ्चवर्षकमात्रस्तु यदा जज्ञे च तत्सुतः । तदा मृत्युवशं प्राप्तः पितृमातृसुदुःखकृत्

ਪਰ ਜਦ ਉਹ ਪੁੱਤਰ ਕੇਵਲ ਪੰਜ ਵਰ੍ਹਿਆਂ ਦਾ ਹੋਇਆ, ਤਦ ਉਹ ਮੌਤ ਦੇ ਵੱਸ ਵਿਚ ਆ ਪਿਆ ਅਤੇ ਪਿਤਾ-ਮਾਤਾ ਲਈ ਅਤਿ ਦੁੱਖ ਦਾ ਕਾਰਨ ਬਣਿਆ।

Verse 6

ततः स ब्राह्मणः कोपं चक्रे वैवस्वतोपरि । धर्मराजगृहं प्राप्तं दृष्ट्वा निजकुमारकम्

ਤਦ ਉਹ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਵੈਵਸਵਤ ਯਮ ਉੱਤੇ ਕ੍ਰੋਧਿਤ ਹੋਇਆ। ਧਰਮਰਾਜ ਦੇ ਗ੍ਰਿਹ ਵਿਚ ਆਪਣੇ ਨਿੱਕੇ ਪੁੱਤਰ ਨੂੰ ਲਿਆਂਦਾ ਦੇਖ ਕੇ ਉਹ ਰੋਹ ਨਾਲ ਭਰ ਗਿਆ।

Verse 7

आदाय सलिलं हस्ते शुचिर्भूत्वासमाहितः । प्रददौ दारुणं शापं धर्मराजाय दुःखितः

ਹੱਥ ਵਿਚ ਜਲ ਲੈ ਕੇ, ਸ਼ੁੱਧ ਹੋ ਕੇ ਭੀ ਮਨ ਅਸਥਿਰ ਰੱਖਦਿਆਂ, ਦੁਖੀ ਹੋਏ ਉਸ ਨੇ ਧਰਮਰਾਜ ਉੱਤੇ ਭਿਆਨਕ ਸ਼ਾਪ ਉਚਾਰਿਆ।

Verse 8

अपुत्रोऽद्य कृतो यस्मादहं तेन दुरात्मना । अतः सोऽपि च दुष्टात्मा यमोऽपुत्रो भविष्यति

“ਜਿਸ ਦੁਰਾਤਮਾ ਨੇ ਅੱਜ ਮੈਨੂੰ ਨਿਸੰਤਾਨ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਹੈ, ਇਸ ਲਈ ਉਹ ਦੁਰਾਚਾਰੀ ਯਮ ਵੀ ਨਿਸੰਤਾਨ ਹੀ ਹੋਵੇਗਾ।”

Verse 9

तथास्य भूतले लोको नैव पूजां विधास्यति । कीर्तयिष्यति नो नाम यथान्येषां दिवौकसाम्

“ਅਤੇ ਧਰਤੀ ਉੱਤੇ ਲੋਕ ਉਸ ਦੀ ਕਦੇ ਪੂਜਾ ਨਹੀਂ ਕਰਨਗੇ; ਨਾ ਹੀ ਹੋਰ ਦੇਵਤਿਆਂ ਵਾਂਗ ਉਸ ਦੇ ਨਾਮ ਦਾ ਗੁਣਗਾਨ ਕਰਨਗੇ।”

Verse 10

यः कश्चित्प्रातरुत्थाय नाम चास्य ग्रही ष्यति । मंगल्यकरणे चाथ विघ्नं तस्य भविष्यति

ਜੋ ਕੋਈ ਸਵੇਰੇ ਉਠ ਕੇ ਉਸ ਦਾ ਨਾਮ ਉਚਾਰਨ ਕਰੇ, ਉਸ ਦੇ ਮੰਗਲ ਕਾਰਜਾਂ ਵਿੱਚ ਵਿਘਨ ਉਪਜਣਗੇ।

Verse 11

तं श्रुत्वा तस्य विप्रस्य यमः शापं सुदारुणम् । स्वधर्मे वर्तमानस्तु ततो दुःखा न्वितोऽभवत्

ਉਸ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਦੇ ਅਤਿ ਭਿਆਨਕ ਸ਼ਾਪ ਨੂੰ ਸੁਣ ਕੇ ਯਮ—ਆਪਣੇ ਧਰਮ ਵਿੱਚ ਅਡੋਲ ਹੋਣ ਦੇ ਬਾਵਜੂਦ—ਫਿਰ ਦੁੱਖ ਨਾਲ ਘਿਰ ਗਿਆ।

Verse 12

एतस्मिन्नंतरे गत्वा ब्रह्मणः सदनं प्रति । कृतांजलिपुटो भूत्वा यमः प्राह पितामहम्

ਇਸ ਵਿਚਕਾਰ ਯਮ ਬ੍ਰਹਮਾ ਦੇ ਧਾਮ ਵੱਲ ਗਿਆ; ਅੰਜਲੀ ਬੰਨ੍ਹ ਕੇ ਉਸ ਨੇ ਪਿਤਾਮਹ ਨੂੰ ਨਮ੍ਰਤਾ ਨਾਲ ਸੰਬੋਧਨ ਕੀਤਾ।

Verse 13

पश्य देवेश शप्तोऽहं निर्दोषोपि द्विजन्मना । स्वधर्मे वर्तमानस्तु यथान्यः प्राकृतो जनः

