Adhyaya 138

Verse 1

ऋषय ऊचुः । किं कृतं धर्मराजेन तपोध्यानादिकं च यत् । मांडव्यशापनाशाय तदस्माकं प्रकीर्तय

ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਨੇ ਕਿਹਾ: “ਮਾਂਡਵ੍ਯ ਦੇ ਸ਼ਾਪ ਨੂੰ ਨਾਸ ਕਰਨ ਲਈ ਧਰਮਰਾਜ ਨੇ ਕਿਹੜੀ ਤਪੱਸਿਆ, ਧਿਆਨ ਆਦਿਕ ਸਾਧਨਾ ਕੀਤੀ? ਕਿਰਪਾ ਕਰਕੇ ਉਹ ਸਾਨੂੰ ਵਰਣਨ ਕਰੋ।”

Verse 2

सूत उवाच । मांडव्य शापमासाद्य धर्मराजः सुदुःखितः । तपस्तेपे द्विजश्रेष्ठास्तस्मिन्क्षेत्रे व्यवस्थितः

ਸੂਤ ਨੇ ਕਿਹਾ: “ਮਾਂਡਵ੍ਯ ਦਾ ਸ਼ਾਪ ਲੱਗਣ ਨਾਲ ਧਰਮਰਾਜ ਬਹੁਤ ਦੁਖੀ ਹੋਇਆ। ਹੇ ਦਵਿਜ-ਸ਼੍ਰੇਸ਼ਠੋ, ਉਸ ਨੇ ਉਸ ਪਵਿੱਤਰ ਖੇਤਰ ਵਿੱਚ ਟਿਕ ਕੇ ਤਪੱਸਿਆ ਕੀਤੀ।”

Verse 3

प्रासादं देवदेवस्य संविधाय कपर्दिनः । अव्यग्रं पूजयामास पुष्पधूपानुलेपनैः

ਕਪਾਰਧਾਰੀ ਦੇਵਾਂ ਦੇ ਦੇਵ (ਸ਼ਿਵ) ਲਈ ਉਸ ਨੇ ਇਕ ਪ੍ਰਾਸਾਦ-ਮੰਦਰ ਬਣਵਾ ਕੇ, ਨਿਸ਼ਚਿੰਤ ਚਿੱਤ ਨਾਲ ਫੁੱਲਾਂ, ਧੂਪ ਅਤੇ ਚੰਦਨ-ਲੇਪ ਆਦਿ ਨਾਲ ਉਸ ਦੀ ਪੂਜਾ ਕੀਤੀ।

Verse 4

ततः कालेन महता तुष्टस्तस्य महेश्वरः । प्रोवाच वरदोऽस्मीति प्रार्थयस्व यदीप्सितम्

ਫਿਰ ਬਹੁਤ ਸਮਾਂ ਬੀਤਣ ਉਪਰੰਤ ਮਹੇਸ਼ਵਰ ਉਸ ਉੱਤੇ ਪ੍ਰਸੰਨ ਹੋਏ ਅਤੇ ਬੋਲੇ: “ਮੈਂ ਵਰਦਾਤਾ ਹਾਂ—ਜੋ ਇੱਛਾ ਹੋਵੇ, ਮੰਗ ਲੈ।”

Verse 5

धर्मराज उवाच । अहं देव पुरा शप्तो मांडव्येन महात्मना । स्वधर्मे वर्तमानोऽपि सर्वदोषविवर्जितः

ਧਰਮਰਾਜ ਨੇ ਕਿਹਾ: “ਹੇ ਦੇਵ! ਪੁਰਾਤਨ ਸਮੇਂ ਮਹਾਤਮਾ ਮਾਂਡਵ੍ਯ ਨੇ ਮੈਨੂੰ ਸ਼ਾਪ ਦਿੱਤਾ ਸੀ; ਮੈਂ ਆਪਣੇ ਧਰਮ ਵਿੱਚ ਟਿਕਿਆ ਹੋਇਆ ਵੀ ਹਰ ਦੋਸ਼ ਤੋਂ ਰਹਿਤ ਸੀ।”

Verse 6

कुपितेन च तेनोक्तं शूद्रयोनौ भविष्यसि

ਅਤੇ ਉਹ ਕ੍ਰੋਧਿਤ ਹੋ ਕੇ ਮੈਨੂੰ ਕਹਿ ਗਿਆ: “ਤੂੰ ਸ਼ੂਦ੍ਰ ਯੋਨੀ ਵਿੱਚ ਜਨਮ ਲਵੇਂਗਾ।”

Verse 7

तत्रापि च महद्दुःखं ज्ञातिनाशसमुद्रवम् । मच्छापजनितं सद्यो जातिजं समवाप्स्यसि

“ਉੱਥੇ ਵੀ ਤੂੰ ਬੰਧੂਆਂ ਦੇ ਨਾਸ ਤੋਂ ਉੱਠੇ ਮਹਾਨ ਦੁੱਖ ਦੇ ਸਮੁੰਦਰ ਨੂੰ ਪਾਵੇਂਗਾ—ਮੇਰੇ ਸ਼ਾਪ ਨਾਲ ਤੁਰੰਤ ਉਪਜਿਆ, ਜਨਮ-ਜਾਤੀ ਤੋਂ ਜਨਮਿਆ ਕਲੇਸ਼।”