ਹੇ ਦੇਵਾਂ ਦੇ ਪ੍ਰਭੂ, ਵੇਖੋ—ਮੈਂ ਨਿਰਦੋਸ਼ ਹੋ ਕੇ ਵੀ ਇਕ ਦਵਿਜ ਨੇ ਮੈਨੂੰ ਸ਼ਾਪ ਦਿੱਤਾ ਹੈ; ਆਪਣੇ ਧਰਮ ਵਿੱਚ ਰਹਿੰਦਾ ਹੋਇਆ ਵੀ ਮੈਂ ਆਮ ਮਨੁੱਖ ਵਾਂਗ ਹੋ ਗਿਆ ਹਾਂ।

Verse 14

तस्मादहं त्यजिष्यामि नियोगं ते पितामह । ब्रह्मशापभया द्भीतः सत्यमेतन्मयोदितम्

ਇਸ ਲਈ, ਹੇ ਪਿਤਾਮਹ, ਮੈਂ ਤੁਹਾਡੇ ਦਿੱਤੇ ਨਿਯੋਗ ਨੂੰ ਤਿਆਗਾਂਗਾ; ਬ੍ਰਹਮਾ ਦੇ ਸ਼ਾਪ ਦੇ ਡਰ ਨਾਲ ਕੰਬਦਾ ਹਾਂ—ਇਹੀ ਸੱਚ ਮੈਂ ਕਹਿੰਦਾ ਹਾਂ।

Verse 15

पुरा मांडव्यशापेन शूद्रयोन्यवतारितः । सांप्रतं पुत्ररहितः कृतोऽपूज्यश्च सत्तम

ਪੁਰਾਤਨ ਸਮੇਂ ਮਾਂਡਵ੍ਯ ਦੇ ਸ਼ਾਪ ਨਾਲ ਮੈਂ ਸ਼ੂਦ੍ਰ ਯੋਨੀ ਵਿੱਚ ਉਤਾਰਿਆ ਗਿਆ। ਹੁਣ, ਹੇ ਸਤਪੁਰਖਾਂ ਵਿੱਚ ਸ਼੍ਰੇਸ਼ਠ, ਮੈਨੂੰ ਪੁੱਤਰ-ਰਹਿਤ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ ਹੈ ਅਤੇ ਯੋਗ ਆਦਰ-ਪੂਜਾ ਤੋਂ ਵੀ ਵੰਚਿਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ।

Verse 16

सूत उवाच । तस्य तद्वचनं श्रुत्वा दीनं वैवस्वतस्य च । तत्कालोचितमाहेदं स्वयमेव शतक्रतुः

ਸੂਤ ਨੇ ਕਿਹਾ: ਵੈਵਸ੍ਵਤ (ਯਮ) ਦੇ ਦੁਖੀ ਬਚਨ ਸੁਣ ਕੇ, ਸ਼ਤਕ੍ਰਤੁ (ਇੰਦਰ) ਨੇ ਆਪ ਹੀ ਉਸ ਵੇਲੇ ਦੇ ਯੋਗ ਉਪਦੇਸ਼ ਨਾਲ ਉੱਤਰ ਦਿੱਤਾ।

Verse 17

युक्तमुक्तमनेनैतद्धर्मराजेन पद्मज । नियोगे वर्तमानेन तावकीये सुरेश्वर

ਹੇ ਪਦਮਜ (ਬ੍ਰਹਮਾ), ਇਸ ਧਰਮਰਾਜ ਨੇ ਜੋ ਕਿਹਾ ਹੈ ਉਹ ਨਿਸ਼ਚਿਤ ਹੀ ਯੁਕਤ ਹੈ; ਕਿਉਂਕਿ ਉਹ ਤੇਰੇ ਹੀ ਨਿਯੋਗ ਅਨੁਸਾਰ ਵਰਤਦਾ ਹੈ, ਹੇ ਦੇਵਾਂ ਦੇ ਈਸ਼ਵਰ।

Verse 18

अवश्यमेव मर्त्ये च मनुष्याः समये स्थिताः । बाल्ये वा यौवने वाथ वार्धक्ये वा पितामह । संहर्तव्या न संदेहो नाकाले च कथंचन

ਮਰਤ੍ਯ ਲੋਕ ਵਿੱਚ ਮਨੁੱਖ ਨਿਯਤ ਸਮੇਂ ਦੇ ਨਿਯਮ ਅਧੀਨ ਖੜੇ ਹਨ—ਬਾਲ੍ਯ ਵਿੱਚ ਹੋਵੇ ਜਾਂ ਯੌਵਨ ਵਿੱਚ, ਜਾਂ ਵਾਰਧਕ੍ਯ ਵਿੱਚ, ਹੇ ਪਿਤਾਮਹ। ਨਿਸ਼ਚਿਤ ਹੀ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਸਮੇਂ ਤੇ ਹੀ ਸੰਹਾਰਿਆ ਜਾਣਾ ਹੈ; ਪਰ ਅਕਾਲ ਵਿੱਚ ਕਦੇ ਵੀ ਨਹੀਂ।

Verse 19

एतदेव कृतं नाम धर्मराजाख्यमुत्तमम् । त्वया च सममित्रस्य समशस्त्रोर्महात्मनः

ਇਹੀ ਵਿਵਸਥਾ—ਜੋ ‘ਧਰਮਰਾਜ’ ਨਾਮਕ ਉੱਤਮ ਪਦ ਕਹੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ—ਤੂੰ ਹੀ ਉਸ ਮਹਾਤਮਾ ਲਈ ਸਥਾਪਿਤ ਕੀਤੀ ਸੀ, ਜਿਸ ਦੀ ਮਿਤ੍ਰਤਾ ਸਭ ਨਾਲ ਸਮਾਨ ਹੈ ਅਤੇ ਜਿਸ ਦਾ ਦੰਡ-ਬਲ ਸਭ ਉੱਤੇ ਇਕਸਾਰ ਹੈ।

Verse 20

तस्मादद्य समालोक्य कश्चिदेव विचिंत्यताम् । उपायो येन निर्दोषो नियोगं कुरुते तव

ਇਸ ਲਈ ਅੱਜ ਹੀ ਕੋਈ ਉਪਾਅ ਸੋਚਿਆ ਤੇ ਨਿਰਧਾਰਿਤ ਕੀਤਾ ਜਾਵੇ, ਜਿਸ ਨਾਲ ਉਹ ਨਿਰਦੋਸ਼ ਰਹਿੰਦਾ ਹੋਇਆ ਤੇਰਾ ਦਿੱਤਾ ਹੁਕਮ ਪੂਰਾ ਕਰ ਸਕੇ।

Verse 21

ब्रह्मोवाच । ब्रह्मशापं न शक्तोऽह मन्यथाकर्तुमेवच । उपायं च करिष्यामि सांप्रतं त्रिदशाधिप

ਬ੍ਰਹਮਾ ਨੇ ਕਿਹਾ: ਹੇ ਤ੍ਰਿਦਸ਼ਾਂ ਦੇ ਅਧਿਪਤੀ, ਮੈਂ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਦੇ ਸ਼ਾਪ ਨੂੰ ਹੋਰ ਢੰਗ ਨਾਲ ਨਹੀਂ ਕਰ ਸਕਦਾ; ਪਰ ਹੁਣ ਮੈਂ ਇੱਕ ਉਪਾਅ ਕਰਾਂਗਾ।

Verse 22

ततो ध्यानं प्रचक्रे स ब्रह्मा लोकपितामहः । तदर्थं सर्वदेवानां पुरतः सुस माहितः

ਫਿਰ ਲੋਕਾਂ ਦੇ ਪਿਤਾਮਹ ਬ੍ਰਹਮਾ ਨੇ ਉਸ ਕਾਰਜ ਲਈ ਸਭ ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੇ ਸਾਹਮਣੇ, ਅਤਿ ਸਤਿਕਾਰਯੋਗ ਹੋ ਕੇ, ਗਹਿਰਾ ਧਿਆਨ ਧਾਰਿਆ।

Verse 23

तस्यैवं ध्यानसक्तस्य प्रादुर्भूताः समंततः । मूर्ता रोगाः सुरौद्रास्ते वातगुल्मकफात्मकाः । अष्टोत्तरशतप्रायाः प्रोचुस्तं च कृतादराः

ਜਦ ਉਹ ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਧਿਆਨ ਵਿੱਚ ਲੀਨ ਸੀ, ਤਾਂ ਚੌਹੀਂ ਪਾਸੀਂ ਦੇਵ-ਕ੍ਰੋਧ ਵਰਗੇ ਭਿਆਨਕ, ਵਾਤ, ਗੁਲਮ ਅਤੇ ਕਫ਼-ਸਵਰੂਪ ਮੂਰਤ ਰੋਗ ਪ੍ਰਗਟ ਹੋਏ। ਲਗਭਗ ਇੱਕ ਸੌ ਅੱਠ ਦੀ ਗਿਣਤੀ ਵਿੱਚ ਉਹ ਆਦਰ ਨਾਲ ਉਸ ਨੂੰ ਬੋਲੇ।

Verse 24

रोगा ऊचुः । किमर्थं देवदेवेश त्वया सृष्टा वयं विभो । आदेशो दीयतां शीघ्रं प्रसादः क्रियतामिति

ਰੋਗਾਂ ਨੇ ਕਿਹਾ: ਹੇ ਦੇਵਾਂ ਦੇ ਦੇਵ, ਹੇ ਵਿਭੂ! ਤੂੰ ਸਾਨੂੰ ਕਿਸ ਕਾਰਜ ਲਈ ਰਚਿਆ ਹੈ? ਸਾਨੂੰ ਜਲਦੀ ਆਦੇਸ਼ ਬਖ਼ਸ਼ੋ; ਸਾਡੇ ਉੱਤੇ ਕਿਰਪਾ ਕਰੋ।

Verse 25

व्रह्मोवाच । व्रजध्वं भूतले शीघ्रं ममादेशादसंशयम् । यमादेशान्मनुष्येषु गन्तव्यमविकल्पितम्

ਬ੍ਰਹਮਾ ਜੀ ਨੇ ਆਖਿਆ: “ਮੇਰੇ ਹੁਕਮ ਨਾਲ, ਨਿਸ਼ਚੇ ਹੀ, ਤੁਰੰਤ ਧਰਤੀ ਲੋਕ ਨੂੰ ਜਾਓ। ਯਮਰਾਜ ਦੇ ਅਧਿਕਾਰ ਅਧੀਨ ਮਨੁੱਖਾਂ ਵਿਚ ਬਿਨਾ ਹਿਚਕ ਦੇ ਪ੍ਰਵੇਸ਼ ਕਰਨਾ ਹੈ।”

Verse 26

एवमुक्त्त्वा तु तान्रोगांस्ततः प्राह पितामहः । धर्मराजं समीपस्थं भृशं दीनमधोमुखम्

ਇਉਂ ਉਹਨਾਂ ਰੋਗਾਂ ਨੂੰ ਕਹਿ ਕੇ, ਪਿਤਾਮਹ ਬ੍ਰਹਮਾ ਨੇ ਨੇੜੇ ਖੜੇ ਧਰਮਰਾਜ ਨੂੰ ਸੰਬੋਧਨ ਕੀਤਾ, ਜੋ ਬਹੁਤ ਹੀ ਉਦਾਸ, ਮੂੰਹ ਨੀਵਾਂ ਕੀਤੇ ਹੋਏ ਸੀ।