Verse 8

तस्मात्त्राहि सुरश्रेष्ठ तस्या योनेः सकाशतः । कथं चैतद्विधो भूत्वा तस्यां जन्म करोम्यहम्

“ਇਸ ਲਈ, ਹੇ ਸੁਰਸ਼੍ਰੇਸ਼ਠ! ਮੈਨੂੰ ਉਸ ਯੋਨੀ ਤੋਂ ਬਚਾ ਲੈ। ਮੈਂ ਐਸਾ ਹੋ ਕੇ ਵੀ, ਉਸ ਹਾਲਤ ਵਿੱਚ ਕਿਵੇਂ ਜਨਮ ਧਾਰ ਸਕਦਾ ਹਾਂ?”

Verse 9

तत्रापि च महदुःखं ज्ञातिनाशसमुद्भवम् । एतदर्थे सुरश्रेष्ठ मया चाराधितो भवान्

ਉਸ ਜਨਮ ਵਿੱਚ ਵੀ ਆਪਣੇ ਸਗੇ-ਸੰਬੰਧੀਆਂ ਦੇ ਨਾਸ ਤੋਂ ਉੱਠਿਆ ਮਹਾਨ ਦੁੱਖ ਹੋਵੇਗਾ। ਇਸੇ ਕਾਰਨ, ਹੇ ਦੇਵਾਂ ਦੇ ਸ਼੍ਰੇਸ਼ਠ, ਮੈਂ ਤੁਹਾਡੀ ਹੀ ਆਰਾਧਨਾ ਕੀਤੀ ਹੈ।

Verse 10

श्रीभगवानुवाच । न तस्य सन्मुनेर्वाक्यं शक्यते कर्तुमन्यथा । तस्माच्छूद्रोऽपि भूत्वा त्वं न संतानमवाप्स्यसि

ਸ਼੍ਰੀ ਭਗਵਾਨ ਨੇ ਕਿਹਾ: ਉਸ ਸਤ੍ਯ ਮੁਨੀ ਦੇ ਬਚਨ ਨੂੰ ਹੋਰ ਢੰਗ ਨਾਲ ਨਹੀਂ ਕੀਤਾ ਜਾ ਸਕਦਾ। ਇਸ ਲਈ ਤੂੰ ਸ਼ੂਦ੍ਰ ਬਣ ਕੇ ਵੀ ਸੰਤਾਨ ਨਹੀਂ ਪਾਵੇਂਗਾ।

Verse 11

ज्ञातिक्षयं प्रदृष्ट्वापि नैव दुःखमवाप्स्यसि । यतो निषिध्यमानापि न करिष्यंति ते वचः

ਆਪਣੇ ਸਗਿਆਂ ਦਾ ਨਾਸ ਵੇਖ ਕੇ ਵੀ ਤੂੰ ਦੁੱਖ ਵਿੱਚ ਨਹੀਂ ਡਿੱਗੇਂਗਾ, ਕਿਉਂਕਿ ਚੇਤਾਵਨੀ ਦੇਣ ਉਪਰੰਤ ਵੀ ਉਹ ਤੇਰੇ ਬਚਨ ਨਹੀਂ ਮੰਨਣਗੇ।

Verse 12

एतस्मात्कारणाच्चित्ते न ते दुःखं भविष्यति । ज्ञातिजं धर्मराजैतत्सत्यमेव मयोदितम्

ਇਸੇ ਕਾਰਨ ਤੇਰੇ ਚਿੱਤ ਵਿੱਚ ਦੁੱਖ ਨਹੀਂ ਉੱਠੇਗਾ। ਹੇ ਧਰਮਰਾਜ, ਇਹ ਸੱਚ ਹੈ ਜੋ ਮੈਂ ਕਿਹਾ ਹੈ—ਤੇਰਾ ਦੁੱਖ ਆਪਣੇ ਸਗਿਆਂ ਨਾਲ ਸੰਬੰਧਿਤ ਹੈ।

Verse 13

स्थित्वा वर्षशतं प्राज्ञ त्वं शूद्रो धर्मवत्सलः । उपदेशान्बहून्दत्त्वा ज्ञातिभ्यो हितकाम्यया । अपि श्रद्धा विहीनेषु पापात्मसु सदैव हि

ਹੇ ਪ੍ਰਾਜ्ञ, ਤੂੰ ਸੌ ਵਰ੍ਹੇ ਤੱਕ ਸ਼ੂਦ੍ਰ ਹੋ ਕੇ ਵੀ ਧਰਮ-ਪ੍ਰੇਮੀ ਰਹੇਂਗਾ। ਹਿਤ ਦੀ ਇੱਛਾ ਨਾਲ ਤੂੰ ਆਪਣੇ ਸਗਿਆਂ ਨੂੰ ਬਹੁਤ ਉਪਦੇਸ਼ ਦੇਵੇਂਗਾ—ਭਾਵੇਂ ਉਹ ਸਦਾ ਪਾਪੀ ਤੇ ਸ਼ਰਧਾ-ਹੀਨ ਹੀ ਕਿਉਂ ਨਾ ਹੋਣ।