Verse 27

एते ते व्याधयः सर्वे मया यम नियोजिताः । साहाय्यं च करिष्यंति सर्वकृ त्येषु सर्वदा

“ਹੇ ਯਮ! ਇਹ ਸਾਰੇ ਵਿਆਧੀਆਂ ਮੈਂ ਤੇਰੇ ਲਈ ਨਿਯੁਕਤ ਕੀਤੀਆਂ ਹਨ। ਇਹ ਸਦਾ ਹੀ ਤੇਰੇ ਹਰ ਕੰਮ ਵਿਚ, ਹਰ ਵੇਲੇ, ਸਹਾਇਤਾ ਕਰਨਗੀਆਂ।”

Verse 28

यः कश्चिदधुना मर्त्यो गतायुः संप्रपद्यते । वधाय तस्य यत्नेन त्वया प्रेष्याः सदैव तु

“ਹੁਣ ਜੋ ਕੋਈ ਮਰਤਯੁ, ਜਿਸ ਦੀ ਆਯੁ ਪੂਰੀ ਹੋ ਚੁੱਕੀ ਹੋਵੇ, ਸਾਹਮਣੇ ਆਵੇ—ਉਸ ਦੇ ਵਧ ਲਈ ਯਤਨ ਕਰਕੇ, ਇਹਨਾਂ ਨੂੰ ਤੂੰ ਸਦਾ ਹੀ ਭੇਜਦਾ ਰਹੀਂ।”

Verse 29

एतेषां जायते तेन जननाशसमुद्भवः । अपवादो धरापृष्ठे न च संजायते तव

“ਇਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਕਾਰਨ ਹੀ ਲੋਕਾਂ ਦਾ ਨਾਸ ਉਤਪੰਨ ਹੁੰਦਾ ਹੈ; ਅਤੇ ਧਰਤੀ ਦੇ ਪਿੱਠ ਉੱਤੇ ਤੇਰੇ ਉੱਤੇ ਕੋਈ ਦੋਸ਼ ਜਾਂ ਨਿੰਦਾ ਨਹੀਂ ਆਵੇਗੀ।”

Verse 31

ततस्तान्सकलान्व्याधीन्गृहीत्वा रविनंदनः । यमलोकं समासाद्य ततः प्रोवाच सादरम्

ਤਦੋਂ ਰਵਿਨੰਦਨ ਯਮ ਨੇ ਉਹ ਸਾਰੀਆਂ ਬਿਮਾਰੀਆਂ ਨੂੰ ਨਾਲ ਲੈ ਕੇ ਯਮਲੋਕ ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤਾ ਅਤੇ ਫਿਰ ਆਦਰ ਨਾਲ ਬੋਲਿਆ।

Verse 32

पृष्ट्वापृष्ट्वा च गंतव्यं चित्रगुप्तं धरातले । गंतव्यं जननाशाय समये समुपस्थिते

ਮੁੜ ਮੁੜ ਪੁੱਛਦਿਆਂ, ਧਰਤੀ ਉੱਤੇ ਚਿਤ੍ਰਗੁਪਤ ਕੋਲ ਜਾਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ। ਜਦ ਨਿਯਤ ਸਮਾਂ ਆ ਪਹੁੰਚੇ, ਜਨਮ-ਮਰਨ ਦੇ ਚੱਕਰ ਦੇ ਅੰਤ ਲਈ ਤੁਰਨਾ ਹੀ ਪੈਂਦਾ ਹੈ।

Verse 33

परमस्ति मया तत्र स्थापितं लिंगमुत्तमम् । हाटकेश्वरजेक्षेत्रे सर्वपातकनाशनम्

ਉੱਥੇ ਮੈਂ ਇੱਕ ਪਰਮ ਅਤੇ ਉੱਤਮ ਲਿੰਗ ਸਥਾਪਿਤ ਕੀਤਾ ਹੈ। ਹਾਟਕੇਸ਼ਵਰ ਦੇ ਪਵਿੱਤਰ ਖੇਤਰ ਵਿੱਚ ਉਹ ਸਭ ਪਾਪਾਂ ਦਾ ਨਾਸ ਕਰਦਾ ਹੈ।

Verse 34

यस्तं पश्यति सद्भक्त्या प्रातरुत्थाय मानवः । स युष्माभिः सदा त्याज्यो दूरतो वचनान्मम

ਜੋ ਮਨੁੱਖ ਸਵੇਰੇ ਉੱਠ ਕੇ ਸੱਚੀ ਭਕਤੀ ਨਾਲ ਉਸ (ਲਿੰਗ) ਦਾ ਦਰਸ਼ਨ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਮੇਰੇ ਹੁਕਮ ਅਨੁਸਾਰ ਤੁਸੀਂ ਸਦਾ ਉਸ ਤੋਂ ਦੂਰ ਰਹੋ ਅਤੇ ਉਸ ਨੂੰ ਨਾ ਛੂਹੋ।

Verse 35

एवमुक्त्वा स तान्व्याधींस्ततो वैवस्वतः स्वयम् । तस्य विप्रस्य तं पुत्रं गृहीत्वा सत्वरं ययौ । तस्यैव मंदिरे रम्ये कृत्वा रूपं द्विजन्मनः

ਇਉਂ ਕਹਿ ਕੇ, ਵੈਵਸਵਤ ਯਮ ਨੇ ਉਹਨਾਂ ਬਿਮਾਰੀਆਂ ਨੂੰ ਸੰਬੋਧਨ ਕੀਤਾ; ਫਿਰ ਉਹ ਆਪ ਉਸ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਦੇ ਪੁੱਤਰ ਨੂੰ ਲੈ ਕੇ ਤੁਰੰਤ ਚਲ ਪਿਆ। ਅਤੇ ਉਸੇ ਸੁੰਦਰ ਘਰ ਵਿੱਚ, ਉਸ ਨੇ ਦਵਿਜ ਦੇ ਰੂਪ ਨੂੰ ਧਾਰਨ ਕੀਤਾ।

Verse 36

अथासौ ब्राह्मणो दृष्ट्वा स्वं पुत्रं गृहमागतम् । सहितं विप्ररूपेण धर्मराजेन धीमता

ਤਦ ਉਹ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਆਪਣੇ ਪੁੱਤਰ ਨੂੰ ਘਰ ਵਾਪਸ ਆਇਆ ਵੇਖ ਕੇ—ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਦੇ ਵੇਸ ਵਿੱਚ ਬੁੱਧਿਮਾਨ ਧਰਮਰਾਜ ਨਾਲ ਸਹਿਤ—ਵਿਸਮਿਤ ਹੋ ਗਿਆ।

Verse 37

ततः प्रहृष्टचित्तेन सत्वरं सम्मुखो ययौ । पुत्रपुत्रेति जल्पन्स निजभार्यासमन्वितः

ਫਿਰ ਅਤਿ ਪ੍ਰਸੰਨ ਚਿੱਤ ਨਾਲ ਉਹ ਤੁਰੰਤ ਸਾਹਮਣੇ ਵਧਿਆ; “ਪੁੱਤਰ, ਪੁੱਤਰ!” ਕਹਿੰਦਾ ਹੋਇਆ ਆਪਣੀ ਪਤਨੀ ਸਮੇਤ ਮਿਲਣ ਦੌੜਿਆ।

Verse 38

परिष्वज्य ततो भूयो वाष्पपर्याकुलेक्षणः । आघ्राय च ततो मूर्ध्नि वाक्यमेतदुवाच ह

ਉਸ ਨੂੰ ਫਿਰ ਜੱਫੀ ਪਾ ਕੇ, ਅੱਖਾਂ ਹੰਝੂਆਂ ਨਾਲ ਭਰ ਆਈਆਂ; ਫਿਰ ਉਸ ਨੇ ਪੁੱਤਰ ਦੇ ਮੱਥੇ ਨੂੰ ਸੁੰਘਿਆ ਅਤੇ ਇਹ ਬਚਨ ਕਹੇ।

Verse 39

ब्राह्मण उवाच । कथं पुत्र समायातस्त्वं तस्मा द्यममंदिरात् । न कश्चित्पुनरायाति यत्र गत्वाऽपि वीर्यवान्

ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਨੇ ਕਿਹਾ: “ਪੁੱਤਰ, ਤੂੰ ਉਸ ਯਮ ਦੇ ਧਾਮ ਤੋਂ ਕਿਵੇਂ ਵਾਪਸ ਆ ਗਿਆ? ਜਿੱਥੇ ਜਾ ਕੇ—even ਬਲਵਾਨ ਵੀ—ਕੋਈ ਮੁੜ ਨਹੀਂ ਆਉਂਦਾ।”

Verse 41

कश्चायं ब्राह्मणः पार्श्वे तव संतिष्ठते सुत । दिव्येन तेजसा युक्तस्तं नमाम्यहमात्मज

“ਅਤੇ ਇਹ ਕੌਣ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਹੈ, ਪੁੱਤਰ, ਜੋ ਤੇਰੇ ਕੋਲ ਖੜਾ ਹੈ—ਦਿਵ੍ਯ ਤੇਜ ਨਾਲ ਯੁਕਤ? ਹੇ ਬਾਲਕ, ਮੈਂ ਉਸ ਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ ਕਰਦਾ ਹਾਂ।”

Verse 42

पुत्र उवाच । एष ब्राह्मणरूपेण समायातो यमः स्वयम् । मामादाय कृपाविष्टो ज्ञात्वा त्वां दुःखसंयुतम्

ਪੁੱਤਰ ਨੇ ਕਿਹਾ: ਇਹ ਯਮ ਆਪ ਹੀ ਹੈ ਜੋ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਆਇਆ ਹੈ। ਮੈਨੂੰ ਨਾਲ ਲੈ ਕੇ, ਤੇਰੀ ਦੁੱਖ-ਪੀੜਾ ਜਾਣ ਕੇ, ਉਹ ਕਰੁਣਾ ਨਾਲ ਭਰ ਗਿਆ।

Verse 43

तस्मात्त्वं कुरु तातास्य शापानुग्रहमद्य वै । गृहप्राप्तस्य सुस्नेहाद्यद्यहं तव वल्लभः

ਇਸ ਲਈ, ਪਿਆਰੇ ਤਾਤਾ, ਅੱਜ ਹੀ ਉਸ ਦੇ ਸ਼ਾਪ ਨੂੰ ਅਨੁਗ੍ਰਹ ਬਣਾਓ। ਮੈਂ ਘਰ ਵਾਪਸ ਡੂੰਘੇ ਸਨੇਹ ਨਾਲ ਆਇਆ ਹਾਂ—ਜੇ ਮੈਂ ਸੱਚਮੁੱਚ ਤੇਰਾ ਪ੍ਰਿਯ ਹਾਂ ਤਾਂ ਉਸ ਲਈ ਇਹ ਕਰ।