Verse 14

ततो वर्षशते पूर्णे ब्रह्मद्वारेण केवलम् । आत्मानं सम्यगुत्सृज्य मोक्षमेव प्रयास्यसि

ਫਿਰ ਜਦੋਂ ਸੌ ਵਰ੍ਹੇ ਪੂਰੇ ਹੋ ਜਾਣ, ਤੂੰ ਕੇਵਲ ਬ੍ਰਹਮ-ਦੁਆਰ ਰਾਹੀਂ ਯਥਾਵਿਧਿ ਦੇਹ ਤਿਆਗ ਕੇ ਮੋਖਸ਼ ਨੂੰ ਹੀ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੋਵੇਂਗਾ।

Verse 15

एवमुक्त्वा स भगवान्गतश्चादर्शनं ततः । धर्मराजोऽपि तं शापं भेजे मांडव्यसंभवम्

ਇਉਂ ਕਹਿ ਕੇ ਉਹ ਭਗਵਾਨ ਤਦੋਂ ਅਦ੍ਰਿਸ਼ ਹੋ ਗਿਆ। ਅਤੇ ਧਰਮਰਾਜ ਨੇ ਵੀ ਮਾਂਡਵ੍ਯ ਤੋਂ ਉਤਪੰਨ ਉਹ ਸ਼ਾਪ ਭੋਗਿਆ।

Verse 16

तदा विदुररूपेण ह्यवतीर्य धरातले । मांडव्यस्य वचः सत्यं स चकार महामतिः

ਤਦ ਉਹ ਮਹਾਤਮਾ ਵਿਦੁਰ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਧਰਤੀ ਉੱਤੇ ਅਵਤਾਰ ਧਾਰ ਕੇ ਮਾਂਡਵ੍ਯ ਦੇ ਬਚਨ ਨੂੰ ਸੱਚ ਕਰ ਗਿਆ।

Verse 17

जातो भगवता साक्षाद्व्यासेनामिततेजसा । पाराशर्येण विप्रेण दासीगर्भसमुद्भवः

ਉਹ ਸਾਕਸ਼ਾਤ ਭਗਵਾਨ ਵਿਆਸ—ਅਮਿਤ ਤੇਜ ਵਾਲੇ, ਪਰਾਸ਼ਰ ਦੇ ਪੁੱਤਰ ਬ੍ਰਾਹਮਣ—ਦੁਆਰਾ ਦਾਸੀ ਦੇ ਗਰਭ ਤੋਂ ਜਨਮਿਆ।

Verse 18

एतद्वः सर्वमाख्यातं धर्मराजसमुद्भवम् । आख्यानं यदहं पृष्टः सर्वपातकनाशनम्

ਇਹ ਸਭ ਮੈਂ ਤੁਹਾਨੂੰ ਧਰਮਰਾਜ ਦੇ ਪ੍ਰਾਕਟ੍ਯ ਦਾ ਆਖਿਆਨ ਸੁਣਾਇਆ ਹੈ—ਜੋ ਮੈਨੂੰ ਪੁੱਛਿਆ ਗਿਆ ਸੀ—ਅਤੇ ਜੋ ਸਭ ਪਾਪਾਂ ਦਾ ਨਾਸ਼ ਕਰਨ ਵਾਲਾ ਹੈ।

Verse 138

इति श्रीस्कांदे महापुराण एकाशीतिसाहरस्र्यां संहितायां षष्ठे नागरखण्डे हाटकेश्वरक्षेत्रमाहात्म्ये धर्मराजेश्वरोत्पत्तिवर्णनंनामाष्टात्रिंशदुत्तरशततमोअध्यायः

ਇਸ ਪ੍ਰਕਾਰ ਸ਼੍ਰੀ ਸਕੰਦ ਮਹਾਪੁਰਾਣ ਦੀ ਇਕਾਸੀ ਹਜ਼ਾਰ ਸ਼ਲੋਕਾਂ ਵਾਲੀ ਸੰਹਿਤਾ ਦੇ ਛੇਵੇਂ ਨਾਗਰਖੰਡ ਵਿੱਚ, ਹਾਟਕੇਸ਼ਵਰ-ਖੇਤਰ ਮਾਹਾਤਮ੍ਯ ਅੰਦਰ “ਧਰਮਰਾਜੇਸ਼ਵਰ ਦੀ ਉਤਪੱਤੀ ਦਾ ਵਰਣਨ” ਨਾਮਕ ਇਕ ਸੌ ਅਠੱਤੀਵਾਂ ਅਧਿਆਇ ਸਮਾਪਤ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।