Verse 44

ततस्तस्य प्रणामं स कृत्वा ब्राह्मणसत्तमः । व्रीडयाऽधोमुखो भूत्वा ततः प्रोवाच सादरम्

ਤਦ ਉਸ ਸ਼੍ਰੇਸ਼ਠ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਨੇ ਉਸ ਨੂੰ ਪ੍ਰਣਾਮ ਕੀਤਾ। ਲਾਜ ਨਾਲ ਮੁਖ ਨੀਵਾਂ ਕਰਕੇ, ਫਿਰ ਆਦਰ ਸਹਿਤ ਬੋਲਿਆ।

Verse 45

ब्राह्मण उवाच । अद्य मे सफलं जन्म जीवितं च सुजीवितम् । यत्पुत्रस्य मम प्राप्तिर्गतस्य यमसादनम्

ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਨੇ ਕਿਹਾ: ਅੱਜ ਮੇਰਾ ਜਨਮ ਸਫਲ ਹੋਇਆ ਅਤੇ ਜੀਵਨ ਸੱਚਮੁੱਚ ਜੀਵਿਆ ਗਿਆ। ਕਿਉਂਕਿ ਮੈਂ ਆਪਣੇ ਪੁੱਤਰ ਨੂੰ ਮੁੜ ਪਾ ਲਿਆ ਹੈ, ਜੋ ਯਮ ਦੇ ਧਾਮ ਨੂੰ ਚਲਾ ਗਿਆ ਸੀ।

Verse 46

त्वं च पुत्रकृते तात सन्तोषं परमं गतः । तस्मात्पुत्रेण संयुक्तो यथायं स्यात्तथा कुरु

ਅਤੇ ਤੂੰ ਵੀ, ਪਿਆਰੇ ਤਾਤਾ, ਪੁੱਤਰ ਕਰਕੇ ਪਰਮ ਸੰਤੋਖ ਨੂੰ ਪਹੁੰਚਿਆ ਹੈਂ। ਇਸ ਲਈ ਪੁੱਤਰ ਨਾਲ ਮਿਲ ਕੇ ਐਸਾ ਕਰ ਕਿ ਇਹ ਕਾਰਜ ਠੀਕ ਤਰ੍ਹਾਂ ਸਿਰੇ ਚੜ੍ਹੇ।

Verse 47

ब्राह्मण उवाच । न मे स्यादनृतं वाक्यं कदा चिदपि पुत्रक । अपि स्वैरेण यत्प्रोक्तं किं पुनर्दुःखितेन च

ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਨੇ ਕਿਹਾ: ਹੇ ਪੁੱਤਰ, ਮੇਰੇ ਬਚਨ ਕਦੇ ਵੀ ਅਸੱਤ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦੇ। ਜੇ ਮਨਮੌਜੀ ਤੌਰ ਤੇ ਕਿਹਾ ਵੀ ਸੱਚ ਹੋ ਜਾਵੇ, ਤਾਂ ਦੁੱਖ ਨਾਲ ਕਿਹਾ ਹੋਇਆ ਤਾਂ ਹੋਰ ਵੀ ਨਿਸ਼ਚਿਤ ਹੈ।

Verse 48

तस्मात्तस्य भवेत्पुत्रो दैवयोनिसमुद्भवः । न कथंचिदपि प्राज्ञ मम शापवशाद्ध्रुवम्

ਇਸ ਲਈ ਉਸ ਦੇ ਲਈ ਇੱਕ ਪੁੱਤਰ ਦਿਵ੍ਯ ਯੋਨੀ ਤੋਂ ਉਤਪੰਨ ਹੋਵੇਗਾ। ਹੇ ਪ੍ਰਾਜ਼੍ਞ, ਮੇਰੇ ਸ਼ਾਪ ਦੇ ਅਟੱਲ ਬਲ ਕਰਕੇ ਇਹ ਕਦੇ ਹੋਰਥਾਂ ਨਹੀਂ ਹੋ ਸਕਦਾ।

Verse 49

भविष्यति सुतश्चान्यो मानुषीयोनिसंभवः । राजसूयाश्वमेधाभ्यां यश्चैनं तारयिष्यति

ਅਤੇ ਇੱਕ ਹੋਰ ਪੁੱਤਰ ਮਨੁੱਖੀ ਯੋਨੀ ਤੋਂ ਜਨਮੇਗਾ—ਜੋ ਰਾਜਸੂਯ ਅਤੇ ਅਸ਼੍ਵਮੇਧ ਯਜ੍ਞਾਂ ਦੇ ਪੁੰਨ ਨਾਲ ਉਸ ਨੂੰ ਤਾਰ ਦੇਵੇਗਾ।

Verse 50

कोऽर्थः पुत्रेण जातेन यो न संतारणक्षमः । पितृपक्षं शुभं कर्म कृत्वा सर्वोत्तमं भुवि

ਉਸ ਪੁੱਤਰ ਦਾ ਕੀ ਲਾਭ ਜੋ ਤਾਰਣ-ਯੋਗ ਨਾ ਹੋਵੇ? ਪਿਤ੍ਰਾਂ ਲਈ ਸ਼ੁਭ ਕਰਮ ਕਰ ਕੇ ਉਹ ਧਰਤੀ ਉੱਤੇ ਸਰਵੋਤਮ ਬਣਦਾ ਹੈ।

Verse 51

तथा पूजाकृते योऽस्य शापो दत्तश्च वै पुरा । तत्रापि शृणु मे वाक्यं तस्य पुत्रक जल्पतः

ਇਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਉਸ ਦੀ ਪੂਜਾ ਦੇ ਸੰਬੰਧ ਵਿੱਚ ਜੋ ਸ਼ਾਪ ਪਹਿਲਾਂ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ ਸੀ—ਉਸ ਬਾਰੇ ਵੀ ਮੇਰੇ ਬਚਨ ਸੁਣ, ਹੇ ਪੁੱਤਰ, ਜਦ ਮੈਂ ਵਰਣਨ ਕਰਦਾ ਹਾਂ।

Verse 52

वेदोक्तैर्विविधैर्मन्त्रैर्या पूजा चास्य संस्थिता । न भविष्यति सा लोके कथंचिदपि पुत्रक

ਵੇਦਾਂ ਵਿੱਚ ਉਚਾਰੇ ਗਏ ਨਾਨਾ ਮੰਤ੍ਰਾਂ ਨਾਲ ਜੋ ਇਸ ਦੀ ਪੂਜਾ ਸਥਾਪਿਤ ਕੀਤੀ ਗਈ ਸੀ, ਉਹ ਪੂਜਾ ਇਸ ਲੋਕ ਵਿੱਚ ਕਿਸੇ ਵੀ ਤਰੀਕੇ ਨਾਲ ਨਹੀਂ ਹੋਵੇਗੀ, ਹੇ ਪੁੱਤਰ।

Verse 53

अस्य मानुषसंभूतैर्मन्त्रैः पूजा भविष्यति । विशिष्टा सर्वदेवेभ्यः सत्यमेतन्मयोदितम्

ਇਸ ਦੇਵਤਾ ਦੀ ਪੂਜਾ ਮਨੁੱਖਾਂ ਵਿਚੋਂ ਉਤਪੰਨ ਮੰਤ੍ਰਾਂ ਨਾਲ ਹੋਵੇਗੀ; ਅਤੇ ਉਹ ਪੂਜਾ ਸਭ ਦੇਵਤਿਆਂ ਨੂੰ ਕੀਤੀ ਪੂਜਾ ਤੋਂ ਵੀ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਹੋਵੇਗੀ—ਇਹ ਸੱਚ ਮੈਂ ਕਹਿੰਦਾ ਹਾਂ।

Verse 54

पुत्र उवाच । अहमेनं प्रतिष्ठाप्य द्रिजश्रेष्ठ महीतले । सम्यगाराधयिष्यामि किमन्यैर्विबुधैर्मम

ਪੁੱਤਰ ਨੇ ਕਿਹਾ: ਹੇ ਦਵਿਜ-ਸ਼੍ਰੇਸ਼ਠ, ਇਸ ਨੂੰ ਧਰਤੀ ਉੱਤੇ ਸਥਾਪਿਤ ਕਰ ਕੇ ਮੈਂ ਇਸ ਦੀ ਯਥਾਵਿਧਿ ਆਰਾਧਨਾ ਕਰਾਂਗਾ। ਮੈਨੂੰ ਹੋਰ ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੀ ਕੀ ਲੋੜ?

Verse 55

तस्मात्संकीर्तयिष्यामि मंत्रान्मानुषसंभवान् । तथा पूजाविधानं च त्वत्प्रसादेन पूर्वज

ਇਸ ਲਈ ਮੈਂ ਮਨੁੱਖਾਂ ਵਿਚੋਂ ਉਤਪੰਨ ਮੰਤ੍ਰਾਂ ਦਾ ਸੰਕੀਰਤਨ ਕਰਾਂਗਾ, ਅਤੇ ਪੂਜਾ ਦੀ ਵਿਧੀ ਵੀ—ਤੇਰੇ ਪ੍ਰਸਾਦ ਨਾਲ, ਹੇ ਪੂਜਨੀਯ ਪੂਰਵਜ।

Verse 56

ततः सुगं नः पन्थेति तस्य मंत्रं विधाय सः । समाचरत्प्रहृष्टात्मा धर्मराजस्य शृण्वतः

ਫਿਰ “ਸਾਡਾ ਰਾਹ ਸੁਗਮ ਹੋਵੇ” ਇਹ ਮੰਤ੍ਰ ਰਚ ਕੇ, ਉਹ ਪ੍ਰਸੰਨ ਚਿੱਤ ਨਾਲ ਵਿਧੀ ਅਨੁਸਾਰ ਕਰਮ ਕਰਨ ਲੱਗਾ, ਜਦੋਂ ਧਰਮਰਾਜ ਸੁਣ ਰਿਹਾ ਸੀ।

Verse 58

यम उवाच । कथंचिदपि विप्रेद्र न मे स्याद्दर्शनं वृथा । अन्येषामपि देवानां तस्मात्प्रार्थय वांछि तम्

ਯਮ ਨੇ ਕਿਹਾ: ਹੇ ਵਿਪ੍ਰੇੰਦਰ, ਕਿਸੇ ਵੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਮੇਰਾ ਤੇਰੇ ਸਾਹਮਣੇ ਆਉਣਾ ਵਿਅਰਥ ਨਾ ਹੋਵੇ। ਇਸ ਲਈ ਹੋਰ ਦੇਵਤਿਆਂ ਸੰਬੰਧੀ ਵੀ ਜੋ ਇੱਛਾ ਹੈ, ਉਹ ਮੰਗ ਲੈ।

Verse 59

ब्राह्मण उवाच । तवार्चां मम पुत्रोऽयं स्थापयिष्यति यामिह । तामनेनैव मंत्रेण यः कश्चित्पूजयेद्द्विजः

ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਨੇ ਕਿਹਾ: ਹੇ ਯਮ, ਮੇਰਾ ਇਹ ਪੁੱਤਰ ਇੱਥੇ ਤੇਰੀ ਪਵਿੱਤਰ ਮੂਰਤੀ ਸਥਾਪਿਤ ਕਰੇਗਾ। ਅਤੇ ਜੋ ਕੋਈ ਦਵਿਜ ਇਸੇ ਮੰਤ੍ਰ ਨਾਲ ਉਸ ਦੀ ਪੂਜਾ ਕਰੇ…

Verse 60

भवेत्संवत्सरं यावत्संप्राप्ते पंचमीदिने । मा तस्य पुत्रशोको हि इह लोके कथञ्चन

…ਇੱਕ ਪੂਰੇ ਸਾਲ ਤੱਕ, ਪੰਚਮੀ ਤਿਥੀ ਦੇ ਆਉਣ ਤੱਕ, ਉਸ ਨੂੰ ਇਸ ਲੋਕ ਵਿੱਚ ਕਦੇ ਵੀ ਪੁੱਤਰ ਦੇ ਵਿਛੋੜੇ ਦਾ ਦੁੱਖ ਨਾ ਹੋਵੇ।

Verse 61

सूत उवाच । स तथेति प्रतिज्ञाय संप्रहृष्टमना यमः । यमलोकं जगामाथ स्वाधिकारपरोऽभवत्

ਸੂਤ ਨੇ ਕਿਹਾ: ਯਮ ਨੇ ਪ੍ਰਸੰਨ ਮਨ ਨਾਲ ‘ਐਸਾ ਹੀ ਹੋਵੇ’ ਕਹਿ ਕੇ ਪ੍ਰਤਿਗਿਆ ਕੀਤੀ। ਫਿਰ ਉਹ ਯਮਲੋਕ ਨੂੰ ਗਿਆ ਅਤੇ ਆਪਣੇ ਦਿਵ੍ਯ ਕਰਤਵ੍ਯ ਵਿੱਚ ਲੀਨ ਹੋ ਗਿਆ।

Verse 62

सोऽपि ब्राह्मणदायादः कृत्वा प्रासादमुत्तमम् । यममाराधयामास मध्ये संस्थाप्य भक्तितः । पित्रा चोक्तेन मन्त्रेण तेनैव विधिपूर्वकम्

ਉਸ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਦੇ ਵਾਰਸ ਨੇ ਵੀ ਇੱਕ ਉੱਤਮ ਪ੍ਰਾਸਾਦ ਬਣਾਇਆ। ਵਿਚਕਾਰ ਯਮ ਨੂੰ ਭਕਤੀ ਨਾਲ ਸਥਾਪਿਤ ਕਰਕੇ ਉਸ ਦੀ ਅਰਾਧਨਾ ਕੀਤੀ—ਪਿਤਾ ਵੱਲੋਂ ਕਿਹਾ ਉਹੀ ਮੰਤ੍ਰ ਲੈ ਕੇ, ਵਿਧੀ-ਵਿਧਾਨ ਅਨੁਸਾਰ।

Verse 63

ततश्च क्रमशः प्राप्य पुत्रपौत्राननेकशः । कालधर्ममनुप्राप्तश्चिरं स्थित्वा महीतले

ਫਿਰ ਕ੍ਰਮ ਅਨੁਸਾਰ ਉਸ ਨੂੰ ਅਨੇਕ ਪੁੱਤਰ ਤੇ ਪੌਤਰੇ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੋਏ। ਧਰਤੀ ਉੱਤੇ ਚਿਰ ਜੀ ਕੇ, ਅੰਤ ਵਿੱਚ ਉਹ ਕਾਲ-ਧਰਮ—ਨਿਯਤ ਮ੍ਰਿਤਿਉ—ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੋਇਆ।

Verse 64

एतद्वः सर्वमाख्यातं पुराणेयत्पुरा श्रुतम् । यश्चैतत्कीर्तयेद्भक्त्या संप्राप्ते पंचमीदिने । नापमृत्युर्भवेत्तस्य न च शोकः सुतोद्भवः

ਇਹ ਸਭ ਕੁਝ ਮੈਂ ਤੁਹਾਨੂੰ ਕਹਿ ਸੁਣਾਇਆ ਹੈ ਜੋ ਪਹਿਲਾਂ ਪੁਰਾਣ ਵਿੱਚ ਸੁਣਿਆ ਗਿਆ ਸੀ। ਜੋ ਕੋਈ ਭਕਤੀ ਨਾਲ ਪੰਚਮੀ ਦੇ ਦਿਨ ਇਹ ਕਥਾ ਕੀਰਤਨ ਕਰੇ, ਉਸ ਨੂੰ ਅਕਾਲ ਮੌਤ ਨਹੀਂ ਆਉਂਦੀ ਅਤੇ ਨਾ ਹੀ ਪੁੱਤਰਾਂ ਕਾਰਨ ਸ਼ੋਕ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।

Verse 97

तच्छ्रुत्वाथ यमः प्रोच्चैः सुप्रसन्नेन चेतसा । तं ब्राह्मण मुवाचेदं हर्षगद्गदयागिरा

ਇਹ ਸੁਣ ਕੇ ਯਮ ਨੇ ਅਤਿ ਪ੍ਰਸੰਨ ਚਿੱਤ ਨਾਲ ਉੱਚੀ ਆਵਾਜ਼ ਵਿੱਚ ਬੋਲਿਆ। ਅਤੇ ਉਸ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਨੂੰ ਸੰਬੋਧਨ ਕਰਦਿਆਂ, ਹर्ष ਨਾਲ ਗਦਗਦ ਹੋਈ ਵਾਣੀ ਵਿੱਚ ਇਹ ਬਚਨ ਕਹੇ।